Bókastaðir

Tristram syktisk nú dag frá degi — því engi er sá þar, er hánum kunni at hjálpa —, enn eitrit dreifðisk um allan líkama hans ok limu, ok af því spilltisk hann allr. Ok kærði hann nú, ef ekki veittisk hánum bráðar hjálpir, at hann mundi brátt deyja.

Nú hugleiðir hann, at engi mætti bœtr um þat ráða, nema Ísǫnd drótning, unnasta hans, ef hón kvæmi. Enn hann mátti ekki láta flytja sik þangat til hennar. Þá sendi hann orð Kardín, at hann skyldi einn saman til sín koma.

Enn Ísodd, kona Tristrams, undraðisk þat mjǫk, hvaða ráðagørð þat mundi verða — hvárt hann mundi vilja vera kanúkr eða múkr eða klerkr. Ok vill hón vita, hvaða ráðagørð þeir hafa. Ok stóð hón út við vegginn, at heyra orðræður þeirra, gegnt því er Tristram lá í hvílunni, ok setti menn til at gæta, at engi yrði varr við.

Því næst reistisk hann upp at hœgendinu, enn Kardín sat hjá hánum — ok kærðu þá harma sína ok rœddu mart um ást ok félagskap, er þeir hǫfðu báðir saman átt lengi, ok mikla hreysti ok atgǫrð, er þeir hǫfðu gǫrt. Ok nú sér hvárrtveggi þat, at skilnaðr þeirra muni bráttgǫrask; ok grétu þeir þá báðir í sinni samvist, enn nú um skilnað.

Ok segir þá Tristram "ef ek væra í mínu landi, þá munda ek fá þar hjálpræði af nǫkkurum manni. Enn hér kann engi svá gott í þessu landi. Af því mun ek deyja af hjálpleysi. Enn ek veit øngvan þann lifanda mann, er mik kunni at græða eða hjálp veita, nema Ísǫnd drótning á Englandi.

Ok ef hón vissi þetta, þá mundi hón nǫkkurt ráð til leggja; því hón hefir beztan vilja til ok mesta kunnáttu. Enn nú veit ek eigi, hversu hón má þessa vís verða. Enn ef hón vissi þetta, þá mundi hón sannliga koma með nǫkkur hœgendi. Engi maðr í þessum heimi er jafnvel kunnandi í læknisdómi ok allrar kurteisrar listar, er kvennmanni sómir at hafa.

Nú vil ek biðja þik, Kardín félagi minn, með ástar bœn, at þú farir til hennar, ok seg henni þenna atburð; því engi er sá, (er) ek trúi jafnvel sem þér — ok øngri ann ek jafnmikit sem henni, ok engi hefir gǫrt jafnmikit fyrir mínar sakir sem hón — ok því héztu mér með svǫrnum eiði, er Ísǫnd drótning gaf þér Bringvet með mínum bœnastað. Nú gǫr þetta, sem ek bið þik, sem mik væntir. Enn ek skal, ef ek lifi, umbuna þér, sem ek em maðr til ok verðugt er."

Nú sér Kardín, at hann er mjǫk hryggr, ok kunni illa um þetta allt saman ok mælti til hans "ek vil gjarnsamliga fara til hennar ok gǫra allan þinn vilja, ef guð vill, (at) ek koma því fram."

Enn Tristram þakkaði hánum ok sagði, at hann skyldi hafa skip hans ok kallask kaupmaðr, er hann kvæmi þar "fingrgull mitt skaltu bera til jartegna, ok sýn henni sem fyrst. Ok þá veit hón, hvaðan þú ert kominn; ok mun hón vilja tala við þik einmæli. Ok seg henni þau tíðendi ok tilfelli mín, sem orðin eru, ok at hón gǫri nǫkkut ráð gott fyrir ok skjótt, ef hón vill mér nǫkkut hjálpa."

Nú býr Kardín ferð sína bæði skjótt ok vel, með svá marga menn, sem hann vildi. Tristram bað þess lengsta orði, áðr enn þeir skildu, at skunda at ǫllu ok bera Ísǫnd drótningu kveðju guðs ok sína margfalda. Síðan minntisk hvárr við annan, ok fær Kardín góðan byr ok siglir í haf.

Nú þóttisk Ísodd, kona Tristrams, vita, at hann unni annarri meir enn henni, af því at hón hafði nú heyrt alla viðræðu þeirra. Enn hón lét sem hón vissi þat ekki.

Nú siglir Kardín yfir hafit ok kemr þar at, sem hann vildi, í Englandi. Ok kallask þeir nú kaupmenn ok gørðu bæði at kaupa ok selja — hǫfðu bæði hauka ok aðra hluti.

Kardín tók einn gáshauk í hǫnd sér, ok hit fríðasta pell, ok gekk svá til konungs garðs. Kardín var maðr snjallr ok kurteiss ok vel siðaðr ok kvaddi konunginn hœverskliga með blíðum orðum ok mælti "vér félagar erum kaupmenn ok viljum biðja yðr um hǫfn ok góðan frið, meðan vér erum hér í landi." Konungr játaði hánum því þegar ok segir, at þeir skyldu vera velkomnir ok hafa góðan frið. Síðan gaf hann konungi þrjár fórnir.

Eptir þat gekk hann til drótningar ok heilsaði henni vel ok kurteisliga ok gaf henni eitt gullnisti, þat er fríðast mátti verða. Því næst tók hann tvau fingrgull ok sýnir henni ok bað hana kjósa hvárt hón vildi.

Enn hón sá á fingrgullin ok kennir þegar fingrgull Tristrams, ok skalf hón þegar ǫll — ok um snerisk hugr hennar —, brá lit ok andvarpaði mjǫk þungliga; því hón þóttisk vita, at hón mundi spyrja nǫkkur þau tíðendi, er ekki væri henni huggan at. Enn sakir annarra manna, er hjá váru, þá lézk hón vilja kaupa enn ekki þiggja.

Því næst fóru þau Kardín á einmæli. Enn hann berr henni kveðju Tristrams með fǫgrum orðum ok mikilli ástsemd ok segir, at í hennar valdi sé líf hans ok dauði "hann er tryggr yðarr unnasti í alla staði." Hann segir í fám orðum þau tíðendi, er váru meðr þeim, um hans hagi ok sjúkleika, at hánum lá ekki annat fyrir, enn dauðinn, ef hón kvæmi eigi til hans, sem hón mætti því fyrst við koma.

Sem Ísǫnd skildi þessi tíðendi, písl ok harm beggja þeirra, þá var hón full sorga ok vandræða. Því næst kallaði hón til sín Bringvet ok segir henni þat, er hón hefir fregit um Tristram — hversu hann var staddr í dauða sárum, ok engi var sá þar í landi, er hann kynni græða — ok spurði hana, hvat til ráðs væri. Hón segir, at hón skyldi búask sem skjótast, er kvelda tœki, ok fara með Kardín ok hafa þat sem hón þurfti.

Ok sem nóttin var komin ok ǫll hirðin var í svefni, þá gengu þær út um leynidyrr, er þær vissu þar vera. Ok þegar var þá Kardín fyrir þeim — ok gengu síðan skyndiliga til sjóvar ok á skip ok undu segl sitt ok sigldu braut af Englandi hinn beinsta byr, sem þau vildu kjósa. Ok váru þeir allir glaðir ok kátir ok hugðu nú til annars, enn fram kvam.

Nú er at víkja sǫgunni til Tristrams, at hann sýkisk nú mjǫk bæði af verk sársins ok angri, er hann bar um Ísǫnd drótning, at hón kvam ekki, ok engi kunni hánum bót at vinna í því landi. Hann lét menn sína optliga vera við sjó ok vita, ef nǫkkut fœri at landi. Stundum lét hann bera sik til sjóvarstrandar, þegar hann trúði varla ǫðrum til. Enkis fýsti hann svá í þessarri verǫldu, hvárki matar né drykkjar né annarra hluta — nema at sjá ok tala við Ísǫnd drótning.

Ok mátti hér nú heyra harðan atburð, at þá (er) þau Ísǫnd ok Kardín váru til lands komin, þá kvam mikill stormr í móti þeim, ok rak þau undan landi aptr í haf út — ok váru úti mǫrg dœgr, svá harðliga haldin, at þau vœntu varla lífs.

Þá kærði Ísǫnd drótning harma sína ok mælti "nú vill ekki guð, at ek sjá Tristram lifanda né hans harma huggandi, svá sem ek vilda. Ó hó, minn sœti vin ok unnasti! ef ek týnumsk í þessarri ferð, þá er engi sá lifandi maðr í þessum heimi, er þér megi hjálp veita af þínu sári né af þínum dauða þik hugga. Nú vilda ek, at guð vildi sem ek, ok ef ek dœ hér, þá yrði ok þinn dauði okkr saman komandi." Slíka hluti ok marga aðra kærði Ísǫnd. Enn hennar skipverjar váru mjǫk hræddir af þeim stormi, at þau mundu týnask.

Ísǫnd var nú mjǫk syrgjandi, meir Tristram enn sjálfa sik. Í tíu daga válkuðusk þau úti í þessum mikla stormi.

Því næst hœgðisk stormrinn, ok gørði fagrt veðr, ok rann byrr á. Drógu þeir þá upp segl sitt ok sigldu næsta dag at landi, sem fyrr.

Ok þá fell af byrrinn, ok rak þá skipit aptr ok fram með landinu, ok var þá engi bátrinn; því hann hafði brotit fyrir þeim. Ok vaxa nú þegar vandræði þeirra ok angr, er þau máttu ekki at landi komask. Svá kunni Ísǫnd þessu illa, at hón var næsta farin af.

Enn þeir, er á landi váru, sá ekki skipit, ok langaði þá mjǫk þó eptir þeim, er í braut fóru.

Svá mikinn harm ok ógleði hefir nú Tristram, at hann er nú allr megnlauss, andvarpandi, enn stundum vissi hann ekki til sín, sakir Ísǫndar drótningar, er hann vildi gjarna at kvæmi.

Þá kvam Ísodd kona hans til hans, sem af illri list hugsaði ok sagði "unnasti" kvað hón "nú er Kardín kominn: ek sá at vísu skip hans — ok hefir lítinn byr. Guð láti þat bera góð tíðendi ok þér til huggunar."

Sem Tristram heyrði þat, er hón sagði, þá reistisk hann þegar upp, sem hann væri heill, ok mælti til hennar "unnasta" kvað hann "muntu þá vera sannfróð, at þat er hans skip? Gǫr mér kunnigt, ef satt er, með hverju segli hann siglir."

Enn hón svarar "ek kenni þat gǫrla, ok með svǫrtu segli sigla þeir ok hafa byr øngvan — nema rekr aptr ok fram fyrir landinu."

Enn hón laug at hánum; því Kardín sigldi með hvítum ok blám blankandi seglum, stǫfuðum; því Tristram hafði svá beðit hann, til merkis, ef Ísǫnd kvæmi með hánum. Enn ef Ísǫnd kvæmi ekki með hánum, þá skyldi hann sigla með svǫrtu segli.

Enn Ísodd, kona Tristrams, hafði heyrt allt þetta, þá (er) hón leyndi sér á bak við þilit. Enn sem Tristram heyrði þat, þá var hann svá mjǫk syrgjandi, at aldri beið hann slíkan harm.

Ok snerisk hann þegar upp til veggjar ok mælti þá með harmsfullri rǫddu "nú ertú Ísǫnd mik hatandi. Ek em nú syrgjandi, er þú vilt ekki til mín koma — enn ek sakir þín deyjandi, er þú vildir ekki miskunna sótt minni. Ek em nú syrgjandi sótt mína ok harmandi, er þú vildir ekki koma at hugga mik."

Þrysvar kallaði hann Ísǫnd unnostu sína ok nefndi á nafn, enn hit fjórða sinn gaf hann upp ǫnd sína með lífi sínu.

Enn riddarar ok sveinar, er hjá váru, hǫrmuðu þetta allir mjǫk; ok allr borgarlýðr grét hann með miklum harmi. Síðan tóku þeir hann ór rekkju sinni ok lǫgðu yfir hann ríkuligt pell.

Enn þá tók byrr at vaxa þeim (er) á sjónum váru — ok lǫgðu þegar til hafnar. Sem Ísǫnd var nú af skipi gengin, þá heyrði hón fólkit allt gráta með miklum harmi, ǫllum klukkum hringjandi. Hón spurði þá, því menn léti svá illa, eða hvat tíðenda þeir hefði fengit.

Einn gamall maðr svarar henni "frú" kvað hann "vér hǫfum svá mikinn harm, at aldri kvam slíkr til handa oss. Tristram, hinn vaski ok kurteisi, er nú andaðr, liggjandi í rekkju sinni. Aldri var í þessu landi slíkr harmr komandi."

Sem Ísǫnd heyrði þetta, var hón svá mjǫk syrgjandi, at hón mátti ekki mæla, ok kastaði yfirklæði sínu af sér. Enn Bretar undruðu mjǫk, hvaðan sú hin fríða frú var komin, eða ór hverju landi hón mundi vera.