Bókastaðir

Sem hátíðisdagr nǫkkurr var kominn ok konungrinn gekk til hǫfuðkirkju — ok þá gekk drótning næst. Enn er Tristram sá þat, þá skundaði hann þegar með kerinu ok skók þat fast, biðjandi sér ǫlmusu, ok fylgir henni sem næst mátti hann.

Ríkir menn, er fylgðu drótningu, undruðu hann mjǫk, hrundu hánum ok hǫtuðu. Ok er hann gekk svá nær henni ok hann var svá þrábœninn — enn ef hann vildi afl sitt frammi gefa, þá mundi hánum skjótt hefna — — því hrundu þeir hánum ór flokki sínum ok heitask við at berja hann. Enn hann bað þeim mun meira, ok vill hann ekki aptr snúa at heldr, hvárki fyrir hǫggva sakir né heitna. Hann kallaði þráliga á drótninguna. Enn hón var mjǫk harms-full ok angrs.

Því næst sá hón aptr með reiðum augum til hans: ok þótti henni undarligt, hvat manna hann mundi vera. Ok er hón kenndi kerit ok sér Tristram, snerisk þegar hugr hennar — ok tók þegar fingrgull af sér ok vissi ekki, hversu hón skyldi fá hánum, ok kastaði gullinu í ker hans.

Enn Bringvet var þar hjá ok kenndi hann at vexti ok mælti svá sem reið til hans "þú ert snápr kvað hón ok heimskr gaurr ok illa siðaðr, er þú gengr upp á lenda menn konungs ok virðir enskis hirð hans."

Ok þá mælti hón til Ísǫndar "hvat er þér gefit nýliga, er þú gefr svá ǫrliga stórar gjafir þvílíkum mǫnnum, enn þú synjar ríkum at gefa — enn þessum manni ertú gull gefandi! Haf ráð mín: gef hánum ekki; því hann er falsari ok blekkingamaðr."

Því næst mælti hón við óvini hans, at þeir skyldu braut reka hann af kirkjunni. Ok þeir gørðu at brinda hánum óþyrmiliga; enn hann bar þat þó. Tristram vissi nú, at Bringvet var hánum reið, ok svá Ísǫnd drótning, ok var nú enn svívirðr um marga hluti.

Í konungs garði var ein steinhǫll mjǫk svá niðr fallin af fyrnsku ok vanrœkt. Undir gráðum þessarrar hallar var Tristram felandi sik, kærandi sína harma, ok gǫrðisk þungmegn af vási ok válkum. Ok vildi hann heldr deyja, enn lengr lifa; því at øngvir vildu nú hjálpa hánum.

Ísǫnd drótning er nú mart hugsandi ok bǫlvaði hón þá ǫllum þeim tíma, er hón skyldi svá mjǫk manni unna.

Sem þau hǫfðu hlýtt tíðum, konungr ok drótning, fóru þau til borða ok neyttu matar. Ok hafði konungr þann dag skemmtun mikla ok gleði. Ísǫnd sat hrygg ok áhyggjufull.

Því næst bar svá til, at sá, er geymdi konungs garð ok ǫll garðhlið, vakti þá nótt lengi, ok var mikit frost úti ok var hánum mjǫk kalt — ok mælti við konu sína, at hón gørði eld at verma sik. Þá gekk hón eptir eldiviði þurrum ok kvam hón þar fram, sem Tristram var undir múrnum, kvalinn af frosti. Ok er hón leitaði viðarins, greip hón á slagningi hans, ǫllum vátum af frosti. Enn hón varð hrædd ok hugði, at nǫkkut annat illt væri; því hón vissi þar aldri mann verit hafa. Þá spurði hón, hvaðan hann var kominn eða hvat manna hann var. Hann segir henni ok trúði bæði til nafns ok hvaðan hann var ok hvat hann vildi.

Enn bóndi hennar unni hánum mikit; því at Tristram hafði gǫrt hánum mart gott, þá er hann var í Englandi. Sem garðgæzlumaðr varð þess víss, at Tristram var kominn, þá gekk hann þegar til hans ok fylgði hánum heim til sín, gørir hánum bæði eld ok rekkju ok annat þat er hann þurfti.

Ísǫnd drótning kallaði Bringvet til sín ok mælti til hennar ástsamligum orðum "ek bið þik miskunnar fyrir Tristram, at þú gangir til hans ok huggir hann nǫkkut af angri sínu — því at hann mun þar ella deyja, ef hann fær øngva hjálp —; því ek em hann ætíð elskandi."

Bringvet segir "þat skal ek aldri gǫra heðan í frá at hugga hann nǫkkut af sínu angri — heldr vilda ek dauða hans —, ok ekki vil ek lengr vera samþykkjandi synda ykkarra. Hann hefir svívirðiliga svikit mik."

Ísǫnd svarar "ekki sómir þér at tala á móti mér né at deila við mik ok ásaka. Guð veit þat, at ek hefi jafnan iðrask þess, er ek hefi þér í móti gǫrt; ok því bið ek þik, at þú hjálpir hánum nǫkkut þar sem hann liggr."

Svá lengi bað hón hana með fǫgrum orðum ok góðum, at eigi fekk hón synjat henni. Stóð hón þá upp ok gekk þangat sem hón vísaði henni.

Ok er hón kvam þar, var hann hryggr ok ósælligr af því, sem verit hafði, fyrir margra hluta sakir. Ok spurði hann, því hón væri hánum reið. Enn hón segir hánum margar ok sannar sakir. Hann segir henni, at Kardín félagi hans mundi þar koma fljótliga slíks ørendis, sem hann væri af øngum ámælis verðr. Enn hón trúði orðum hans, ok huggask hón þá mjǫk, ok gengu þau bæði saman með trúnaði upp í herbergi drótningar, ok fundusk þau þar með miklum fagnaði ok kærleik. Þar var hann þá nótt, mjǫk glaðr.

Um morguninn tók Tristram leyfi af drótningu til brautferðar, ok skildu þá með miklum hryggleik. Sem Tristram kvam til Kardíns félaga síns, þá biðr Tristram, at þeir fœri til konungs hirðar nǫkkura stund — ok sjá, ef nǫkkurr hlutr kynni þar at at berask — ok torkynna sik sem mest um klæðabúnað.

Því næst helt konungr eina hátíð; ok var þar mikill fjǫldi kominn, ríkir ok óríkir menn.

Sem menn váru mettir ok borð váru upp tekin, þá gekk ǫll hirðin til skemmtunar, ok hǫfðu þeir þá allskyns leika. Síðan hljópu þeir hlaup þau, er þeir kalla valeyz. Síðan skutu þeir skotspjótum sínum ok léku slíkt, er þeir kunnu. Tristram gekk þar langt yfir allt með sínum frœkleik ok atgǫrðum. Næst hánum lofa þeir mest Kardín.

Þar var einn félagi Tristrams, er kenndi hann í leik þeim, ok gaf hánum þegar tvá vápnhesta, er af ǫllum konunga hestum váru beztir — ok í ǫllu Englandi váru øngvir þeim skjótari — ok opt áðr undir vápnum reyndir. Ok hann hræddisk, ef þeir væri kenndir, at þeir mundi vera uppi hafðir.

Ok því næst fóru þeir í atreið. Enn Tristram ok Kardín váru vanir vápnum ok léku hart við þá ok hrundu mǫrgum af hestum sínum ok lǫgðu sjálfa sik í ábyrgð; því þeir drápu tvá þá, er ernastir váru í því landi. Þar fell Maríadokk fyrir Kardín — ok hefndi sín á hánum, er hann laug á hann, at hann flýði undan hánum.

Því næst láta þeir undan, ok ríða þá báðir saman félagar heldr í skjótara lagi til sjávarstrandar. Enn Kornbretar váru þá albúnir. Ok fyrir því at þeir snerusk þá af veginum, þá hurfu þeir þeim, er eptir riðu, ok sneru þá aptr í móti þeim ok drápu marga. Þá vildu þeir ekki eptir þeim ríða. Tristram gengr þá á skip, ok Kardín, ok undu segl sitt ok sigldu í haf ok váru glaðir ok kátir, at þeir hǫfðu svá vel hefnt sín.

Því næst lendu þeir í Bretlandi, ok váru þar fyrir vinir þeirra ok hirð, ok urðu þeir fegnir. Eptir þat (er) þeir váru heim komnir, fóru þeir opt á veiðar ok í atreiðir. Hvervetna fengu þeir sigr ok frægð yfir alla þá, er fyrir váru í Bretlandi, um hreysti, riddaraskap ok allskonar drengskap. Opt fóru þeir þangat, sem líkneskjurnar váru, at skemmta sér, ok fyrir sakir þeirra, er þeim unnu svá mikit.

Sem þeir skyldu eitt sinn heim ríða ok þeir váru komnir ór skóginum, sá þeir einn riddara skyndiliga ríða á bleikum hesti. Þeir undruðu, hvert hann vildi, er hann reið svá mikit. Hann var ríkuliga herklæddr ok allr tignarliga búinn. Ǫll váru herklæði hans gylld ok með miklum hagleik gǫr. Hann var mikill maðr ok vel vaxinn ok hinn fríðasti.

Tristram ok Kardín biðu hans ok vildu vita, hvat manna hann væri. Því næst kvam hann til þeirra. Þá kvaddi hann þá með fǫgrum orðum ok kurteisum. Enn þeir þegar virðuliga svǫruðu hánum ok riddaraliga. Því næst spurðu þeir, hvat manna hann væri, eða hvaðan hann var kominn, eða hvat hann vildi, er hann reið svá skyndiliga.

Þá segir riddarinn "mik fýsir mjǫk at finna þann mann, er Tristram heitir."

Þá svarar Tristram "hvat viltu hánum, er þú spyrr svá at hánum? Þú ert nú kominn nær hánum mjǫk. Ef þú vilt herbergjask með hánum, þá fylg þú okkr heim, ef þú vilt skemmta þér með oss."

Enn hann svarar "þat vil ek víst. Ek em einn riddari, byggjandi hér í landamæri á Bretlandi, ok em ek kallaðr Tristram dvergr — rǫngu nafni; því at ek em manna mestr — ok var ríkr í einum kastala, ok átta ek fríða frú ok ríka, ok mikit unna ek henni. Enn í fyrra kveld tapaða ek henni; ok þar fyrir em ek hryggr ok reiðr.

Enn nú veit ek ekki, hvat ek á þar síðan at gǫra, er mér kemr engi hlutr at haldi. Enn nú em ek hingat kominn til þín; því at þú ert hinn frægasti maðr ok hinn vaskasti, vitr ok vinsæll af þínum vinum, enn harðr óvinum. Ok þarf ek, at þú leggir nǫkkut heilræði fyrir mik ok hjálpir mér nǫkkut, við svá mikla nauðsyn, at þú mættir sœkja eptir húsfrú minni. Enn ek vil vera þér tryggr ok trúr ok þinn eiðsvari."

Tristram svarar "ek vil gjarnsamliga hjálpa þér. Enn þú skalt nú fara heim með oss, ok dvelst þar næstu nótt. Enn á morgun skal ek víst fara með þér."

Enn þegar dagr kvam, þá bjósk Tristram, ok þeir félagar, ok fóru leiðar sinnar — ok ríðr sá riddari fyrir, hinn ókunni — ok léttu ekki fyrr ferð sinni, enn þeir kvámu þar fram, sem [var] hinn illi ok hinn drambláti maðr var í kastalanum. Hann átti sér sjau bræðr, alla harða ok illgjarna riddara.

Skammt frá kastalanum stigu þeir Tristram ok hans félagar af hestum sínum ok bíða þar atburða. Enn at nóni dags riðu tveir bræðrnir út ok vissu, at þeir váru komnir, ok riðu þegar ákafliga at þeim með kappi ok illsku. Ok áttu þeir bardaga; ok lauk svá þeirra viðskiptum, at Tristram ok hans félagar drápu þá brœðr báða.

Þá varð einn þeirra varr við ok œpti þegar heróp. Enn er þeir, (er) í kastalanum váru, heyrðu þetta, herklæddusk þeir sem skjótast ok ríða út at þeim. Enn þeir, sem fyrir váru, vǫrðu sik vel ok vaskliga ok áttu harðan bardaga. Enn Tristram ok félagi hans drápu þá sjau brœðr ok þeirra liðsmenn, sem gangandi váru, meir enn hundrað.

Í þeim bardaga fell Tristram dvergr. Enn Tristram var gegnum særðr með eitruðu sverði. Enn hann lét hánum þat dýrkeypt, er hann særði, ok drap hann.

Þetta sár var svá háskasamligt, at hann kvamsk nauðuliga heim til kastala síns. Ok var þá gǫrð boð eptir ǫllum læknum, sem í því landi váru — ok fengu þó ekki bœtr á ráðit, fyrir því at þeir kunnu ekki at gǫra at eitruðu sári né eitrit út at draga, sem þurfti.