Bókastaðir

Þá þótti Kardín mikit at ok mælti "Tristram, hér sœmdi mér nǫkkut at fá, sem svá fríðar konur eru. Ek sé þat kvað hann at þú átt hina fríðustu unnostu. Gǫr mik hluttakara þinnar skemmtunar, at ek sé unnasti drótningar meyjar. Enn ef þú heldr mér ekki þann formála, er þú hézt mér, þá (er) vit fórum heiman, þá skaltu brigzli af fá."

Því næst tók Tristram í hǫnd hánum ok leiddi hann til líkneskju Bringvetar ok mælti "er ekki þessi jungfrú fríðari, enn Ísodd systir þín? Ok ef svá berr til, at slíks verðr getit, þá váttar slíkt, sem þú mátt hér sjá."

Þá svarar Kardín "þat sé ek kvað hann at helzt eru þessar fríðar, ok því sómir þér at miðla við mik fríðleik þeirra. Svá lengi sem vit hǫfum verit félagar, þá sómir okkr at vera hluttakarar þeirra beggja."

"Já kvað Tristram ek kýs drótningu. Enn tak þú við — ek fæ þér meyna."

Þá svarar Kardín "guð þakki þér, (er) þú gørir svá vel til mín. Slíkt er vináttu merki ok félagskapar."

Hann leit gullkerit í hendi hennar ok hugði, (at) fullt væri af víni, ok vildi taka af henni. Enn kerit var seymt ok límt at hendi hennar með hagleiks vélum, at hann mátti með øngum kosti taka þat.

Ok hugði hann þá at vandliga, ok sá hann þá, at þat var líkneskja hvárttveggja, ok mælti til Tristrams "listugr maðr ertú segir hann ok véla fullr, at þú hefir svá mikit svikit mik ok blekkt, øruggan vin þinn ok kæran félaga. Enn ef þú sýnir mér ekki þær, er þessar eru eptir gǫrvar, þá hefir þú logit at mér allan okkarn formála. Enn ef þú sýnir mér þær skepnur, sem slíkar eru, sem þessar líkneskjur, at yfirsýn ok fríðleika, þá ertu sannr at þínum háttum, ok þá má ek trúa þínum orðum, ok þá vil ek, at þú gefir mér meyna, sem þú gaft mér líkneskjuna."

Þá segir Tristram "þat skal víst vera, ef þú vilt orð þín halda við mik." Ok bundu þeir þá handsǫl sín á milli með nýjum trúnaði ok øruggum drengskap.

Þá sýndi Tristram hánum allt, er þar var steint ok skorit, gyllt ok greypt, með svá margfaldligum hagleik, at aldri sá fyrr nǫkkurs manns augu þvílíkt. Ok undraði Kardín, með hverjum hætti at Tristram gat ǫllu þessu áleiðis komit. Því næst læsti Tristram aptr húsinu, ok fóru þeir þá heim.

Sem þeir hǫfðu heima hvílzk fá daga, þá bjósk hvárrtveggi þeirra til heilagra staða at vitja, ok tóku þeir þá rúmstafi ok skreppur ok hǫfðu øngva menn með sér, nema tvá eina frændr sína, fríða menn, vaska ok vápndjarfa ok at ǫllum hirðsiðum hœverska. Hǫfðu þeir þá ǫll herklæði sín með sér ok segja þat hirðmǫnnum sínum ok ǫllu fólki, at fyrir því hǫfðu þeir vápn sín með sér, at þeir óttuðusk útlegð ok vánda menn í ókunnu landi. Því næst tóku þeir leyfi af vinum sínum ok fara ferðar sinnar ok stefndu til Englands, ok fýsir hvárntveggja til sinnar unnostu, Tristram at sjá Ísǫnd, enn Kardín Bringvet.

Sem Tristram ok Kardín hafa svá framat ferð sinni, at þeir skyldu koma í þeirri borg niðr, er Markis konungr skyldi í dveljask þá nótt — ok fyrir því (at) Tristram var þar allt kunnugt —, þá riðu þeir báðir móti konungs liði, ok þó ekki at sama veg, heldr at leynistígum. Ok sá þeir því næst konungs lið ríða á móti sér, mikinn fjǫlda. Sem konungrinn var um riðinn, þá sá þeir drótningar fylgi.

Ok stigu þeir þá af hestum sínum hjá veginum ok fengu hestana skjaldsveinum sínum til geymslu. Enn þeir báðir gengu at þeirri sǫmu kerru, sem Ísǫnd ok hennar þjónustumey Bringvet sátu í, ok kvámusk svá nær vagninum, at þeir kvǫddu drótning kurteisliga ok hennar þjónustumey. Ok jafnskjótt kenndi Ísǫnd Tristram, ok ógladdisk hón þegar ok minntisk þeirrar miklu elsku, sem hón hafði langan tíma haft. Enn Bringvet var með mikilli elsku til Kardíns sjándi. Enn sakir þess riddaraliðs, er fylgði drótningu með hennar vagni, óttaðisk hón, at Tristram yrði kenndr af konungs mǫnnum, ef þeirra dvǫl yrði nǫkkur.

Ok þegar jafnskjótt tók hón þat sama gull, sem jafnan hafði þeirra í milli farit með sendiboðum, ok kastaði til Tristrams, svá til hans talandi "ríð braut heðan, þú ókunni riddari segir hón ok fá þér herbergi ok dvel ekki vára ferð". Enn sem Tristram sá gullit, kenndi hann ok undirstóð orð drótningar ok veik sér aptr til sinna skjaldsveina, ok báðir þeir Kardín, ok ríða nú braut frá konungs hirð ok drótningar ok hafa þó jafnan vitund af þeirra ferð þangat, til konungr kvam til þess kastala, sem hann tók náttstað.

Ok sem konungr ok drótning váru hirðliga mett ok drykkjuð, gengr fyrst drótning til þess herbergis, er hón skyldi náðuliga sofa í þá nótt ok hennar þjónustumey Bringvet ok sú þerna, er þeim þjónaði. Enn konungr svaf í ǫðru húsi þá nótt með sínum heimuligum mǫnnum.

Nú sem konungr var genginn at sofa ok allr hans skari, var Tristram þar í einum leyniskóg skammt frá kastalanum. Segja þeir sínum þjónustumǫnnum, at þeir skuli þar bíða ok geyma þeirra hesta ok herklæði, þar til þeir aptr kvæmi. Enn þeir gengu í dularklæðum til kastalans ok verða vísir, hvar herbergi drótningar var, ok ganga þá inn leyniliga ok klappa þar at dyrum.

Ísǫnd drótning sendir sína þjónustumey at vita, hvárt nǫkkurr fátœkr maðr væri þar kominn ǫlmusu at biðja. Ok sem mærin lauk upp dyrunum, laut Tristram henni, með blíðum orðum heilsandi, ok tók þegar gull þat, er Ísǫnd fekk hánum, ok bað hana fœra henni. Enn hón andvarpaði ok kenndi þegar.

Ok leiddi Tristram Kardín í herbergit. Ok tók Tristram þegar Ísǫnd ok kyssti með mikilli blíðu ok fagnaði. Kardín gekk þá til Bringvetar, hana faðmandi ok elskuliga kyssandi. Sem þau hǫfðu langan tíma svá látit, var þeim borinn drykkr með allra handa krásum. Síðan fóru þau til svefns.

Ok á þeirri sǫmu nóttu tók Kardín sína unnostu Bringvet með mikilli elsku í sinn faðm. Hón tekr einn silkikodda, með undarligum hagleik ok vélum gǫrvan, ok lagði undir hans hǫfuð; ok jafnskjótt fellr hann sofandi niðr ok vaknar ekki á þessarri nóttu. Sváfu þau svá bæði saman, Kardín ok Bringvet, þá nótt.

Enn Kardín vaknaði ekki fyrr enn at morgni, ok sésk hann um ok vissi ekki, hvar hann var kominn. Enn er Kardín varð varr við þat, (at) Bringvet var upp staðin, þá fann hann, at hann var blekktr, af því (at) hann vaknaði svá seint. Ísǫnd tók at véla sér gaman ok gabb við hann. Enn hann varð reiðr mjǫk vegna Bringvetar ok gaf sik þó lítt af því. Ok váru þau þann dag ǫll saman með mikilli blíðu. Enn um kveldit eptir fara þau at sofa.

Ok svæfði Bringvet hann þá enn með sama hætti, sem fyrr; enn sem daga tók, vaknaði hann með sama hætti.

Hina þriðju nótt vildi Ísǫnd ekki, vegna Kardíns, at hann væri blekktr lengr, ok var samgangr þeirra með góðum fǫgnuði. Svá lengi váru þau þar ǫll saman með miklu yndi, at þau urðu nú fundin at sínum verkum af sínum ǫfundarmǫnnum. Ok var þeim þó þat fyrr sagt, ok vǫruðusk þau við, ok fóru þeir þá í braut með launungu, ok gátu þeir ekki nát vápnum sínum ok hestum.

Maríadokk ræðismaðr varð fyrst varr við hesta þeirra. Enn sveinar Tristrams, er varðveittu hesta þeirra — þá verða þeir þó varir við, hvat títt er. Fara þegar braut ok hǫfðu skjǫldu þeirra ok herklæði, ok heyrðu þeir á bak sér aptr óp þeirra ok gný, er eptir fóru.

Maríadokk, er næst þeim var, sá sveinana undan flýja ok hugði, at þat væri Tristram ok Kardín — ok œptu á þá hárri rǫddu ok mæltu "at øngum kosti skulu þit undan komask; því at á þessum degi skulu þit láta líf ykkart, ok hér eptir skulu þit láta líkama ykkra í gisling.

Svei verði slíkum riddurum segir hann er svá flýja undan oss. Eigi sómir konungs riddurum at flýja, hvárki fyrir hræðslu sakir né dauða. Kvámu þit ekki frá unnostum ykkrum? Menn veit!" kvað hann "þit svívirðið þær miklum svívirðingum." Þvílík orð mælti ræðismaðr.

Enn sveinarnir létu hestana ganga, sem þeir máttu. Enn er þeir vildu nú ekki lengr reka þá — snúa þeir þá aptr, at deila við drótning ok Bringvet, fylgiskonu hennar.

Ok er þeir hǫfðu lengi svívirt þær í orðum sínum, sakir Tristrams ok Kardíns, þá tók Maríadokk at spotta Bringvet, segjandi "þessa nótt var hinn ragasti riddari í sæng þinni, ok hinn huglausasti, er í hefir heim komit. Vel sómir þér at unna slíkum unnasta, er svá flýr undan riddurum, sem heri undan hundum.

Ek œpta á hann mǫrgum sinnum með mǫrgum orðum ok hárri rǫddu, at hann skyldi bíða mín ok berjask við mik; ok þorði hann ekki at sjá á bak sér aptr.

Svívirðiliga verr þú ást þinni, er þú gefr slíkum gaur þinn vilja; ok þá hefir þú niðr komit þínum ástarþokka hjá huglausum riddara; ok svá hefir þú jafnan verit svikin ok villt, at aldri gat ek minn ástarhátt af nǫkkurum góðvilja þér sýnt."

Sem Bringvet hafði heyrt svá mǫrg orð háðulig, mælti hón af mikilli reiði "hvárt sem hann er djarfr eða ódjarfr, þá kýs ek hann heldr til unnasta, enn falskliga fegrð þína. Guð gefi, (at) hann eigi þá ekki yfirvald yfir neinum, ef hann er huglausari enn þú. Enn víst sýndi hann þá hugleysi, ef hann flýði undan þér. Ok ekki þarftú at ámæla hánum: margir finna fleira at þér sjálfum.

Enn þat er þú telr at við hann um flótta hans, þá má svá til bera, ef guð vill, at þú vitir, hvárt hann vill flýja undan þér eða ekki. Guð veit þat, at ek má ekki því trúa, at hann flýi undan þér, né at þú þorir at sjá hann með reiðum hug ok illum vilja. Enn Kardín er svá vaskr maðr ok ǫflugr, ok svá góðr riddari, at hann mun aldri undan þér flýja, heldr enn mjóhundr undan héra eða león undan bukk."

Þá svarar Maríadokk "báðir flýðu þeir sem huglausir. Eða hvaðan er þessi Kardín? Hann hafði skjǫld allan nýgylldan ok með laufum dreginn, ok hestr hans eplóttr. Ok ef ek sé hann annan tíma, þá kenni ek bæði spjót hans ok merki."

Bringvet skildi, at hann kenndi skjǫld hans ok merki, hest ok herklæði, ok angrask hón þá ok gekk reið frá hánum ok fann því næst Ísǫnd drótning, frú sína, er sat sorgfull sakir Tristrams, ok mælti til hennar í angri ok reiði "frú kvað hón dauð em ek af sorg ok harmi. Ósynju sá ek þann dag, er ek kenndumsk með yðr ok Tristram, unnasta þinn. Ek lét fyrir sakir hans ok þín bæði frændr ok vini, fóstrland mitt ok meydóm sakir þinnar heimsku. Guð veit, at ek gørða þat vegna sœmdar þinnar, enn ekki sjálfri mér til skemmdar.

Enn Tristram, hinn vándi eiðrofi — er guð gefi svívirðing á þessum degi, svá at hann týni sínu lífi! Því sakir hans var ek svívirð í fyrstu. Mantú ekki, at þú vildir láta drepa mik í skógi, sem þjófa? Eigi vartú þess valdandi, þó (at) þrælar þínir þyrmdi mér. Betra var mér hatr þeirra, enn vinátta þín. Ok heimsk var ek, er ek vilda optar þér trúa eða nǫkkura ást á þik leggja upp frá þeim tíma."

Hón ávítaði drótning þá mjǫk með mǫrgum orðum ok stórum sǫkum ok taldi upp fyrir henni um þeirra viðskipti ok kærði fyrir henni allt þat, sem henni hafði móti fallit, ok þeim báðum.

Sem Ísǫnd drótning heyrði hennar hryggleik ok reiði ok hón segir henni upp sína vináttu, enn hón var svá kær henni þessa heims ok vel trúandi ok hennar sœmdar svá vel gætandi umfram alla lifandi menn — Hennar skemmtan var nú í hǫrmung ok sorgum, allt hennar gaman var nú fordrifit — — Illyrðir hón hana mjǫk ok svívirðir ok reitti svá angrsamliga, at Ísǫnd hryggðisk nú svá ákafliga af tvaufaldri hryggð, at hón gat ekki af sér brundit með øngu því, er hón kunni at gǫra.

Ok andvarpaði hón þá mjǫk ok mælti í angri sinna sorga "vesǫl em ek kvað hón ok allri skepnu aumari. Því skylda ek lengi lifa til þess at þola svá marga harma í ókunnu landi?" Ok ámælir hón nú mjǫk Tristram með hǫrðum orðum ok kennir hánum ǫll sín misferli ok allt sitt angr ok sorgir, er hón hefir borit hér til, um þat, er Bringvet var henni svá ógurliga reið orðin ok látit hennar vináttu. Enn þó vildi Bringvet ekki hrópa hana fyrir konunginum um Tristram, ok stóð þetta enn svá nǫkkura hríð.

Sem Tristram ok Kardín váru báðir saman í skóginum, þá var Tristram íhugandi, hvernig hann mætti at fullum vilja vita, hvat títt var með Ísǫnd drótningu ok Bringvet, ok sór þann eið, at hann skyldi ekki aptr koma, fyrr enn hann vissi, hvat títt var um Ísǫnd. Ok gaf hann þá Kardín, félaga sínum, góðan dag ok fór svá aptr hinn sama veg, þar sem þeir hafa fram riðit.

Ok tók hann þá gras eitt ok át, ok þrútnaði hann af því í andliti, sem sá, er sjúkr er; bæði hendr ok fœtr sortnuðu, ok rǫdd hans hæstisk, sem hann væri líkþrár; ok því var hann eigi kenndr.

Þá tók hann eitt ker, er Ísǫnd drótning gaf hánum á hinum fyrsta vetri, er hann elskaði hana; ok gekk hann þá í konungs garð ok stóð við garðs hlið ok hlýddisk um þau tíðendi, er með hirðinni váru, ok bað sér ǫlmusu.