Bókastaðir

Nú gengr konungr þangat ok sér Tristram ok kenndi Ísǫnd ok þat sverð, er hann hafði sjálfr átt. Ekki sverð var egghvassara í heimi, enn þat, sem lá í milli þessarra tveggja elskanda. Ok sá þá konungrinn, at hvárt þeirra var fjarri ǫðru.

Ok íhugaði hann þá, ef syndug ást væri þeirra í milli, þá mundi þau víst ekki svá fjarri leggjask hvárt ǫðru; heldr munu þau þá hafa eina rekkju. Ok þótti hánum hón hin sýniligasta, ok leit hann þá auglit Ísǫndar, ok sýndisk hánum hón þá svá fríð, svá at hann þóttisk aldri sét hafa slíka; því at hón hafði sofnat móð, ok var í roði í kinnum hennar.

Enn í gegnum boru eina, er á húsinu var, skein sólargeisli inn á kinn hennar; ok þótti hánum þat mikit, at sólin skein í andlit hennar, ok gekk þá sem hógligast at henni ok lagði glófa sinn á kinn hennar at hlífa fyrir sólunni. Ok gekk hann þá í braut ok signdi þau guði ok gekk óglaðr ofan frá berginu.

Ok mæltu þá veiðimenn, at sveinar skyldu skunda hundum; því at konungr vildi heim fara af veiðunum. Ok reið hann þá einn saman, hryggr ok áhyggjufullr, ok fylgði hánum þá engi maðr til landtjalds síns.

Sem Ísǫnd vaknaði, þá fann hón glófann, ok þótti henni kynligt, með hverjum atburð glófi konungsins var þar kominn. Ok svá þótti Tristram þetta undarligt. Ok vitu þau ekki, hvat þau skyldu at gǫra, er konungr vissi nú, hvar þau váru. Enn þó var þeim mikill fagnaðr ok huggan, er hann fann þau með þeim hætti, er þá sá hann þau gǫra, ok hann mátti øngvar sakir þeim finna. Ok vill Markis konungr nú með øngu móti trúa synd né svívirðing við Tristram ok Ísǫnd.

Ok sendi hann þá eptir ǫllum lendum mǫnnum sínum ok sýndi þeim skuld ok skynsemd, at þat (er) fals ok hégómi, er sýnt var ok kennt Tristram, ok þat gørði [sk] øngum manni at fylgja því né trúa eða fyrir satt at hafa. Ok er þeir heyrðu skynsemd hans ok sannendi, þá fannsk þeim svá sem hann vildi enn heim hafa Ísǫnd; ok réðu þeir hánum sem þeim sýndisk ok hugnaði bezt ok sjálfs hans vili fell helzt til. Ok sendi hann þá eptir þeim, at þau kvæmi heim í friði ok fagnaði; því hann hefir tekit reiði sína af þeim.

Tristram má með øngum kosti frá halda sinni fýsn ok vilja, ok fyrir því nýtti hann hverju sinni, er hann mátti við komask.

Ok bar þá svá til einn dag, at þau sátu bæði saman í einum eplagarði, ok helt Tristram drótningu í fangi sér. Ok er þau hugðusk þar óhætt búa, þá fell þeim leyniligr atburðr til, at konungr kvam þar gangandi, ok hinn illi dvergr með hánum, ok hugðisk hann þá finna þau í syndum bæði; enn þau váru sofandi.

Sem konungrinn sá þau, þá mælti hann til dvergsins "bíð mín, meðan ek geng í kastalann. Ok skal ek leiða þangat mestu menn mína at sjá, með hverjum atburð er vér hǫfum fundit þau bæði saman hér; ok skal ek láta þau á báli brenna, er þau verða fundin bæði saman."

Sem konungrinn mælti þetta, þá vaknaði Tristram ok lét ekki á sér finnask, stóð upp skjótt ok mælti "harmr er nú, Ísǫnd unnasta mín. Vakna nú; því vélar eru til okkar gǫrvar ok um okkr legit. Markis konungr hefir nú hér verit ok sét, hvat vit hǫfum gǫrt; ok gekk hann nú eptir mǫnnum sínum í hǫllina; ok ef hann getr fundit okkr bæði samt, þá mun hann láta brenna okkr (at) kǫldum kolum.

Enn nú vil ek, hin fríðasta unnasta mín, á braut fara. Enn þú þarft ekki at þínu lífi óttask; því þeir megu øngum sǫnnum sǫkum á þik koma, ef engi maðr finnsk hér, nema þú ein. Enn ek vil braut fara í annat ríki.

Ok sakir þín mun ek bera harm ok hugsótt alla mína daga. Nú er mér svá mikit angr at okkrum skilnaði, at aldri fæ ek huggun í þessu lífi. Hin sœtasta unnasta! ek bið þik, at þú gleymir mér aldri, þó ek sé fjarri. Unn þú mér jafnmikit fráverandi, sem þú hefir mér nærverandi. Vit — ekki má ek lengr hér dveljask; því þeir, er hata okkr, koma hér skjótt. Nú kyss mik í þessum skilnaði, ok gæti okkar guð ok varðveiti okkr."

Dvaldisk Ísǫnd nú í lengra lagi. Sem hón skildi rœðu Tristrams ok sá hann bera sik illa, þá runnu henni tár ok andvarpaði af ǫllu hjarta ok svarar þá harmsfullum orðum "minn kærasti unnasti kvað hón at sǫnnu sómir þér þenna dag at muna, at vit skiljum svá hǫrmuliga. Svá er mér mikil písl at okkrum skilnaði, at aldri vissa ek fyrr svá mjǫk, hvat harmr eða hugsótt var, angr eða óró. Eigi mun ek huggun fá, frið né fǫgnuð. Ok aldri kvídda ek svá mínu lífi, sem nú okkrum skilnaði.

Nú ekki at síðr skaltu þiggja þetta fingrgull ok varðveit vel fyrir mínar sakir. Þetta skal vera bréf ok innsigli, handsǫl ok huggan áminningar ástar okkarrar ok þessa skilnaðar."

Ok skildusk þau með miklum bryggleik ok kysstusk með sœtleik.

Nú ferr Tristram leiðar sinnar. Enn Ísǫnd sat eptir grátandi ok þrungin af miklum harmi. Enn Tristram gekk braut mjǫk grátandi, hlaupandi út yfir garðinn. Því næst kvam konungrinn ok gaf henni sakir, ok með hánum lendir menn hans, ok fundu þá øngvan mann, nema hana eina. Ok fyrir því máttu þeir øngva sǫk gefa henni, ok ekki misgǫrði hón þá, ok fyrirgaf þá konungrinn henni reiði sína.

Enn Tristram, áhyggjufullr, gekk til herbergis síns ok bjósk braut skyndiliga ok allir félagar hans. Svá riðu þeir þá til strandar ok ganga á skip ok sigla ór því ríki. Ok lenda þeir því næst í Normandía ok dvǫldusk þar ekki lengi.

Ok fór nú Tristram ór ǫðru ríki í annat at leita sér atburða þeirra, er hann megi fremja. Þoldi hann margar vesaldir ok vás, áðr hann fekk sœmdir ok virðingar, hvíld ok yndi. Því næst þjónaði hann Rómaborgar hǫfðingja ok keisara ok var lengi í hans ríki.

Síðan fór hann í Spaníaland ok þaðan í Bretland til arfa Róalds, fósturfǫður síns. Ok tóku þeir við hánum með miklum fagnaði, tignandi hann ok sœmandi, ok gáfu hánum upp mikit ríki ok marga kastala frjálsa undir vald hans, unnandi hánum með tryggri ást, ok hjálpuðu hánum í ǫllum þurptum ok gørðu hann kunnugan ókunnugum mǫnnum ok fylgðu hánum í atreiðum, ok frægðu þeir atreið hans ok hreysti.

Um þá daga var yfir því ríki einn gamall hertugi, ok gørðu grannar hans hánum mikinn óvin ok harðar atreiðir — allir þeir (er) ríkastir váru ok mestir fyrir sér — ok þrengðu hánum mjǫk, svá at þeir settu mikinn hug um hans kastala, er hann sat í.

Þessi hertugi átti þrjá sonu, vaska menn. Hét hinn elzti Kardín. Hann var fríðr maðr ok kurteiss ok hinn bezti félagi Tristrams. Ok gáfu þeir hánum ríkan kastala, sakir hreysti hans, at hann skyldi þaðan á braut reka óvini þeirra. Ok gørði hann svá mikit, at hann tók marga menn fyrir þeim ok sótti af þeim kastala þeirra ok eyddi þeirra borgir. Ok hélt hann svá lengi ófriði á þá, með styrk Kardíns, at þeim varð þá ekki annat til ráða, enn biðja sér miskunnar ok ganga til griða.

Kardín átti eina fríða, kurteisa ok hœverska systur, ok hyggna yfir allar þær konur, er váru í því ríki. Ok kynntisk þá Tristram við hana ok gaf henni ástargjafir. Ok sakir þeirrar Ísǫndar, er hann bar harm fyrir, þá ræddi hann um ástarþokka hana ok hón hánum.

Ok gørði hann þá marga mansǫngva með fǫgrum skáldskap ok snjallri orðaskipan allskonar strengleika ok nefndi í sǫngunum optliga at atkvæðum Ísǫnd. Tristram sǫng sǫngva sína fyrir riddurum sínum ok lendum mǫnnum í hǫllum ok svefnhúsum, mǫrgum á heyrandum, Ísodd ok frændum hennar. Ok hugðu allir, at um hana væri kveðit, ok at hann ynni øngri annarri, enn Ísodd þessarri.

Ok fǫgnuðu mjǫk því frændr hennar allir, ok allra helzt Kardín ok brœðr hans; því at hann hugði, at Tristram ynni Ísodd systur þeirra ok hann mundi þar vilja dveljask sakir ástar þeirrar; því at þeir hafa reynt hann svá góðan riddara, at þeir vilja hánum unna ok þjóna. Ok lǫgðu þeir allan hug á at koma hánum í vinskap systur þeirra, ok leiddu þeir hann í hús meyjarinnar at skemmta sér hjá henni ok rœða við hana; því at af leik ok viðrœðu verðr blíðlæti ok um snýsk opt lunderni manna.

Ok er nú Tristram í mikilli íhugan um sína ráðagørð, ok getr hann øngva skynsemi gǫrt sér aðra enn þá, at hann vill freista, ef hann mætti nǫkkut yndi fá móti þeirri ást, er hann hefir svá lengi haft með angri ok óró, harmi ok hugsóttum. Því vill hann freista, ef ný ást ok yndi mætti gefa hánum at gleyma Ísǫnd; því at hann hyggr, hón muni hann hafa fyrirlátit. Eða sér til gagns ok gamans vildi hann konu eiga. At ekki ásakaði Ísodd hann — því vill hann fá hana, sakir nafns, frægðar ok meðferða.

Ok biðr hann því Ísoddar hertuga systur, festir hana ok fær at frænda ráði ok vilja. Ok váru allir landmenn því fegnir.

Nú er eindagaðr brúðkaups tími. Ok kvam þá Tristram með vinum sínum. Hertuginn var fyrir með hirð sinni, samþykkr til allra mála þeirra. Ok sǫng kapilán hertugans messu — ok vígðu þau saman at skipuðum sið. Tristram tók jungfrú Ísoddu.

Enn síðan er tíðum var lokit, gengu þau til borða ok ríkrar veizlu. Sem þeir eru mettir, þá fór liðit at leika sér: einir til atreiða; aðrir at ryðja skjǫldu; hinir þriðju at skjóta gaflokum; sumir at skilmask með allskonar skemmtan... at leika, sem hirðmanna siðir eru í ǫðrum lǫndum at slíkum samkundum.

Enn sem dagrinn leið ok nóttin kvam, þá var mærin leidd í ríka rekkju. Ok kvam því næst Tristram ok afklæddisk því hinu dýra blíati, er hann var klæddr, ok sitr hánum nú vel kyrtillinn. Sem þeir drógu af hánum kyrtilinn, þá fylgði fingrgull hans erminni, þat sama, er Ísǫnd drótning gaf hánum þá er þau skildu í eplagarðinum seinast, er hón bannaði hánum at rjúfa ást sína við sik.

Sem Tristram leit fingrgullit, þá fell hann í nýja íhugan, svá at hann vissi ekki, hvat hann skyldi at hafask, ok hugsaði þá vandliga sitt mál, at hann iðraðisk sinna ráðagørða. Ok er hánum nú gagnstœðiligt þat er hann hefir gǫrt, svá at hann vildi nú hafa ógǫrt þat, ok hugsaði hann þá, hvat hann skyldi gǫra.

Þá segir hann með sjálfum sér "þessa nótt verð ek hér at sofa svá sem hjá eiginkonu minni. Ek má nú ekki við hana skiljask: því at ek hefi fest hana mǫrgum váttum á heyrandum. Enn þó má ek ekki með henni búa, nema ek rjúfa trú mína ok svívirða minn manndóm. Nú ekki at síðr verðr svá at vera, sem nú er ætlat."

Nú er Tristram í rekkju kominn, ok fagnar Ísodd hánum, hann kyssandi. Enn hann hallandi sik at henni ok andvarpaði af ǫllu hjarta, er hann vill sofa hjá henni, enn má þó ekki — skynsemd hans heptir lostasemi hans til Ísoddar —, ok mælti "mín fríða unnasta, kunn mik ekki. Ek vil segja þér eitt leyndarmál. Enn þess bið ek yðr, at engi maðr sé þess vitandi, nema þú ok ek; því at þetta segi ek øngum manni.

Ek hefi eina sótt undir minni síðu hœgra megin, er mik hefir lengi kvalit; ok hefir þessi sótt þvingat mik þetta kveld. Enn af mǫrgum vásum ok vǫkum, er ek hefi haft, þá sturlar hón nú alla limu mína; ok þar af þori ek varla at liggja við þik. Ok hverju sinni er hón tekr mik, þá færir hón á mik ómátt, ok verð ek þá lengi sjúkr eptir.

Nú bið ek: kunn mik ekki at sinni; því vit munum fá gott tóm til þá (er) mér er léttara ok betr viljat."

Þá svarar mærin "meiri harmr er mér at sótt þinni, enn ǫllu því ǫðru, er í er heiminum. Þat er þér mæltuð, at ek skylda leyna, þá má ek vel þarnask þat at segja, ok svá vil ek gjarna gǫra."

Ekki var ǫnnur sótt Tristrams, enn um aðra Ísǫnd drótningu.