Bókastaðir

Því næst var ríkuliga búin ferð meyjarinnar ok Tristrams. Enn drótning gørði einn leyniligan drykk inniliga af margskonar blómstrum, grǫsum ok listugum vélum, ok gørði svá ástfenginn, at engi lifandi maðr, sá er af drakk, má við haldask at unna þeirri konu, sem af drakk með hánum, á meðan hann lifði.

Síðan lét drótning þenna drykk í einn lítinn legil ok mælti við mey þá, er þjónostumær jungfrú Ísǫndar skyldi vera, er Bringvet hét "Bringvet, gættu vel þessa legils. Þú skalt fylgja dóttur minni. Ok hina fyrstu nótt, er þau, konungrinn ok hón, liggja saman, ok hann krefr víns, þá gef þú báðum saman þenna drykk."

Þá svarar Bringvet "gjarna, frú mín, sem þér leggið ráð á."

Ok fóru þau því næst albúin til skips. Enn konungr ok drótning fylgðu dóttur sinni til skips. Ok gekk þá flóðit í ána. Grétu þá margir, karlar ok konur, er barnfœddir váru nærri henni, um brautferð hennar; því hón var hin vinsælasta ok kær hverjum manni sakir hœversku hennar ok lítillætis.

Sem jungfrú Ísǫnd var komin á skip, þá undu þeir (segl) ok sigldu í haf hinn beinsta byr. Enn mærin grét ok kærði, at hón hefði misst frændr ok vini ok fóstrland sitt ok hina mestu ástsemd fǫður ok móður, sakir ókunnigra manna, ok líkaði nú illa slík skipti ok andvarpaði af ǫllu hjarta ok mælti "miklu heldr vilda ek vera dauð, enn hingat hafa farit." Enn Tristram huggaði hana með miklu blíðlæti. Nú siglir Tristram, ok var fagrt veðr.

Ok af því at ylrinn var heitr, þyrsti hann mjǫk, ok krafði hann þá víns at drekka, ok hljóp þegar upp einn þjónostusveinn Tristrams ok fyllti kerit af legli þeim, er drótning fekk Bringvet at varðveita. Ok er Tristram hafði við tekit kerinu, þá drakk hann til hálfs, ok þá lét hann meyna drekka þat sem eptir var í kerinu. Ok eru þau nú bæði svikin af þeim drykk, er þau drukku, af því sveinninn mistók til ok kvam þeim þá báðum í harmfullt líf ok meinlæti ok langa hugsótt með líkams girnd ok tilfýsiligum hætti. Var þegar hugr Tristrams til Ísǫndar ok hennar hugr allr á hánum, með svá ákafri ást, at øngva bót máttu þau þar í móti gǫra.

Nú sigla þau alls segls byr ok hafa rétta stefnu til Englands. Ok því næst segjask riddarar sjá land skjóta upp ór hafinu. Ok váru allir því fegnir, nema Tristram, ástarfullr; því at ef svá væri, sem hann vildi, þá mundu þeir aldri land sjá — heldr vildi hann í hafit farit hafa við ást ok yndi ok skemmtan sín. Ok ekki at síðr sigldu þeir at landi ok lendu í hǫfn góðri.

Ok kenndu menn skip Tristrams, ok hljóp einn ungr maðr á skjótan hest ok reið til konungs, sem hann mátti skjótast, ok fann í skógi á veiðum ok mælti til hans "herra kvað hann vér sám skip Tristrams lenda í hǫfninni." Sem konungr heyrði þessi tíðendi, þá varð hann feginn ok mjǫk glaðr ok gerir þegar þann unga mann riddara ok gaf hánum góð herklæði sakir fagnaðar-tíðenda. Reið þá konungr ofan til strandar ok sendi þegar boð um allt sitt ríki ok helt sitt brúðkaup til Ísǫndar með mikilli tign ok konungligri vegsemd — ok skemmta sér þann dag, með miklum fagnaði. ok ǫllum þeim, er þar váru.

Enn frú Ísǫnd var in hyggnasta kona; ok er á leið kveldit, þá tók hón í hǫnd Tristram, ok gengu þau þá bæði saman í svefnhús konungs ok kǫlluðu til sín Bringvet, fylgismey sína, á einmæli. Ok tók þá Ísǫnd mjǫk at gráta ok bað hana fǫgrum orðum, at hón skyldi hjálpa sér við þá nótt ok vera í drótningar stað í konungs garði ok í hans rekkju, sem hón væri sjálf drótning — enn drótning var með Bringvetar búnaði —; því at hón vissi, at hón var óspillt mær, enn sik sjálfa vissi hón ekki slíka. Svá lengi báðu þau meyna með blíðlæti ok fǫgrum orðum, at hón samþykktisk þá bœn þeirra, ok bjósk hón þá ǫllum drótningar búnaði, sem hón væri sjálf drótning, ok fór hón fyrir frú sína í konungs rekkju. Enn drótning var með Bringvetar búnaði.

Konungrinn var glaðr ok kátr ok nǫkkut drukkinn, er hann gekk í rekkju sína; enn Tristram sløkkti þegar ljósin af ǫllum stafkertum. Konungr tók þá Bringvet í fang sér ok skemmti sér með henni.

Enn Ísǫnd var hrygg ok óttaðisk, at hón mundi svíkja sik ok uppi hafa fyrir konunginum þat sem títt var. Ok fyrir því bjósk hón (um) sem næst þeim um nóttina — ok verða vís, hvat þau tǫluðu. Sem konungr var sofnaðr, þá gekk Bringvet braut, enn drótning lagðisk niðr hjá konungi.

Ok sem hann vaknaði, krafði hann sér vín at drekka, ok gaf Bringvet hánum með list af því víni, er drótning á Írlandi blandaði. Enn drótning drakk ekki af í þat sinni. Stundu síðar snerisk konungr at henni ok svaf með henni, svá (at) hann varð ekki varr við, at ekki væri hin sama.

Ok fyrir því at hann fann hana at ǫllu eptirlæti ok vel líkandi, þá sýndi hann henni mikla ást ok svá mikinn fagnað ok blíðlæti, at Ísǫnd gladdisk mikit. Rœddu þau þá allskonar gaman, sem œsku þeirra sómdi, með konungligri skemmtan ok dróttningligri dýrð. Er þeim sú nótt með ynniligum fagnaði. Ísǫnd gǫrðisk þá glǫð ok blíð ok konungi ástsǫm ok ǫllum þekk ok lofsæl, ríkum ok fátœkum. Ok váru þau Tristram saman í leynd hvert sinn, er þau máttu við komask. Ok fyrir því hón var jafnan í hans gæzlu, kvam øngum þat í hug at hafa grunsemd á þeim.

Á einum degi, sem drótning sat í sínum skrúða, kvam henni í hug, at engi lifandi maðr vissi viðskipti sín ok Tristrams, nema Bringvet ein, fylgismey hennar. Ok íhugaði hón þá ok grundaði, at hón mundi ekki vilja vera sér trú í þessu leyndarmáli, ok at hón mundi vilja rjúfa þat ok segja konunginum, ok illvili mundi koma henni til þetta upp at segja. Ok ef svá berr til, at hón sýnir með nǫkkurum atburð ást þeirra, þá veit hón sik hrópaða, enn Tristram hataðan. Íhugaði hón þá, ef Bringvet væri deydd, at þá þurfti hón øngvan mann at hræðask, at upp kvæmi.

Ok kallaði hón þá til sín tvá konungs þræla ok mælti til þeirra "takið mey þessa ok hafið hana langt út á mǫrkina ok hǫggvið hǫfuðit af henni svá leyniliga, at engi viti, utan ek. At sǫnnu festi ek yðr trú mína, at ek skal á morgun frelsa ykkr ok svá mikit fé gefa ykkr, at jafnan skulu þit mega sœmiliga lifa." Ok mæltu þá þrælarnir "gjarna, frú" segja þeir, ok seldu þeir henni trú sína.

Síðan lét hón kalla til sín fylgismey sína Bringvet ok mælti til hennar "hin fríðasta vinkona mín segir hón í hǫfuð mitt virkir svá mjǫk líkams þungi hjarta míns, ok mjǫk sjúk hefi ek verit kvað hón ok gakk nú í mǫrkina með þessum sveinum. Þeim er kunnugt, hvar allskonar grǫs eru. Ok fœr mér þau, sem þú veizt at ek em vǫn at hafa til plástra, er ek dreg með eitr ór limum manna ok minnka verk ok hjarta þunga. Þessir tveir sveinar skulu fylgja þér í mǫrkina."

Bringvet segir "gjarna, frú mín, vil ek ganga sem þér segið; því at mesti harmr er mér sjúkleiki yðvarr. Enn ef guð vill, þá skal þessi sótt ekki yðr saka."

Nú gekk hón með þrælunum til þess, er þeir kvámu í skóginn, er mjǫk var þykkvaxinn. Þrællinn gekk annarr fyrir enn annarr eptir henni. Því næst brá sá sverði sínu, er gekk undan henni. Þá tók Bringvet til at skjálfa ok hræðask ok œpti, sem mest mátti hón, ok helt saman hǫndum ok bað fyrir guðs sakir þrælinn segja sér, fyrir hver misverk — eða hvat valdi — at hón skuli drepin vera.

Þá svarar þrællinn "þat skal þér ekki leynask. Enn þá (er) þú hefir þat heyrt, jafnskjótt skal ek hǫggva þik með þessu sverði. Hvat hefir þú misgǫrt við Ísǫnd drótningu, er hón vildi þér þenna dauða? Hón lætr drepa þik."

Sem Bringvet heyrði þetta, mælti hón "miskunn fyrir guðs sakir! Látið mik mæla nǫkkut við ykkr, áðr [þ] at þit drepið mik, um þat, (er) ek vil orð senda frú Ísǫnd drótningu. Enn síðan, er þit drepið mik, þá bið ek ykkr fyrir guðs sakir áðr, at þit segið henni berliga, at aldri misgǫrða ek við hana.

Enn þá er vit fórum af Írlandi, þá hǫfðu vit tvá náttserki, hvíta sem snjó, af silki. Ok fœrði móðir hennar hana í sinn serk, áðr þær skildu. Enn með því at ek var fátœk mær ok leigð ókunnugum mǫnnum, þá hirða ek sem bezt ek kunna minn náttserk, meðan ek var á skipi. Enn er Ísǫnd, frú mín, kvam á skip, þá gǫrðisk hinn mesti hiti af sólunni, svá at hón þoldi ekki at bera skinnkyrtil sinn fyrir ylnum; ok neytti hón þá mjǫk sinn hinn góða náttserk nætr ok daga, at hann sortnaði af svita hennar. Síðan er vit kvámum hér, ok hón gekk í konungs rekkju sem drótning, ok hennar náttserkr var ekki svá hvítr, sem hón vildi, í svá mikilli þurpt hennar, ok bað mik mjǫk minn náttserk at ljá sér, ok ek léða henni hann.

Ok veit ek þat fyrir guði, at aldri hefi ek misgǫrt við hana, nema henni hafi þetta mislíkat, svá at hón vili dauða minn af þessum sǫkum. Aldri veit ek annan illvilja, angr né reiði, sakir eða syndir okkar í milli. Nú segið henni guðs kveðju ok mína, ok segið, at ek þakkaða henni sœmdir margar, er hón hefir gǫrt mér, ok góðvilja, í svá langan tíma frá barnœsku minni ok til þessa dags; enn þenna dauða minn fyrirgef ek henni nú ok fyrir guði." "Hǫgg nú svá skjótt sem þú vill."

Sem þrællinn heyrði orð hennar ok hana svá hǫrmuliga gráta ok at hón hafi ekki meira misgǫrt við drótningu, þá várkynntu þeir henni mjǫk ok fundu henni øngva sǫk. Ok bundu þeir hana þá við eitt mikit tré. Síðan tóku þeir einn mikinn héra ok drápu ok skáru ór hánum tunguna ok stefndu þá heim ok kvámu fyrir drótningu.

Ok spurði hón þá á einmæli, hvat þeir hǫfðu sýslat. Þá tók annarr þeirra fram tunguna — sýndu henni ok mæltu "frú mín kváðu þeir vit drápum hana, ok fœru vit þér tunguna heim." Ísǫnd drótning spurði, hvat hón mælti, áðr hón dó. Ok sǫgðu þá þrælarnir drótningu kveðju hennar ok allt annat, þat (er) hón mælti.

"Hættið kvað hón ekki skulu þit slíkt rœða" ok œpti þá drótning hárri rǫddu "vándir þrælar kvað hón því drápu þit fylgismey mína? Ek skal láta hefna dauða hennar á ykkrum líkama ok láta hesta slíta ykkr í sundr eða á báli brenna, ef þit gefið mér hana ekki heila aptr ok ómeidda, er ek fekk ykkr í skóginn at fylgja. Enn ek sel ykkr trú mína, ef þér fœrið mér hana aptr, skal ek frelsa ykkr báða".

Þá segir þrællinn annarr "miskunn, frú mín! Hverflynt er lunderni yðvart. Allt var annat, er þér rœdduð í gær, þá er þér buðuð at drepa hana ok at vit skyldim svá frelsask. Enn nú viltú fyrirfara okkr sakir hennar. Enn ef vit hefðim neitat því, er þér báðuð, þá væri okkr þegar dauðinn búinn."

Þá sagði drótning "pútubǫrn kvað hón fœrið mér skjótt hingat meyna. Þenna dag skal ek frelsa ykkr."

Þá svarar annarr þrællinn "guð þakki yðr, frú mín kvað hann enn lifir Bringvet, fylgismey yðr. Ek skal fœra yðr hana heila ok haldna."

Ok lofaði hón þá ǫðrum þræli at ganga eptir henni, enn annan lét hón varðveita. Enn hinn, er braut gekk, leysti þegar meyna í skóginum ok fylgði henni þegar heim í herbergi drótningar. Sem Ísǫnd drótning sá hana, þá snerisk þegar harmr hennar í huggan. Gekk drótning þegar í móti henni ok kyssti hana meir enn tuttugu sinnum.

Nú hefir Ísǫnd drótning reynt Bringvet þjónustumey sína ok fundit hana hyggna ok hœverska, ok gǫrisk nú at nýju vild ok vinátta þeirra í millum. Drótning hefir nú allt þat, er líkams vilja hennar líkaði — hversdagliga huggan af Tristram unnasta sínum.

Konunginum er vel til hennar opinberliga, enn Tristram leyniliga, er hvárttveggja má gǫra innanhirðar þat er hann vill; því hann er hǫfuðráðgjafi drótningar. Ok fór ǫll ráðagørð þeirra með list ok leynd sam-þykkiliga, svá at engi var þess vitandi, utan Bringvet, hvárki af orðum þeirra né verkum, gleði né gamni né blíðlæti. Heyrðu þau øngvan mann geta ástar sinnar né grunsemd á hafa; því at Tristram þjónaði henni svá tignarliga sem konungs systurson, ok þótti þat ǫllum vel sóma af konungs frændsemi. Enn þá er þau fengu þat ekki, er þau vildu, þá hryggðusk þau. Gættu þau svá ástar sinnar, at aldri minnkaðisk við hvárki þeirra, leyniliga né opinberliga. Tristram var hraustr, kurteiss ok hygginn ok reyndr at riddaraskap.

Einn dag var hann farinn á veiðar. Ok í því lendi eitt skip mikit ok frítt. Ok á þessu skipi var einn lendr maðr af Írlandi, er skipit átti, ok forstjóri var allra þeirra, er á váru Írlandi. Þessi lendi maðr var hinn mesti drambsmaðr ok metnaðargjarn. Hann kvam til hirðar Markis konungs á fríðum hesti ok vel klæddum ok hafði hǫrpu undir skauti sínu, alla búna með gulli. Hann heilsaði konungi ok Ísǫnd drótningu.

Kenndi hón hann þegar; því hann hafði lengi unnat henni — ok sakir hennar kvam hann til konungs hirðar. Sem drótning hafði kennt hann, þá segir hón þegar konungi, hverr hann var ok hvaðan hann væri, ok bað hón konung, at hann skyldi sœma hann ok virða. Konungr gørði svá ok lét hann eta með sér af sjálfs síns diski.

Lézk þessi vera leikari, ok því lét hann hanga hǫrpu sína hjá sér sem næst; því hann vildi með øngum kosti leggja hana niðr sakir nǫkkurs manns vináttu né sœmda. Sem konungr var mettr ok borð upp tekin, þá gǫrðisk hirðin glǫð ok kát.

Spurði þá konungr, allri hirðinni á heyrandi, ef sá hinn írski lendi maðr kynni nǫkkut at hǫrpuslætti, ok ef hann vildi veita konunginum einn hǫrpuslátt, sakir ástsemdar. Þá segir hinn írski, at hann vill øngum konungi skemmta í ǫðrum ríkjum, nema hann viti, hverja umbun hann skal fyrir hafa.

Konungr mælti "skemmt oss nú með einn írskan slátt, ok skaltu hafa þat er þú vill." Játaði hann þá því ok dró fram hǫrpuna ok sló einn írskan slátt — ok var vel áheyriligr ǫllum. Þá mælti konungr, at hann skyldi gǫra þeim einn annan slátt jafngóðan eða vildara. Ok gørði hann þá annan hálfu vildara, svá at lysti at hlýða á.

Ok mælti hann þá til konungsins, allri hirðinni á heyrandi, at konungrinn skyldi halda hánum þann formála, sem mælt var ok hann skildi sjálfr fyrir. "Þat skal vera segir konungr seg mér, hvat þú vill."

Þá svarar hinn írski "Ísǫnd skaltú gefa mér kvað hann því þú átt ekki fé né aðra hluti, þá (er) ek vil heldr hafa."

Konungr svarar "þat veit trú mín — hana skaltú aldri fá. Bið heldr þess, er þú kannt fá."

Hann svarar konungi "lýgr þú nú ok rýfr heit þín, er þú seldir mér, allri hirðinni á heyrandi. Ok eru lǫg ok réttendi, at þú ráðir aldri optar ríki; því sá hǫfðingi, sem opinberliga lýgr ok gengr á eiða sína ok orð, á aldri at hafa vald né ríki yfir dugandis mǫnnum.

Enn ef þú neitar þessu, er ek hefi mælt, þá legg ek undir dóm einarðra manna. Enn ef þú finnr þann nǫkkurn, er ekki vili mér þessu játa ok móti þorir at mæla, þá skal ek mitt mál verja fyrir hánum á þessum degi, allri þinni hirð á sjándi, at þú játaðir mér minn vilja, hvat sem þat væri, er ek vilda yðr biðja. Nú ef þú synjar mér þat er þú hézt mér, þá átt þú øngvan rétt í þessu konungsríki, ok þat skal ek með mínum vápnum sanna í móti þér, ef þessi hirð þín vill rétt dœma ok þessir dugandis menn vilja einǫrð sinni halda."

Markis konungr hefir nú hlýtt á orð hans ok sá yfir alla palla herlið sitt, ok fann hann øngvan þann í hirð sinni, at móti þyrði at mæla né sitt mál at vinna eða drótninguna at frelsa; því at þat vissu allir, at hann var grimmr maðr ok hinn harðasti í vápnaskiptum ok til allskonar atgǫrðar. Ok er konungr sá, at engi vildi (við) hann eiga, þá fekk hann frúna í hans vald, svá sem ráðgjafar hans ok riddarar dœmdu. Enn hann tók þegar við henni með góðvilja ok reiddi hana ofan til strandar.

Hǫrmuligr var nú hennar harmr, er hón kærði sín vandræði, grét ok var hugsóttar-full ok andvarpaði angrsamliga. Hón bǫlvaði þeim degi, er unnasti hennar fór á veiðar. Því ef hann hefði þar verit, þá er hón var upp gefin, mundi hann kaupa hana með hǫrðum bardaga; ok þess væri ván, (at) hann léti fyrr líf sitt, enn hann fengi hana eigi.

Írski maðr bar hana nú grátandi í landtjald sitt. Ok er hón var lǫgð í rekkju, þá mælti hann, at búa skyldi skipit sem skjótast, at þeir mætti braut fara sem fyrst. Enn skipit lá allt á þurrum sandi, ok tók þá hit fyrsta sjórinn at falla at ok þó fjarri drómundinum.

Í þessum svifum kvam Tristram af skógi; ok var hánum kunngǫrð þau tíðendi, at Ísǫnd drótning væri í braut tekin ok upp gefin. Enn hann kallaði til sín skósvein sinn ok tók gígju sína ok hljóp á vápnhest sinn ok hleypti sem skjótast ofan til tjalda. Sem hann kvam at brekku nǫkkurri skammt frá landtjaldinu, þá steig hann af hesti sínum ok fekk í vald skjaldsveini sínum at gæta ok gekk með gígju sína sem skjótast at tjaldinu, ok sá hann Ísǫnd liggja í faðmi hans, þessa lenda manns, enn (hann) huggaði hana, sem hann kunni, enn hón hafnaði huggan hans, grét ok illa lét.

Sem hinn írski leit gígjarann, er hann var kominn í landtjaldit, þá mælti hann "gaurr kvað hann gǫr oss eina fagra skemmtan með gígju þinni; ok skal ek gefa þér mǫttul ok gott blank, ef þú getr huggat frú mína."

Þá mælti Tristram "guð þakki yðr, herra! Ek skal svá mikit at gǫra, at hón skal ekki á þessu misseri syrgja, ef ek vil hug á leggja at skemmta henni."

Nú bjó hann gígju sína ok gørði þeim fagra skemmtan með fǫgrum sǫngum. Ísǫnd hlýddi til um nóttina ok huggaðisk af tilkvámu vinar síns ok ástsemd.

Sem hann lauk skemmtan sinni, þá var drómundrinn á floti, ok mælti þá [einn írskr maðr til þess lenda manns "herra kvað hann fǫrum braut sem skjótast. Þér dvelið hér alls of lengi. Ef herra Tristram kemr heim af veiðinni, þá er hræðiligt, (at) hann tálmi nǫkkut ferð vára héðan. Hann er frægr yfir alla þá riddara, er í eru þessu ríki, ok hann er forstjóri allra þeirra."

Þá svarar hinn lendi maðr "vei sé þeim, sem nǫkkut óttask atreiðir hans. Vinr kvað hann gǫr mér nú aðra skemmtan at hugga með Ísǫnd, frú mína, svá (at) þú komir af henni harmi sínum."

Tristram stillti þá gígju sína ok hóf þeim þá einn gildan slátt ok einkenniligan at heyra, er gǫrr var af ástar þokka. Ok hlýddi Ísǫnd til ǫllum huga. Hann gørði langan leikinn ok lauk svá sem með nǫkkurum harmi.

Ok í því var svá mjǫk sjórinn flœddr, at ekki mátti komask á bryggjuna fyrir flœðinu, ok flaut þá bryggjan fram hjá skipinu.

Þá mælti hinn írski "hvat skulu vér nú til gǫra? Hversu skulu vér koma Ísǫnd kvað hann á skip? Látum nú út falla sjóinn til þess at hón kemsk þurrum fótum á bryggjuna."

Tristram svarar "ek á góðan hest í dalnum hjá oss."

"Gǫr svá vel segir hinn írski haf hingat hestinn."

Tristram kvam þegar til hestsins ok hljóp á bak hánum ok tók sverð sitt ok kvam því næst hleypandi til hins írska lenda manns "herra kvað hann fá mér hingat frú Ísǫnd. Ek heit þér því, at ek skal fara hœfiliga með hana."

Ok hóf sá hinn írski hana upp í sǫðulinn ok bað fǫgrum orðum, at hann fœri vel ok hœfiliga með unnostu hans.

Sem Tristram hafði við tekit Ísǫnd, þá mælti hann hárri rǫddu "heyr þú hinn heimski kvað hann ok hinn gálausi! Þú sóttir Ísǫnd með þinni hǫrpu; enn nú hefir þú týnt henni sakir einnar gígju. Makliga var þá, er þú lézt hana; því at með svikum fekktu hana. Far nú sneyptr ok svívirðr heim til Írlands, þinn illi svikari! Þú fekkt hana með svikum af konunginum, enn ek með vélum af þér."

Því næst laust hann hestinn sporum ok reið skyndiliga upp at sandinum ok svá í skóginn. Nú hefir hinn írski at sǫnnu látit Ísǫnd; því at Tristram hafði í braut unnostu sína.

Ok er at kveldi kvam, þá váru þau í skóginum ok bjoggu um sik sem bezt váru fǫng til, ok váru þau þar þá nótt með ynniligri hvíld.

Enn um morguninn, sem dagr kvam, þá reið hann heim með hana í konungs garð ok gaf hana upp konunginum ok mælti "herra kvað hann þat veit trú mín, at lítit sómir konu at unna þeim manni, er hana gefr upp fyrir einn hǫrpuslátt. Nú gætið hennar í ǫðru sinni betr; því at með mikilli list er hón aptr komin."