Bókastaðir

Drekinn helt siðvenju sinni at vitja borgarinnar í dǫgun.

Sem Tristram varði minnst, þá heyrði hann ópit ok hljóp þegar á hest sinn svá (at) engi hans félaga varð varr við hann, nema skjaldsveinn hans. Laust Tristram þá hest sinn með sporum ok skundaði sem mest upp á bergit, þar sem drekinn var um nætr.

Sem hann reið svá, þá mœtti hánum mikill fjǫldi riddara, er flýðu undan drekanum, á skjótum hestum ok allir herklæddir, ok œptu þegar á hann ok báðu hann snúa aptr sem skjótast, at ekki dræpi drekinn hann, er fullr var af eitri ok eldi. Ok vildi hann øngum kosti aptr hverfa sakir þeirra orða; því hann vill þá reyna vaskleik sinn.

Leit hann þá fram fyrir sik ok sá drekann, sem kvamskríðandi, ok bar hátt hans hǫfuð, ok skaut út augunum ok tungunni ok blés alla vega frá sér eitri ok eldi svá (at) hvatvetna kvikt, sem fyrir hánum varð, drap hann ok sleit af eldi. Þegar drekinn sá Tristram, þá ǫskraði hann ok ýfðisk allr.

Enn hann þegar dirfðisk ǫllum hug at reyna hreysti sína ok laust hestinn sporum ok helt fyrir sik skildinum ok lagði spjótinu framan í munn hánum með svá ógnarligu afli ok heipt, at allar tennr drekans, þær er fyrir urðu kesjunni, flugu fjarri ór haus hánum. Ok stóð járnit þegar í gegnum hjarta hans ok út um kviðinn svá at Tristram fal hlut skaptsins í búk hans ok hálsi. Enn eldrinn, er drekinn fleygði ór sér, drap ok deyddi hestinn. Enn Tristram hljóp þá af baki fimliga ok brá sverðinu ok sótti at drekanum ok hjó hann í sundr í miðju.

Sem drekinn lá dauðr, þá gekk hann at hǫfði hánum ok skar tungu ór hausnum ok stakk í hosu sína ok gekk aptr á leið; því hann vildi ekki, at menn sæi hann.

Þá sá hann eitt vatn, er þar stóð í dalnum hjá skógi nǫkkurum, ok gekk þegar þangat. Sem hann var náliga at kominn vatninu, þá hitnaði tungan í hosunni, ok laust reyknum af tungunni í anda hans, ok eitraði þá allan hans líkama, ok tók þegar málit frá hánum, ok fekk þegar óvit ok sortnaði allr, bleikr ok þrútinn. Ok lá hann svá búinn hǫrmuliga ok magnlauss af eitrinu, svá (at) hann mátti ekki á fœtr komask ok ekki hjálpask, nema hann njóti annarra manna miskunnar.

Konungrinn átti einn ræðismann. Sá var hinn mesti metnaðarmaðr, írskr at ætt, illgjarn ok undirhyggjusamr, prettvíss ok lygimaðr ok falsari. Þessi lézk unna Ísǫnd konungs dóttur ok herklæddisk hvern dag á móti drekanum sakir ástarþokka hennar.

Enn þeim sinnum, er hann sá drekann, þá hleypti hann hestinum sem skjótast undan, svá huglauss ok hræddr — þó hánum væri í þann tíma allt Írlands gull boðit, þorði hann ekki at sjá á bak sér aptr á móti augum drekans. Sem Tristram reið í móti drekanum, þá var þessi ræðismaðr á sjándi, allr herklæddr, með brugðit sverð í hendi, enn þorði þó hvergi nærri at koma — svá (at) hánum væri nǫkkurra meina ván — fyrr enn hann sá, at drekinn mundi dauðr.

Enn sem hann sá hvergi Tristram, enn þar lá sverð hans ok skjǫldr, enn hestrinn dauðr, þá ætlaði hann, at drekinn hefði bæði drepit hestinn ok svelgt Tristram. Ok tók hann þá sverðit, er þar lá blóðugt, ok hjó hǫfuðit af drekanum með sínu sverði, at þat skyldi verða hánum til sœmdar, at hann hefði at sǫnnu drepit drekann.

Ok kvam hann þá hleypandi hesti sínum ok œpti hárri rǫddu um borgina ok mælti "ek drap drekann! ek drap drekann! Nú hefi ek, konungr, frjálsat riki þitt ok hefnt manna þinna ok skaða þíns. Gjald mér þegar umbun mína, sem er: Ísǫnd dóttur þína. Þat er at sǫnnu formáli minn, nema mik blekki einǫrð þín."

Konungr svaraði, er hann heyrði, hvat hann lézt hafa gǫrt ok hvat hann vildi "ek skal í kveld safna ráðgjǫfum mínum ok segja þér á morgun árla ok halda þat allt, er ek hefi fyrir skilit."

Sem þessi tíðendi spyrjask, at konungs dóttir var upp gefin, ok kvámu menn því næst í herbergi hennar. Sem hón hefir sannfregnat þetta, þá hræðisk hón ok hryggisk; því hón hatar øngvan helvítis fjanda meir, enn þenna ræðismann, er lézt unna henni.

Því mátti hón ekki unna hánum, þó hón þægi allt heims ríki í tilgjǫf, ok mælir hón þá til móður sinnar "aldri játa ek því kvað hón er faðir minn ætlar — at gipta mik þeim vánda manni. Aldri ætlar guð mér svá illt, (at) ek eiga hann. Fyrr skal ek með knífi mér fyrirfara, enn ek koma í vald þess svikara ok dáðlausa manns. Hvaðan skyldi hánum koma dáð ok dugr, hreysti ok riddaraskapr, er jafnan hefir verit hræddr ok huglauss á meðal dugandis drengja? Hví mundi hann drepa þenna ógnarliga orm, þar (sem) hverr maðr veit þat þessa lands, at hann er hrópaðr af ragskap ok aldri vel reyndr? Aldri má ek því trúa, (at) hann hafi drepit orminn, ok ekki, at hann mætti sjá á bak sér, at hánum kvikum; heldr lýstr hann upp lygi þessarri, at hann vill svá komask at mér."

"Móðir kvað hón gǫngum nú út ok sjám drekann ok skyggnumsk um, hverr hann mun drepit hafa ok hvenær hann hafi dáit; því einhverr af þessu fólki mun kunna at segja hér nǫkkut af."

Þá sagði drótningin "gjarna, dóttir, sem þér líkar."

Bjoggusk þær þá at ganga ór kastalanum um leynidyrr nǫkkurar þær er horfðu til eplagarðsins, gengu síðan um þann mjóva stíg, er lá frá garðinum ok út á vǫlluna, ok fundu þá drekann liggja þar dauðan ok hestinn fyrir hánum á sandinum — enn hestrinn allr sviðinn ok þrútinn, svá (at) þat váru hin mestu undr.

"Þat veit várr herra kvað hón aldri átti ræðismaðr þenna hest. Sá riddari, er þenna hest átti, hefir orminn drepit, hvar sem hann er nú niðr kominn."

Því næst sjá þær skjǫldinn, gylldan hinu skærasta gulli ok á dregin ljós líkneskja.

"Þat veit mín trú, móðir kvað Ísǫnd aldri bar ræðismaðr þenna skjǫld; því þessi er nýliga gǫrr ok gylldr svá innan sem utan. Eigi er hann eptir siðvenju þessa lands. Sá hefir hefnt harma várra á orminum. Enn várr illi ræðismaðr heimtir umbun djarfliga annars tilverka. Mun hann myrt hafa þann trausta riddara."

Síðan gengu þær lengra fram þar umhverfis, þar til þær sá Tristram þar sem hann lá. Ok er þær fundu hann, þá sá þær hann sortnaðan ok sollinn. Vissu þær þá, (at) hann var eitraðr, ok þótti þeim þat hǫrmuligt, ok grét drótning hans háska ok tók hendi sinni á hánum ok kenndi, at hann var kvikr ok varmr. Ok tók hón þá ór pungi sínum þat, er vér kǫllum eitrlyf, ok lét í munn hánum, millum tanna hans, ok þar með tréhakl, ok hreinsaðisk jafnskjótt af ǫllum krapti eitrsins, ok seig þá ómáttr frá hjarta hans.

Ok lauk hann þá upp augum sínum ok munni ok mælti skilvísliga "ó drottinn guð minn kvað hann aldri fyrr kennda ek mér jafnþungt. Hverjar eru þér?" kvað hann "ok hvar em ek kominn?"

"Óttask ekki. Ekki skal þik þessi sótt saka, at guðs vilja. Þú skalt skjótt heill verða af þessum sjúkleika."

Fylgðarmenn drótningar báru hann heim þaðan svá leyniliga, at engi varð þess víss né varr, nema þeir. Sem þeir kvámu nú með hann í drótningar herbergi, þá tóku þeir af hánum herklæði hans ok fundu þá í hǫfn hans tungu drekans.

Því næst bjó drótning til lækningaplástr, at draga eitrit ór hánum, ok lagði hón til utan um líkama hans svá krǫptugan plástr, at draga eitrit ór hánum, enn innan líkam hans með máttugum heilsudrykkjum — svá (at) hann kenndi allan sinn líkama huggask. Øngvan hafði hann lækni annan, enn drótningina, ok øngvan skjaldsvein, utan Ísǫnd frú, er þjónaði hánum lítillátliga. Enn hann optliga þakkaði þeim þeirra margfalt starf ok góðleika, er hánum gáfu hvíld ok líf frá því eitri, sem var í hans líkama.

Um morguninn árla kvam ræðismaðr í konungs garð ok hafði í hendi sér hǫfuð drekans ok gekk fyrir konung ok mælir hárri rǫddu "konungr kvað hann hlýðið orðum mínum. Þér létuð út blása ok lýsa fyrir allri alþýðu, at sá, er dræpi orminn, skyldi fá dóttur yðra. Nú bið ek yðr, at þér haldið orð yður við mik, ok konunglig heit. Látið nú koma gjǫf yðra ok giptið mér dóttur yðra. Hér megu þér sjá hǫfuð drekans, er ek af hjó með mínu sverði."

Þá svarar konungr "at sǫnnu skulu haldask orð mín." Því næst kallaði hann til sín tvá riddara ok mælti til þeirra "gangið í herbergi drótningar ok segið, (at) hón komi til mín, ok mín hin fríða dóttir, jungfrú Ísǫnd."

Sem riddararnir kvámu þar, þá báru þeir fram konungs ørendi eptir því sem þeim var boðit. Jungfrú Ísǫnd segir, at hón má øngum kosti þar koma; því svá mjǫk verki sitt hǫfuð ok alla limu, at hón fái hvergi hvíld né svefn. Ok biðr hón konunginn sakir tignar sinnar, at hón sé kyrr þann dag ok hafi hvíld; því nú má hón með øngum kosti þangat koma.

Drótning stóð þá upp ok gekk til konungs með ridduranum; ok skutu þau þá með ráðgjǫfum sínum, konungr ok drótning, þessu ráði á frest, ok skyldi eindaga ræðismanni stefnu.

Þessu næst sem ræðismaðr var eindagaðr, þá fóru lendir menn til sinna heimkynna. Nú leita félagar Tristrams hans hvervetna á vǫllum ok skógum, vegum ok mǫrkum, ok kærðu hryggiliga harm sinn, at hann var horfinn þeim. Vitu þeir nú ekki, hvat þeir skuli at hafask eða hverja ráðagørð þeim hæfir helzt at hafa, aptr hverfa eða þar vera, með því þeir vitu ekki, hvat af hánum er orðit.

Enn hann er vel haldinn í drótningar garði, ok drótning Ísǫnd græðir hann, ok hefir hann nú fengit afl sitt ok heilsu.

Ok mælir þá drótning til hans "vinr kvað hón hverr ertu? eða hvaðan ertu? eða hversu draptu drekann? Þú ert mjǫk líkr Trantris, er hér var fyrr frægstr. Þú munt vera hans skyldr frændi. Eða hverrar tignar ertu?"

Tristram segir drótningu þat (er) hánum lízk um ætterni beggja þeirra "frú kvað hann ek em ór Flandr, ok fór ek hingat kaupferð, ok lendu vér hér skipi váru at konungs leyfi ok undir góðum fǫgnuði hans ok friði. Ok einn dag herklæddumsk ek, sem aðrir riddarar, ok reið ek at forvitnask um þenna mikla orm, er ek hafða fregit at skaða gørði ǫllu landsfólki. Vilda ek þá reyna hreysti mína ok riddaraskap á þeim ógnarliga dreka.

Bar þá svá (at), sem guð vildi, at ek drap hann, ok tók ek tungu ór hǫfði hánum, ok stakk ek henni í mína hosu, ok sveið ek þá af eitrinu ok þrútnaða allr, at ek hugðumsk deyja mundu, ok gekk ek þá ofan til vatnsins. Í því fell ek svá í óvit, at ek vissa ekki, hverr til mín kvam. Guð gefi, (at) ek þakka þeim, er þá hjálp veittu mér; ok vil ek jafnan vera þeim heimill með góðri þjónostu, þeirri, er ek em kunnandi."

Þá mælti drótning "vinr kvað hón ek kvam þá at þér, ok lét ek bera þik hingat leyniliga, ok dró ek ór þér eitrit, ok nú muntu verða heill. Ok ef þú launar oss vel várt starf, þá gørir þú sem einn hygginn ok hœverskr riddari ok kurteiss drengr. Ok vilju vér nú segja þér, vinr, hvat vér viljum í umbun hafa. Ok ef þú ert drengr góðr, sem vér ætlum þik, þá muntú oss vel duga.

Ræðismaðr várr segir konungi, at hann hafi drepit drekann, ok vill hann hafa dóttur mína Ísǫnd í umbun sína ok þar með hálfan konungdóm várn ok ríki. Ok vill konungrinn gipta hánum hana. Enn hón vill aldri; því hann er heimskr ok þrútinn af metnaði, grimmr ok illgjarn, hverflyndr sem hórkona, er øngum er trygg, svikull ok ǫfundsjúkr, hataðr ok huglauss ok mǫrgum ǫðrum lǫstum lýttr, sem øngum dugandis manni sómir at hafa. Ok fyrir því vill jungfrú Ísǫnd aldri samþykkjask hánum — ok fyrr drepr hón sjálfa sik; því ekki berr því saman at vera, hœversku hennar ok margfaldligri illsku hans, þó (at) hann gæfi henni hvatvetna þat sem eiganligt er í heimi ǫllum. Enn nú hǫfu vér sett hánum stefnudag at fá hennar, nema vér getim þat sannat á hendr hánum, at hann drap ekki drekann; ok veizt þú þat gǫrla, at hann var ekki bani ormsins.

Nú ef þú vill taka fyrir þik at verja meyna ok ríkit allt fyrir hánum, þá gørir þú oss mikla sœmd ok þjónostu ok verðugliga ástsemd, ok muntu frægjask um allt várt ríki af vild ok vaskleik þínum, ok máttu svá þar at auki komask at meyjunni ok miklu ríki; því konungrinn verðr at gipta þér meyna með allri þeirri sœmd, er fyrr er skild."

Þá mælti Tristram "þat veit guð segir hann sakir ástsemdar yðvarrar skal ek gǫra hann ósannan at því, ok aldri drap hann drekann, ok aldri váru hans hendr nærri, þegar ek drap hann. Enn ef hann vill berjask þar um, þá vil ek verja jungfrú Ísǫnd fyrir hánum; ok aldri skal hann hennar fá, sakir þess hann krefr hennar með falsi, lygum ok hégóma. Ósynju gáfu þér mér líf, ef [at] ek synjaða ykkr at þjóna ok stoða í svá opinberum þrautum ok sǫnnum nauðsynjum.

Nú, mín frú, ef yðr líkaði ok væri ekki á móti, þá vilda ek, at skjaldsveinn minn kvæmi til mín; því at ek vilda vita, hvat títt væri um félagskap várrar kaupferðar ok félaga mína. Ek veit, at þeir eru hugsjúkir, er þeir vitu ekki, hvat af mér er orðit eða hvárt ek em kvikr eða dauðr. Ek veit, (at) þeir hafa leitat mín ok rannsakat ok eru ekki vísir, hvárt ek em lífs eða dauðr."

Þá svarar drótning "gjarna vil ek þat, er þér sýnisk." Ok sendi hón þá einn svein sinn enn kærasta at koma skósveini Tristrams til hans; því at hann vill tala við hann um þurpt sína ok félaga sinna ok hvernig hánum gangi.

Nú talar Tristram við skjaldsvein sinn ok segir hánum, (at) hann skuli gǫra kunnigt félǫgum hans allt, hvat títt var um hag sinn, síðan hann fór frá þeim, ok hversu hann er í miklu yndi ok sœmd drótningar ok jungfrú Ísǫndar.

Þá gekk skjaldsveinn ofan til strandar ok segir fyrst tíðendi stýrimanni þeirra. Ok stýrimaðr talaði fyrir riddurum, at Tristram drap drekann ok um formála þann, er gǫrr var um meyna, konungs dóttur, ok hálft ríki Íra konungs. Hugguðusk þeir nú allir ok dirfðusk mikillar kæti, ok þótti þeim þá fullræði, er þeir vissu, (at) hann var lífs ok heill. Ok seldu þeir þá vín sitt ok þǫkkuðu mikilli vináttu ǫllum borgarmǫnnum — svá var þeim þá mikill fǫgnuðr þeirra tíðenda, er þeir fengu um Tristram — ok gørðu hin beztu kaup víns ok vistar, hunangs, flúrs ok hveitis, ok fengu hvers manns vingan ok þokka alls fjǫlmennis ok þægiligan fagnað.

Nú leggr Ísǫnd hug á at þjóna Tristram þægiliga, sem hón má bezt halda hann, með allskyns nœringum, er líkaminn beiðisk, til afls ok styrks, allt til þess at Íra konungr stefndi til sín hirð sinni, hǫfðingjum ok lendum mǫnnum um allt ríki sitt; því hann vill gipta dóttur sína ok halda orð sín við ræðismann.

Tristram sendi orð félǫgum sínum at koma til hirðar með lendum mǫnnum konungs. Ok þegar klæddusk þeir guðvefjum, ok gǫrvǫll með einum lit, ok neðri klæði með allskonar litum, ok undir hvít skinn með safal ok bezta bjǫr, með miklum hagleik gǫr, svá þó at hverr þeirra væri hinn tignarligasti konungr mikils ríkis, þá máttu þeir ekki vera betr búnir. Ok stigu þeir þá á hesta sína, með sínum búnaði ok gylldum sǫðlum, ok riðu síðan, tveir ok tveir saman, í konungs garð ok stigu af hestum sínum fyrir gráðum konungs hallar. Enn hestar þeirra váru feitir ok vel vandir í hǫrðum atreiðum, bǫrðu fótum ok gneggjuðu, svá at heyrask mátti um allan konungs garð.

Félagar Tristrams váru hinir fríðustu menn ok hinir vǫskustu til vápns. Gengu þeir inn í hǫllina ok skipuðusk kurteisliga næst hinum helztum lendum mǫnnum á hinn hæsta pall, fríðir ok fagnandi. Þeirra flokkr var ríkr, ok tignarligr var þeirra búnaðr.

Þá mæltu Írar sín í millum, (at) fagr væri flokkr þeirra Flandrismanna, ok mikillar tignar mundi vera flokkr þeirra Flandrisriddara, ef slíkir væri kaupmenn landsins "því ekki eru várir menn svá vaskligir, sem þeir."