Bókastaðir

Nú segir oss hér Tristrams saga, at Írir tóku um þann tíma skatt af Englandi, ok marga vetr gørðu þeir svá; því at Írir váru mjǫk unnandi Englandi; því Engliskonungr, er þá var, kunni ekki at verja sik verjandi, ok fyrir því var England langa tíma skattgilt Írlandi.

Enn hinn fyrri skattr var gǫrr Rónía konungi með þrjú hundruð pund penninga. Enn Írir tóku hinn fyrsta, sem var messing ok koparr, enn annan vetr skírt silfr, hinn þriðja vetr brennt gull, ok skyldi þat hirðask til almenniligra þurpta. Enn á hinum fjórða vetri skyldi Englands konungr ok hǫfðingjar safnask saman á Írlandi at heyra lǫg ok svara réttendum ok halda uppi allra manna refsingum. Enn á hinum fimmta vetri skyldi skattrinn vera sextigi fríðustu sveinbǫrn, er finnask mætti, ok þá fram greiða [sk], er Írlands konungr krefði sér til þjónostusveina. Ok váru þó kastaðir hlutir í millum lendra manna ok annarra hǫfðingja, hverir upp skyldi gefa sín bǫrn. Enn þá, er hlutrinn fell á, þá skyldi fram greiða — þó eigi væri nema þat eitt hans barna —, þegar eptir væri sent skattinum.

Nú hefir Tristram lent á Englandi í þeirri hǫfn, er hann vildi, á því ári, er Írlands konungr hafði barnaskattinn, ok hafði þá lent á ríkum drómundi ok sá, sem heimta átti.

Á Írlandi var einn ríkr kappi, mikill ok illgjarn, sterkr ok grimmr maðr, er á hverju sumri var þar komandi þann skatt at heimta. Enn ef skattsins er hánum synjat, þá vill hann vera einn maðr til at sœkja með afli af verjanda; því at annathvárt skal skattinn gjalda eða bardaga við hann halda.

Nú gekk Tristram af skipi sínu ok steig á hest ok reið síðan upp í kastalann, þar sem konungr er fyrir, hertogar ok jarlar, lendir menn ok mikill fjǫldi riddara; því þeim var stefnt þangat.

Þar váru ok komnar allar þær ríkustu konur með sínum sonum, ok skyldi um hluta þá, er fara skulu at skattgjaldask til Írlands. Allar kærðu sína sorg ok harma. Hver sem ein er hrædd um sinn son, at hans hlutr komi upp; því at ekki tjár síðan á at halda eða eptir at sjá. Ok var þat eptir verðugum hætti, at þeir hryggðusk af slíku ófrelsi, at gefa bǫrn sín í útlegð ok háska ok vesǫld. Mikill harmr ok hǫrmuligt hugskot er, at bǫrn svá tignarligrar ættar gæfisk í slíkan þrældóm ok ánauð.

Drottinn guð! þolinmóðr ertú, at þú þolir slíkt. Miskunna þessum harmi hinum hǫrmuliga.

Ríkir menn grétu. Konurnar kveinuðu ok illa létu. Bǫrnin æptu. Mœðrnar bǫlvaðu feðrum barnanna, er ekki þora sín bǫrn fyrir vesǫld at verja móti þeim, er bǫrnin taka — kalla feðrna hrædda, svívirða, sigraða ok yfirkomna, er þeir þora ekki at berjask við Mórold, er skattinn krafði: því at þeir vissu, at hann var hinn harðasti, grimmr ok drjúgr at afli ok í vápnaskipti, djarfr í atreiðum, mikill at vexti; ok fyrir því fannsk engi þar, sá er ekki kaus heldr at gefa barn sitt í þrældóm ok ánauð, enn leggjask sjálfr í dauða. Því þorir engi við hann at berjask, því engi væntir, at hann muni sigrask.

Sem Tristram kvam inn í hǫllina, þá sá hann þar allan fjǫlda alls þess ríkis hinna vildustu manna. Allir kærðu sína harma, er þeir skyldu slíkan skatt gjalda. Tristram sá hryggleik þeirra ok hugsótt ok marga grátandi; enn hann spyrr, hvat því valdi, at þeir væri svá látandi.

"Þat er" segja þeir "sakir skattgjalds, er Mórald, sendimaðr íra konungs, er vanr at taka ok er nú kominn at sœkja ok krefja af hǫfðingjum þessa ríkis, er hér eru nú allir saman safnaðir, at hluta, hverra bǫrn at fara skuli".

Sem hann gekk at hǫllinni ok í kastalann, ok sem hann var áðr hryggr, þá var hann enn nú hryggvari; því þar fann hann hina hæstu hǫfðingja, er í því konungsríki váru, ok sátu allir á knjám fyrir þeim, er hlutina skyldi upp taka, ok bað hverr guð sér miskunnar, at hann skyldi verja þá fyrir hlutfalli. Þar váru ok mœðr barnanna grátandi; enn bǫrnin kveinuðu ok œptu.

Í því kvam Tristram, hinn góðviljaði, ok mælti hárri rǫddu "hœverskir herrar! guð signi yðr alla ok frelsi yðr ór ánauð ok þrældómi, skǫmm ok svívirðing yðvarri. Enn undarligt þykki mér, at í svá miklum fjǫlda riddara, sem ek sé nú hér vera, finnsk engi sá, sem þori at verja frelsi yðvart né yðr at frelsa af þrældómi ok ánauð ok eigi einn móti einum á þessum degi yðr undan taka þeim vesǫldum, er yðr þvingar, at ekki þurfi optar hluti upp at taka né bǫrn yðr í þrældóm at gefa.

At sǫnnu er nú landit byggt þrælum, nema þér frelsisk nú ór þrældómi. Því eru þér allir þrælar, enn ekki riddarar, ef hann skattinn svá í braut flytr — enn allt landit rænt ok ruplat. Svá mikit sýnisk mér (yðvart) hugleysi, at þér hirðið ekki, hvar bǫrn yðr niðr koma í vesaldir ok ósóma, er þér gefið bǫrn yðr ór yðru valdi.

Nú ef þér vilið mitt ráð hafa, þá munu þér hvárki bǫrn yðr braut senda ok ekki skattinn gjalda sendimanni. Kjósið nú einn af yðr ǫllum, þann er vaskastr er ok harðastr í vápnaviðskiptum ok reyndr at ǫllum riddaraskap, ǫflugr ok vápndjarfr. Sá skal vera með einvígi móti þeim, er nú vill skattinn hafa; ok gefisk hann yðr upp sigraðr ok yfirkominn af einvígis velli.

Enn ef engi finnsk vildari til enn ek, þá skal ek, sakir frænda míns, konungsins, einn móti einum gjarna berjask með slíku afli, sem guð hefir mér lét. Enn ef þessi er sterkr, þá er guð máttigr at hjálpa mér ok frelsa bǫrn yðr ok sœkja frelsi yðvart, enn hann fari heldr svá búit braut með bǫrnin ok yðra fjárhluti, óreyndr ok ófreistaðr, ok hafi með sér auð yðvarn ok arfa. Nú standið upp sem skjótast ok látið þetta niðr falla. Aldri skal hann því hrósa, at hann finni oss alla huglausa."

Nú mælti Markis konungr "miklar þakkir sé þér, minn sœti frændi! Gakk hingat ok minnsk við mik. Ef þú aptr vinnr frelsi várt, þá skaltú vera arfi alls míns ríkis. Engi er þér verðugri at hafa þat. Þú ert minn systurson".

Þá gekk Tristram ok kyssti konunginn, frænda sinn, ok alla lenda menn ok riddara, er þar váru. Ok fekk þá Tristram konungi glófa sinn at staðfesta einvígi móti Mórholdi. Ok þǫkkuðu allir hánum þá, ungir menn ok ellri, ok segja, at (hann) mundi sigrask á óvin síns herra ok aptr sœkja frelsi þeirra, ok þá skyldu hánum allir unna ok jafnan tigna sem sinn herra ok hánum þjóna, með því hann vill vera þeirra herra ok haldsmaðr.

Síðan sendu þeir eptir Mórald. Enn hann hugði, (at) þá hefði þeir hlutum kastat ok hann skyldi þá við sveinunum taka.

Sem Tristram sá Mórald inn koma ok niðr setjask, þá mælti Tristram hárri rǫddu "heyrið herrar ok hǫfðingjar, lendir menn ok riddarar, yngri menn ok ellri, er hér eru saman komnir! Mórald er hér kominn ok segir, (at) þér eigið skatt at gjalda, af því hann er vanr hvert ár at taka. Enn hann var settr yðr með ráni, afli ok ofríki, ok gengu þér undir þá með anauð ok rangendum, enn Írir herjuðu á yðr ok heldu ófrið á Englandi, enn þessa lands menn gátu ekki varizk né friðask fyrir þeim með ǫðrum hætti. enn skattgildask undir þá fyrir ofríki — ok hefir jafnan svá verit síðan. Enn ofríki er óréttendi ok opinberlig skǫmm ok rangendi.

Fyrir því á skattrinn ekki at gjaldask með réttu, því hann er jafnan tekinn með rǫngu; enn þat er: upp gefsk með ofríki ok illvirki at réttum dómi. Enn ef Mórhold vill bǫrn braut taka, þá skal þat aldri verða at várum vilja".

Enn Mórhold segisk eiga þau at hafa. Tristram segir "af sjálfs þíns orðum, þá áttu heðan øngvan skatt at hafa; því vér skulum með afli verja ok ekki fyrr enn með afli af láta; þat (er) þú vill með afli taka, skulu vér með afli verja ok ekki fyrr enn með afli af láta. Þá hafi sá, er betr er sœkjandi. Þá skulu vér sýna hánum þá skynsemd, sem þeir dœmdu ǫll rangendi fyrir sannendi." Nú sem Tristram hafði þetta talat, þá stóð Mórald upp ok sýndisk rauðr í andliti, mikill at vexti ok digr í limum, allr hinn sterkasti.

Ok talaði þá hárri rǫddu ór digrum barka "skilit hefi ek segir hann hvat þér hafið talat af heimsku yðvarri, ef þér vilið ekki gjalda mér skattinn ok upp gefa með ástsemd, nema heldr verja fyrir mér með afli. Enn ek em nú ekki búinn við bardaga; því ek hefi hér lítinn her. Þá er ek lenda á Bretlandi, hugða ek ekki slíku þurfandi né at þér skyldið mér skatta synja ok eiðrofar vera ok hafna mér. Enn með því ek em nú fámennr ok ekki fœrr til bardaga, þá fari einn yðvarr á móti mér einum þat at sanna, at þér eigið mér ekki skatt at gjalda. Enn ef ek bila í þessarri rœðu, þá eru þér frjálsir at réttri sœmd. Nú ef nǫkkurr þorir at verja af yðvarri hendi, þá taki hann við glófa mínum."

Tristram var þá nær staddr — vaskr ok virðuligr ok djarfr í orðum —, stóð þegar upp ok gekk at hánum ok mælti "þessi er hann, er verja skal fyrir þér, at vér eigum þér øngvan skatt at gjalda ok aldri eru vér eiðrofar á móti þér. Ok þetta skal ek fyrir þér verja ok á sjálfum þér sanna. Gakk nú skjótt til vápna þinna; því at nú geng ek skjótt (til) minna vápna þetta at sanna."

Nú eru fest handsǫl þeirra á milli til einvígis.

Ok gengr nú Mórhold til strandar ok kerklæðisk. Síðan sté hann á bak einum miklum hesti, klæddum øruggri hestsbrynju, ok hengði á ǫxl sér tveggja fjórðunga skjǫld, harðan ok mikinn ok þykkvan, ok gyrðr stóru ok hvǫssu sverði, ok reið síðan til vígvallar ok hleypti hesti sínum, ǫllum á sjándum, hversu hann kunni at ríða.

Enn Tristram herklæddisk nú í konungsins garði góðum járnhosum, ok gullspora bundu á fœtr hánum tveir lendir menn. Síðan fór hann í ørugga brynju, þykkva ok mikla. Enn konungrinn, frændi hans, gyrði hann góðu sverði, er reynt var í mǫrgum orrostum — þetta sverð gaf konungrinn, faðir hans, hánum, ok fingrgull þat, (er) vér gátum fyrr í sǫgunni: váru þeir tveir beztir gripir í konungs ríki. Síðan settu þeir á hǫfuð hánum skíran hjálm ok bjartan, þann er beztan mátti finna. Síðan hengðu þeir á ǫxl hánum øruggan skjǫldinn, járnbundinn ok gullmerktan, ok leiða fram einn rauðan hest, allan vel brynjaðan. Ok steig Tristram á bak hánum ok tók þá leyfi af konungi ok ǫllum vinum sínum.

Allir váru hræddir um Tristram, ok báðu hánum allir miskunnar við guð ok [bífǫluðu hánum guði allsvaldanda, at hann frelsi hann ór þeim vanda. Því næst skundaði hann á fund óvinar síns at verja frelsi alls Englands fyrir sendimanni Írlands konungs. Mórhold var mikill vexti, sem sagt er. Hann hræddisk øngvan mann né riddara í heiminum. Hann var bróðir Írlands drótningar, er skattgjald krefr henni til eignar. Konungr sendi hann því til Englands. Hann vissi hans afli enkis manns afl mega standask. Enn nú er at því komit, er þat verðr reynt.

Því næst hélt hann skildinum fyrir sik til hlífðar ok lét síga merki sitt til lags ok laust hestinn með sporum ok stefndi at Tristram. Enn þegar sneri Tristram skildinum fyrir sik ok hélt spjóti sínu til lags. Ok er þeir mœttusk, lagði hvárr til annars í skjǫlduna með mikilli ok harðri atreið, svá (at) sundr brustu spjótskǫpt beggja þeirra. Enn skildirnir váru svá harðir, at ekki biluðu.

Því næst brugðu þeir sverðum ok hjoggusk stórum hǫggum, svá at eldar flugu ór hjálmum þeirra, sverðum ok brynjum. Tristram var vápndjarfr í bardǫgum; enn Mórhold var þungr ok mikill ok reyndr í miklum ok hǫrðum orrostum. Sem hlífarnar biluðu, sótti hvárr þeirra at ǫðrum at gǫra skaða. Hjálmarnir bognuðu fyrir sverðunum, brynjurnar biluðu, skildirnir klofnuðu, vǫllrinn klæddisk af járni ok stáli ok gylldum búnaði skjalda ok hjálma. Hvárki Írir né borgarmenn þóttusk sjá, hvárr betr barðisk eða hvárr sigrvænn væri.

Tristram reiddisk þá mjǫk ok reiðir sverðit ok hjó ofan í hǫfuðit, í milli skjaldarins ok hjálmsins, ok í sundr fetilinn ok hjálmbarðit ok fjórðung af skildinum, með glóanda gulli ok gimsteinum, ok brynjuna af armlegg hans ok svá mikit af holdinu, sem sverðit tók, ok í sundr sǫðulbogann ok betr enn spǫnn ofan í bak hestsins. Ok þetta hǫgg hefði betr nát hánum, hefði sverðit verit lengra. Enn Mórhold hjó til Tristrams þar sem hann sá hann beran — því hann helt skildinum fjarri sér — ok kvam sverðit á bringuna vinstra megin, ok falsaðisk brynjan fyrir hǫgginu, ok varð hann mjǫk sárr þar sem sverðit tók, ok lá þá nærri, at hann mundi hafa drepit hann.

Ok þá mælti Mórhold til hans "nú sýnisk þat kvað hann at þú fylgir rǫngu. Betra væri, at skattrinn gyldisk kvað hann enn þú værir svá skemmdr ok svívirðr; því ǫll eru banasár, er sverð mitt gørir; því at þat er eitrat báðum eggjum. Aldri mun sá læknir koma, sem græðir þetta sár, nema systir mín: hón ein kann allra grasa náttúru ok þeirra krapt ok allskonar lækningar, er sár megu græða. Gef þik upp vápnsóttan ok sigraðan ok yfirkominn. Ok skal ek sakir ástsemdar þinnar fylgja þér til drótningar ok láta hana græða sár þín. Síðan skulu vit vera jafnan félagar ok allt mitt fé í þínu valdi. Því at aldri fann ek þann riddara, er ek má svá lofa, sem þik."

Þá svarar Tristram "sakir øngrar þeirrar þjónostu, er þú býðr mér, skal ek láta dáð mína ok drengskap. Miklu heldr vil ek deyja í einvígi, enn með svívirðing tapa sœmd minni. Aldri skal ek gǫra svá illa sakir enkis sárs, er ek þykkjumsk enn kenna. Guð er almáttigr mér at hjálpa ok frelsi várt fyrir þér at verja með sinni miskunn. Ek vænti, at ek skula vera mín enn hefnandi. Hǫgg fyrir hǫgg skal ek þér gjalda, svá at England skal jafnan í friði vera fyrir þér. Þú ert nú fagnandi, enn at kveldi ertú ekki leifandi."

Allir váru hryggvir ok í illu skapi, karlar ok konur, er þeir sá hans hest alblóðgan, ok báðu guð, at hann skyldi frelsa hann frá píslum ok háska. Tristram heyrði orð þeirra, ok fann hann þá, at Mórhold sótti at hánum, ok reiddi hann þá sverðit af miklu afli ok hjó ofan í hjálminn. Járnit falsaðisk, enn stálit bilaði, enn brynjuhattrinn varð at øngu gagni, enn rakaði hárit ok skeggit af hánum, enn festi sverðit í hausnum ok heilanum, ok kippti hann at sér sverðinu — því at hann vildi hafa þat búit, ef hann þyrfti — ok dró at sér sverðit með ǫllu afli. Þá stóð eptir af sverðinu svá mikit í hausnum, sem tekit hafði. Enn Mórhold steyptisk dauðr af hestinum.

Ok mælti þá Tristram til hans "ef Ísodd drótning kann eitrlækningar, ok megi mér ekki aðrir duga, þá skal hón aldri mega þér duga eða græða, hvat sem verðr af mínu sári; því ljótara er þitt sár ok leiðinligra."

Síðan bauð hann sendimǫnnum at flytja lík hans til Írlands ok segja, at aldri skulu þeir taka annan skatt af Englandi, hvárki gull né silfr, nema þessa fórn. Þá tóku Írir lík hans ok báru með miklum harmi ofan til strandar í landtjald hans ok tóku af hánum herklæði ok báru hann síðan á skip út ok drógu upp strengi sína (ok) akkeri ok sigldu í haf út ok heim til Írlands ok segja þar þau tíðendi, er alla Íra váru síðan hryggjandi.

Nú ríðr Tristram heim í konungs garð. Ok tóku þeir af hánum ǫll herklæði ok sendu eptir ǫllum læknum, er beztir váru í því konungsríki; því sárit var eitrat. Ok drakk hann þá af tréhakli ok allskonar grasa drykk, ok létu leggja við plástr at draga eitrit út.

Nú er Tristram í miklu angri, enn konungrinn ok hirðin í miklum hryggleik, ok landsfólkit; því allir óttuðusk, at hann mundi deyja. Sár hans sortnuðu ok tók øngva grœzlu, hvárki grasa né drykkjar. Þá bjoggu þeir hánum fagran klefa ok létu dýrum pellum tjalda, at hann mætti þar hógliga liggja.

Nú hafa Írir látit í vildustu hǫfn Dýflinnarborgar ok tóku lík Mórholds ok lǫgðu á skjǫld hans ok báru um strætit. Ok var þar mikill grátr allrar alþýðu af falli Mórholds, bróður þeirrar fríðu drótningar Ísoddar. Ok mæltu þá allir borgarmenn "ósynju var sá skattr heimtr."

Þá tóku sendimenn líkit ok báru upp til kastalans. Ok hljópu þá lendir menn í móti at sjá þann hinn dauða riddara.

Þá tǫluðu sendimenn til konungs hárri rǫddu ok djarfligum orðum "Markis konungr yfir Englandi sendi yðr þau orð, at hann á at réttu øngvan skatt yðr at gjalda, annan enn þenna hinn dauða riddara. Enn ef þú vill optar krefja ok sendimenn þangat gǫra, þá skal hann dauðan þér senda. Einn ungr maðr í því landi, systurson konungs, djarfr ok vaskr, steig yfir vaskleik Mórholds ok upp gaf oss hann dauðan með hryggleik. Hann er nýkominn til konungs hirðar. Engi man finnask hánum vaskari."

Sem konungrinn leit Mórhold dauðan, þá andvarpaði hann af ǫllu hjarta ok kunni mjǫk illa. Ok hófsk þá hryggleikr með allri hirðinni.

Því næst fréttir þessi tíðendi hin fríða Ísodd. Ok gekk hón ór herbergi sínu í hǫllina. Ok er hón leit frænda sinn dauðan, þá fell hón í óvit á líkit ok grét mjǫk dauða hans, bǫlvandi Englandi ok Englands skatti ok Mórholds ógæfu. Því næst bǫlvaði hón þeim, er drap hann, ok ǫllu því landi, er skattinn skyldi greiða.

Þá sá þeir þann hluta sverðsins, er brotnat hafði ok eptir stóð í hausnum. Síðan tóku þeir eina tǫng ok drógu út með ok féngu svá Ísodd. Lét hón þegar því af heilann ok blóðit ok lagði í kistil sinn, at þat skyldi vera til áminningar harms ǫllum; því at með því var hann drepinn. Því næst huldu þeir lík hans sem sœmiligast.

Nú er at rœða um Tristram. Hann lætr nú sár sitt bindask ok græða. Ok finnr hann øngvan þann lækni, er hann kunni at græða, í því landi. Þá var hánum svá mikit angr at því sári, at hann vildi heldr vera dauðr, enn lifa með svá miklu meinlæti. Aldri fær hann ró né svefn; því at eitr var fest í beini hans ok holdi. Ok leiðisk þá svá mjǫk ǫllum frændum ok vinum yfir hánum at sitja fyrir sakir dauns þess, sem af hánum var.

Þá mælti Tristram til konungs "herra!" kvað hann "ek bið yðr sakir ástsemda: huggið nǫkkut hit harmfulla líf ok gǫrið nǫkkut ráð fyrir mér ok minni vesǫld. Engi vill nú minna frænda né vina til mín koma né mik sjá eða mik hugga. Ok því vil ek heðan braut fara, hvar sem guð lætr mik niðr koma með sinni háleitri miskunn eptir minni þurpt."

Sem Tristram hafði lokit rœðu sinni ok kært fyrir konungi sín vankvæði, þá segir konungr "þat er mikil heimska, minn kæri frændi, er þú vill drepa þik sjálfr. Sá atburðr má verða á einum degi, er ekki kann gǫrask á tólf mánuðum, svá at þér gǫrisk hjálp á einni lítilli stundu. Enn með því at þú vill í braut fara, þá skal ek búa þér skip með ǫllu því, sem þú þarft með þér hafa."

Tristram þakkaði konungi. Enn konungrinn ok allir aðrir kunna illa hans brautferð. Nú var því næst skip Tristrams búit með gnógum vistum ok því, sem hann þurfti at hafa. Ok fylgðu hánum þá allir til skips ok hǫrmuðu brautferð hans. Ok sigldu nú braut í haf út. Báðu nú allir fyrir hánum, sem eptir váru, at guð skyldi gæta hans ok miskunna hánum.

Nú rak þá svá lengi í hafi fyrir vindi ok straumi, at þeir vissu ekki, hvar þeir fóru. Enn um síðir kvámu þeir at Írlandi. Ok var þeim þegar sagt, hvar þeir væri niðr komnir.

Ok var nú Tristram óttafullr um hans þarkvámu, at konungr ok hans óvinir yrði varir, hverr hann var, ok kallaði sik því at nafni Trantris. Nú hefir hann í frammi strengleika sína, kurteisi ok hœversku, sem hann er til færr. Fara nú af hánum snøggt tíðendi um fríðleik hans ok mikla kunnáttu.

Sem Ísǫnd konungs dóttir, hin fríða ok kurteisa, spyrr þessi tíðendi af hánum, þá girnisk hón mjǫk at sjá hann ok nǫkkut af hans margfræði ok biðr nú fǫður sinn ok móður, at Trantris skyldi þangat fara. Nú hefir jungfrú Ísǫnd svá mikla list at biðja fǫður sinn ok Ísodd drótningu móður sína, at þau skuli koma sér undir kenningar hans, því at hón vill fyrst nema hǫrpuslátt ok at rita bréf ok dikta.

Nú kvam hann í herbergi drótningar. Ok mátti ekki inni þola sakir dauns, er stóð af sári hans.

Ok þótti þat drótningu hǫrmuligt ok mælti til hans "ek skal gjarna hjálpa þér sakir Ísǫndar dóttur minnar, at þú kennir henni svá vel sem þú kannt bezt með gœzku ok góðlyndi hvat er þú kannt ok henni líkar at nema"... ef hón skal hjálpa hánum.

Síðan mælti hón við eina mey "bú mér skjótt eitrlækningar." Hón lét leggja við plástr allan þann dag, ok kvam hann skjótt ór sárinu dauninum. Ok um nóttina eptir. þá tók drótning til hǫndum sínum ok þó sárit ór lækningargrǫsum ok batt þá við undarliga plástra, svá at á lítilli stundu kvam hón ór sullum ok eitrinu.

Í ǫllum heiminum var engi sá læknir, er svá kunni allskonar kunnáttu til lækningar; því at hón kunni at hjálpa hverskyns sóttum ok sárum, er menn kunna fá. Henni var kunnigt um allra þeirra grasa krapt, er til nǫkkurs góðs eru nýt. Hón kunni allar vélar ok ǫll hjálpræði, er til horfðu lækningar-kunnáttu. Hón kunni ok at hjálpa við eitruðum drykk ok græðing gefa eitruðum sárum ok háskaflǫgri ok allskonar sullum ok verk ór ǫllum limum at draga — svá (at) hvergi fannsk henni hagari né at lækningum betri meistari.

Sem hón hafði opnat sárit ok af komit ǫllu dauðu holdi ok út dregit gǫrsamliga eitrit, þá sýndisk allt hit kvika holdit betra. Þá batt hón við sinsingar-plástr ok græðingar-smyrsl svá iðuliga ok krǫptuliga, at innan fjǫrutigi daga var hann svá vel græddr, sem hann hefði aldri sár fengit. Svá ǫflugr ok allr fullgǫrr er hann orðinn, sem hann var áðr.

Þá kostaði Trantris með ǫllum hug at kenna Ísǫnd nætr ok daga hǫrpuslátt at slá ok allskonar strengleika, rita ok bréf at gǫra ok allra véla fróðleik. Ok er nú Ísǫnd af hánum vel kunnandi. Ok um allt þat konungsríki vex henni lofsæl frægð af margskonar fróðleik, er hón hafði numit af hánum með gaumgæfi.

Ok fagnaði nú móðir hennar, at hón hafði fengit af Trantris svá góða kunnáttu ok víðfræga vizku. Svá var ok fǫður hennar mikill fǫgnuðr, er hón hafði numit svá mikit á lítilli stundu; ok sendi hann eptir henni at slá sér hǫrpu til skemmtunar ok ǫðrum hǫfðingjum. Þá sýndi hón ok vizku sína í margskonar spurningum ok órskurðum, er hón gørði fyrir hinum vitrustum mǫnnum. Var konunginum hinn mesti fǫgnuðr at henni nætr ok daga — því at hann átti ekki barn, nema hana eina — ok var hón hans hin mesta huggun.