Bókastaðir

Nǫkkurri stundu liðinni frá því, þá býr konungr ferð sína með ágætu herliði til atreiðar við aðra riddara. Ok sem þeir kvámu til þess staðar, sem þeir hǫfðu til sett, þá skipuðu þeir atreiðum sínum ok halda þenna leik með allskonar kappi ok hinu harðasta viðrskipti. Nú gørisk hér hinn harðasti leikr með miklum ofsa, svá at engi hlutr liggr nú eptir með hverjum einum þat sem hverr má ok kann. Gǫrðisk nú mannspjǫll með hvárum tveggjum fyrir sakir ágætustu sǫknar; því at þar váru saman komnir hinir frægustu ok beztu riddarar.

Enn hinn hugdjarfasti ok vaskasti Kanelangres fór nú sem óarga dýr ólmliga í miðjum hernum, meiðir ok drepr hrausta riddara umhverfis sik ok gørir mikit mannspell. Ok nú sem hann hugsar ekki annat enn áfram á þá er móti váru, þá var hann í því særðr miklu sári ok hættiligu, svá (at) hann var lagðr nær gegnum með sverði — ok fellr hann nú því næst af hestinum, mjǫk svá hálfdauðr.

Þessi leikr endaðisk með því, at margr hraustr maðr er bæði sárr ok drepinn ok mikill fjǫldi hertekinn. Því næst tóku félagar Kanelangres hann ok báru hann hálfdauðan heim. Hefsk þar nú kvein ok sorg alls herliðsins. Allir hǫrmuðu hans misfelli, þeir sem vissu hans frægð, drengskap ok góðlyndi.

Nú sem konungs systir fréttir þenna þunga síns vinar, þá varð hennar sorg þeim mun meiri, sem hann var meir byrgðr í hennar brjósti ok hón mátti hann miðr birta fyrir sakir mikils aga ok ótta, er annan veg lá við, er bæði var Markis konungr bróðir hennar ok fjǫldi annarra ríkra manna; enn þó grét hón sinn skaða með hǫrmuligum hætti þann tíma sem hón var ein saman: stóð þeim mun meira angrit, sem þat var leyniligra.

Þessi hin kurteisa frú, ok (hennar) hraustasti vinr Kanelangres, er stǫdd í stórri ihugan ok miklu vandkvæði.

Ok hugleiðir hón nú við sik eina saman, ef hann deyr með því móti, at hón má ekki hans fundi ná, þá fær hón aldri síns harms huggun, ok gengr nú þangat, sem fóstrmóðir hennar er, ok tínir fyrir henni ok upp telr sína sorg ok mein ok biðr hana nú fylgja sér. Ok fór hón þá sem beinligast með hǫgværri list. Svá var hón þar komandi, at engi maðr var þat vitandi, nema sá, er hón vildi, ok fóstrmóðir hennar, henni samþykkiliga fylgjandi um allt þat, er henni líkaði. Sem hón var þar komin, er hann var, þá fann hón þann tíma, at húsit var rutt ok hreinsat ok allir út gengnir.

Enn er hón leit unnasta sinn særðan, þá hvarf henni hugr ok fell hón í óvit í rekkjuna hjá hánum, ok endrnýjask nú at nýju hennar harmr, sorg ok sút, grátr ok ógleði. Stundu síðan liðinni, sem hón vitkask við, faðmaði hón hann ok kyssti opt, svá mælandi "hinn sœtasti unnasti!" með tárum sínum vætandi andlit sitt. Enn hann þegar í því angri ok meinlæti sinna sorga faðmaði hana með ástar þokka, svá at í sorg sinnar ástar fekk sú hin fríða frú getnað. Í svá miklum harms meinlætum — hón í sorg, enn hann í sárum — váru þau þar þat barn getandi, er síðar var lifandi, ok allir hans vinir harmandi, enn þessa sǫgu hefjandi.

Nú sem þau luku leik sínum ok rœðu, gekk hón í herbergi sitt. Enn hann lét græða sár sitt hinn vildasta lækni, enn sem fyrr. Enn er hann var græddr, þá kvam sendimaðr ór ríki hans ok taldi hánum tíðendi frá frændum ok hirðliði, at Bretar herjaði í hans landi, dræpi lið ok brenndi borgir hans. Sem hann heyrði þetta, þá fann hann, at hánum sómdi ekki þar lengr at dveljask; heldr skundar hann, sem hann má fljótast, ok lét búa hesta sína, skip ok herklæði ok annan farargreiða. Sem unnasta hans fréttir þetta, þá vóx henni harmr ok óyndi.

Sem hann kvam til hennar, at taka leyfi til heimferðar, þá mælti hón til hans "ek em at vísu unnasta sú, er ósynju vildi þik elska; því at ek man at vísu fyrir þínar sakir deyja, nema guð vili mér miskunna; því at eptir þína brautferð mun ek aldri fá gleði né hjálpar huggun. Hǫrmuliga kæri ek ást yðra ok snýsk nú til lengri harma.

Þessarra tveggja harma veit ek ekki, hvárn ek skal mér kjósa; því at harmsfull em ek af brautfǫr þinni – enn ek em hræddr þér dvelið hér, þó þér munið opt hugga mik. Enn ef ekki væri þessi getning, þá væri mér hœgra eptir at vera ok minn harm mjúkara at bera. Nú ef þér farið í braut, þá er mér sorg, at ek sá yðr.

Heldr kýs ek þó at deyja, enn okkr falli báðum illa; því óverðugir eru þér slíks dauða. Enn ek em verðug sakir yðvar at deyja, heldr enn þú, unnasti minn! værir saklauss drepinn.

Fyrir því er mér mikil huggan at brautferð yðvarri, at ekki falli yðr dauði af hérvist yðvarri; því at þá væri barn okkart fǫðurlaust; því at af yðr mun þat fá sœmd ok virðing. Harmr er mér, at ek sé yðra list ok kurteisi ok riddaraligar atgǫrðir. Ek hefi svikit sjálfa mik, at ek em svá týnd ok tǫpuð." Því næst fell hón í óvit í faðm hans.

Stundu síðar, er hón vitkaðisk með gráti ok kveining, þá huggaði hann hana ok setti hjá sér ok þerrði augu hennar ok andlit ok mælti "unnasta!" kvað hann "ek skal at þessu gøra sem bezt kann ek ok báðum okkr sómir sœmiligast. Ek vissa ekki þenna atburð, er þú hefir nú sagt. Enn nú með því ek veit, þá skal af þessu gøra sem virðiligast er, svá at annat hvárt skal ek hér dveljask með þér, þó at háski sé í, eða skaltú fylgja mér í fóstrland mitt, ok skal ek gøra þér þar alla þá sœmd, er okkarri ást hœfir. Nú kjós um við þik ok hugleið, unnasta mín! hvat þér líkar."

Sem hón skildi hans góðvilja ok hann vildi hana með sér fœra í sitt fóstrland, ef henni líkaði betr þar at dveljask, þá vill hann þat er hón vill, ok er hann ekki verðr ámælis, er svá virðiliga vill gøra hennar vilja. Þá segir hón hánum með ástsemd "yndi mitt ok unnasti! hér er engi dvǫl okkr með frelsi at vera. Vitið at vísu, at ef vit dveljum hér, sitjum vit í harmi ok háska."

Ok af því tóku þau ráð þat, at hón skyldi fylgja hánum í hans fóstrland. Því næst tók Kanelangres leyfi af konungi til heimferðar ok skundaði hann til skipa ok fann þar menn sína saman safnaða ok albúna. Síðan reistu þeir sitt tré, drógu segl upp, ok fengu þeir góðan byr, at þeir kvámu heilir ok haldnir, ok lendu því næst í Bretlandi.

Sem hann kvam í ríki sitt, þá fann hann menn sína nauðuliga stadda undir óvinum sínum. Stefndi hann þá til sín sínum landsmǫnnum ok þeim ráðsmanni, er hann vissi sér trúan ok hollan, taldi hánum allan atburð, sem ok unnustu sinnar, ok fekk hennar þá með lǫgligum hjúskap ok réttri vígslu, með miklum ok tignarligum fagnaði. Síðan sendi hann hana leyniliga í einn ríkan kastala ok sterkan. Þar lét hann tigna hana ok sœmiliga varðveita um tíma.

Einhvern dag sem Kanelangres herklæddisk ok reið í bardaga, at vinna borgir ok kastala síns ríkis, með miklu kappi, skorti þar ekki stór hǫgg — margr barðr ok brotinn; sumir sárir, enn sumir drepnir, af hvárratveggju liði; lendir menn ok riddarar haldnir ok herteknir. Í þessum mikla bardaga var Kanelangres hinn kurteisi lagðr í gegnum ok skotinn af hestinum dauðr til jarðar.

Hryggðusk nú menn hans allir ok hǫfðu með sér lík hans heim til kastala. Þá hófsk þar eptir kveining ok grátr með allskyns hǫrmulig læti, ok fengu ekki huggan aðra enn jarða hann tignarliga.

Enn hans hin fríða frú fekk þann harm, at hana gat engi maðr huggat. Hón óvitaðisk optliga niðr fallandi, lá sem dauð ok kostaði með ákǫfum harmi at fyrirfara sér, hafnandi allri huggan. Dauð er hennar gleði ok allt hennar gaman.

Heldr kaus hón nú at deyja enn lifa, svá segjandi "aum em ek yfir alla kvennmenn. Hvernig skal ek lifa eptir svá dýrligan dreng! Ek var hans líf ok huggun, enn hann var unnasti minn ok líf mitt. Ek var hans yndi, enn hann mín gleði. Hversu skal ek lifa eptir hann dauðan! Hversu skal ek huggask, er gaman mitt er grafit!

Báðum okkr sómir saman at deyja. Fyrir því hann má ekki til mín koma, þá verð ek gegnum dauðann at ganga; því hans dauði drepr á mitt hjarta. Hversu skal ek hér mega lengr lifa! Mitt líf skal hans lífi fylgja. Ef ek væra laus frá þessu barni, skylda ek um dauðann ganga."

Sem hón þenna harm þannig kærði, at hón enga huggun hafa vildi, þá fell hón í óvit í rekkju sína ok tók kviðr hennar hana at pína. Nú hefir hón bæði harm ok pining, ok var hón í þessu meinlæti til hins þriðja dags. Ok um nóttina eptir þriðja daginn, þá fœddi hón einn fríðan svein með mikilli mœðu ok meinlæti, ok andaðisk síðan barnit var fœtt, af þeim mikla harmi ok píning, er helt henni með svá ákafri ást, er hón til bónda síns hafði.

Nú vex harmr hirðmǫnnum ǫllum af fráfalli síns dýrliga herra. Meiri var nú sorg enn svefn með meyjum ok konum; því allar grétu ok hǫrmuðu dauða sinnar frú, ok svá þat, at sveinninn var, svá ungr, fǫðurlauss ok móður eptir þau bæði fram liðin.