Bókastaðir

Enn þó at þessi mær, hin kurteisa ok hin hœverska, væri nú svá auðguð með ágæta siðsemi ok allskonar hamingju, þá má vera henni fœri nú, sem opt er mælt, at sjaldan er þat, at enkis sé á fátt. Fáir kunna at vita eða geta, hvaðan henni kom slík áhyggja, sem nú mun fram koma; því at skjótt eptir þenna mann sénan koma til hennar svá margfaldar hugrenningar, hugsóttir ok mikil óró ok nýkominn atburðr, at aldri má hón muna, kunna eða skilja, hverja hluti hón hefir þá á móti guði eða mǫnnum gǫrva, at svá þung forlǫg skyldi fyrir hana breidd eða borin. Þar sem aldri stóð hennar orð eða verk nǫkkurum manni til vanda, heldr gladdi hón alla með gamans efni með mildum góðvilja ok kurteisligum hætti.

Ok er þat harmr mikill, at hón er svá kvalin með angri ok óró, sem henni nú til handa fellr, at þessi kurteisa mær ok kyngóða gengr út ór landtjǫldum sínum, ríkuliga búin, sem henni byrjaði, ok með henni fagr fjǫldi ok mikill ástsamligra meyja, at sjá ok líta kappsamligar atreiðir riddaranna ok annarra ungra manna. Sem hón hafði um hríð athugat þeirra leik ok viðskipti, þá nam hón at sjá þegar hinn vildasta riddara Kanelangres, einkenniligan af ǫllum ǫðrum at atgørvi, hreysti ok riddaraskap. Ok sem hón sá hann ok allr sá mikli fjǫldi fólks ok kvenna lofuðu hans hreysti ok riddaraskap, ok sem hón hafði lengi athugat reið hans ok vel kunnan riddaraskap, þá fell á hana svá mikil íhugan, at í því snerisk allr vili hennar ok fullkomin ást til hans.

Ok því næst andvarpaði hón af ǫllu hjarta ok skarsk ǫll innan ok brann í hug sínum. ok hljóp ván skjótara sá hinn sami hugar bruni í andlit hennar, ok hvarf henni þá ǫll náttúru fegrð, ok kenndi hón þá eymd ok þrenging; enn þó veit hón ekki, hvaðan slíkt kemr. Ok andvarpaði hón þá í ǫðru sinni ok þungmegnaðisk nǫkkut; því hjarta hennar ok limir skulfu svá at allr líkami hennar sveittisk.

Hón var nær sem hamstola væri af þeim mikla bruna, er á hana var fallinn, ok svá mælti hón þá "ó herra guð! hvaðan kemr mér þessi hin undarliga sótt? Kynliga heldr mik þetta grimma angr: øngvan hefi ek verk í limum mínum, enn bruni þessi brennir mik, enn ek veit ekki hvaðan kemr; ek em tekin mikilli sótt, með svá óbæriligum hætti, at ek þykkjumsk heil ok kenni þó óbæriligrar sóttar. Hvaðan kemr mér þessi vandi, er svá eitrliga mér grandar?

Man nǫkkurr sá vel kunnandi læknir, at mér megi gefa umbótardrykk? Varla má þat vera, at dagr þessi hinn heiti gǫri mér innan svá mikit eitr. Aldri trýða ek um þessa sótt, at hón mætti gøra mér svá mikit angr ok óbót; því at bruni gjǫrir mik skjálfandi, enn kuldi sveitandi — ok hiti er ekki sótt, nema válk ok píning þeim er of mikit hafa af ǫðru tveggja. Þessir tveir hlutir, hiti ok kuldi, pína mik nú í samþykkiligum hætti, at hvárrgi vill við annan skiljask, ok fyrir því verð ek nauðig bera báða, at hvárrgi vill mér umbót ráða".

Svá lét hin kurteisa Blensinbil lengi velkjask með ýmsum píningum.

Því næst leit hón ofan á vǫlluna ok sá leik riddaranna, hversu þeir hleyptu hestum sínum fagrliga um vǫlluna, ok hversu þeir brutu hin sterkustu spjótskǫpt á skjǫldum sínum í hǫrðum atreiðum. Nú sem hón sá á leik riddaranna, þá minnkaði bruna hennar; því ásýnd þess hins fagra staðar ok gagnsamligrar atreiðar hœverskra riddara stǫðvaði ástar-eld hennar ok gørði henni kœlu of mikils hita. Ok sem hón sá á leikinn, huggaðisk hón nǫkkut ok gleymdi mjǫk fyrra skapi sínu; því þat er ástar siðvenja, þó at einhverr sé hugstolinn í ástar œði, ok ef hann (er) á gamansgangi ok nǫkkut starfandi, þá er þá ást miklu hœgra at bera. Svá var þessarri ungu mey: þá er hón gáði leiks riddaranna, þá linaði sorg hennar.

Þess var ekki langt á milli, at svá sem hón sá, Kanelangres reyndisk einn yfir annan vaskari ok fríðari, þá endrnýjask hennar harmr með margfaldri hugsótt œrinnar óróar, sem fyrr hafði hón í hug sínum.

"At vísu" segir hón "er þessi maðr gørninga fullr ok illra krapta, með því ek pínumsk svá hǫrmuliga af sýn hans ok skammvinnu áliti. Ó guð! vertu skjǫldr ok hlíf minnar ógurligrar elsku. Því at stórlig vandrœði standa af þessum riddara, ok allir kenna slíkra hluta á sér, sem ek, þeir sem hann líta, þá hefir hann at øruggu illa kunnáttu með sér ok eitrligar kvalir mǫnnum til spillingar — því at af sýn hans skelf ek ǫll ok brenn innan. Ófyrirsynju kvam hann hingat, at ek kveljumsk fyrir hans sakir.

Ó hó, herra guð! með hverju má þessi kvǫl ok vandrœði, sorg ok harmr af mér takask? í því at hánum sómdi betr at biðja, enn mér at bjóða þessa hluti fyrir hánum. ok skemma svá ok svívirða sjálfa mik ok alla mína ætt; því at hann mundi jafnskjótt finna heimsku mína ok skammsýni, ok jafnskjótt hyggja, at ek væra vǫn þvílíkra hluta, nýbreytinna ásta, ok mundi hann skjótt svívirðiliga hafna mér. Enn hvat mun mér tjá slíka hluti at kæra! því at mér hlýðir með øngu móti. annat, enn birta þetta; ok verðr þat á mér, sem á mǫrgum sannask, at nauðigr er einn kosinn kostr".

Sem riddararnir hǫfðu riðit þá stund, sem þeim líkaði, þá riðu þeir ofan af vǫllunum, ok hinn kurteisi Kanelangres. Kvam hann fram ríðandi (þar) sem hin ynniliga Blensinbil var fyrir verandi, með sínum sœmiligum meyjaflokki.

Ok sem hann sá, hvar hón stóð, þá heilsaði hann henni með fǫgrum orðum ok tók þá til orðs "guð signi yðr, hin sœmiliga"!

Enn hón þegar með blíðu andliti svarandi "ef þú, góði riddari! bœtir þat, er þú hefir misgǫrt til vár, þá sértu af guði sœmdr ok signaðr".

Sem Kanelangres heyrði orð meyjarinnar, þá var sem hann fengi áhyggju um þessi orð, ok mælti hann því næst til hennar þessum orðum "hin kurteisa mær"! segir hann "hverir eru þeir hlutir, er þér segið mik hafa misgǫrt við yðr?"

Blensinbil segir "ek hygg, at þú einn af várum mǫnnum sér sá, er veizt þik nǫkkura hluti hafa misgǫrt, ok em ek svá nǫkkut hrygg ok reið."

Enn hón kallaði hann þó um sinn; því at hón kenndi af hans ást sinn hug ákafliga stefndan.

Kanelangres fekk ekki skilit, hvat er hón mælti, því hann vissi ekki þá hluti, sem hann íhugaði — ok svarar hann henni með sœmiligum orðum "þú hin ástsamliga mær!" sagði hann "ef guð vill, þá skal ek gøra við yðr sœmiliga ok virðuliga, sem sjálfr yðvarr er dómr til".

Blensinbil segir "øngum kosti segi ek þik frjálsan undan mínu klandi fyrr enn ek sé, hversu þú vilt þessu bœta".

Sem þau hǫfðu þessa hluti við rœzk, þá tók Kanelangres leyfi til braut at ríða ok gaf henni góðan dag.

Enn mærin andvarpaði af ǫllu hjarta ok mælti til hans "guð himneskr verndi yðr ok varðveiti".

Nú ríðr Kanelangres fullr af nýrri íhugan, hvat þetta mun vera, er Blensinbil konungs systir kvað hann hafa misgǫrt við sik, enn hón vill at hann bœti; hann íhugar ok merkir andvarp hennar; enn þess meir er hann íhugar, þess síðr finnr hann, hvat mærin hefði mælt. Hann válkaðisk nú í mikilli íhugan allan þenna dag; ok svá um nóttina, sem hann (er) í rekkju sinni liggjandi, þá var hann þetta svá hugsandi, at hann øngvan svefn né hvíld (er) hafandi.

Nú eru þau bæði einn harm berandi ok hafandi eina hugsótt ok áhyggju, œrna sorg ok fullkomit angr hins mesta vandkvæðis: hón unni hánum með hinum mesta góðvilja, enn hann henni með hinum mesta stǫðugleik, enn þó hvárki þeirra með ǫðru vitandi. Enn af því hann var vitr ok vel siðaðr, þá athugar hann stund ok tíma, hversu eða hvenær hann mætti hefja sína rœðu við hana, sem helzt mætti hugr hennar snúask. Ferr hann nú í þessu ok ǫllu ǫðru vel ok virðuliga; því harla mikit vandræði liggr við ǫðrum megin: ef Markis konungr yrði þess hlutar varr, at sá hinn ungi riddari ok nýliga komandi til hirðar Markis konungs hefði slíka ætlan ok vilja til svá ágætrar ok náskyldrar hans frændkonu, með svá leyniligum hætti, þá mundi hann með øngu móti fram koma sínum vilja.

Hvat þurfu vér fleiri hluti hér um at tala! því at allir þeir, sem nǫkkura skynsemd hafa, þá mun kunnigt vera, at sá er siðr elskandi manna, at hvárt mun fremja sinn ástsamliga vilja sem fyrst, þó með leynd saman komandi.

Svá gørðu þessi tvau hin kurteisu sinn allan vilja sem samþykkiligast mátti — ok hǫfðu þau nú sinn fagra félagskap án alls hróps ok ámælis af nǫkkurum mǫnnum; því engi mátti né fekk [né] fundit nǫkkurskonar grun á þeirra samdvǫlum. Svá unni hvárt þeirra ǫðru með hinni mestu ástsemd, fagri list ok leyniligri, at aldri varð konungrinn þess varr né víss, ok engi sá annarr, er í konungs hirð var, ok engi maðr kunni sjá né finna, fyrir hverjar sakir at Kanelangres vill nú svá lengi dveljask í konungs hirð.

Enn konungr undraði mjǫk, er hánum líkaði svá vel með hánum ok lengi, þar sem hann átti þar øngvar eignir, heldr fjarrlægt sér miklar eignir ok ágæta frændr í ǫðru landi. Enn konungi er sagt endr ok sinnum, at hann hafi mikinn hug á hans systur ok at hann mundi vilja biðja hennar ok fá þat með sœmd, ráði ok vilja konungs. Enn fyrir því hann reyndisk um fram aðra at ǫllum atgørfum þeim sem ágætan mann megu sœma, þá mundi hann gǫrt hafa samkvámu þeirra með fjǫlmenniligum fagnaði ok virðiligri vild, ef hann vildi þessa máls við konunginn leita; ok mjǫk svá fyrir sakir þessarra hluta var sem hann gæfi þar leyfi til, at þau tǫluðusk stundum við, er þau vildu ok líkaði.