Bókastaðir

Hér skrifask sagan af Tristram ok Ísǫnd drótningu í hverri talat verðr um óbærilega ást er þau hǫfðu sín á milli. Var þá liðit frá hingatburði Krists tólf hundruð tuttugu ok sex ára, er þessi saga var á norrænu skrifuð, eptir befalningu ok skipan virðuligs herra Hákonar konungs. En bróðir Róbert efnaði ok uppskrifaði eptir sinni kunnáttu, með þessum orðtǫkum sem eptirfylgja í sǫgunni. Ok nú skal þat segja.

Á Bretlandi var eitt ungmenni, hinn fríðasti maðr á líkamans fegrð, hinn vildasti ríkra gjafa, ǫflugr, ok auðigr ríkra kastala ok borga, kœnn til margrar kunnáttu, hinn rǫskvasti at riddaraskap, hinn øruggasti at allskonar drengskap, vitr ok varr í ráðagørðum, forsjáll ok framsýnn, fullgǫrr at ǫllum atgørfum yfir alla menn, er í þann tíma váru í því ríki; ok hét þessi riddari Kanelangres at nafni. Hann var hinn harðasti hǫrðum ok hinn grimmasti grimmum.

Hann hafði með sér svá mikinn fjǫlda traustra riddara ok harðra hirðmanna, at meira vildi hann fjǫlmenni um sik hafa, enn fǫng hans mætti uppi halda. Enn með því hann var hinn vildasti í gjǫfum ok ástsamasti í sínum meðferðum ok hinn harðasti í bardǫgum, sótti hann af sinni hreysti, vaskleik ok burtreiðum svá miklar eignir ok ríkar tekjur af óvinum sínum, at á fám árum vóx vald hans ok virðing með mǫrgum fǫngum.

Síðan á hinum þriðja vetri, sem hann bar riddara vápn ok herklæði, þá hélt hann flokk ok fjǫlmenni með hǫrðum ófriði í móti mǫrgum konungi ok hertuga ok gørði þeim mikinn skaða ok fjártjón: brenndi konungsins kastala ok borgir þar í landi — ok margir konungs riddarar gáfusk herteknir ok vápnsóttir, af hverjum hann tók miklar útlausnir, gull ok silfr ok góðar gersimar, hesta ok herklæði. Hann lét ok sína menn stundum, sem opt kann at falla í bardǫgum.

Svá gørði nú Kanelangres móti konungi landsins — eyddi konungs ríki ok tók menn hans — þar til konungr tók tryggðir af hánum um síðir ok sættisk við hann, með ásýn hinna hyggnustu manna, ok settu nú stefnu á milli sín til sáttargǫrðar. Sem sættir váru gǫrvar, þá skipaði Kanelangres gæzlumann yfir ríki sitt, kastala, bœi ok borgir, tigna hǫfðingja ok trausta riddara.

Því næst bjó hann her sinn at fara af landi braut í annat ríki, at kannask við dugandi menn ok frægja sik ok fremja sína hreysti ok riddaraskap. Mart var hánum sagt af Englandi, at þar var mikit ríki ok auðigt, frítt ok frægt, gott ok gnógt, með allskonar góðendum kurteisra riddara ok ríkra borga ok sterkra kastala, ok hin ríkasta veiðistaða dýra ok fugla, ok hit gnœgsta at málmi gulls ok silfrs ok allskyns klæða ok góðra hesta, grárra skinna ok hvítra, bjarnskinna ok safala. Ok fyrir því íhugaði hann, at hann vildi sjá vild ok vaskleik, mildi ok hœversku þeirra manna hinna kurteisu, sem í því ríki búa, er ǫllum þeim dugandum gǫra sœmdir ok ágætan félagskap, er til þeirra koma ok með þeim vilja vera. Svá vill hann ok einnig þeirra kostnað, siðu ok sœmdir, vald ok vápn, hreysti ok atreiðir reyna.

Sem Kanelangres hefir með sér slíka hluti íhugat, þá býr hann þangat ferð sína sœmiliga ok ríkuliga, með gnógum fǫngum, með fríðum mǫnnum, hyggnum ok hœverskum, hraustum ok reyndum riddurum, ok þó ekki fleirum mǫnnum, enn tuttugu, vel ok virðuliga búnum, með góðum gangvápnum ok øruggum herklæðum ok hinum beztum hestum, ok kvámu til Englands ok lendu í Kornbretalandi.

Svá sem Kanelangres kvam í England, var hinn gǫfgi Markis konungr yfir ǫllum enskum mǫnnum ok Kornbretum einvaldsherra ok hǫfðingi. Sat Markis konungr með miklu ok ágætu vildarliði sínu í hǫfuðborg þeirri, (er) Tintajol heitir. Í þessarri borg stendr hinn sterkasti kastali í ǫllu konungsríkinu.

Sem Kanelangres spyrr, at konungr sat í Tintajol, þá stefndi hann þangat með sínum riddurum. Ok sem hann kvam í konungs garð, þá steig hann af hesti sínum, ok hans félagar, gengu síðan til konungs hallar, sœmiliga gætandi tign ok virðing hirðligrar siðvenju, tveir ok tveir saman gangandi, haldandisk í hendr, klæddir ok búnir dýrligum klæðabúnaði.

Sem Kanelangres ok hans félagar kvámu fyrir konunginn, þá heilsa þeir konunginum vel ok vitrliga. Sem hann hafði heyrt ok skilit rœðu þessarra ungu manna, þá svaraði hann þeim, sem kurteisum konungi byrjaði, vel ok sœmiliga. Ok vísaði Markis konungr þeim til sætis, Kanelangres hjá sér hit næsta, enn félǫgum ok fǫrunautum hans skipaði hann út í frá, at hirðlǫgum ok hœverskum sið.

Því næst spyrr konungrinn Kanelangres tíðenda. Enn hinn ungi maðr, vel ok forsjáliga hagandi, segir konunginum sín tíðendi, ok friðar tíðendi vera ok fullkomins fagnaðar. Ok því næst segir hann konunginum með blíðum orðum, hvaðan ok fyrir hverjar sakir hann kvam í ríki hans ok til hans fundar: at hann vildi dveljask með hánum ok í hans sœmiligu hirð, at skemmta sér ok kanna ríka hœversku ok kurteisa meðferð. Sem hinn frægi Markis konungr hafði skilit, at Kanelangres hafði þvílíkt ørendi til hans hirðar, at hann vill með hánum dveljask ok hánum þjóna, þá tók hann hánum vel ok virðuliga, ok ǫllum félǫgum hans, hafandi þá í allri makt um fram sína riddara — ǫðlaðisk með þessu hina mestu gæfu ok hina frábær (ust) u hamingju.

Sem Kanelangres hafði nǫkkura stund verit með konunginum í þvílíkri sœmd ok ágætri virðingu, þá er frá því sagt, at hinn mildi Markis konungr lætr búa mikla veizlu ok virðuliga á móti einhverri hátíð mikilli.

Ok sendir konungrinn nú bréf sín ok innsigli alla vega út um landit frá sér, ok býðr nú til ǫllum vildarmǫnnum, jǫrlum, hertogum ok baronum, með konum þeirra ok sonum, ekki síðr dœtrum. Ok sem allir hǫfðu heyrt boð konungsins ok skildu hans vilja, þá geyma allir ok gæta hans vilja ok sinnar lýðskyldu, ok búa nú ferð sína án allrar dvalar, Bretar ok jarlar ok allir hinir vildustu menn þessa konungsríkis ok hǫfðingjar allra eyja umhverfis, með konum sínum, sonum ok dœtrum, sem fyrr var skipat, eptir siðvenju landsins.

Kvámu nú allir menn gǫrsamliga til konungs boðs, ok þeir sem konungrinn ætlaði til, ok safnaðisk saman allr sá fjǫldi í Kornbretalandi í einum skógi hjá stǫðuvatni nǫkkuru. Þar váru fagrir vellir ok víðir, sléttir, pryddir fǫgrum grǫsum ok blómasamligum. Enn fyrir sakir þess, at staðr þessi var hinn lystiligasti, sakir margfaldrar skemmtunar, þá lét Markis konungr á þeim vǫllum þar setja ok skipa stórum landtjǫldum, gulum ok grœnum, blám ok rauðum, ok ríkuliga búnum, gylldum ok gullsaumuðum, undir ilmandum laufum ok nýsprungnum blómstrum.

Þar gǫrðusk þá nýdubbaðir riddarar ok ungir menn með fǫgrum atreiðum ok léku riddaraliga fyrir utan ǫfund ok hégóma ok ǫðlask með því ást ok yndi fríðra meyja ok kurteisra kvenna, er þar váru saman safnaðar í svá miklum fjǫlda hvárstveggja fólks bæði úti ok inni hjá landtjǫldunum, með bœndum sínum ok unnustum, er þangat váru komnir til veizlunnar.

Nú er þar kominn mikill fjǫldi þess fríðasta liðs, er manns augu vildu sjá.

Ok sem Markis konungr er á lítandi sitt heiðarligt herlið, þá vex hánum mikil gleði ok hyggr hann skyldi vera einn hǫfðingi yfir því landi, sem svá var ríkt ok auðigt af jafnmiklu fólki hœverskra manna ok kurteisra kvenna. Ok af þessum hlutum ǫllum saman hugsar hann nú með sínum gaumgæfiligum góðvilja, hversu hann mætti þessa veizlu svá fram láta flytja, at engi hafi verit þessarri lík allskyns góðenda. Því næst byrjar konungr veizluna, sœmandi ok virðandi allt sitt fólk ok gǫfugmenni með allskyns dýrustum vistum.

Sem konungrinn var mettr ok ǫllum sœmiliga fengit, þá fóru allir hinir yngstu menn út á fyrr sagða vǫllu at skemmta sér ok krǫfðu með sér skjaldsveina sína ok hesta; vildu þeir nú reyna sín ǫfl ok œsku; því næst kvámu sveinar með hesta ok herklæði; vápnask nú nýgǫrfu riddarar ok allir ungir menn ok hleypa hestum sínum fullum rásum ok hǫrðum atreiðum, til ástarþokka við svá margar meyjar, ok einkenna sín vápn, svá (at) sæi, hverr þau bæri bezt í þeirra viðskiptum.

Enn Kanelangres var yfir alla vaskastr í vápnaskiptum ok ǫflgastr í atreiðum, kunnandi bezt bera sín herklæði, ok at ǫllum riddaraskap hraustastr. Fekk hann þar, sem vant var, hina hæstu virðing; því allr sá hinn mikli fjǫldi meyja ok kvenna festu sín augu ok ástir á hánum; því allar girntusk hann, þó aldri hefði hann fyrr sét, eigi vitandi hvaðan hann var ok eigi hans ætt né heiti. Þó sneru þær hug til hans.

Því þat er kvenna lunderni, at þær virða meir vilja sinn fullkominn, enn mundangshóf, girnask opt þat þær kunna ekki fá, enn hafna því mǫrgu ok fyrirlíta þat, er þær heimult eigu; svá sem fell Didoni, er svá mjǫk unni, at hón brenndi sik inni, þá er unnasti hennar fór frá henni, er kominn var af ǫðru landi. Svá hefir mǫrgum misfallit, er sjálfir vildu leggja sik í svá mikla sorg.

Konungr þessi hinn frægi ok ríki, Markis, átti systur eina, er svá var fríð ok ynnilig, sjálig ok sœmilig, kurteislig ok elskulig, ríkulig ok gǫfuglig, svá at þvílíkt rósalíf var ekki til í verǫldunni, svá at menn vissi til. Þessi hinn ágæti gimsteinn váttar sér þat sjálfr djarfliga ok síðan allir aðrir í konungs ríki, svá at engi fœddisk hennar jafningi at viti ok vísdómi, kurteisi ok hœversku, ǫrlyndi ok skǫrugleik. Svá at ríkir ok óríkir, ungir menn ok ellri, veslir menn ok fátœkir unnu hugástum þessarri ástsamligri meyju. Ok svá víða sem menn spyrja til hennar í ǫnnur konungsríki, þá vóx henni lofsæl frægð ok mesta ástsemd af mǫrgum ágætum hǫfðingjum ok hinum fríðustum œskumǫnnum, sem aldri hǫfðu enn sjón af henni.