Bókastaðir

Kári spurði Bjǫrn: Hvat skulum vit nú til bragðs taka? Skal ek nú reyna vitsmuni þína. Bjǫrn segir:

Hvárt þykki þér undir því sem mest, at vit sém sem vitrastir?

Já, segir Kári, svá er víst.

Þá er skjótt til ráðs at taka, segir Bjǫrn. Vit skulum ginna þá alla sem þursa. Skulum vit láta sem vit munim ríða norðr á fjall, en þegar leiti berr í millum vár, þá skulum vit snúa aftr ok ofan með Skaftá ok felask þar sem okkr þykkir vǽnligast, meðan leitin er sem ákǫfust, ef þeir ríða ef þeir ríða eftir. Kári segir:

Svá munum vit gera, því at ek hafða svá ǽtlat áðr.

Svá mun þér reynask, segir Bjǫrn, at ek mun ekki vera hjátǿkr í vitsmunum eigi síðr en í harðrǽðunum.

Þeir Kári riðu, sem þeir hǫfðu áðr ǽtlat, ofan með Skaftá. Þá fellr áin sum í austr, en sum í landsuðr. Sneru þeir með miðkvíslinni ok léttu eigi, fyrr en þeir kómu í Meðalland ok á mýri þá, er Kringlumýrr heitir. Þar er hraun allt umhverfis.

Kári mǽlir við Bjǫrn, at hann skyldi gǽta hesta þeirra ok vera á varðhaldi. En mér gerir svefnhǫfugt.

Bjǫrn gǽtti hesta, en Kári lagðisk niðr ok svaf allskamma stund, áðr en Bjǫrn vakti hann. Þá hafði hann leidda saman hestana, ok váru þar nǽr þeim. Bjǫrn mǽlir: Allmjǫk þarftu mín til. Mundi sá nú hafa hleypt í brott frá þér, er eigi vǽri jafnvel hugaðr sem ek em, því at hér ríða nú óvinir þínir at þér. Skaltu svá við búask.

Kári gekk þá undir hamarklett nokkurn. Bjǫrn mǽlir:

Hvar skal ek nú standa? Kári segir:

Tveir eru nú kostir fyrir hǫndum. Sá er annarr, at þú standir at baki mér ok hafir skjǫldinn at hlífa þér með, ef þér kemr hann at nokkuru gagni. Hinn er annarr, at þú stíg á hest þinn ok ríð undan, sem þú mátt mest.

Þat vil ek eigi, segir Bjǫrn. Heldr þar margt til. Þat fyrst, at vera kann, at nokkurir tunguskǿðir menn taki svá til orðs, at ek renna frá þér fyrir hugleysi, ef ek ríð í brott. En ek veit, hver veiðr þeim mun þykkja í mér. Munu ríða eftir 2 eða þrír, en ek verð þér þá þó at engu liði. Vil ek því heldr standa hjá þér ok verjask með þér.

Þá var eigi langt at bíða, at reknir váru klyfjahestar fram um mýrina, ok fóru þar með 3 menn. Kári mǽlir:

Þessir sjá okkr ekki.

Látum þá um ríða, Síðan riðu þeir um fram, en hinir 6 riðu þá at fram ok hljópu þá af baki allir senn ok sóttu at þeim Kára. Fyrstr hljóp at honum Glúmr Hildisson ok lagði til hans með spjóti. Kári snerisk undan af hǽli, ok missti Glúmr hans, ok kom lagit í bjargit. Bjǫrn sér þat ok hjó þegar spjótit af skafti fyrir Glúm. Kári hjó til hans hǫllum fǿti, ok kom sverðit á lǽrit ok tók undan fótinn upp í lǽrinu. Dó Glúmr þegar. Þá hljópu fram at honum Þorfinns synir, Vébrandr ok Ásbrandr. Kári hljóp at Vébrandi ok rak sverð í gegnum hann, en síðan hjó hann báða fǿtr undan Ásbrandi. Í þessi svipun urðu þeir sárir báðir, Kári ok Bjǫrn. Þá hljóp Ketill ór Mǫrk ok lagði til hans spjóti. Kári brá upp fǿtinum. Spjótit kom í vǫllinn. Kári hljóp á skaftit ok braut í sundr. Þá þreif Kári Ketil hǫndum. Bjǫrn hljóp at þegar ok vildi vega Ketil. Kári mǽlir:

Láttu vera kyrrt. Ek skal gefa Katli grið, ok þó at svá sé, at ek eiga oftar vald á lífi þínu, skal ek þik þó aldri drepa.

Ketill svaraði fá ok reið í brott ok eftir félǫgum sínum ok sagði þeim, er eigi vissu áðr tíðendi þessi. Þeir sǫgðu heraðsmǫnnum tíðendin. En heraðsmenn gerðu herhlaup mikit, ok fóru þeir með ǫllum vatnfǫllum ok svá langt norðr á fjall, at þeir váru 3 dǿgr í leitinni. Þá sneru þeir aftr ok fór hverr til síns heimilis. En Ketill ok þeir félagar riðu austr til Svínafells ok sǫgðu þar tíðendin.

Flosi tók lítt á þeirra ferð ok kvað þó eigi víst um, hvárt hér nǽmi staðar. Er Kári engum manni glíkr, þeim er nú er á landi váru.

Nú er at segja frá Kára, at hann reið út á sand ok leiddi undir melbakka hestana, at þeir dǿi eigi af sulti. Kári var svá nǽrgǽtr, at hann reið þegar í brott, er þeir hǽttu leitinni. Hann reið um nóttina upp eftir heraðinu ok síðan á fjall, ok svá alla ina sǫmu leið, sem þeir riðu austr. Léttu þeir eigi, fyrri en þeir kómu í Mǫrk.

Bjǫrn mǽlti þá við Kára: Nú skaltu vera vinr minn mikill fyrir húsfreyju minni, því at hon mun engu orði trúa, því sem ek segi, en mér liggr hér nú allt við. Launa þú mér nú góða fylgð, er ek hefi þér veitta.

Svá skal vera, segir Kári.

Síðan riðu þeir heim á bǿinn. Húsfreyja spurði þá tíðenda ok fagnaði þeim vel. Bjǫrn segir:

Aukizk hafa heldr vandrǽðin, kerling.

Hon segir fá ok brosti at. Hon mǽlti þá: Hversu gafsk Bjǫrn þér? Kári segir:

Berr er hverr at baki, nema bróður eigi: allvel gafsk Bjǫrn mér. Ok vann á þremr mǫnnum, en er þó sárr sjalfr. Var hann mér inn hallkvǽmsti í ǫllu því, er hann mátti.

Þar váru þeir 3 nǽtr. Síðan riðu þeir í Holt til Þorgeirs ok sǫgðu honum einum saman tíðendin, því at þar hafði eigi spurzk áðr. Þorgeirr þakkaði Kára, ok fannsk þat á, at hann varð þessu feginn. En þó spurði hann Kára at, hvat þá vǽri óunnit, þat er hann ǽtlaði at vinna. Kári segir:

Drepa ǽtla ek Gunnar Lambason ok Kol Þorsteinsson, ef fǿri gǽfi á. Hǫfum vit drepit þá 15 menn með þeim 5, er vit drápum báðir saman. Ek vil ok biðja þik bǿnar.

Þorgeirr kvazk veita honum mundu þat, er hann bǽði. Kári mǽlir:

Þat vil ek, at mann þenna, er Bjǫrn heitir, takir þú til þín, er at vígum var með mér, ok skiftir þú um bústaði við hann ok fáir þú honum bú algǫrt hér hjá þér, ok halt svá hendi yfir honum, at engri hefnd sé til hans snúit. Er þér þat sjalfrátt fyrir sakir hǫfðingskapar þíns.

Svá skal vera, segir Þorgeirr.

Síðan fekk hann Birni bú algǫrt at Solfsskála, en tók við búi í Mǫrk. Þorgeirr fǿrði sjalfr hjón Bjarnar til Solfsskála ok allt búferli hans. Hann sǽttisk á ǫll mál fyrir Bjǫrn ok gerði hann alsáttan við menn. Ok þótti Bjǫrn nú miklu heldr maðr fyrir sér en áðr.

Kári reið í brott ok létti eigi, fyrri en hann kom til Ásgríms Elliða-Grímssonar. Hann tók við Kára allvel. Kári segir honum frá ǫllum atburðum, þeim er orðit hǫfðu í vígunum. Ásgrímr lét vel yfir því. Hann spurði, hvat Kári ǽtlaði þá fyrir sér.

Hann segir, at hann mundi fara útan eftir þeim ok sitja svá at þeim at drepa þá, ef hann náir.

Ásgrímr segir, at hann var engum manni glíkr fyrir hreysti sakir. Þar var hann nokkurar nǽtr.

Síðan reið hann til Gizurar hvíta. Gizurr tók við Kára báðum hǫndum. Kári dvalðisk þar nokkura hríð. Hann segir Gizuri, at hann mundi út á Eyrar ríða. Gizurr gaf Kára sverð gott at skilnaði.

Síðan reið hann ofan á Eyrar ok tók sér þar fari með Kolbeini svarta. Hann var orkneyskr maðr ok aldavinr Kára ok var inn vaskasti maðr. Hann tók við Kára báðum hǫndum ok kvað hann eitt skuldu ganga yfir þá báða.

Nú er þar til máls at taka, er Flosi er, at þeir riðu austr til Hornafjarðar. Fylgðu Flosa flestir allir þingmenn hans. Fluttu þeir þá vǫru sína austr ok ǫnnur fǫng, þau er þeir skuldu hafa með sér. Síðan bjuggu þeir skip sitt. Var Flosi við skip, þar til er búit var. En þegar er byr gaf, létu þeir í haf. Hǫfðu þeir langa útivist ok veðráttu illa. Fóru þeir hundvillir.

Þat var einu sinni, at þeir fengu áfǫll 3 stór, ok sagði Flosi þá, at þeir vǽri nǽr lǫndum ok þetta vǽri grunnfǫll. Þoka var á mikil, en veðrit óx, ok gerði at þeim hríð mikla. Fundu þeir eigi, fyrr en þá keyrði á land upp um nótt, ok varð þar mannbjǫrg, en skip brotnaði allt í spán, en fé máttu þeir ekki bjarga. Urðu þeir at leita sér verma.

En um daginn eftir gengu þeir upp á hǽð nokkura. Var þá veðr gott. Flosi spurði, ef þeir kenndi land þetta, er farit hǫfðu áðr. Tveir váru menn, þeir er kenndu landit ok sǫgðu þá vera komna í Orkneyjar í Hrossey.

Fá máttum vér betri landtǫku, segir Flosi, því at Helgi var hirðmaðr Sigurðar jarls Hlǫðvérs sonar, er ek vá.

Leituðu þeir sér leynis ok reyttu á sik mosa ok lágu þar nokkura stund ok eigi langa, áðr Flosi mǽlir: Ekki skulum vér hér liggja, svá at landsmenn verði við þat varir, Stóðu þeir upp síðan ok gerðu ráð sín. Flosi mǽlti: Ganga skulum vér á vald jarls. Gerir oss ekki annat, því at jarl hefir at glíku líf várt, ef hann vill eftir því leita.

Ganga þeir þá allir. Flosi mǽlti, at þeir skuldu engum manni segja tíðendi af ferðum sínum, fyrr en hann segði jarli.

Fóru þeir þá til þess, er þeir fundu menn þá, er þeim vísuðu til jarls. Gengu þeir þá fyrir jarl, kvaddi Flosi hann ok allir þeir. Jarl spurði, hvat manna þeir vǽri. Flosi nefndi sik ok sagði ór hverri sveit hann var. Jarl hafði spurt áðr brennuna, kenndisk hann þá við mennina.

Hann spurði Flosa: Hvat segir þú mér til Helga hirðmanns míns?

Þat, segir Flosi, at ek hjó hǫfuð af honum.

Jarl bað taka þá alla. Var svá gǫrt. Þá kom at þar Þorsteinn Síðu-Hallsson. Flosi átti Steinvǫru, systur Þorsteins. Hann var hirðmaðr Sigurðar jarls. En er Þorsteinn sá Flosa hǫndlaðan, þá gekk hann fyrir Flosa ok bauð fyrir hann allt þat, er hann átti. Jarl var inn reiðasti ok inn erfiðasti lengi. En þó kom svá at lyktum við umtǫlur góðra manna með Þorsteini, því at hann var vel vinum horfinn, gengu þá margir til at flytja með Þorsteini, kom þá svá, at jarl tók sǽttum við þá ok gaf Flosa grið ok ǫllum þeim. Hafði jarl á því ríkra manna hátt, at Flosi gekk undir þá þjónustu, sem Helgi Njálsson hafði haft. Gerðisk Flosi þá hirðmaðr Sigurðar jarls. Kom hann sér brátt í kǽrleika mikla við hann.

Nú er frá því at segja, at þeir Kári létu út hǫlfum mánaði síðar. Gaf þeim vel byri. Váru þeir skamma stund úti. Tóku þeir Friðarey. Hon er á millum Hjaltlands ok Orkneyja. Tók við Kára sá sá maðr, er Dagviðr hvíti hét. Hann segir Kára allt um ferðir þeirra Flosa, slíkt sem hann var víss orðinn. Hann var hinn mesti vinr Kára. Var Kári með honum um vetrinn. Hǫfðu þeir þá fréttir austan um vetrinn ór Hrosseyju, allar þǽr er þar gerðusk. Nú er þar til máls at taka, er jarl bauð til sín Gilla jarli ór Suðreyjum, mági sínum. Hann átti Hvarflǫðu, systur Sigurðar jarls. Þá kom ok þar konungr sá, er Sigtryggr hét, af Írlandi. Hann var sonr Óláfs kvárans. Móðir hans hét Kormlǫð. Hon var kvenna fegrst ok bezt orðin um allt þat, er henni var ósjalfrátt, en þat er mál manna, at henni hafi allt verit illa gefit, þat er henni var sjalfrátt.

Brjánn hét konungr sá, er hana hafði átta, ok váru þau þá skilð. Hann var allra konunga bezt at sér. Hann sat í Kunnjáttaborg. Bróðir hans var Ulfr hrǽða, inn mesti kappi ok hermaðr. Fóstri Brjáns konungs hét Kerþjalfaðr. Hann var sonr Kylfis konungs þess, er margar orrustur átti við Brján konung ok stǫkk ór landi fyrir honum ok settisk í stein. En þá er Brjánn konungr gekk suðr, þá fann hann Kylfi konung. Sǽttusk þeir þá. Tók þá Brjánn konungr við syni hans, Kerþjalfaði, ok unni meira en sínum sonum. Hann var þá roskinn, er hér var komit sǫgunni, ok var allra manna frǿknastr. Dungaðr hét sonr Brjáns konungs, annarr Margaðr, þriði Taðkr. Þann kǫllum vér Tann. Hann var þeirra yngstr. Inir ellri synir Brjáns váru frumvaxta ok manna vaskligstir. Ekki var Kormlǫð móðir barna Brjáns. En svá var hon orðin grimm Brjáni eftir skilnuð þeirra, at hon vildi hann gjarna feigan. Brjánn konungr gaf upp at lǫgum sínum þrysvar ina sǫmu sǫk. En ef þeir misgerðu oftar, þá lét hann dǿma þá at lǫgum, ok má af þvíglíku marka, hvíglíkr konungr hann var.

Kormlǫð eggjaði mjǫk Sigtrygg at drepa Brján. Sendi hon hann því til Sigurðar jarls at biðja hann liðs. Kom Sigtryggr fyrir jól til Orkneyja. Þar kom ok þá Gilli jarl. Svá var skipat, at konungr sat í miðju hásǽti, en til sinnar handar honum hvárr jarlanna. Sátu menn þeirra Sigtryggs ok Gilla innar frá menn Sigurðar jarls, Flosi ok Þorsteinn Hallsson. Var þá skipuð ǫll hǫllin. Sigtryggr ok Gilli vildu heyra tíðendi þau, er gǫrsk hǫfðu um brennuna ok svá síðan er hon varð. Þá var fenginn til Gunnarr Lambason at segja sǫguna ok var settr undir hann stóll einn.

Nú er þar til máls at taka, er Kári er ok þeir Dagviðr ok Kolbeinn, ok kómu á óvart ok gengu upp þegar á land, en nokkurir menn gǽttu skips. Kári ok þeir félagar gengu upp til jarlsbǿjarins ok kómu at hǫllinni um drykkju. Bar þat saman at þá sagði Gunnarr sǫguna, en þeir Kári hlýddu til úti. Þetta var jóladaginn sjalfan. Sigtryggr konungr spurði:

Hversu þolði Skarpheðinn í brennunni?

Vel fyrst, segir hann, en þó lauk svá, at hann grét.

Um allar sagnir hallaði hann mjǫk til ok ló frá víða.

Kári stózk þetta eigi. Hljóp þá inn með brugðnu sverði ok kvað vísu þessa:

Þá hljóp hann innar eftir hǫllinni ok hjó á halsinn Gunnari Lambasyni. Tók af svá snøggt hǫfuðit, at þat fauk upp á borðit fyrir jarla. Urðu borðin í blóði einu ok svá klǽðin jarla.

Sigurðr jarl kenndi manninn, þann er vegit hafði vígit, ok mǽlti: Takið þér Kára ok drepið.

Kári hafði verit hirðmaðr jarls ok var allra manna vinsǽlstr. Stóð engi upp því heldr, þó at jarl rǿddi. Kári mǽlti:

Þat munu margir mǽla, segir hann, at ek hafa þetta verk fyrir yðr unnit, at hefna hirðmanns yðvars. Flosi mǽlti:

Eigi gerði Kári þetta fyrir sakleysi. Er hann í engum sǽttum við oss. Gerði hann þat at, sem hann átti.

Kári gekk í brott ok varð ekki eftir honum gengit. Fór Kári til skips ok þeir félagar. Var þá veðr gott. Sigldu þeir suðr til Kataness ok fóru upp í Þraðsvík til gǫfugs manns, er Skeggi hét, ok váru með honum mjǫk lengi. Nú er þar til máls at taka, at þeir í eyjunum hreinsuðu borðin ok báru út hinn dauða. Jarli var sagt, at þeir hefði siglt suðr til Skotlands. Sigtryggr konungr mǽlir:

Þessi var herðimaðr mikill, er svá rǫskliga vann at ok sásk ekki fyrir. Sigurðr jarl segir:

Engum manni er Kári glíkr at hvatleik sínum.

Flosi tók til ok sagði sǫguna frá brennunni ok bar ǫllum mǫnnum vel, ok var því trúat.

Sigtryggr vakti þá til um ørendi sín við Sigurð jarl ok bað hann fara til orrustu með sér móti Brjáni konungi. Jarl var fyrst lengi erfiðr, en þar kom um síðir, at hann gerði á kost. Mǽlti jarl þat til, at eiga móður hans ok vera síðan konungr í Írlandi, ef þeir felldi Brján. En allir lǫttu Sigurð jarl í at ganga, ok tjáði ekki þat. Skilðu þeir með því, at Sigurðr jarl hét ferð sinni, en Sigtryggr hét honum móður sinni ok konungdómi. Var svá mǽlt, at Sigurðr jarl skyldi koma með her sinn allan til Dyflinnar at palmsunnudegi.

Fór Sigtryggr þá suðr til Írlands ok sagði móður sinni, at jarl hafði í gengit ok svá, hvat hann hafði honum ját. Hon lét vel yfir því, en kvað þau þó skuldu draga miklu meira afla saman. Sigtryggr spurði, hvaðan þess vǽri at ván. Hon segir: Víkingar 2 liggja úti fyrir útan Mǫn ok hafa 30 skipa ok svá harðfengir, at ekki stendr við. Heitir annarr Óspakr, en annarr Bróðir. Þú skalt fara til fundar við þá, ok lát ekki at skorta at koma þeim í með þér, hvat sem þeir mǽla til. Sigtryggr fór þá at leita víkinganna ok fann þá fyrir útan Mǫn. Berr Sigtryggr þá þegar upp ørendi sín, en Bróðir skarsk undan allt þar til, er Sigtryggr hét honum konungdómi ok móður sinni. Ok skyldi þetta fara svá hljótt, at Sigurðr jarl yrði eigi víss. Hann skyldi ok koma fyrir palmadag með her sinn til Dyflinnar. Sigtryggr fór heim ok sagði móður sinni.

Eftir þetta tǫluðusk þeir við, Bróðir ok Óspakr. Sagði þá Bróðir honum alla viðrǿðu þeirra Sigtryggs ok bað hann fara til bardaga með sér í móti Brjáni konungi, kvað sér mikit við liggja. Óspakr kvazk eigi vilja berjask í móti svá góðum konungi. Urðu þeir þá báðir reiðir ok skiftu liði sínu. Hafði Óspakr 10 skip, en Bróðir 20. Óspakr var heiðinn ok allra manna vitrastr. Hann lagði skip sín inn á sundit, en Bróðir lá fyrir útan. Bróðir hafði verit kristinn maðr ok messudjákn at vígslu, en hann hafði kastat trú sinni ok gǫrsk guðníðingr ok blótaði heiðnar vǽttir ok var allra manna fjǫlkunnigastr. Hann hafði herbúnuð þann, er eigi bitu járn á. Hann var bǽði mikill ok sterkr ok hafði hár svá mikit, at hann vafði undir belti sér. Þat var svart.