Bókastaðir

Þat var eina nótt, at gnýr kom mikill yfir þá, svá at þeir vǫknuðu við allir ok spruttu upp ok fóru í klǽði sín. Þar með rigndi á þá blóði vellanda. Hlífðu þeir sér þá með skjǫldum ok brunnu þó margir. Undr þetta helzk til dags. Maðr hafði látizk af hverju skipi. Sváfu þeir þá um daginn.

Aðra nótt varð gnýr, ok spruttu þá enn allir upp. Renndu þá sverð ór slíðrum, en øxar ok spjót flugu í loft upp ok bǫrðusk. Sóttu vápnin svá fast at þeim, at þeir urðu at hlífa sér, ok urðu þó margir sárir, en þó lézk maðr af skipi hverju. Helzk undr þetta til dags. Sváfu þeir þá um daginn eftir.

Þriðju nótt varð gnýr með sama hǽtti. Þá flugu at þeim hrafnar, ok sýndisk þeim ór járni nefin ok klǿrnar. Hrafnarnir sóttu þá fast en þeir vǫrðu sik með sverðum, en hlífðu sér með skjǫldum. Gekk því fram til dags. Hafði þá ok látizk maðr á hverju skipi. Þeir sváfu enn þá fyrst.

En er Bróðir vaknaði, varp hann mǿðiliga ǫndinni ok bað taka bát ok kvazk vilja finna Óspak, fóstbróður sinn. Sté hann þá í bátinn ok menn með honum. En er hann fann Óspak, sagði hann honum ǫll undr þau, er fyrir hann hafði borit, ok bað hann segja sér, fyrir hverju vera mundi. Óspakr vildi eigi segja, fyrr en hann seldi honum grið. Bróðir hét honum griðum, en Óspakr dró þó undan allt til nǽtr, því at Bróðir vá aldri víg um nǽtr. Óspakr mǽlir þá:

Þar er blóði rigndi á yðr, þar munuð þér hella út margs manns blóði, bǽði yðru ok annarra. En þar sem þér heyrðuð gný mikinn, þar mun yðr sýndr heimsbrestr: munuð þér deyja allir brátt. En þar er vápnin sóttu at yðr, þat mun vera fyrir orrustu. En þar er hrafnar sóttu at yðr, þat eru óvinir þeir, at þér hafið trúat á ok yðr munu draga til helvitiskvala.

Bróðir varð svá reiðr, at hann mátti engu svara, ok fór þegar til manna sinna ok lét þekja sundit allt með skipum ok bera strengi á land ok ǽtlaði at drepa þá alla um morgininn. Óspakr sá alla ráðagerð þeirra. Þá hét hann at taka trú rétta ok fara til Brjáns konungs ok fylgja honum til dauðadags. Hann lét þá taka þat til ráðs at þekja ǫll skipin ok forka með landinu, ok hjuggu strengi þeirra Bróður, ok reiddi saman skipin, þá er þeir váru sofnaðir.

Þeir Óspakr fóru þá út ór firðinum ok svá vestr til Írlands ok léttu eigi, fyrr en þeir kómu til Kunnjátta, ok segir Óspakr Brjáni konungi allt þat, er hann var víss orðinn, ok tók skírn af honum ok falsk honum á hendi.

Síðan lét Brjánn konungr safna liði um allt ríkit, ok skyldi kominn herrinn til Dyflinnar í vikunni fyrir palmadag.

Sigurðr jarl Hlǫðvérs son bjósk af eyjunum. Flosi bauð at fara með honum. Jarl vildi þat eigi, þar er hann átti suðr at ganga. Flosi fekk honum 15 menn af liði sínu. En hann fór með Gilla í Suðreyjar. Þorsteinn Hallsson fór með jarli, ok Hrafn inn rauði, Erlingr af Straumey. Jarl vildi eigi, at Hárekr fǿri, en kvazk segja honum mundu fyrstum tíðendi.

Jarl kom með allan herinn at palmadegi til Dyflinnar. Þar var kominn Bróðir með sínu liði. Reyndi Bróðir til með fyrnsku, hversu ganga mundi orrustan, var svá sagt, ef fǫstudaginn vǽri barizk, mundi Brjánn falla ok hafa sigr, en ef barizk vǽri fyrr, þá mundu þeir allir falla, er í mót vǽri. Þá segir Bróðir, at fǫstudag. skyldi berjask.

Fimmtadag reið maðr at þeim apalgrám hesti. Hann talaði lengi við þau Bróður ok Kormlǫðu.

Brjánn konungr var kominn með allan her sinn til borgarinnar. Fǫstudag fór út herrinn af borginni, ok var fylkt liðinu hvárratveggju. Bróðir var í annan arm fylkingar, en í annan Sigtryggr konungr. Sigurðr jarl var í miðju liðinu.

Nú er at segja frá Brjáni konungi, at hann vildi eigi berjask fǫstudag. Var skotin um hann skjaldborg ok fylkt þar liðinu fyrir framan. Ulfr hrǽða var í þann fylkingararm, er Bróðir var til móts, en í annan fylkingararm var Óspakr ok synir hans, þar er Sigtryggr var í móti. En í miðri fylkingu var Kerþjalfaðr, ok váru fyrir honum borin merkin.

Fallask þá at fylkingar. Varð þá orrusta allhǫrð. Gekk Bróðir í gegnum lið ok felldi alla þá, er fremstir váru, en hann bitu ekki járn. Ulfr hrǽða sneri þá í móti honum ok lagði til hans þrysvar sinnum svá fast, at Bróðir fell í hvert sinn ok helt við, at hann mundi eigi á fǿtr komask, en þegar er hann gat upp staðit, flýði hann undan ok í skóg.

Sigurðr jarl átti harðan bardaga við Kerþjalfað, því at hann gekk svá fast fram, at hann felldi alla þá menn jarls, sem fremstir váru. Rauf hann fylking jarls allt at merkinu ok drap merkismanninn. Fekk þá jarl til annan at bera merkit. Varð enn orrusta hǫrð. Kerþjalfaðr hjó annan merkjamann þegar banahǫggvi ok hvern at ǫðrum, þá er í nánd váru. Sigurðr jarl bað Þorstein Hallsson bera merkit. Þorsteinn ǽtlaði upp at taka merkit.

Þá mǽlti Ámundi hvíti: Þú skalt eigi bera merkit, segir hann, því at allir eru drepnir, þeir er bera.

Hrafn rauði, segir jarl, ber þú merkit. Hrafn segir:

Ber þú sjalfr fjánda þinn. Jarl segir: Þat mun makligast vera, at allt fari saman, karl ok kýll. Tók sjalfr merkit af stǫnginni ok kom millum klǽða sinna. Litlu síðar var veginn Ámundi hvíti. Þá var ok jarl skotinn spjóti í gegnum.

Óspakr hafði gengit af allan fylkingararminn. Var hann orðinn sárr mjǫk, en látit sonu sína báða áðr. Sigtryggr flýði fyrir honum. Brast þá flótti í ǫllu liðinu.

Þorsteinn Hallsson nam staðar, þá er allir flýðu aðrir, ok batt skóþveng sinn. Þá spurði Kerþjalfaðr, hví hann rynni eigi. Þorsteinn segir, at hann tók eigi heim um kveldit, þar er hann átti heima á Íslandi.

Kerþjalfaðr gaf honum grið.

Hrafn rauði var eltr út á á nokkura ok þóttisk þar sjá helviti í niðri, ok þótti honum djǫflar vilja draga sik. Hrafn mǽlti þá:

Runnit hefir hundr þinn, Pétr postuli, tvisvar til Róms ok mundi renna it þriðja sinn, ef þú leyfðir.

Þá létu djǫflarnir hann lausan. Komsk hann þá yfir ána.

Bróðir sá, at liðit Brjáns konungs rak flóttann ok fátt var manna hjá skjaldborginni. Ok rauf hann þá skjaldborgina ok hjó til konungs. Sveinninn Tannr brá upp hendinni, ok tók af hǫndina ok hǫfuðit af konunginum. en blóð konungsins kom á handarstúfinn sveinsins, ok greri þegar fyrir stúfinn.

Bróðir kallaði þá hátt: Kunni þat maðr manni at segja, at Bróðir felldi Brján.

Þá var runnit eftir þeim, er flóttann ráku, ok sagt þeim fallit Brjáns konungs. Sneru þeir þá aftr þegar, Ulfr hrǽða ok Kerþjalfaðr, ok slógu þeir þá hring um þá Bróður ok felldu þá at þeim viðu. Var þá Bróðir hǫndum tekinn. Ulfr hrǽða reist á honum kviðinn ok leiddi hann um eik ok rakti ór honum þarmana. Dó hann eigi fyrr, en ór honum váru raktir allir. Menn hans váru ok allir drepnir. Síðan tóku þeir lík Brjáns konungs ok bjuggu um. Hǫfuð hans var gróit við bolinn. 15 menn af brennumǫnnum fellu í Brjánsorrustu. Þar fell Halldórr Guðmundarson ok Erlingr af Straumey.

Fǫstumorgininn varð sá atburðr á Katanesi, at maðr hét Dǫrruðr, er út gekk. Hann sá, at menn riðu 12 saman til dyngju nokkurrar ok hurfu þar allir. Hann gekk til dyngjunnar ok sá inn í glugg, at þar váru konur inni ok hǫfðu vef upp fǿrðan. Mannahǫfuð váru fyrir kljána, ok þarmar ór mǫnnum fyrir viftu ok garn, sverð var fyrir skeið, en ǫr fyrir hrǽl.

Þǽr kváðu þá vísur nokkurar.

Rifu þǽr þá í sundr vefinn sinn. Ok hafði hver þat, er helt á. Gekk hann þá í brott frá glugginum ok heim, en þǽr stigu á hesta sína, ok riðu 6 í suðr, en aðrar 6 í norðr.

Slíkan atburð bar fyrir Brand Gneistason í Fǽreyjum.

Á Íslandi at Svínafelli kom blóð ofan á messuhǫkul prests ok varð hann ór at fara.

At Þváttá sýndisk prestinum fǫstudaginn langa sjávardjúp hjá altarinu, ok sá þar í ógnir margar, ok var þat lengi, at hann mátti eigi syngja tíðirnar.

Sá atburðr varð í Orkneyjum, at Hárekr þóttisk sjá Sigurð jarl ok nokkura menn með honum. Tók Hárekr hest sinn ok reið ok sá menn, at þeir fundusk ok riðu undir leiti nokkurt. Sásk þeir þá aldri síðan, ok engi ørmul fundusk af Háreki.

Gilla jarl í Suðreyjum dreymði, at maðr kom at honum ok nefndisk Herfinnr ok kvazk vera kominn af Írlandi. Jarl þóttisk spyrja tíðenda.

Hann kvað þetta:

Þeir Flosi ok jarl tǫluðu margt um draum þenna. Viku síðar kom þar Hrafn inn rauði ok sagði þeim tíðendin ǫll ór Brjánsorrustu: fall konungs ok Sigurðar jarls ok Bróður ok allra víkinganna. Flosi mǽlir:

Hvat segir þú mér til manna minna?

Þar fellu þeir allir, segir hann, en Þorsteinn, mágr þinn, þá grið af Kerþjalfaði ok er nú með honum. Halldórr Guðmundarson lézk þar.

Flosi segir jarli, at hann mundi í brott fara. Eigum vér suðrgǫngu af hǫndum at inna.

Jarl bað hann fara sem hann vildi ok fekk honum skip ok þat, sem þeir þurftu, ok silfr mikit. Sigldu þeir síðan til Bretlands ok dvǫlðusk þar um stund.

Nú er at segja frá Kára, at hann segir Skeggja, at hann vildi, at hann fengi honum skip. Hann fekk þeim langskip alskipat. Stigu þeir þar á með Kára Dagviðr ok Kolbeinn. Sigldu suðr fyrir Skotlandsfjǫrðu. Þar fundu þeir menn ór Suðreyjum. Þeir segja Kára tíðendi ór Írlandi ok svá þat, at Flosi var farinn til Bretlands ok menn hans. En er Kári spurði þetta, þá segir hann mǫnnum sínum, at hann vill halda suðr til Bretlands til móts við þá. Bað hann þá þann við skiljask sitt fǫruneyti, er vildi. Ok kvazk at engum manni vél draga mundu, at hann kvezk enn hafa vanhefnt á þeim harma sinna. Allir køru at fylgja honum. Sigldi hann þá suðr til Bretlands, ok lǫgðu þar í leynivág einn.

Þenna morgin gekk Kolr Þorsteinsson í borgina ok skyldi kaupa silfr. Hann hafði mest hǽðiyrði við af brennumǫnnum. Kolr hafði hafði talat margt við frú eina ríka, ok var mjǫk í gadda slegit, at hann mundi eiga hana ok setjask þar. Þenna morgin gekk Kári ok í borgina. Hann kom þar at, er Kolr talði silfrit. Kári kenndi hann. Síðan hljóp Kári til hans með sverð brugðit ok hjó á halsinn, en hann talði silfrit, ok nefndi hǫfuðit tíu, er af bolnum fauk. Kári mǽlir:

Segið þér Flosa, at Kári Sǫlmundarson hefir drepit Kol Þorsteinsson. Lýsi ek vígi þessu mér á hendr.

Gengu þeir þá til skips síns. Segir Kári þar þá ok vígit skipverjum sínum. Þá sigldu þeir norðr til Beruvíkr ok settu upp skip sitt ok fóru upp í Hvítsborg í Skotland ok váru með Melkolfi jarli þau misseri.

Nú er at segja frá Flosa, at hann gengr upp ok tekr lík Kols ok býr um ok gaf mikit fé til legs honum. Aldri stǫkk honum orð til Kára. Flosi fór þá suðr um sjó ok hóf þá upp gǫngu sína ok gekk suðr ok létti eigi, fyrri en hann kom til Rómaborgar. Þá fekk hann svá mikla sǿmð, at hann tók lausn af páfanum sjǫlfum ok gaf þar til fé mikit. Hann fór aftr ina eystri leið ok dvalðisk víða í borgum ok gekk fyrir ríka menn ok þá af þeim sǿmðir. Hann var í Noregi um vetrinn eftir ok þá skip af Eiríki jarli til útferðar, ok hann fekk honum mjǫl mikit, ok margir aðrir gerðu sǿmiliga til hans. Sigldi hann síðan út til Íslands ok kom í Hornafjǫrð. Fór hann þá heim til Svínafells. Hafði hann þá af hendi innt alla sǽtt sína í útanferðum ok fégjǫldum.

Nú er þar til máls at taka, sem Kári er, at um sumarit eftir fór hann til skips síns ok sigldi suðr um sjó ok hóf upp gǫngu sína í Norðmandi ok gekk suðr ok þá lausn ok aftr ina vestri leið ok tók skip sitt í Norðmandí ok sigldi norðr um sjó til Dofra á Englandi. Þaðan sigldi hann vestr um Bretland ok svá norðr um Bretland ok svá norðr með Bretlandi ok um Skotlandsfjǫrðu ok lauk eigi ferð, fyrri en hann kom norðr í Þraðsvík á Katanesi til Skeggja. Fekk hann þá byrðing þeim Kolbeini ok Dagvið. Sigldi Kolbeinn þessu skipi til Noregs, en Dagviðr var eftir í Friðarey. Kári var þenna vetr á Katanesi. Á þessum vetri andaðisk húsfreyja hans á Íslandi.

Um sumarit eftir bjósk Kári til Íslands. Skeggi fekk þeim byrðing. Váru þeir 18 á. Þeir urðu heldr síðbúnir. Sigldu í haf. Þeir hǫfðu langa útivist, en um síðir tóku þeir Ingolfshǫfða ok brutu þar skipit allt í spán, ok varð mannbjǫrg. Hríðin var in sama. Þeir spurðu Kára, hvat þá skyldi til ráðs taka, en hann segir þat ráð sitt at fara til Svínafells ok reyna þegnskap Flosa. Gengu þeir þá til Svínafells í hríðinni.

Flosi var í stofu ok kenndi þegar Kára ok spratt upp í móti honum ok minntisk við hann ok setti hann í hásǽti. Hann bauð Kára þar at vera allan vetrinn. Hann þá þat. Sǽttusk þeir þá heilum sáttum. Gifti Flosi þá Kára Hildigunni, bróðurdóttur sína. Bjuggu þau þá fyrst at Breiðá.

Þat segja menn, at þau yrði ǽvilok Flosa, at hann fǿri útan, þá er hann var orðinn gamall, at sǿkja sér húsavið, ok var hann í Noregi þann vetr. En um sumarit varð hann síðbúinn. Rǿddu menn um, at vánt vǽri skipit. Flosi segir, at vǽri ǿrit gott gǫmlum ok feigum, ok sté á skip ok lét í haf, ok hefir til þess skips aldri spurzk síðan.

Þessi váru bǫrn Kára ok Helgu Njálsdóttur: Þorgerðr ok Ragnheiðr ok Valgerðr ok Þórðr, er inni brann. En bǫrn þeirra Hildigunnar Starkaðr ok Þórðr ok Flosi. Sonr Flosa var Kolbeinn, er ágǽtastr maðr hefir verit einnhverr í þeirri ǽtt.

Ok lýk ek þar Brennu-Njáls sǫgu.