Bókastaðir

Þat var einnhvern dag, er menn gengu til lǫgbergs, ok var svá skipat hǫfðingjum, at Ásgrímr Elliða-Grímsson ok Gizurr hvíti, Guðmundr ríki ok Snorri goði váru uppi á lǫgbergi, en Austfirðingar stóðu niðri fyrir. Mǫrðr Valgarðsson stóð hjá Gizuri hvíta, mági sínum. Hann var allra manna snjallmæltastr. Gizurr mælir þá, at hann skyldi lýsa vígsǫkunum, ok bað hann mæla svá hátt, at vel mætti skilja.

Mǫrðr nefndi sér vátta. "Nefni ek í þat vætti, at ek lýsi lǫgmætu frumhlaupi á hǫnd Flosa Þórðarsyni, er hann hljóp til Helga Njálssonar á þeim vættvangi, er Flosi Þórðarson hljóp til Helga Njálssonar, ok veitti honum holundar eða mergundar sár, þat er at ben gerðisk, en Helgi fekk bana af. Tel ek þik eiga at verða um sǫk þá sekjan skógarmann, óalanda, óferjanda, óráðanda ǫllum bjargráðum. Tel ek sekt fé þitt allt, halft mér, en halft fjórðungsmǫnnum þeim, er sekðarfé eigu at taka eftir hann at lǫgum. Lýsi ek vígsǫk þessi til fjórðungsdóms þess, er sǫkin á í at koma at lǫgum. Lýsi ek lǫglýsingu. Lýsi ek í heyranda hljóði at lǫgbergi. Lýsi ek nú til sóknar ok til sekðar fullrar á hǫnd Flosa Þórðarsyni. Lýsi ek handseldri sǫk Þorgeirs Þórissonar."

At lǫgbergi varð mikill rómr at því gǫrr, at Mǫrðr hefði mælt vel ok skǫruliga.

Mǫrðr tók til máls í annat sinn: "Nefni ek í þat vætti," segir hann, "at ek lýsi sǫk á hǫnd Flosa Þórðarsyni um þat, er hann særði Helga Njálsson holundar sári eða mergundar, því sári, er at ben gerðisk, en Helgi fekk bana af á þeim vættvangi, er Flosi Þórðarson hljóp til Helga Njálssonar lǫgmætu frumhlaupi áðr. Tel ek þik, Flosi, eiga at verða um sǫk þá sekjan skógarmann, óalanda, óferjanda, óráðanda ǫllum bjargráðum. Tel ek sekt fé þitt allt, halft mér, en halft fjórðungsmǫnnum þeim, er sekðarfé eigu at taka eftir hann at lǫgum. Lýsi ek sǫk þessi til fjórðungsdóms þess, er sǫkin á í at koma at lǫgum. Lýsi ek lǫglýsingu. Lýsi ek í heyranda hljóði at lǫgbergi. Lýsi ek nú til sóknar í sumar ok til sekðar fullrar á hǫnd Flosa Þórðarsyni. Lýsi ek handseldri sǫk Þorgeirs Þórissonar."

Síðan settisk Mǫrðr niðr. Flosi gaf gott hljóð til ok mælti ekki orð meðan.

Þorgeirr skorargeirr stóð upp ok nefndi vátta: "Nefni ek í þat vætti, at ek lýsi sǫk á hǫnd Glúmi Hildissyni um þat, er hann tók eld ok kveykti ok bar í hús inn at Bergþórshváli, þá er þeir brenndu inni Njál Þorgeirsson ok Bergþóru Skarpheðinsdóttur ok þá menn alla, er þar létusk. Tel ek hann eiga at verða um sǫk þá sekjan skógarmann, óalanda, óferjanda, óráðanda ǫllum bjargráðum. Tel ek sekt fé hans allt, halft mér, en halft fjórðungsmǫnnum þeim, er sekðarfé eigu at taka eftir hann at lǫgum. Lýsi ek sǫk þessi til fjórðungsdóms þess, er sǫkin á í at koma at lǫgum. Ek lýsi lǫglýsingu. Lýsi ek í heyranda hljóði at lǫgbergi. Lýsi ek nú til sóknar í sumar ok til sekðar fullrar á hǫnd Glúmi Hildissyni."

Kári Sǫlmundarson sótti Kol Þorsteinsson ok Gunnar Lambason ok Grana Gunnarsson, ok var þat mál manna, at honum mæltisk furðuliga vel. Þorleifr krákr sótti Sigfúss sonu alla, en Þorgrímr mikli, bróðir hans, sótti Móðolf Ketilsson ok Lamba Sigurðarson ok Hróar Hámundarson, bróður Leiðolfs ins sterka. Ásgrímr sótti Leiðolf ok Þorstein Geirleifsson, Arna Kolsson ok Grím inn rauða. Ok mæltisk þeim ǫllum vel. Síðan lýstu aðrir sǫkum sínum ok var þat lengi dags, er því gekk. Fóru menn þá heim til búða sinna.

Eyjolfr Bǫlverksson gekk til búðar með Flosa. Þeir gengu austr um búðina, ok spurði Flosi, ef hann sæi nokkura vǫrn í málum þessum.

"Enga," segir hann.

"Hvat er nú til ráðs?" segir Flosi.

"Nú er ór vǫndu at ráða," segir Eyjolfr, "en þó mun ek til leggja nokkur ráð enn með yðr. Nú skaltu selja af hendi goðorð þitt ok í hendr Þorgilsi, bróður þínum, en þú segsk í þing með Áskatli goða Þorkels syni norðan ór Reykjadal. En ef þeir vitu þetta eigi, þá má vera, at þeim verði at þessu mein. Þeir munu sœkja í Austfirðingadóm, en þeir ætti í Norðlendingadóm at sœkja. Ok mun þeim þetta yfir sjásk. Ok er fimmtardómsmál á þeim, ef þeir sœkja í annan dóm en vera á. Skulum vér þá sǫk upp taka ok þó at efsta kosti." Flosi mælti:

"Vera má, at oss sé launaðr hringrinn."

"Eigi veit ek þat," segir Eyjolfr, "en veita skal ek yðr til laga, svá at þat sé mál manna, at eigi sé ván framar. Skaltu nú senda eftir Áskatli, en Þorgils skal nú þegar koma til þín ok einn maðr með honum."

Litlu síðar kom Þorgils þar. Tók hann þá við mannaforráði. Þá kom þar ok Áskell. Sagðisk Flosi þá í þing með honum. Var þetta nú ekki at fleiri manna vitorði en þeirra.

Er nú kyrrt, þar til er dómar skulu út fara. Bjuggu þeir þá sik til hvárirtveggju ok vápnuðusk. Þeir hǫfðu þá ok hvárirtveggju gǫrt herkuml á hjǫlmum sínum. Þórhallr mælti: "Farið þér at engu allœstir. Gerið nú allt sem réttast. En ef nokkut vandask í fyrir yðr, látið mik vita sem skjótast, ok skal ek þá gefa ráð með yðr."

Þeir Ásgrímr, faðir hans, litu til hans ok var andlit hans at sjá, sem á blóð sæi, en stórt hagl hraut ór augum honum. Hann bað fœra sér spjót sitt. Þat hafði Skarpheðinn gefit honum, ok var in mesta gǫrsemi. Ásgrímr mælti: "Eigi var Þórhalli frænda gott í hug, er hann var eftir í búðinni, ok eigi veit ek, hvat hann tekr til. Nú skulum vér ganga til með Merði Valgarðssyni," sagði Ásgrímr, "ok láta fyrst, sem ekki sé annat, því at meiri er veiðr í honum en í ǫðrum þeim."

Ásgrímr sendi mann til Gizurar hvíta ok Hjalta ok Guðmundar ríka, ok kómu þeir allir saman ok gengu þegar til Austfirðingadóms. Þeir gengu sunnan at dóminum. Þeir Flosi ok allir Austfirðingar með honum gengu norðan at dóminum. Þar váru ok Reykdœlar ok Øxfirðingar ok Ljósvetningar með Flosa, þar var ok Eyjolfr Bǫlverksson.

Flosi laut at honum ok mælti: "Hér ferr vænt at. Kann vera, at eigi fari fjarri því, sem þú gásk til."

"Láttu hljótt yfir því," segir hann. "Koma mun þar at vér munum þurfa til þeirra at taka."

Mǫrðr Valgarðsson nefndi sér vátta ok bauð til hlutfalla þeim mǫnnum, er skóggangssakir áttu at sœkja í dóminn, hverr sína sǫk skyldi fyrstr fram segja eða hverr þar næst eða hverr síðast. Bauð hann lǫgboði at dómi, svá at dómendr heyrðu. Þá váru hlutaðar framsǫgur, ok hlaut hann fyrstr fram at segja sína sǫk.

Mǫrðr nefndi sér vátta í annat sinn, "nefni ek í þat vætti, at ek tek miskviðu alla ór máli mínu, hvárt sem mér verðr ofmælt eða vanmælt. Vil ek eiga allra orða minna leiðrétting, unz ek kem máli mínu til réttra laga. Nefni ek mér þessa vátta." Mǫrðr mælti: "Nefni ek í þat vætti, at ek býð Flosa Þórðarsyni eða þeim manni ǫðrum, at handselda lǫgvǫrn hefir fyrir hann, at hlýða til eiðspjalls míns ok til framsǫgu sakar minnar ok sóknargagna þeirra allra, er ek hygg fram at fœra á hendr honum. Býð ek lǫgboði at dómi, svá at dómendr heyra um dóm þveran." Mǫrðr mælti:

"Nefni ek í þat vætti," segir hann, "at ek vinn eið at bók, lǫgeið, ok segi ek þat guði, at ek skal svá sǫk þessa sœkja, sem ek veit sannast ok réttast ok helzt at lǫgum ok ǫll lǫgmæt skil af hendi inna, meðan ek em á þessu þingi."

Síðan kvað hann svá at orði:

"Þórodd nefnda ek í vætti, annan Þorbjǫrn nefnda ek í þat vætti, at ek lýsta lǫgmætu frumhlaupi á hǫnd Flosa Þórðarsyni á þeim vættvangi, er Flosi Þórðarson hljóp lǫgmætu frumhlaupi til Helga Njálssonar, þá er Flosi Þórðarson særði Helga Njálsson holundar sári eða mergundar, því er at ben gerðisk ok Helgi fekk bana af. Talða ek hann eiga at verða um sǫk þá sekjan skógarmann, óalanda, óferjanda, óráðanda ǫllum bjargráðum. Talða ek sekt fé hans allt, halft mér, en halft fjórðungsmǫnnum þeim, er sekðarfé eigu at taka eftir hann at lǫgum. Lýsta ek til fjórðungsdóms þess, er sǫkin átti í at koma at lǫgum. Lýsta ek lǫglýsingu. Lýsta ek í heyranda hljóði at lǫgbergi. Lýsta ek nú til sóknar í sumar ok til sekðar fullrar á hǫnd Flosa Þórðarsyni. Lýsta ek handseldri sǫk Þorgeirs Þórissonar. Hafði ek þau orð ǫll í lýsingu minni, sem nú hefi ek í framsǫgn sakar minnar. Segi ek svá skapaða skóggangssǫk þessa fram í Austfirðingadóm yfir hǫfði Jóni, sem ek kvað at, þá er ek lýsta."

Lýsingarváttar Marðar gengu þá at dómi ok kváðu svá at orði, at annarr talði vætti fram, en báðir guldu samkvæði, at "Mǫrðr nefndi Þórodd í vætti, annan mik, en ek heiti Þorbjǫrn." Síðan nefndi hann fǫður sinn. "Mǫrðr nefndi okkr í þat vætti, at hann lýsti lǫgmætu frumhlaupi á hǫnd Flosa Þórðarsyni, er hann hljóp til Helga Njálssonar á þeim vættvangi, er Flosi Þórðarson veitti Helga Njálssyni holundar sár eða mergundar, þat er at ben gerðisk, en Helgi fekk bana af. Talði hann Flosa eiga at verða um sǫk þá sekjan skógarmann, óalanda, óferjanda, óráðanda ǫllum bjargráðum. Talði hann sekt fé hans allt, halft sér, en halft fjórðungsmǫnnum þeim, er sekðarfé áttu at taka eftir hann at lǫgum. Lýsti hann til fjórðungsdóms þess, er sǫkin átti í at koma at lǫgum. Lýsti hann lǫglýsingu. Lýsti hann í heyranda hljóði at lǫgbergi. Lýsti hann nú til sóknar í sumar ok til sekðar fullrar á hǫnd Flosa Þórðarsyni. Lýsti hann handseldri sǫk Þorgeirs Þórissonar. Hafði hann þau orð ǫll í lýsingu sinni, sem hafði í framsǫgn sakar sinnar ok vit hǫfum í vitnisburð okkrum. Hǫfum vit nú rétt borit vætti okkart ok verðum báðir á eitt sáttir. Berum vit svá skapat lýsingarvætti þetta fram í Austfirðingadóm yfir hǫfði Jóni, sem Mǫrðr kvað at, þá er hann lýsti."

Í annat sinni sǫgðu þeir fram í dóm lýsingarvætti ok hǫfðu þá sár fyrr, en frumhlaup síðar ok hǫfðu ǫll orð ǫnnur in sǫmu sem fyrr ok báru svá skapat lýsingarvætti þetta fram í Austfirðingadóm, sem Mǫrðr kvað at, þá er hann lýsti.

Sakartǫkuváttar Marðar gengu þá at dóminum, ok talði annarr vætti fram, en báðir guldu samkvæði ok kváðu svá at orði, at þeir Mǫrðr Valgarðsson ok Þorgeirr Þórisson nefndu þá í þat vætti, at Þorgeirr Þórisson seldi vígsǫk í hǫnd Merði Valgarðssyni á hendr Flosa Þórðarsyni um víg Helga Njálssonar. "Seldi hann honum sǫk þá með sóknargǫgnum ǫllum þeim, er sǫkinni áttu at fylgja. Seldi hann honum at sœkja ok at sættask á ok svá allra gagna at njóta, sem hann væri réttr aðili. Seldi Þorgeirr at lǫgum, en Mǫrðr tók at lǫgum."

Báru þeir svá skapat sakartǫkuvætti þetta fram í Austfirðingadóm yfir hǫfði Jóni, sem þeir Þorgeirr ok Mǫrðr nefndu þá at. Alla vátta sína létu þeir eiða vinna, áðr en vætti bæri, ok svá dómendr.

Mǫrðr Valgarðsson nefndi sér vátta, "í þat vætti," segir hann, "at ek býð búum þeim níu, er ek kvadda um sǫk þá, er ek hǫfðaða á hǫnd Flosa Þórðarsyni til setu vestr á árbakka ok til réttingar um kvið þann. Býð ek lǫgboði at dómi, svá at dómendr heyra."

Mǫrðr nefndi sér vátta í annat sinn: "nefni ek yðr í þat vætti, at ek býð Flosa Þórðarsyni eða þeim manni ǫðrum, er handselda lǫgvǫrn hafi fyrir hann, at til ruðningar um kvið þann, er ek hefi saman settan vestr á árbakka. Býð ek lǫgboði at dómi, svá at dómendr heyra." Í annat sinni nefndi hann sér vátta. "Í þat vætti," segir hann, "at nú eru frumgǫgn ǫll fram komin, þau er sǫkinni eigu at fylgja: boðit til eiðspjalls, unninn eiðr, sǫgð fram sǫk, borit lýsingarvætti, borit sakartǫkuvætti, boðit búum í setu, boðit til ruðningar um kvið. Nefni ek mér þessa vátta at gǫgnum þeim, er nú eru fram komin, ok svá at því, at ek vil eigi vera sókn horfinn, þó at ek ganga frá dómi gagna at leita eða annarra ørenda."

Þeir Flosi gengu þá þangat til, sem búarnir sátu.

Flosi mælti til þeirra: "Þetta munu Sigfúss synir vita, hvé réttir vættvangsbúar þessir eru, er hér eru kvaddir."

Ketill ór Mǫrk segir: "Hér er sá búi," segir hann, "er helt Merði Valgarðssyni undir skírn, en annarr er þrímenningr hans at frændsemi."

Tǫlðu þeir þá frændsemi ok sǫnnuðu með eiði. Eyjolfr nefnir sér vátta, at kviðrinn skyldi standa fyrst, þar til er ruddr væri.

Í annat sinn nefndi Eyjolfr sér vátta, "í þat vætti," segir hann, "at ek ryð þessa menn báða ór kviðnum," ok nefndi þá báða ok svá feðr þeirra, "fyrir þá sǫk," segir hann, "at annarr er þrímenningr Marðar at frændsemi, en annarr at guðsifjum þeim, er kviðu á um at ryðja. Eruð þit fyrir laga sakir ónýtir í kviðnum, því at nú er rétt lǫgruðning til ykkar komin. Ryð ek ykkr ór at alþingismáli réttu ok allsherjarlǫgum. Ryð ek handseldu máli Flosa Þórðarsonar."

Þá mælti ǫll alþýða ok kváðu ónýtt málit fyrir Merði. Urðu þá allir á þat sáttir, at vǫrn var framar en sókn.

Ásgrímr mælti við Mǫrð: "Eigi er þeirra enn allt, þó at þeir þykkisk nú hafa fast fram gengit. Skal fyrst finna Þórhall, son minn, ok vita, hvat hann leggi til."

Þá var sendr skilríkr maðr til Þórhalls, ok sagði sá honum vandliga frá, hvar þá var komit máli, at þeir Flosi þóttusk ónýtt hafa kviðinn. Þórhallr mælir:

"Þat skal ek at gera, at yðr skal þetta ekki verða at sakarspelli, ok seg þeim, at þeir trúi ekki, þó at lǫgvillur sé gǫrvar fyrir þeim, því at vitringinum hefir nú yfir sézk Eyjolfi. Skaltu nú ganga heim sem hvatligast ok seg, at Mǫrðr gangi at dómi ok nefni sér vátta, at ónýtt er lǫgruðning þeirra," ok sagði hann þá fyrir greiniliga allt, hversu þeir skuldu með fara.

Sendimaðr fór ok segir þeim tillǫgur Þórhalls. Mǫrðr gekk at dómi ok nefndi sér vátta, "í þat vætti," segir hann, "at ek ónýti lǫgruðning Eyjolfs Bǫlverkssonar. Finn ek þat til, at hann ruddi eigi við aðilja frumsakar, heldr við þann, er með sǫk fór. Nefni ek mér þessa vátta eða þeim, er njóta þurfu þessa vættis."

Síðan bar hann vættit í dóm. Nú gekk hann þar til, er búar sátu, segir, at þeir skuldu niðr setjask, er upp hǫfðu staðit, ok kvað þá rétta vera í kviðnum. Mæltu þá allir, at Þórhallr hefði mikit at gǫrt. Þótti þá ǫllum framar sókn en vǫrn.

Flosi mælir við Eyjolf: "Ætlar þú þetta lǫg vera?"

"Þat ætla ek víst," segir hann, "ok hefir oss yfir sézk at vísu. En þó skulum vér þetta þreyta meirr meirr með oss."

Eyjolfr nefndi sér þá vátta, "í þat vætti," segir hann, "at ek ryð þessa tvá menn ór kviðnum," ok nefndi þá báða, "fyrir þá sǫk, at þit eruð búðsetumenn, en eigi búar. Ann ek ykkr eigi at sitja í kviðnum, því at nú er rétt lǫgruðning komin til ykkar. Ryð ek ykkr ór kviðnum at alþingismáli réttu ok allsherjarlǫgum."

Kvað Eyjolfr sér nú mjǫk at óvǫrum koma, ef þetta mætti rengja.

Mæltu þá allir at vǫrn væri framar en sókn. Lofuðu nú allir mjǫk Eyjolf. Kǫlluðu engi mundu þurfa við hann at reyna um lǫgkœni. Þeir Ásgrímr ok Mǫrðr sendu nú mann til Þórhalls at segja honum, hvar þá var komit. En er Þórhallr heyrði þetta, spurði hann at, hvat þeir ætti góz eða væri þeir snauðir. Hann segir sendimaðrinn, at annarr þeirra bjó við málnytu ok hafði bæði bæði kýr ok ær at búi, en annarr á þriðjung í landi því, er þeir búa á, en fœðir sik sik sjalfr. Hafa þeir eina eldsstó ok sá, er landit leigði, ok einn smalamann. Þórhallr mælti:

"Enn mun þeim fara sem fyrr, at þeim mun hafa yfir sézk, ok skal ek þetta allskjótt rengja fyrir þeim ok svá, þó at Eyjolfr hefði hér alldigr orð um, at rétt væri."

Sagði nú sendimanni allt sem greiniligast, hversu þeir skuldu með fara.

Kom sendimaðr aftr ok segir Merði ok Ásgrími ráð þau, er Þórhallr hafði til lagt.

Mǫrðr gekk at dómi ok nefndi sér vátta, "í þat vætti, at ónýt er lǫgruðning Eyjolfs Bǫlverkssonar, fyrir því, at hann ruddi þá menn ór kviðnum, er at réttu áttu í at vera. Er sá hverr réttr í búakvið, er hann á þrjú hundruð í landi ok þaðan af meira, þó at hann hafi enga málnytu. Hinn er ok réttr í búakvið, er hann býr við málnytu, þó at hann leigi eigi land."

Lét hann þá koma vættit í dóminn. Gekk hann þangat, er búarnir sátu, ok bað þá niðr setjask ok kvað vera rétta þá í búakviðnum.

Þá varð óp mikit ok kall, ok mæltu þá allir, at mjǫk væri hrakit málit fyrir þeim Flosa, ok urðu nú á þat sáttir, at sókn var nú framar en vǫrn.

Flosi mælir til Eyjolfs: "Mun þetta nokkut vera?" Eyjolfr kvazk þat eigi vita víst.

Sendu þeir þá mann til Skafta lǫgsǫgumanns at spyrja hann eftir, hvárt rétt væri. Hann sendi þeim þau orð aftr, at þetta váru at vísu lǫg, þó at fáir kynni. Var þetta sagt þeim Flosa.

Eyjolfr spurði þá Sigfúss sonu at um aðra búa, þá er kvaddir váru. Þeir kváðu vera þá fjóra, er rangkvaddir váru, "því at þeir sitja heima, er nærri váru."

Eyjolfr nefnir sér þá vátta, at hann ryðr þá alla fjóra menn ór kviðnum, ok mælti réttum ruðningarmálum.

Síðan mælti hann til búanna: "Þér eruð skyldir til at gera oss hvárumtveggjum lǫg. Nú skuluð þér ganga at dómi, þá er þér eruð kvaddir, ok nefna yðr vátta, at þér látið þat standa fyrir kviðburð yðrum, at þér eruð fimm beiddir búakviðar, at þér eigið níu at bera. Mun Þórhallr þá ǫllum málum fram koma, ef hann bergr þessu við."

Fannsk þat á í ǫllu, at þeir Flosi ok Eyjolfr hælðusk nú mjǫk.

Gerðisk þá rómr mikill at þessu, at eytt væri brennumálinu ok nú væri vǫrn framar en sókn.

Ásgrímr mælti til Marðar: "Eigi vitu þeir enn, hverju þeir hælask, áðr Þórhallr er hittr. Sagði Njáll svá, at hann hefði kennt Þórhalli lǫg, at hann mundi mestr lǫgmaðr vera á Íslandi, þó at reyna þyrfti."

Var þá maðr sendr Þórhalli at segja honum, hvar þá var komit, ok hól þeirra ok orðróm alþýðu, at þá væri eytt málinu fyrir þeim.

"Vel er þat," segir Þórhallr, "en enga fá þeir enn virðing af þessu. Skaltu nú fara ok segja Merði, at hann nefni vátta ok vinni eið, at meiri hluti er réttkvaddr. Skal hann þá láta koma vættit í dóm, ok bergr hann þá frumsǫkinni, en sekr er hann þrim mǫrkum um hvern þann, er rangkvaddr er. Má þat eigi sœkja á þessu þingi," segir hann. "Skaltu nú fara aftr." Ok síðan fór sendimaðr ok sagði þeim allt sem gǫrst frá orðum Þórhalls.

Mǫrðr gekk at dómi ok nefndi sér vátta ok vann eið, at meiri hlutr var réttkvaddr búanna. Kvazk hann þá hafa borgit frumsǫkinni. "Skulu óvinir várir af ǫðru hafa metnuð en þessu, at vér hafim hér mikit rangt í gǫrt."

Var þá orðrómr mikill af mǫnnum um mál Marðar, at hann gengi vel fram í málinu, en tǫlðu þá Flosa ok hans menn fara með lǫgvillur einar ok rangendi.

Flosi spurði Eyjolf, hvárt þetta mundi rétt vera, en hann kvazk þat víst eigi vita. Segir lǫgsǫgumann skuldu ór því leysa.

Fór Þorkell Geitisson af þeirra hendi ok segir lǫgsǫgumanni, hvar komit var, ok spurði, hvárt þetta væri nokkut rétt, er Mǫrðr hafði mælt. Skafti segir:

"Fleiri eru nú allmiklir lǫgmenn á Íslandi en ek ætlaða. En þér til at segja, þá er þetta svá rétt í alla staði, at hér má ekki í móti mæla. En þó ætlaða ek, at ek munda nú einn kunna þessa lagarétting, nú er Njáll er dauðr, því at hann einn vissa ek kunna."

Þorkell gekk aftr til þeirra Flosa ok Eyjolfs ok sagði þeim, at þetta váru lǫg. Mǫrðr gekk at dómi ok nefndi sér vátta, "í þat vætti," segir hann, "at ek beiða búa þá, er ek kvadda um sǫk þá, er ek hǫfðaða á hǫnd Flosa Þórðarsyni, framburðar um kvið, bera annattveggja á eða af. Beiði ek lǫgbeiðingu at dómi, svá at dómendr heyra um dóm þveran."

Búar Marðar gengu at dómi ok talði einn fram kviðinn, en allir guldu samkvæði, ok kvað svá: "Mǫrðr Valgarðsson kvaddi oss kviðar þegna níu, en vér stǫndum hér nú fimm, en fjórir eru ór ruddir. Hefir nú váttorð komit fyrir þá, er bera áttu með oss. Skylda nú til lǫg at segja fram kviðinn. Várum vér kvaddir at bera um þat, hvárt Flosi Þórðarson hljóp lǫgmætu frumhlaupi á þeim vættvangi, er Flosi Þórðarson veitti Helga Njálssyni holundar sár eða mergundar, þat er at ben gerðisk, en Helgi fekk bana af. Kvaddi hann oss þeirra orða allra, er oss skylda lǫg til um at skilja ok hann vildi at dómi beitt hafa ok þessu máli átti at fylgja. Kvaddi hann lǫgkvǫð. Kvaddi hann svá, at vér heyrðum á. Kvaddi hann um handselt mál Þorgeirs Þórissonar. Hǫfum vér nú allir eiða unnit ok veittan kvið várn ok orðit á eitt sáttir: berum á Flosa kviðinn ok berum hann sannan at sǫkinni. Berum vér svá skapaðan níu búa kvið þenna fram í Austfirðingadóm yfir hǫfði Jóni, sem Mǫrðr kvaddi oss at. Er sá kviðr vár allra," segja þeir.

Í annat sinn báru þeir kviðinn ok báru um sár þá fyrr, en um frumhlaup síðar, en ǫll ǫnnur orð sem fyrr. Báru þeir á Flosa kviðinn ok báru hann sannan at sǫkinni.

Mǫrðr Valgarðsson gekk at dómi ok nefndi sér vátta, at búar þeir, er hann hafði kvadda um sǫk þá, er hann hǫfðaði á hǫnd Flosa Þórðarsyni, hǫfðu borit á hann kviðinn ok borit hann sannan at sǫkinni. Nefndi hann sér þessa vátta eða þeim, "er neyta þurfu þessa vættis."

Í annat sinn nefndi hann sér vátta. "Nefni ek í þat vætti, at ek býð Flosa Þórðarsyni eða þeim manni ǫðrum, er lǫgvǫrn hefir fyrir hann, at taka til varna fyrir sǫk þá, er ek hefi hǫfðat á hǫnd honum, því at nú eru ǫll sóknargǫgn fram komin, þau er sǫkinni eigu at fylgja at lǫgum: borin vætti ǫll ok búakviðr ok nefndir váttar at kviðburð ok ǫllum gǫgnum, þeim er fram eru komin. En ef nokkurr hlutr gerisk sá í lǫgvǫrn þeirra, er ek þurfa til sóknar at hafa, þá kýs ek sókn undir mik. Býð ek lǫgboði at dómi, svá at dómendr heyra."

"Þat hlægir mik nú, Eyjolfr," segir Flosi, "í hug mér, at þeim mun í brún bregða ok ofarliga kleyja, þá er þú berr fram vǫrnina."

Eyjolfr Bǫlverksson gekk at dómi ok nefndi sér vátta, "í þat vætti, at þessi er lǫgvǫrn máls þessa, at þér hafið sótt málit í Austfirðingadóm, er sœkja átti í Norðlendingadóm, því at Flosi hefir sagzk í þing með Áskatli goða. Eru hér nú váttarnir hvárirtveggju, þeir er við váru ok þat munu bera, at Flosi seldi áðr af hendi goðorð sitt Þorgilsi, bróður sínum, en síðan sagðisk hann í þing með Áskatli. Nefni ek mér þessa vátta eða þeim, er njóta þarf eða neyta þessa vættis."

Í annat sinn nefndi Eyjolfr sér vátta, "nefni ek í þat vætti, at ek býð Merði, er sǫk hefir at sœkja, eða sakaraðila at hlýða til eiðspjalls míns ok til framsǫgu varnar þeirrar, er ek mun fram bera, ok til allra gagna þeirra, sem ek mun fram bera. Býð ek lǫgboði at dómi, svá at dómendr heyra."

Eyjolfr nefndi sér enn vátta, "nefni ek í þat vætti, at ek vinn eið at bók, lǫgeið, ok segi ek þat guði, at ek skal svá mál þetta verja, sem ek veit réttast ok sannast ok helzt at lǫgum, ok ǫll lǫgmæt skil af hendi inna, þau er undir mik koma, meðan ek em á þingi." Eyjolfr mælti:

"Þessa tvá menn nefni ek í vætti, at ek fœri fram lǫgvǫrn þessa, at mál þetta var sótt í annan fjórðungsdóm en vera átti. Tel ek fyrir þat ónýta sǫk þeirra. Segi ek svá skapaða vǫrn þessa fram í Austfirðingadóm."

Síðan lét hann fram bera vætti þau ǫll, er vǫrninni áttu at fylgja. Síðan nefndi hann vátta at ǫllum varnargǫgnum, at nú váru ǫll fram komin.

Eyjolfr nefndi sér vátta, "nefni ek í þat vætti, at ek ver goðalýriti dómǫndum, at dœma sǫk þeirra Marðar, því at nú er lǫgvǫrn fram komin í dóminn. Ver ek lýriti, goðalýriti, lagalýriti, ifalausu lýriti, fullu ok fǫstu, svá sem ek á at verja at alþingismáli réttu ok allsherjarlǫgum."

Síðan lét hann dœma vǫrnina. Þeir Ásgrímr létu sœkja um brennumálit, ok gengu þau fram.

Nú er þar til máls at taka, at þeir sendu menn til Þórhalls Ásgrímssonar at segja honum, hvar þá var komit.

"Of fjarri var ek þó nú," kvað Þórhallr, "því at enn mundi þetta mál eigi þannig farit hafa, ef ek hefða við verit. Sé ek nú atfǫr þeirra, at þeir munu ætla at stefna yðr í fimmtardóm fyrir þingsafglǫpun. Þeir munu ok ætla at véfengja brennumálin ok láta eigi dœma mega, því at nú er sú atfǫr þeirra, at þeir munu engis ills svífask. Skaltu nú ganga heim sem skjótast ok segja þeim, at Mǫrðr stefni þeim báðum, Flosa ok Eyjolfi, um þat, at þeir hafa fé borit í dóminn, ok láta varða fjǫrbaugsgarð. Þá skal hann stefna þeim annarri stefnu um þat, er þeir báru vætti þau, er eigi áttu máli at skifta með þeim, ok gerðu í því þingsafglǫpun. Seg þeim, at ek segi svá, ef tvær fjǫrbaugssakir eru á hendi manni, at þann skal dœma skógarmann. Skuluð þér því fyrri til búa yðvart mál, at þá skuluð þér fyrri sœkja ok dœma."

Nú fór sendimaðrinn á brott ok segir þeim Merði ok Ásgrími. Síðan gengu þeir til lǫgbergs.

Mǫrðr nefnir sér vátta: "Nefni ek í þat vætti, at ek stefni Flosa Þórðarsyni um þat, er hann gaf fé til liðs sér Eyjolfi Bǫlverkssyni hér á þingi. Tek hann eiga at verða um sǫk þá sekjan skógarmann, því at eins ferjanda né festum helganda, nema fjǫrbaugr eða aðalfestr aðalfestr komi fram at féránsdómi, en alsekjan skógarmann ella. Tel ek sekt fé hans allt, halft mér, en halft fjórðungsmǫnnum þeim, er sekðarfé eigu at taka eftir hann at lǫgum. Stefni ek máli þessu til fimmtardóms, sem málit á í at koma at lǫgum. Stefni ek nú til sóknar ok til sekðar fullrar. Stefni ek lǫgstefnu. Stefni ek í heyranda hljóði at lǫgbergi."

Slíkri stefnu stefndi hann Eyjolfi um þat, er hann hafði þegit féit. Stefndi hann ok þeirri sǫk í fimmtardóm. Í annat sinn stefndi hann Flosa ok Eyjolfi um sǫk þá, er þeir báru vætti þau á þingi, er eigi áttu máli at skifta með mǫnnum, ok gerðu í því þingsafglǫpun. Lét hann ok þat varða þeim fjǫrbaugsgarð. Gengu þeir þá í brott ok til lǫgréttu. Þar var fimmtardómr settr.

Þá er þeir Ásgrímr ok Mǫrðr váru í brott gengnir, þá urðu dómendr ekki ásáttir, hvat dœma skyldi, því at sumir vildu mæla með Flosa, en sumir með Merði ok Ásgrími. Urðu þeir þá at véfengja dóminn. Dvǫlðusk þeir Flosi ok Eyjolfr at þessu, meðan stefnurnar hǫfðu verit.

Litlu síðar var þeim Flosa ok Eyjolfi sagt, at þeim var stefnt at lǫgbergi í fimmtardóm tveim stefnum hvárum þeirra. Eyjolfr mælti:

"Illu heilli hǫfum vér dvalizk, er þeir hafa fyrri orðit at bragði at stefna en vér. Hefir hér nú fram komit slœgð Þórhalls, ok er hann engum manni glíkr at viti sínu. Eigu þeir nú fyrri at sœkja í dóm sín mál. Lá þeim þar ok allt við. En þó skulum vér nú ganga til lǫgbergs ok búa til mál á hendr þeim, þó at oss komi þat fyrir lítit."

Fóru þeir þá til lǫgbergs, ok stefndi Eyjolfr þeim um þingsafglǫpun. Síðan gengu þeir til fimmtardóms.

Nú er þar til máls at taka, er Mǫrðr er, at þá er þeir Ásgrímr kómu til fimmtardóms, þá nefndi Mǫrðr sér vátta ok bauð at hlýða til eiðspjalls síns ok til framsǫgu sakar sinnar ok til sóknargagna þeirra allra, er hann hugði fram at fœra á hǫnd Flosa. Bauð hann lǫgboði at dómi, svá at dómendr heyrðu um dóm þveran. Í fimmtardómi skuldu ok sannanarmenn fylgja eiðnum, ok skuldu þeir ok eiða vinna.

Mǫrðr nefndi sér þá vátta: "Nefni ek í þat vætti," segir hann, "at ek vinn fimmtardómseið. Bið ek svá guð hjalpa mér í þvísa ljósi ok í ǫðru, ok at ek skal svá sǫk mína sœkja, sem ek veit réttast ok sannast ok helzt at lǫgum. Ok hygg ek Flosa sannan at sǫk þessi vera, ef efni eru at því, ok ek hefka fé borit í dóm þenna til liðs mér um sǫk þessa ok ek munka bjóða. Ek hefka fé fundit ok ek munka finna, hvárki til laga né til ólaga."

Sannaðarmenn Marðar tveir gengu at dómi ok nefndu vátta, "í þat vætti, at vit vinnum eið at bók, lǫgeið. Biðjum vit guð svá hjalpa okkr í þvísa ljósi ok í ǫðru, at vit leggjum þat undir þegnskap okkarn, at vit hyggjum, at Mǫrðr mun svá sœkja sǫk sína, sem hann veit réttast ok sannast ok helzt at lǫgum, ok hann hefrat fé boðit í dóm þenna um sǫk þessa til liðs sér ok hann munat bjóða ok hann hefrat fé fundit ok hann munat finna til laga né til ólaga."

Mǫrðr hafði kvadda Þingvallarbúa níu til sakarinnar. Síðan nefnir Mǫrðr sér vátta ok sagði fram sakir þær fjórar, er hann hafði til búnar á hǫnd Flosa ok Eyjolfi, ok hafði Mǫrðr þau orð ǫll í framsǫgn sakarinnar, sem hann hafði í stefnum sínum. Sagði hann svá skapaðar fjǫrbaugssakar þessar í fimmtardóm fram sem hann kvað at, þá er hann stefndi. Mǫrðr nefndi sér vátta ok bauð búum þeim níu í setu vestr á árbakka. Mǫrðr nefndi sér vátta ok bauð þeim Flosa ok Eyjolfi at ryðja kviðinn. Þeir gengu til at ryðja kvið ok hugðu at ok gátu hvergi rengðan, gengu frá við svá búit ok undu allilla við.

Mǫrðr nefndi sér vátta ok beiddi búa þá níu framburðar um kviðinn, er hann hafði kvadda, at bera annattveggja á eða af. Búar Marðar gengu at dómi, ok talði einn kvið fram, en allir guldu samkvæði. Þeir hǫfðu allir unnit fimmtardómseið ok báru Flosa sannan at sǫkinni ok báru á hann kviðinn. Báru þeir svá skapaðan fram kviðinn í fimmtardóm yfir hǫfði þeim manni, er Mǫrðr hafði sǫk sína fram sagt. Síðan báru þeir kviðu þá alla, er þeir váru skyldir at bera, til allra sakanna ok fór þat lǫgliga af hendi.

Eyjolfr Bǫlverksson ok Flosi sátu um at rengja ok fengu ekki at gǫrt.

Mǫrðr nefndi sér vátta: "Nefni ek í þat vætti, at búar þeir níu, er ek kvadda til saka þessa, er ek hǫfðaða á hǫnd Flosa Þórðarsyni ok Eyjolfi Bǫlverkssyni, hafa borit á kviðinn ok borit þá sanna at sǫkum."

Nefndi hann sér þessa vátta. Í annat sinn nefndi hann sér vátta. "Nefni ek í þat vætti," segir hann, "at ek býð Flosa Þórðarsyni eða þeim manni, er handselda lǫgvǫrn hefir fyrir hann, at taka til varna, því at nú eru frumgǫgn ǫll fram komin: boðit til eiðspjalls, unninn eiðr, sǫgð fram sǫk, borit stefnuvætti, boðit búum í setu, boðit til ruðningar um kvið, borinn kviðr, nefndir váttar at kviðburð."

Nefndi hann sér þessa vátta at gǫgnum þeim, sem þá váru fram komin.

Þá stóð sá upp, er sǫk hafði yfir hǫfði verit fram sǫgð, ok reifði málit. Hann reifði þat fyrst, er Mǫrðr bauð at hlýða til eiðspjalls ok til framsǫgu sakar ok til sóknargagna allra. Þá reifði hann þat því næst, er Mǫrðr vann eið ok sannanarmenn hans. Þá reifði hann þat, er Mǫrðr sagði fram sǫk, ok kvað svá at orði, at hann hafði þau orð ǫll í reifingu sinni, sem Mǫrðr hafði áðr í framsǫgu sakar sinnar ok hann hafði í stefnu sinni, "ok hann sagði svá skapaða sǫkina fram í fimmtardóm, sem hann kvað at, þá er hann stefndi."

Þá reifði hann þat, er þeir báru stefnuvætti, ok talði ǫll orð þau, er hann hafði í stefnunni ok þeir hǫfðu í vættisburð sínum. "Ok nú hefi ek," segir hann, "í reifingu minni. Ok þeir báru svá skapaðan kviðinn fram í fimmtardóm, sem hann kvað þá at, er hann stefndi."

Síðan reifði hann þat, er hann bauð búum í setu. Þá reifði hann því næst þat, er hann bauð Flosa at at ryðja kviðinn eða þeim manni, er handselda lǫgvǫrn hafði fyrir hann. Þá reifði hann þat, er búar gengu at dómi ok báru á kviðinn ok báru hann sannan at sǫkinni. "Báru þeir svá skapaðan níu búa kvið fram í fimmtardóm." Þá reifði hann þat, er Mǫrðr, nefndi vátta at því, er kviðr var á borinn.

Þá reifði hann þat, er Mǫrðr nefndi vátta at gǫgnum ok bauð til varnar.

Mǫrðr nefndi sér vátta: "Nefni ek í þat vætti," segir hann, "at ek banna Flosa Þórðarsyni eða þeim manni ǫðrum, er handselda lǫgvǫrn hefir fyrir hann, at taka til varna, því at nú eru sóknargǫgn ǫll fram komin, þau er sǫkinni eigu at fylgja at reifðu máli ok svá bornum gǫgnum."

Síðan reifði reifingarmaðr þetta váttorð. Mǫrðr nefndi vátta ok beiddi dómendr at dœma málit. Þá segir Gizurr hvíti: "Fleira mun verða at at gera, því at eigi munu fernar tylftir dœma eiga."

Flosi mælir við Eyjolf: "Hvat er nú til ráða." Eyjolfr segir: "Ek ætla nú ór vǫndu at ráða, ok skulum vit nú bíða, því at ek get, at nú geri þeir rangt í sókninni, því at Mǫrðr beiddi þegar dóms á málinu, en þeir eigu at nefna ór dóminum sex menn. Síðan eigu þeir at bjóða okkr við vátta at nefna ór aðra sex, en þat skulum þat skulum vit gera eigi. Eigu þeir þá at nefna ór sex, ok mun þat yfir sjásk. Er þá ónýtt allt mál þeirra, ef þeir gera þat eigi, því at þrennar tylftir eigu at dœma málit." Flosi mælti: "Vitr maðr ertu, svá at fáir menn munu standa á sporði þér."

Mǫrðr nefndi sér vátta: "Nefni ek í þat vætti, at ek nefni þessa sex menn ór dóminum." Ok nefndi þá. "Ann ek yðr eigi ísetu í dóminum. Nefni ek yðr ór at alþingismáli réttu ok allsherjarlǫgum."

Eftir þat bauð hann þeim Flosa ok Eyjolfi við vátta at nefna ór aðra aðra sex menn ór dóminum, en þeir Flosi vildu eigi ór nefna. Mǫrðr lét þó dœma málit. Þá nefndi Eyjolfr sér vátta ok kallaði ónýttan dóm þeirra ok allt þat, er þeir hǫfðu at gǫrt, fann þat til, at dœmt hafði hǫlf fjórða tylft, þar sem þrennar áttu. "Skulum vér nú sœkja fimmtardómssakir várar á þá ok gera þá sekja."

Gizurr hvíti mælir við Mǫrð: "Allmjǫk hefir þér yfir sézk," segir hann, "er þú skyldir þetta rangt gera, ok er slíkt ógifta mikil. Eða hvat skulum vér nú til ráðs taka, Ásgrímr frændi?" segir hann.

"Nú skulum vér senda mann Þórhalli ok vita, hvat hann vili til ráðs leggja."

Nú er þar til máls at taka, at Snorri er goði, at hann fylkir liði fyrir neðan Almannagjá millum ok Hlaðbúðar, ok sagði hann fyrir áðr sínum mǫnnum, hvat þeir skuldu at gera. Nú er frá því at segja, at sendimaðrinn kemr til Þórhalls ok segir honum, hvar þá var komit, at þeir mundu sekir verða gǫrvir allir, en eytt ǫllu vígsmálinu. En er hann heyrði þetta, brá honum svá við, at hann mátti ekki orð mæla. Hann spratt upp ór rúminu ok greip spjótit Skarpheðinsnaut tveim hǫndum ok rak í gegnum fótinn sér. Var þar á holdit ok kveisunaglinn á spjótinu, því at hann skar út ór fœtinum. Hann gekk þá út ór búðinni óhaltr ok fór svá hart, at sendimaðrinn fekk eigi fylgt honum. Hann kom til fimmtardómsins. Þá mœtti hann Grími inum rauða, ok jafnskjótt sem þeir fundusk, lagði Þórhallr til hans spjótinu, ok kom í skjǫldinn, ok klofnaði hann í sundr, ok gekk spjótit í gegnum Grím, svá at út kom millum herðanna. Kastaði Þórhallr honum dauðum af spjótinu.

Kári Sǫlmundarson gat sét þetta ok mælir við Ásgrím: "Hér er kominn Þórhallr, sonr þinn, ok hefir vegit víg nú þegar, ok er þetta skǫmm mikil, ef hann einn skal hug til hafa hug til at hefna brennunnar."

"Þat skal eigi vera ok," segir Ásgrímr, "ok snúum nú at þeim," segir hann.

Var þá kallat um allan herinn ok síðan œpt heróp.

Þeir Flosi snerusk þá við ok eggjuðusk fast. Nú er at segja frá Kára Sǫlmundarsyni, at hann snýr at þar, er fyrir var Arni Kolsson ok Hallbjǫrn inn sterki. Ok þegar er Hallbjǫrn sá Kára, hjó hann til hans ok stefndi á fótinn, en Kári hljóp í loft upp ok missti Hallbjǫrn hans. Kári snerisk at Arna Kolssyni ok hjó til hans, ok kom á ǫxlina ok tók í sundr axlarbeinit ok viðbeinit ok klauf hann allt ofan í brjóstit. Fell Arni þegar dauðr niðr. Síðan hjó hann til Hallbjarnar, ok kom í skjǫldinn ok tók af Hallbirni tána mestu. Holmsteinn skaut spjóti til Kára, en hann tók á lofti ok sendi aftr, ok varð þat manns bani í liði Flosa.

Þorgeirr skorargeirr kom at þar, er Hallbjǫrn var inn sterki. Þorgeirr lagði svá fast til hans með annarri hendi, at Hallbjǫrn fell fyrir ok komsk nauðuliga á fœtr ok sneri þegar undan. Þá mœtti Þorgeirr Þorvaldi Þrum-Ketilssyni ok hjó til hans þegar með øxinni Rimmugýgi, er átt hafði Skarpheðinn. Hann kom fyrir sik skildinum. Þorgeirr hjó í skjǫldinn ok klauf, en hyrnan nam brjóstit, ok gekk á hol, ok fell Þorvaldr þegar ok var þá dauðr.

Nú er at segja frá því, at Ásgrímr ok Þórhallr, sonr hans, ok Hjalti ok Gizurr hvíti sóttu at þar, sem fyrir var Flosi ok Sigfúss synir ok brennumenn aðrir. Þar var allharðr bardagi. Lauk með því, at þeir Ásgrímr gengu at svá fast, at þeir Flosi hrukku fyrir.

Guðmundr ríki ok Mǫrðr Valgarðsson ok Kári Sǫlmundarson ok Þorgeirr skorargeirr sóttu þar at, er fyrir váru Øxfirðingar ok Reykdœlar. Varð þar allsnarpr bardagi. Kári kom at þar, er Bjarni var Brodd-Helga son. Kári þreif upp spjót ok lagði til hans, ok kom í skjǫldinn. Bjarni skaut hjá sér skildinum, ella hefði spjótit staðit í gegnum hann. Hann hjó þá til Kára, ok stefndi á fótinn. Kári kippir fœtinum ok snerisk undan á hæli, ok missti Bjarni hans. Kári hjó þegar til hans. Ok hljóp maðr fram með skjǫld fyrir hann. Kári klauf ofan allan skjǫldinn, ok nam blóðrefillinn lærit ok reist ofan allan fótinn. Hann fell þegar ok varð aldri ørkumlalauss, síðan hann lifði. Kári þreif þá tveim hǫndum spjótit ok snerisk at Bjarna með ok lagði til hans, en hann sá engi annan sinn kost, en hann lét fallask þvers undan laginu, en þegar hann komsk á fœtr, þá hrǫkk hann undan. Þorgeirr skorargeirr sótti þá at þar, er fyrir var Holmsteinn, sonr Spak-Bersa, ok Þorkell Geitisson. Lauk svá með þeim, at þeir Holmsteinn hrukku fyrir. Varð þá óp mikit at þeim af mǫnnum Guðmundar.

Þorvarðr Tjǫrvason frá Ljósavatni fekk sár mikit. Hann var skotinn í handlegg, ok ætluðu menn, at skotit hefði Halldórr, sonr Guðmundar ríka, ok hafði hann þetta sár bótalaust alla ævi síðan.

Varð þar þrǫng mikil. En þó at hér sé sagt frá nokkurum atburðum, þá eru hinir þó miklu fleiri, er menn hafa engar sagnir frá.

Flosi hafði sagt þeim áðr, at þeir skuldu leita til vígis í Almannagjá, því at þar mátti einum megum at sœkja.

En flokkr sá, er Síðu-Hallr hafði ok þeir Ljótr feðgar var hǫrfaðr frá í brott fyrir atgǫngu manna Ásgríms. Sneru þeir ofan fyrir austan Øxará. Hallr mælti þá:

"Hér slær í allmikil óefni, er allr þingheimr bersk. Vilda ek, at vit bæðim okkr liðs at skilja menn, þó at okkr sé þat til orðs lagit af nokkurum mǫnnum. Skaltu bíða við brúarsporð, en ek mun ganga í búðir ok fá mér lið." Ljótr mælti:

"Ef ek sé, at þeir Flosi þurfu liðs af mǫnnum várum, þá mun ek þegar hlaupa til með þeim."

"Þat muntu gera," segir Hallr, "sem þér glíkar, en biðja vil ek, at þú bíðir mín." Nú er þar til máls at taka, at flótti brast í liði þeirra Flosa, ok flýðu allir vestr um Øxará, en þeir Ásgrímr ok Gizurr hvíti gengu eftir með herinn. Þeir Flosi hǫrfuðu neðan milli Virkisbúðar ok Hlaðbúðar. Snorri goði hafði þar fylkt fyrir sínu liði svá þykkt, at þeim gekk eigi þar at fara.

Snorri goði kallaði á Flosa: "Hví farið þér svá geystir?" segir hann, "hverr eltir yðr?" Flosi segir: "Eigi spyrr þú af því þessa, at þú vitir eigi. En hvárt veldr þú því, at vér megum eigi sœkja til vígis í Almannagjá?"

"Eigi veit ek því," segir hann, "en veit ek, hverr valda mun. Ok mun ek segja þér ófregit, at þeir valda því Þorvaldr kroppinskeggi ok Kolr."

Þeir váru þá báðir dauðir ok hǫfðu verit in mestu illmenni.

Í annan stað mælir Snorri goði við sína menn: "Gerið þér nú bæði, hǫggvið til þeirra ok keyrið þá í brott heðan. Munu þeir þá skamma stund hér við haldask, er hinir sœkja at neðan. Skuluð þér þá ekki eftir ganga ok látið þá sjalfa á sjásk."

Skafta Þóroddssyni var sagt, at Þorsteinn hólmunnr, sonr hans, var í bardaga með Guðmundi ríka, mági sínum. Ok þegar Skafti vissi þetta, gekk hann til búðar Snorra goða ok ætlaði, at biðja Snorra, at hann gengi til at skilja þá með honum. En er hann var eigi allt kominn at búðardyrunum Snorra, þá var bardaginn sem óðastr. Þeir Ásgrímr ok hans menn gengu þar þá at neðan. Þórhallr mælti: "Þar er Skafti Þóroddsson, faðir," segir hann. Ásgrímr sér þat ok skaut hann þegar spjóti til Skafta, ok kom fyrir neðan þat, er kalfi er sem digrastr, ok kom í gegnum báða fœtrna. Skafti fell við skotit ok fekk eigi upp staðit. Fengu þeir þat ráðs tekit, er hjá váru, at þeir drógu Skafta flatan inn í búð sverðskriða nokkurs.

Þeir Ásgrímr gengu þá at svá fast, at Flosi ok menn hans hrukku undan suðr með ánni til Mǫðrvellingabúðar. Þar var maðr úti hjá búð nokkurri, er Sǫlvi hét. Hann sauð í katli miklum, ok hafði þá upp fœrt, en vellan var sem ákǫfust. Sǫlvi gat at líta, hvar þeir flýðu Austfirðingarnir ok váru þá komnir mjǫk svá þar gegnt. Sǫlvi mælir:

"Hvárt munu þessir allir ragir Austfirðingarnir, er hér flýja?" segir hann, "ok jafnvel rennr hann Þorkell Geitisson, ok er allmjǫk logit frá honum, er margir hafa þat sagt, at hann væri hugr einn, en nú rennr engi harðara en hann."

Hallbjǫrn sterki var þar nær staddr ok mælti: "Eigi skaltu þat eiga til at segja, at allir sé ragir." Þreif hann þá til hans ok brá honum á loft ok rak hann at hǫfði í soðketilinn. Dó Sǫlvi þegar. Var þá sótt at Hallbirni, ok varð hann þá undan at leita.

Flosi skaut spjóti til Brúna Hafliðasonar, ok kom á hann miðjan, ok varð þat hans bani. Hann var í liði Guðmundar ríka. Þorsteinn Hlennason tók spjótit ór sárinu ok skaut aftr at Flosa, ok kom á fótinn. Flosi fekk sár mjǫk mikit á fœtinum ok fell við ok stóð upp þegar. Hǫrfuðu þeir þá til Vatnsfirðingabúðar.

Ljótr ok þeir Hallr gengu þá austan yfir á með allan flokk sinn. Ok þá er hann kom á hraunit var skotit ór liði Guðmundar, ok kom þat á Ljót miðjan. Fell hann þegar dauðr niðr, ok varð aldri uppvíst, hverr þetta víg hafði vegit.

Þeir Flosi hǫrfuðu upp um Vatnsfirðingabúð.

Þorgeirr skorargeirr mælti: "Þar er hann Eyjolfr Bǫlverksson nú, Kári!" segir hann. "Launa þú honum nú hringinn." Þá þreif Kári spjót af manni ok skaut at Eyjolfi, ok kom á hann miðjan ok gekk í gegnum hann. Fell Eyjolfr þegar dauðr niðr.

Þá varð hvíld nokkur á um bardagann. Snorri goði kom þá at með flokk sinn, ok var þá Skafti í liði með honum, ok hljópu þegar í millum þeirra. Náðu þeir þá eigi at berjask. Hallr gekk þá í lið með þeim ok vildi skilja þá. Váru þá sett grið. Var þat þá fyrst um þingit. Var þá búit um lík ok fœrð til kirkju, en bundin sár þeirra manna, er sárir váru.

Annan dag eftir gengu menn til lǫgbergs. Hallr af Síðu stóð upp ok kvaddi sér hljóðs, ok fekksk þegar. Hann mælti:

"Hér hafa orðit harðir atburðir í mannaláti ok málasóknum. Mun ek nú sýna þat, at ek em lítilmenni. Vil ek biðja Ásgrím ok þá menn aðra, er fyrir málum þessum eru, at þeir unni oss jafnsættis."

Fór hann þar um mǫrgum fǫgrum orðum. Kári mælti:

"Þó at allir sættisk aðrir á sín mál, þá skal ek eigi sættask, því at þér munuð vilja virða víg þessi móti brennunni, en vér þolum þat eigi."

Slíkt it sama mælti Þorgeirr skorargeirr.

Þá stóð upp Skafti ok mælti: "Betra væri þér, at hafa eigi runnit frá mágum þínum ok skerask nú eigi ór sættum."

Kári kvað þá vísu þessa:

Kári kvað vísu aðra:

Kári kvað ina þriðju vísu:

Þá varð hlátr mikill.

Snorri goði brosti at ok kvað þetta fyrir munni sér, svá þó at margir heyrðu:

Hlógu menn nú allmjǫk.

Hallr af Síðu mælti: "Allir menn vitu, hvern harm ek hefi fengit, at Ljótr, sonr minn, er látinn. Munu þat margir ætla, at hann muni dýrstr gǫrr vera. En ek vil vinna þat til sætta, at leggja son minn ógildan ok ganga þó til at veita þeim bæði tryggðir ok grið, er mínir mótstǫðumenn eru. Bið ek þik, Snorri goði, ok aðra ina beztu menn, at þér komið því til leiðar, at sættir verði með oss."

Síðan settisk Hallr niðr, ok varð rómr mikill ok góðr gǫrr at máli hans, ok lofuðu allir mjǫk góðgirnd hans.

Snorri goði stóð þá upp ok talaði langt ørendi ok snjallt ok bað Ásgrím ok Gizur ok aðra þá þá menn, er fyrir málinu váru þaðan at, er þeir skuldu sættask. Ásgrímr mælti:

"Þat ætlaða ek, þá er Flosi reið heim at mér, at ek munda aldri við hann sættask, en þó vil ek nú fyrir orð þín, Snorri goði, ok annarra vina minna eigi undan skerask." Slíkt mæltu þeir Þorleifr krákr ok Þorgrímr inn mikli, at þeir mundu sættask, ok fýstu Þorgeir skorargeir, bróður sinn, at sættask. En hann skarsk undan ok kvazk aldri skuldu skilja við Kára.

Þá mælti Gizurr: "Nú má Flosi sjá sinn kost, hvárt hann vill sættask við þat, at sumir sé útan sætta."

Flosi kvazk sættask vilja. "Þykki mér þess betr," segir hann, "er ek hefi færi góða menn í móti mér."

Guðmundr ríki mælir: "Þat vil ek bjóða at handsala fyrir víg þau, er hér hafa orðit á þinginu, at mínum hluta, til þess at ekki falli þar fyrir niðr brennumálit." Slíkt mæltu þeir Gizurr hvíti ok Ásgrímr ok Hjalti, ok við þetta gekk saman sættin.

Var þá handsalat í tólf manna dóm. Var Snorri goði fyrir gerð ok aðrir góðir menn með honum. Var þá saman jafnat vígum, en bœttir þeir, er umfram váru. Þeir gerðu ok um brennumálin. Skyldi Njál bœta þrennum manngjǫldum, en Bergþóru tvennum. Víg Skarpheðins skyldi jafnt ok Hǫskulds Hvítanessgoða. Tvennum manngjǫldum skyldi bœta hvárn þeirra Gríms ok Helga. Þá skuldu ein manngjǫld koma fyrir hvern annarra. Á víg Þórðar Kárasonar var ekki sæzt. Flosi var ok gǫrr útan ok allir brennumenn, ok skyldi eigi fara samsumars, nema hann vildi, en ef hann fœri eigi útan ok aðrir þeir, áðr þrír vetr væri liðnir, þá skyldi hann ok allir brennumenn vera sekir skógarmenn, ok var svá fyrir mælt, at lýsa skyldi sekð þeirra, hvárt er þeir vildi, á várþingi eða haustþingi. Flosi skyldi þó vera útan þrjá vetr. Gunnarr Lambason ok Grani Gunnarsson, Glúmr Hildisson, Kolr Þorsteinsson, þeir skuldu aldri út koma. Þá var Flosi spurðr, ef hann vildi láta dœma um sár sitt. En Flosi kvezk ekki vilja taka fémútur á sér. Eyjolfr Bǫlverksson var lagiðr ógildr fyrir fyrir ójǫfnuð hans ok rangendi. Var þessi sætt nú handsoluð, ok efndisk ǫll.

Þeir gáfu Snorra goða góðar gjafir. Hafði hann virðing mikla af málum þessum.

Skafta var bœttr áverkinn.

Þeir Gizurr hvíti ok Hjalti ok Ásgrímr buðu heim Guðmundi ríka. Ok þá hann heimboðin. Ok gaf sinn gullhring hverr þeirra honum. Ríðr Guðmundr norðr heim ok hafði allra manna lof fyrir þat, hversu hann kom sér við í þessum málum.

Þorgeirr bauð Kára með sér, en þó riðu þeir fyrst með Guðmundi allt á fjall norðr. Kári gaf Guðmundi gullsylgju, en Þorgeirr silfrbelti, ok var hvárttveggja inn bezti gripr, ok skilðu með inni mestu vináttu. Reið Guðmundr þá heim. Ok er hann ór sǫgunni. Þeir Kári riðu suðr af fjallinu ok ofan í Hreppa ok svá til Þjórsár. Nú er frá þeim Flosa at segja, at þeir brennumenn allir riðu austr til Fljótshlíðar. Flosi lét þá Sigfúss sonu skipa til búa sinna. Þá frétti Flosi, at Þorgeirr ok Kári hǫfðu riðit norðr með Guðmundi, ok ætluðu menn nú, at þeir mundu vera fyrir norðan land. Þá beiddu Sigfúss synir at fara austr undir Eyjafjǫll at fjárheimtum sínum, því at þeir áttu fjárheimtu austr at Hǫfðabrekku. Flosi leyfði þeim þat en bað þá þó dveljask sem skemmst. Flosi reið þá upp um Goðaland ok svá á fjall ok fyrir norðan Eyjafjallajǫkul ok létti eigi, fyrr en hann kom heim til Svínafells. Nú er þar til máls at taka, er Síðu-Hallr er, at hann hafði lagt ógildan son sinn ok vann þat til sátta, þá bœttu honum allir þingheyendr, ok varð þat eigi minna fé en átta hundrað silfrs, en þat váru fern manngjǫld. En allir aðrir, þeir er með Flosa hǫfðu verit, fengu engar bœtr fyrir vansa sinn ok undu við it versta.

Sigfúss synir dvǫlðusk heima tvær nætr, en hinn þriðja dag riðu þeir austr til Raufarfells ok váru þar um nóttina. Þeir váru saman fimmtán ok uggðu at sér alls ekki. Þeir riðu þaðan síð ok ætluðu austr til Hǫfðabrekku um kveldit. Þeir áðu í Kerlingardal ok tóku þar á sik svefn mikinn.