Bókastaðir

Þeir fóru þar til, er þeir kómu í Ossabǿ, ok biðu þar hjá garði nokkurum. Veðr var gott ok sól upp komin.

Í þenna tíma vaknaði Hǫskuldr Hvítanessgoði. Hann fór í klǽði sín ok tók yfir sik skikkjuna Flosanaut. Hann tók kornkippu ok sverð í aðra hǫnd ok ferr til gerðisins ok sár niðr korninu.

Þeir Skarpheðinn hǫfðu þat mǽlt með sér, at þeir skuldu allir nokkut at gera á honum at vinna. Skarpheðinn sprettr upp undan garðinum. En er Hǫskuldr sá hann, vildi hann undan snúa.

Þá hljóp Skarpheðinn at honum ok mǽlti: Hirð eigi þú at opa, Hvítanessgoði. Ok høggr til hans, ok kom í hǫfuðit, ok fell Hǫskuldr á knéin.

Hann mǽlti þetta: Guð hjalpi mér, en fyrirgefi yðr.

Hljópu þeir þá at honum allir ok unnu á honum.

Eftir þat mǽlti Mǫrðr: Ráð kemr mér í hug, Hvert er þat?

segir Skarpheðinn.

Þat, at ek mun fara heim fyrst, en síðan mun ek fara til Grjótár ok segja þeim tíðendin ok láta illa yfir verkinu. En ek veit víst, at Þorgerðr mun biðja mik, at ek lýsa víginu, ok mun ek þat gera, því at þeim megu þat mest málaspell verða. Ek mun ok senda mann í Ossabǿ ok vita, hversu skjótt þau taka til ráða, ok mun sá spyrja þar tíðendin.

Far þú svá með víst, segir Skarpheðinn.

Þeir brǿðr fóru heim ok Kári. Ok er þeir kómu heim, sǫgðu þeir Njáli tíðendin. Hǫrmulig tíðendi, segir Njáll, ok er slíkt illt at vita, því at þat er sannligt at segja, at svá fellr mér nǽr um trega, at mér þǿtti betra at hafa látit 2 sonu mína ok vǽri Hǫskuldr á lífi.

Þat er nú nokkur várkunn, segir Skarpheðinn. Þú ert maðr gamall, ok er ván at þér falli nǽr.

Eigi er þat síðr, segir Njáll, en elli, at ek veit gǫrr en þér, hvat eftir mun koma.

Hvat mun eftir koma? segir Skarpheðinn.

Dauði minn, segir Njáll, ok konu minnar ok allra sona minna.

Hvat spár þú fyrir mér? segir Kári.

Erfitt mun þeim veita at ganga í móti giftu þinni, segir Njáll, því at þú munt ǫllum þeim verða drjúgari.

Sjá einn hlutr var svá, at Njáli fell svá nǽr, at hann mátti aldri óklǫkkvandi um tala.

Hildigunnr vaknaði ok fann, at Hǫskuldr var í brottu ór rúminu. Hon mǽlti: Harðir hafa draumar verit ok eigi góðir, ok leitið þér at honum Hǫskuldi.

Þeir leituðu hans um bǿinn ok fundu hann eigi. Þá hafði hon klǽtt sik. Ferr hon þá ok 2 menn til gerðisins. Finna þau þar Hǫskuld veginn.

Þar kom þá ok at smalamaðr Marðar ok segir henni, at þeir Skarpheðinn hefði farit neðan þaðan, ok kallaði Skarpheðinn á mik ok lýsti á hǫnd sér víginu.

Karlmannligt verk vǽri þetta, segir hon, ef einn hefði at verit.

Hon tók skikkjuna ok þerði þar með blóðit allt ok vafði þar í blóðlifrarnar ok braut svá saman skikkjuna ok lét í kistu sína.

Nú sendir hon mann upp til Grjótár at segja þangat tíðendin. Þar var Mǫrðr fyrir ok hafði sagt áðr. Þar var ok kominn Ketill ór Mǫrk.

Þorgerðr mǽlti til Ketils: Nú er Hǫskuldr dauðr, sem vit vitum. Ok mundu nú, hverju þú hézt, þá er þú tókt hann til fóstrs.

Þá má vera, segir hann, at ek hafa nógu mǫrgu heitit, því at ek ǽtlaða ekki, at þessir dagar mundu verða, sem nú eru orðnir. Enda em ek við vant um kominn, því at náit er nef augum, þar er ek á dóttur Njáls.

Hvárt villtu, segir Þorgerðr, at Mǫrðr lýsi víginu?

Eigi veit ek þat, segir Ketill, En þegar Mǫrðr talaði við Ketil, þá fór honum sem ǫðrum, at honum þótti, sem Mǫrðr mundi honum trúr, ok var þat ráð þeirra, at Mǫrðr skyldi lýsa víginu ok búa málit at ǫllu til alþingis.

Fór Mǫrðr þá ofan í Ossabǿ. Þangat kómu 9 búar, þeir er nǽstir bjuggu vǽttvangi. Mǫrðr hafði 10 menn með sér. Hann sýnir sárin Hǫskulds búunum ok nefnir vátta at benjum ok nefnir mann til hvers sárs nema eins. Þat lét hann eigi sem hann vissi, hverr þat hafði sǽrt. en þat hafði hann sǽrt sjalfr. En hann lýsti víginu á hendr Skarpheðni, en sárum á hendr brǿðrum hans ok Kára. Síðan kvaddi hann heiman vǽttvangsbúa 9 til alþingis. Eftir þat reið hann heim.

Hann fann nǽr aldri Njáls sonu, en þó var styggt með þeim, þá er þeir fundusk, ok var þat ráðagerð þeirra.

Víg Hǫskulds spurðisk um allar sveitir, ok mǽltisk alllítt fyrir.

Þeir Njáls synir fóru at finna Ásgrím Elliða-Grímsson ok báðu hann liðveizlu.

Þess meguð þér ván vita, segir hann, at ek mun yðr veita at ǫllum inum stǿrrum málum, en þó segir mér þungt hugr um málin, því at margir eru til eftirmáls, ok mǽlisk víg þetta allilla fyrir um ǫll heruð.

Nú fóru Njáls synir heim.

Maðr er nefndr Guðmundr inn ríki, er bjó á Mǫðruvǫllum í Eyjafirði. Hann var Eyjolfs son, Einars sonar, Auðunar sonar rotins, Þórolfs sonar smjǫrs, Þorsteins sonar skrofa, Gríms sonar kambans. Móðir Guðmundar hét Hallbera, dóttir Þórodds hjalms sonar. En móðir Hallberu var Reginleif, dóttir Sǽmundar ins suðreyska. Við þann er kennd Sǽmundarhlíð í Skagafirði. Móðir Eyjolfs, fǫður Guðmundar, var Valgerðr Rúnolfsdóttir. Móðir Valgerðar hét Valborg. Hennar móðir var Jórunn in óborna, dóttir Ósvalds konungs hins helga. Móðir Orjunnar var Hern, dóttir Játmundar konungs ins helga. Móðir Einars, fǫður Eyjolfs, var Helga, dóttir Helga ins magra, er nam Eyjafjǫrð. Helgi var sonr Eyvindar austmanns. Móðir Helga var Rafarta, dóttir Kjarvals Írakonungs. Móðir Helgu, dóttur Helga, var Þórunn hyrna, dóttir Ketils flatnefs, Bjarnar sonar bunu, Gríms sonar hersis. Móðir Gríms var Hervǫr, en móðir Hervarar hét Þorgerðr, dóttir Háleygs konungs af Hálogalandi.

Þorlaug hét kona Guðmundar ins ríka, dóttir Atla ins ramma, Eilífs sonar arnar, Bárðar sonar í Ál, Ketils sonar refs, Skíða sonar ins gamla. Herdís hét móðir Þorlaugar, dóttir Þórðar at Hǫfða, Bjarnar sonar byrðusmjǫrs, Hróalds sonar hryggs, Bjarnar sonar járnsíðu, Ragnars sonar loðbrókar, Sigurðar sonar hrings, Randvérs sonar, Ráðbarðs sonar. Móðir Herdísar, dóttur Þórðar, var Þorgerðr Skíðadóttir. Hennar móðir var Friðgerðr, dóttir Kjarvals Írakonungs.

Guðmundr var hǫfðingi mikill ok auðigr. Hann hafði 100 hjóna. Hann sat yfir virðingu allra hǫfðingja fyrir norðan Øxnadalsheiði, svá at sumir létu bústaði sína, en suma tók hann af lífi, en sumir létu goðorð sín fyrir honum. Ok er frá honum komit allt mannval it mesta á Íslandi: Oddaverjar ok Sturlungar ok Þorvarðr Þórarinsson ok Hvammverjar ok Fljótamenn ok Ketill byskup ok margir inir mestu menn.

Guðmundr var vinr Ásgríms Elliða-Grímssonar, ok ǽtlaði Ásgrímr þar til liðveizlu.

Snorri hét maðr, er kallaðr var goði. Hann bjó at Helgafelli, áðr Guðrún Ósvífsdóttir keypti at honum ok bjó hon þar síðan, en Snorri fór þá til Hvammsfjarðar ok bjó í Sǽlingsdalstungu. Þorgrímr hét faðir Snorra ok var Þorsteins son þorskabíts, Þórolfs sonar mostrarskeggs, Ǫrnolfs sonar fiskreka. En Ari inn fróði segir hann vera son Þorgils reyðarsíðu. Þórolfr mostrarskegg átti Ósku, dóttur Þorsteins ins rauða. Móðir Þorgríms hét Þóra, dóttir Óláfs feilans, Þorsteins sonar ins rauða, Óleifs sonar ins hvíta, Ingjalds sonar, Helga sonar. Móðir Ingjalds hét Þóra, dóttir Sigurðar orms-í-auga, Ragnars sonar loðbrókar. En móðir Snorra goða var Þórdís Súrsdóttir, systir Gísla.

Snorri var vinr mikill Ásgríms Elliða-Grímssonar, ok hugði hann þar til liðveizlu.

Snorri var í þann tíma vitrastr maðr kallaðr á Íslandi, þeirra er eigi váru forspáir. Hann var góðr vinum sínum, en grimmr óvinum.

Í þenna tíma var þingreið mikil ór ǫllum fjórðungum, ok hǫfðu menn mǫrg mál til búit.

Flosi spyrr víg Hǫskulds, ok fǽr honum þat mikillar áhyggju ok reiði, ok var hann þó vel stilltr. Honum var sagðr málatilbúnuðr sá, sem hafðr hafði verit eftir víg Hǫskulds, ok lagði hann fátt til. Hann sendi orð Halli á Síðu, mági sínum, ok Ljóti, syni hans, at þeir skuldu fjǫlmenna mjǫk til þings. Ljótr þótti bezt hǫfðingjaefni austr þar. Honum var þat spát, ef hann riði 3 sumur til þings ok kǿmi heill heim, at þá mundi hann verða mestr hǫfðingi sinna frǽnda ok elztr. Hann hafði þá riðit eitt sumar til þings, en nú ǽtlaði hann til annat. Flosi sendi orð Kol Þorsteinssyni ok Glúmi Hildissyni ins gamla, Geirleifi, syni Ǫnundar tǫskubaks, ok Móðolfi Ketilssyni, ok riðu þeir allir til móts við Flosa. Hallr hét ok at fjǫlmenna mjǫk.

Flosi reið, þar til er hann kom í Kirkjubǿ til Surts Ásbjarnarsonar. Þá sendi hann eftir Kolbeini Egilssyni, bróðursyni sínum, ok Móðolfi Ketilssyni ok Kol Þorsteinssyni. Ok kómu þeir allir til hans.

Þaðan reið hann til Hǫfðabrekku, en þar bjó Þorgrímr skrauti, sonr Þorkels ins fagra, ok bað hann ríða til alþingis með sér. En hann játaði ferðinni ok mǽlti Þorgrímr til hans: Oftar hefir þú fyrr verit glaðari en nú, bóndi, ok er þó nokkur várkunn á, at svá sé. Flosi mǽlti:

Þat hefir nú víst at hǫndum borit, at ek munda gefa til mína eigu, at þetta hefði eigi fram komit. Er ok illu korni sát orðit, enda mun illt af gróa.

Þaðan reið hann yfir Arnarstakksheiði ok á Sólheima um kveldit. Þar bjó Lǫðmundr Ulfsson, en hann var vinr mikill Flosa, ok var hann þar um nótt. En um morgininn reið Lǫðmundr með honum í Dal, ok váru þar um nótt. Þar bjó Rúnolfr, sonr Ulfs aurgoða.

Flosi mǽlti til Rúnolfs: Hér munum vér hafa sannar fréttir um víg Hǫskulds Hvítanessgoða. Ertu maðr sannorðr ok kominn nǽr frétt, ok mun ek því trúa ǫllu, er þú segir mér frá, hvat til saka hefir orðit með þeim. Rúnolfr mǽlti:

Ekki þarf þat orðum at fegra. Hann hefir meirr en saklauss veginn verit, ok er hann ǫllum mǫnnum harmdauði, ok þykkir engum jafnmikit sem Njáli, fóstra hans.

Þá mun þeim verða illt til liðveizlumanna, segir Flosi, ok eftirmǽlanda.

Svá mun þat, segir Rúnolfr, ef ekki dregr til.

Hvat er nú at gǫrt? segir Flosi.

Nú eru kvaddir búar, segir Rúnolfr, ok lýst víginu.

Hverr gerði þat? segir Flosi.

Mǫrðr Valgarðsson.

Hvé tryggt mun þat? segir Flosi.

Skyldr er hann mér, segir Rúnolfr, en þó mun ek satt frá segja, at fleiri hljóta af honum illt en gott. Þess vil ek nú biðja þik, segir Rúnolfr, at þú gefir ró reiði ok takir þat upp, at minnst vandrǽði hljótisk af, því at Njáll mun góð boð bjóða ok aðrir inir beztu menn. Flosi mǽlti:

Ríð þú til þings, Rúnolfr, ok skulu mikit stoða orð þín við mik, nema nema til verra dragi um en vera skyldi.

Síðan hǽtta þeir talinu, ok hét Rúnolfr ferðinni. Rúnolfr sendi orð Hafri inum spaka, frǽnda sínum. Hann reið þegar til hans.

Flosi reið í Ossabǿ.