Bókastaðir

Um várit eftir fór Þangbrandr at boða trú ok Hallr með honum. En er þeir kómu vestr um Lónsheiði til Stafafells, þá bjó þar Þorkell. Hann mælti mest í móti trú ok skoraði Þangbrandi á holm. Þá bar Þangbrandr róðukross fyrir skjǫldinn, en þó lauk svá með þeim, at Þangbrandr hafði sigr ok drap Þorkel.

Þaðan fóru þeir til Hornafjarðar ok gistu í Borgarhǫfn fyrir vestan Heinabergssand. Þar bjó Hildir inn gamli. Hans sonr var Glúmr, er fór til brennu með Flosa. Þar tók við trú Hildir ok hjú hans ǫll.

Þaðan fóru þeir til Fellshverfis ok gistu at Kalfafelli. Þar bjó Kolr Þorsteinsson, frændi Halls, ok tók hann við trú ok hjú hans ǫll.

Þaðan fóru þeir til Breiðár, ok bjó þar Ǫzurr Hróaldsson, frændi Halls. Hann tók prímsigning.

Þaðan fóru þeir til Svínafells, ok tók Flosi prímsigning, en hét at fylgja þeim á þingi.

Þaðan fóru þeir vestr til Skógahverfis ok gistu í Kirkjubœ. Þar bjó Surtr Ásbjarnarson, Þorsteins sonar, Ketils sonar ins fíflska. Þeir hǫfðu allir langfeðgar verit kristnaðir.

Eftir þat fóru þeir ór Skógahverfi ok til Hǫfðabrekku. Þá spurðisk allt fyrir um ferð þeirra.

Maðr hét Galdra-Heðinn, er bjó í Kerlingardal. Þar keyptu heiðnir menn at honum, at hann skyldi deyða Þangbrand ok fǫruneyti hans. Ok fór hann upp á Arnarstakksheiði ok eflði þar blót mikit.

Þá er Þangbrandr reið austan, þá brast í sundr jǫrðin undir hesti Þangbrands, en hann hljóp af hestinum ok komsk upp á bakkann, en jǫrðin svalg hestinn með ǫllum reiðingi, ok sá þeir hann aldri síðan. Þá lofaði Þangbrandr guð.

Guðleifr leitar Galdra-Heðins ok finnr hann á heiðinni ok eltir hann ofan á Kerlingardalsá. Hann kemsk í skotfœri við hann, ok skýtr til hans spjótinu, ok í gegnum hann.

Þaðan fóru þeir til Dyrholma ok áttu þar fund, ok boðaði hann þar trú, ok kristnaðisk þar Ingjaldr, sonr Þorkels Háeyjartyrðils.

Þaðan fóru þeir til Fljótshlíðar ok buðu þar trú. Þar mælti mest í mót Vetrliði skáld ok Ari, sonr hans, ok fyrir þat vágu þeir Vetrliða, ok er þar um kveðin vísa þessi:

Þaðan fór Þangbrandr til Bergþórshváls, ok tók Njáll við trú ok ǫll hjú hans. En þeir Mǫrðr ok Valgarðr gengu mjǫk í móti trú. Fóru þeir þaðan vestr yfir ár. Þeir fóru í Haukadal ok skírðu Hall, ok var hann þá þrévetr.

Þaðan fóru þeir til Grímsness. Þá eflði flokk í móti þeim Þorvaldr inn veili ok sendi orð Ulfi Uggasyni, at hann skyldi fara at Þangbrandi ok drepa hann, ok kvað til vísu þessa:

Ulfr Uggason kvað aðra vísu í móti:

"Ok ætla ek ekki," segir hann, "at vera ginningarfífl hans, en gæti hann, at honum vefisk eigi tungan um hǫfuð."

Ok eftir þat fór sendimaðr aftr til Þorvalds ins veila ok sagði honum orð Ulfs. Þorvaldr hafði margt manna um sik ok hafði þat við orð at sitja fyrir þeim á Bláskógaheiði. Þeir Þangbrandr ríða frá Haukadal ok Guðleifr. Þeir mœttu þá manni einum, er reið í móti þeim.

Sá spurði at Guðleifi, ok er hann fann hann, mælti hann: "Njóta skaltu Þorgils, bróður þíns, á Reykjahólum, at ek vil gera þér njósn, at þeir hafa margar fyrirsátir, ok þat með, at Þorvaldr inn veili er með flokk sinn við Hestlœk í Grímsnesi."

"Ekki skulum vér ríða at síðr," segir Guðleifr, "til fundar við hann." Sneru síðan ofan til Hestlœkjar.

Þorvaldr var þá kominn yfir lœkinn.

Guðleifr mælti til Þangbrands: "Hér er nú Þorvaldr, ok hlaupum at honum."

Þangbrandr skaut spjóti í gegnum Þorvald, en Guðleifr hjó á ǫxlina ok frá ofan hǫndina. Var þat hans bani.

Eftir þat ríða þeir á þing upp, ok hafði svá nær, at frændr Þorvalds mundu ganga at þeim. Veittu þeir Njáll ok Austfirðingar Þangbrandi. Hjalti Skeggjason kvað kviðling þenna:

Hjalti fór útan um sumarit ok Gizurr hvíti. En skip Þangbrands braut austr við Búlandsnes, ok hét skipit Vísund.

Þangbrandr fór allt vestr um sveitir.

Steinunn kom í mót honum, móðir Skáld-Refs. Hon boðaði Þangbrandi heiðni ok talði lengi fyrir honum. Þangbrandr þagði, meðan hon talaði, en talaði lengi eftir ok sneri því ǫllu, er hon hafði mælt, í villu.

"Hefir þú heyrt þat," segir hon, "er Þórr bauð Kristi á holm, ok treystisk hann eigi at berjask við Þór?"

"Heyrt hefi ek þat," segir Þangbrandr, "at Þórr væri ekki annat en mold ok aska, þegar guð vildi eigi, at hann lifði."

"Veiztu," segir hon, "hverr braut skip þitt?"

"Hvat segir þú til?" segir hann.

"Þat mun ek segja þér," segir hon:

Aðra vísu kvað hon:

Eftir þat skilðusk þau Steinunn ok Þangbrandr, ok fóru þeir vestr til Barðastrandar.

Gestr Oddleifsson bjó í Haga á Barðastrǫnd. Hann var maðr vitrastr, svá at hann sá fyrir ørlǫg manna. Hann gerði veizlu í móti þeim Þangbrandi. Þeir fóru í Haga við sex tigu manna. Þá var sagt, at þar væri fyrir tvau hundruð heiðinna manna ok þangat væri ván berserks þess, er Ótryggr hét, ok váru allir við hann hræddir. Frá honum var sagt svá mikit, at hann hræddisk hvárki eld né egg, ok váru heiðnir menn hræddir mjǫk. Þá spurði Þangbrandr, ef menn vildi taka við trú, en allir heiðnir menn mæltu mjǫk í móti.

"Kosti mun ek gera yðr," segir Þangbrandr, "at þér skuluð reyna, hvár betri er trúan. Vér skulum gera elda þrjá. Ok skuluð þér heiðnir menn vígja einn, en ek annan, en inn þriði skal óvígðr vera. En ef berserkrinn hræðisk þann, er ek vígða, en vaði yðvarn eld, þá skuluð þér taka við trú."

"Þetta er vel mælt," segir Gestr, "ok mun ek þessu játa fyrir mik ok heimamenn mína."

Ok er Gestr hafði þetta mælt, þá játuðu miklu fleiri, ok varð at rómr mikill.

Þá er sagt, at berserkrinn fœri at bœnum, ok váru þá gǫrvir eldarnir ok brunnu. Tóku menn þá vápn sín ok hljópu upp í bekkina ok biðu svá. Berserkrinn hleypr at með vápnum ok inn í dyrrin, Hann kemr í stofuna innar ok veðr þegar eldinn, þann er hinir heiðnu vígðu, ok kemr hann at eldi þeim, er Þangbrandr hafði vígt, ok þorði eigi at vaða þann eldinn ok kvazk brenna allr. Hann høggr sverðinu upp á bekkinn, kom í þvertréit, er hann reiddi hátt. Þangbrandr laust með róðukrossi á hǫndina, ok varð jarteign svá mikil, at sverðit fell ór hendi berserknum. Þá leggr Þangbrandr með sverði fyrir brjóst honum, en Guðleifr hjó á hǫndina, svá at af tók. Gengu at þá margir ok drápu berserkinn. Eftir þat spurði Þangbrandr, ef þeir vildi við trú taka. Gestr kvazk þat eitt hafa um mælt, er hann ætlaði at efna. Skírði Þangbrandr þá Gest ok hjú hans ǫll ok marga aðra.

Rézk þá Þangbrandr um við Gest, hvárt hann skyldi nokkut í fjǫrðuna vestr, en hann latti þess ok kvað þar vera menn harða, ok illa viðreignar. "En ef þat er ætlat fyrir, at trúa þessi skyli við gangask," segir Gestr, "þá mun á alþingi við gangask, ok munu þar þá vera allir hǫfðingjar ór hverju heraði."

"Flutta ek á þingi," segir Þangbrandr, "ok varð mér þar erfiðligast um."

"Þú hefir þó mest at gǫrt," segir Gestr, "þó at ǫðrum verði auðit í lǫg at leiða. En þat er sem mælt er, at eigi fellr tré við it fyrsta hǫgg."

Síðan gaf Gestr Þangbrandi góðar gjafir, ok fór hann suðr aftr.

Hann fór þá í Sunnlendingafjórðung ok þaðan til Austfjarða. Hann gisti at Bergþórshváli, ok gaf Njáll honum góðar gjafir. Þá reið hann austr í Alftafjǫrð til Halls. Hann lét bœta skip sitt, ok kǫlluðu heiðnir menn þat Járnmeis. Á því skipi fór Þangbrandr útan ok Guðleifr með honum.

Þá um sumarit varð Hjalti Skeggjason sekr á þingi um goðgá.

Þangbrandr segir Óláfi konungi frá meingerðum Íslendinga við sik, segir þá vera svá fjǫlkunniga, at jǫrðin spryngi í sundr ok tœki hest hans. Þá varð Óláfr konungr svá reiðr, at hann lét taka alla íslenzka menn ok setja í myrkvastofu ok ætlaði þá til dráps.

Þá gengu þeir Gizurr hvíti at ok Hjalti ok buðu at leggja sik í veð fyrir þessa menn ok fara út til Íslands at boða trú. Konungr tók þessu vel ok þágu þeir alla þá undan.

Þá bjuggu þeir Gizurr ok Hjalti skip sitt til Íslands ok urðu snemma búnir. Þeir tóku land á Eyrum, er tíu vikur váru af sumri. Fengu þeir þá þegar sér hesta, en menn til at ryðja skip. Riðu þeir þá þrír tigir manna til þings, gerðu þá orð kristnum mǫnnum, at við búnir skyldi vera. Hjalti var eftir at Reyðarmúla, því at hann spurði, at hann hafði sekr orðit um goðgá. En þá er þeir kómu í Vellandkǫtlu ofan frá Gjábakka, þá kom Hjalti þar eftir ok kvazk eigi vilja sýna þat heiðnum mǫnnum, at hann hræddisk þá. Riðu þá kristnir menn margir á móti þeim, ok riðu þeir með fylkingu mikilli á þingit. Heiðnir menn hǫfðu ok fylkt fyrir ok var þá svá nær, at allr þingheimr mundi berjask, en þat varð þó eigi.

Þorgeirr hét maðr er bjó at Ljósavatni. Hann var Tjǫrva son, Þorkels sonar langs. Móðir hans hét Þórunn ok var Þorsteins dóttir, Sigmundar sonar, Gnúpa-Bárðar sonar. Guðríðr hét kona hans ok hon var dóttir Þorkels ins svarta ór Hleiðrargarði. Hans bróðir var Ormr tǫskubak, faðir Hlenna ins gamla ór Saurbœ. Þeir Þorkell váru synir Þóris snepils, Ketils sonar brimils, Ǫrnolfs sonar, Bjǫrnolfs sonar, Gríms sonar loðinkinna, Ketils sonar hœngs, Hallbjarnar sonar halftrolls ór Hrafnistu. Kristnir menn tjǫlduðu búðir sínar, ok váru þeir Gizurr ok Hjalti í Mosfellingabúð. Um daginn eftir ganga hvárirtveggju til lǫgbergs ok nefndu hvárir vátta, kristnir menn ok heiðnir, ok sǫgðusk ór lǫgum annarra, ok varð þá svá mikit óhljóð at lǫgbergi, at engi nam annars mál. Síðan gengu menn í brott þaðan, ok þótti ǫllum horfa til innar mestu óhœfu.

Um daginn eptir gengu hvárirtveggju til Lǫgbergs, ok nefndu hvárir vátta, kristnir menn ok heiðnir, ok sǫgðuz hvárir ór lǫgum annarra; ok varð þá svá mikit óhljóð at Lǫgbergi, at engi nam annars mál. Síðan gengu menn í braut, ok þótti ǫllum horfa til enna mestu óefna.

Kristnir menn tóku sér til lǫgsǫgumanns Hall af Síðu, en Hallr fór at finna Þorgeir goða frá Ljósavatni ok gaf honum til þriggja merkr silfrs, at hann segði upp lǫgin. En þat var þó ábyrgðarráð, því at hann var heiðinn.

Þorgeirr lá svá dag allan ok breiddi feld á hǫfuð sér, en annan dag gengu þeir til lǫgbergs.

Þá beiddi Þorgeirr sér hljóðs ok mælti: "Svá þykki mér sem málum várum sé komit í ónýtt efni, ef eigi hafa ein lǫg allir. Ef sundr skift er lǫgunum, þá mun ok sundr skift friðinum, ok mun eigi við þat mega búa. Nú vil ek þess spyrja heiðna menn ok kristna, hvárt þeir vilja hafa lǫg þau, sem ek segi upp."

Því játuðu allir. Hann kvazk vilja hafa svardaga af þeim ok festu at halda. Þeir játuðu því, ok tók hann af þeim festu.

"Þat er upphaf laga várra," segir hann, "at menn skulu allir vera kristnir hér á landi ok trúa á einn guð, fǫður ok son ok anda helgan, en láta af allri skurðgoðavillu, bera eigi út bǫrn ok eta eigi hrossaslátr. Skal fjǫrbaugssǫk á vera, ef víst verðr, en ef leyniliga er með farit, þá skal vera vítislaust."

En þessi heiðni var ǫll af numin fám vetrum síðar, at eigi skyldi þetta heldr á laun gera en hinn veg. Hann segir þá um dróttinsdaga ok fǫstudaga, jóladaga ok páskadaga ok allra hinna stœrstu hátíða.

Þóttusk heiðnir menn mjǫk sviknir vera, en þó var í lǫg leidd trúan ok allir menn kristnir gǫrvir hér á landi.

Fara menn við þat heim af þingi.