Bókastaðir

Hrappr átti bú á Hrappsstǫðum, en þó var hann at Grjótá jafnan, ok þótti hann þar ǫllu spilla. Þráinn var til hans vel.

Einhverju sinni, er Ketill ór Mǫrk var at Bergþórshváli, þá segja Njáls synir frá hrakningum sínum ok kváðusk mikit eiga at Þráin, nǽr sem þeir talaði um þat. Njáll segir, at þat var bezt, at Ketill talaði um við bróður sinn, Þráin.

Hann hét því. Gáfu þeir Katli tómstund til at tala við Þráin.

Litlu síðar inntu þeir til við Ketil, en hann kvazk fátt mundu herma af orðum þeirra, því at þat fannsk á, at Þráin þótta ek mikils virða mágsemð við yðr.

Síðan hǽttu þeir talinu, ok þóttusk sjá, at erfiðliga mundi horfa, ok spurðu fǫður sinn ráðs, hversu með skyldi fara, kváðusk eigi una at svá stǿði. Njáll segir:

Eigi er slíkt svá óvant. Þat mun þykkja um sakleysi, ef þeir eru drepnir, ok er þat mitt ráð at skjóta at sem flestum um at tala við þá, at sem flestum verði heyrinkunnigt, ef þeir svara illa. Þá skal Kári um tala, því at hann er skapdeildarmaðr. Mun þá vaxa óþokki með yðr, því at þeir munu hlaða saman illyrðum, er menn eigu hlut at. Þeir eru menn heimskir. Þat kann ok vera, at mǽlt sé, at synir mínir sé seinir til atgerða, ok skuluð þér þat þola um stund, því at allt orkar tvímǽlis, þá er gǫrt er. En svá fremi skuluð þér orði á koma, er þér ǽtlið nokkut at at gera, ef yðvar er illa leitat. En ef þér hefðið við mik um leitazk í fyrstu, þá munduð þér aldri hafa orði á komit, ok myndi yðr þá engi svívirða í vera, en nú hafið þér af hina mestu raun, ok mun þat þó aukanda fara um yðra svívirðu, at þér munuð fá ekki at gǫrt, fyrri en þér leggið vandrǽði á yðr ok vegið með vápnum, ok mun af því langa nót at draga.

Eftir þat hǽttu þeir talinu, ok varð hér um margs manns umrǿða.

Einhverju sinni rǿddu þeir, at Kári mundi fara. Honum kvazk ǫnnur ferð þykkja betri, en kvazk þó mundu fara, er þetta váru ráð Njáls. Síðan ferr Kári til fundar við Þráin. Tala þeir þá um málit, ok þykkir þeim eigi einn veg báðum. Kári kemr heim, ok spyrja þeir Njáls synir Kára, hversu fór með þeim. Hann kvazk ekki mundu herma orð þeirra, ok er meiri ván, at mǽlt sé slíkt, svá at þér heyrið.

Þráinn hafði 15 karla vígja á bǿ sínum, ok riðu 8 með honum, hvert sem hann fór. Þráinn var skrautmenni mikit ok reið jafnan í blárri kápu ok hafði gylldan hjalm ok spjótit jarlsnaut ok fagran skjǫld ok sverði gyrðr. Með honum var jafnan í fǫr Gunnarr Lambason ok Lambi Sigurðarson ok Grani Gunnarsson. Víga-Hrappr gekk honum þó nǽst jafnan. Loðinn hét heimamaðr hans. Hann var ok jafnan í ferðum með Þráin. Þeir lǫgðu verst til þeirra Njáls sona, Víga-Hrappr ok Grani ok ǫllu mest, er þeim var engi sǽtt boðin. Njáls synir minntu oft Kára á, ef hann vildi fara með þeim, ok þat varð um síðir, ok segir, at þat vǽri vel, at þeir heyrði svǫr Þráins.

Bjuggusk þeir þá 4 Njáls synir ok Kári inn fimmti. Þeir fara til Grjótár. Þar var anddyri breitt, ok máttu margir menn standa jafnfram.

Kona ein var úti ok sá ferð þeirra Njáls sona ok segir Þráin. Hann bað menn ganga í anddyrit ok taka vápn sín. Þeir gerðu svá. Stóð Þráinn í miðjum dyrum, en þeir stóðu til sinnar handar hvárr, Víga-Hrappr ok Grani Gunnarsson, þá þar nǽst Gunnarr Lambason, þá Loðinn ok Tjǫrvi, þá Lambi Sigurðarson, þá hverr at hendi, því at karlar váru allir heima.

Þeir Skarpheðinn ganga neðan at, ok gekk hann fyrstr, en þá Kári, síðan Hǫskuldr ok Grímr ok Helgi. En er þeir koma at neðan, þá fellusk þeim allar kveðjur, er fyrir váru. Skarpheðinn mǽlti:

Allir sém vér velkomnir.

Hallgerðr stóð í anddyrinu ok hafði talat hljótt við Hrapp, ok mǽlti: Þat mun engi mǽla, sá er fyrir er, at þér séð velkomnir. Skarpheðinn mǽlti:

Ekki munu mega orð þín. Þú ert annathvárt hornkerling eða púta.

Goldin skulu þér verða þessi orð, segir hon, áðr þú ferr heim. Helgi mǽlti:

Þik em ek kominn at finna, Þráinn, ef þú vill gera mér nokkura sǿmð fyrir hrakningar þǽr, er ek hlaut í Noregi fyrir þínar sakir. Þráinn mǽlti:

Aldri vissa ek at þit brǿðr munduð gera drengskap ykkarn til fjár. Eða hversu lengi skal fjárbón þessi yfir standa?

Þat munu margir mǽla, segir Helgi, at þú ǽttir at bjóða sǽttina, þar er líf þitt lá við. Þá mǽlti Hrappr:

Þar gerði nú gǽfumun, er sá hlaut skellinn, er skyldi, ok dró yðr undir hrakningina, en oss undan.

Lítil var þat gǽfa, segir Helgi, at bregða trúnaði sínum við jarl, en taka þik við.

Þykkisk þú eigi at mér bótina eiga? segir Hrappr. Ek mun bǿta þér því, sem mér þykkir makligt.

Þau ein skifti munum vér eiga, segir Helgi, at þér mun ekki betr gegna. Skarpheðinn mǽlti:

Skiftum ekki orðum við Hrapp, en gjaldim honum rauðan belg fyrir grán. Hrappr mǽlti:

Þegi þú, Skarpheðinn. Ekki skal ek spara at bera mína øxi at hǫfði þér.

Reynt mun slíkt verða, segir Skarpheðinn, hverr grjóti hleðr at hǫfði ǫðrum.

Farið heim taðskegglingar, segir Hallgerðr, ok munum vér svá ávallt kalla yðr heðan af, en fǫður yðvarn karl inn skegglausa.

Þeir fóru eigi fyrri í brott en allir urðu sekir þessa orða, þeir er fyrir váru, nema Þráinn. Hann þekti menn af orðum þessum.

Þeir fóru í brott Njáls synir ok kómu heim. Þeir sǫgðu fǫður sínum.

Nefnduð þér nokkura vátta at orðunum? segir Njáll.

Enga, segir Skarpheðinn. Vér ǽtlum ekki at sǿkja þetta nema á vápnaþingi.

Þat mun engi nú ǽtla, segir Bergþóra, at þér þorið vápn at bera.

Hafðu lítit við, húsfreyja, segir Kári, at eggja sonu þína, því at þeir munu þó ǿrit framgjarnir.

Eftir þat tala þeir allir feðgar hljótt ok Kári lengi.

Nú verðr umrǿða mikil um deild þeirra, ok þóttusk allir vita, at eigi mundi svá búit sjatna.

Rúnolfr, sonr Ulfs aurgoða austr í Dal, var vinr Þráins ok hafði boðit Þráin heim, ok var á kveðit, at hann skyldi koma austr, þá er 3 vikur váru af sumri eða mánuðr.

Þráinn bað til þessar ferðar Hrapp með sér ok Grana Gunnarsson, Gunnar Lambason, Lamba Sigurðarson, ok Loðin ok Tjǫrva. Þeir váru 8. Þǽr skuldu ok fara Hallgerðr ok Þorgerðr. Því lýsti ok Þráinn, at hann ǽtlaði at vera í Mǫrk með Katli, bróður sínum, ok gerir á kveðit, hversu margar nǽtr hann ǽtlaði í brott at vera. Þeir hǫfðu allir alvǽpni. Ríða nú austr yfir Markarfljót ok fundu snauðar konur, ok báðu, at þǽr skyldi reiða vestr yfir fljótit. Þeir gerðu svá.

Þá riðu þeir í Dal ok hǫfðu þar góðar viðtǫkur. Þar var Ketill ór Mǫrk. Sátu þeir þar 2 nǽtr. Rúnolfr ok Ketill báðu Þráin, at hann mundi semja við Njáls sonu, en hann kvezk aldri skuldu fé gjalda ok svaraði styggt. En hann kvezk hvergi þykkjask varbúinn við Njáls sonum, hvar sem þeir fyndisk.

Vera má, at svá sé, segir Rúnolfr, en hina skilning hefi ek, at engi sé þeirra maki, síðan Gunnarr lézk. Ok er þat glíkara, at hér dragi ǫðrum hvárum til bana.

Þráinn kvazk ekki þat mundu hrǽðask.

Þá fór Þráinn upp í Mǫrk ok var þar 2 nǽtr. Síðan reið hann ofan í Dal, ok var hann hvárttveggja út leystr með sǿmiligum gjǫfum.

Markarfljót fell í meðal hǫfuðísa ok váru smáspengr hér ok hvar á. Þráinn segir, at hann ǽtlaði heim at ríða um kveldit. Rúnolfr bað hann eigi heim ríða, kvað þat vera varligra at fara eigi sem hann hafði sagt. Þráinn segir:

Hrǽzla er þat, ok vil ek þat eigi.

Konur þǽr, er þeir reiddu yfir ána, kómu til Bergþórshváls, ok spurði Bergþóra, hvaðan þǽr vǽri. En þǽr sǫgðusk vera austan undan Eyjafjǫllum.

Hverr reiddi yðr yfir Markarfljót? segir hon.

Þeir, er mestir oflátar eru, segja þǽr. Hverir eru þeir? segir Bergþóra.

Þráinn Sigfússson ok fylgðarmenn hans, segja þǽr. En þat þótti oss at, er þeir váru svá fjǫlorðir ok illorðir hingat til bónda þíns ok sona hans.

Margir kjósa ekki orð á sik, segir hon.

Síðan fóru þǽr brott ok gaf hon þeim góðar gjafir ok spurði þǽr, hversu lengi Þráinn mundi í brottu vera, en þǽr sǫgðu, at hann mundi vera 4 nǽtr eða fimm. Síðan sagði hon sonum sínum ok Kára, mági sínum, ok tǫluðu þau lengi leyniliga.

En þann morgin inn sama reið Þráinn austan. Njáll vaknaði snemma ok heyrði, at øx Skarpheðins kom við þilit. Stendr þá Njáll upp ok gengr út. Hann sér, at synir hans eru allir með vápnum ok svá Kári, mágr hans. Skarpheðinn var fremstr ok var í blám stakki ok hafði tǫrguskjǫld ok øxi sína reidda um ǫxl. Nǽst honum gekk Kári. Hann hafði silkitreyju ok hjalm, gylldan skjǫld ok var dreginn á leó. Nǽst honum gekk Helgi. Hann hafði rauðan kyrtil ok hjalm ok rauðan skjǫld ok markaðr á hjǫrtr. Allir váru þeir í litklǽðum.

Njáll kallaði á Skarpheðin: Hvert skal fara, frǽndi? Í sauðaleit.

segir hann.

Svá var eitt sinn fyrr, segir Njáll, ok veidduð þér þá menn.

Skarpheðinn hló ok mǽlti: Heyrið þér, hvat karlinn segir? Eigi er hann grómlauss.

Hvé nǽr mǽltuð þér þetta fyrri? segir Kári.

Þá vá ek Sigmund inn hvíta, frǽnda Gunnars. segir Skarpheðinn. Fyrir hvat?

segir Kári. Hann hafði drepit, segir Skarpheðinn, Þórð leysingja, frǽnda minn.

Njáll gekk heim, en þeir fóru upp í Rauðaskriður ok biðu þar. Máttu þeir þaðan sjá, þegar hinir riði austan frá Dal eftir eyrunum. Sólskin var um daginn ok heiðviðri.

Nú ríðr Þráinn ofan frá Dal. Lambi Sigurðarson mǽlti:

Skildir blika við í Rauðaskriðum, er sólin skínn á. ok mun þar vera nokkurra manna fyrirsát.

Þá skulum vér, segir Þráinn, snúa ofan með fljótinu, ok munu þeir þá til móts við oss, ef þeir eigu við oss nokkur ørendi.

Sneru þeir þá ofan með fljótinu. Skarpheðinn mǽlti:

Nú hafa þeir sét oss, því snúa þeir nú leiðinni. Ok er oss nú engi annarr til en hlaupa ofan fyrir þá. Kári mǽlti:

Margir munu fyrir sitja ok hafa eigi þann veg liðsmun sem vér: eru þeir 8, en vér 5.

Snúa þeir nú ofan með fljótinu ok sjá, at spǫng er yfir niðri, ok ǽtla þeir Kári þar yfir.

Þráinn ok þeir námu staðar upp frá spǫnginni á ísinum. Þráinn mǽlti:

Hvat munu þessir menn vilja? Þeir eru 5, en vér erum 8. Lambi mǽlti:

Þess get ek, at þó myndi þeir til hǽtta, þó at manni stǿði fleira fyrir.

Þráinn ferr af kápunni ok tekr af sér hjalminn.

Þat varð Skarpheðni, þá er þeir hljópu ofan með fljótinu, at stǫkk í sundr skóþvengr hans, ok dvelsk hann eftir.

Hví hvikask þér svá, Skarpheðinn? segir Grímr.

Bind ek skó minn, segir Skarpheðinn.

Fǫrum vér fyrir, kvað Kári, svá lízk mér sem eigi muni hann verða seinni en vér.

Snúa þeir ofan til spangarinnar ok fara mikinn. Skarpheðinn spratt upp þegar, hann hafði bundit skóinn, ok hafði uppi øxina. Hann hleypr at fram at fljótinu, en fljótit var svá djúpt, at langt var um ófǿrt. Mikit svell var hlaupit upp ǫðrum megin fljótsins ok svá hallt sem gler, ok stóðu þeir Þráinn á miðju svellinu. Skarpheðinn hefr sik á loft ok hleypr yfir fljótit meðal hǫfuðísa ok stǫðvar sik ok rennir af fram fótskriðu. Svellit var hallt mjǫk, ok fór hann svá hart sem fugl flygi. Þráinn ǽtlaði þá at setja á sik hjalminn. Skarpheðin berr nú at fyrri ok høggr til Þráins með øxinni ok kom í hǫfuðit ok klauf ofan í jaxlana, svá at þeir fellu niðr á ísinn. Þessi atburðr varð með svá skjótri svipun, at engi fekk hǫggvi á hann komit. Hann renndi þegar frá ofan óðfluga. Tjǫrvi renndi fyrir hann tǫrgu, ok steðjaði hann yfir upp ok rennir á enda svellsins. Þá kómu þeir Kári í mót honum.

Karlmannliga er at farit, segir Kári.

Eftir er enn yðvarr hluti, segir Skarpheðinn.

Snúa þeir þá snúa þeir þá upp. Þeir Grímr ok Helgi sá, hvar Hrappr var, ok sneru þegar at honum. Hrappr høggr með øxinni til Gríms. Helgi sér þat ok høggr á hǫndina Hrappi, svá at af tók, en niðr fell øxin. Hrappr mǽlti:

Þetta hefir þú mikit nauðsynjaverk unnit, því at þessi hǫnd hefir mǫrgum manni mein gǫrt ok bana.

Hér skal nú endir vera, segir Grímr ok leggr spjóti í gegnum hann. Fell Hrappr þá dauðr niðr. Tjǫrvi snýr í móti Kára ok skýtr at honum spjóti. Kári hljóp í loft upp ok fló spjótit fyrir neðan fǿtrna. Kári hleypr at honum ok høggr til hans með sverðinu, ok kom á brjóstit ok þegar á hol, ok hafði hann bana.

Skarpheðinn grípr þá báða, Gunnar Lambason ok Grana Gunnarsson, ok mǽlti: Tekit hefi ek hvelpa 2, eða hvat skal við gera?

Kost áttir þú, segir Helgi, at drepa hvárntveggja þeirra, ef þú vildir þá feiga.

Eigi nenni ek, segir Skarpheðinn, at hafa þat saman, at veita Hǫgna, en drepa bróður hans.

Koma mun þar einhverju sinni, segir Helgi, at þú mundir vilja hafa drepit hann, því at hann mun aldri þér trúr verða. Ok engi þeirra er hér eru nú. Skarpheðinn mǽlti:

Ekki mun ek hrǽðask þá.

Síðan gáfu þeir grið Grana Gunnarssyni ok Gunnari Lambasyni ok Lamba Sigurðarsyni ok Loðni.

Eftir þat sneru þeir heim, ok spurði Njáll þá tíðenda. Ok þeir sǫgðu honum sem gǫrst. Njáll mǽlti:

Mikil eru tíðendi þessi, ok er þat glíkara, at hér leiði af dauða eins sonar míns, ef eigi verðr meira at. Gunnarr Lambason kom heim ok flutti lík Þráins með sér til Grjótár, ok var hann þar heygðr.

Ketill í Mǫrk átti Þorgerði, dóttur Njáls, en hann var bróðir Þráins ok þóttisk vant við kominn ok reið til Njáls ok spurði, hvárt hann vildi nokkut bǿta víg Þráins. Njáll segir:

Bǿta vil ek svá, at vel sé. Ok vil ek, at þú leitir þess við brǿðr þína, þá er bauga eigu at taka, at þeir taki sǽttum.

Ketill kvazk þat vildu gera gjarna. Var þat þá ráð þeirra, at Ketill skyldi fara ok finna þá alla, er gjǫld áttu at taka, ok koma á griðum. Síðan reið Ketill heim.

Hann ferr nú at finna alla brǿðr sína ok stefndi þeim ǫllum saman til Hlíðarenda, tekr þar umrǿðu við þá, ok var Hǫgni með honum í ǫllu umtali, ok kom svá, at menn váru til gerðar teknir. Eftir þat var lagðr til fundr, ok váru gǫr manngjǫld fyrir víg Þráins. Ok tóku þeir allir við bótum, sem lǫg stóðu til. Eftir þat var mǽlt fyrir tryggðum ok búit um sem trúligast. Greiddi Njáll fé allt vel af hendi. Ok er þá kyrrt um stund.

Einhverju sinni reið Njáll upp í Mǫrk, ok fundusk þeir Ketill ok tǫluðu dag allan. Reið Njáll heim at kveldi ok vissu menn eigi, hvat í ráðagerð hafði verit. Ketill ferr til Grjótár. Hann mǽlti til Þorgerðar: Lengi hefi ek mikit unnt Þráin, bróður mínum. Mun ek þat nú sýna, því at ek vil bjóða Hǫskuldi til fóstrs, syni Þráins. Svá skal ok vera, segir hon, at þér skal gera kost á þessu. Þú skalt veita þessum sveini, þá er hann er roskinn. allt þat sem þú mátt, ok hefna hans, ef hann er með vápnum veginn, ok leggja fé til kvánarmundar honum, ok skaltu þó sverja þess.

Hann játtaði þessu ǫllu. Ferr Hǫskuldr nú heim með honum. Líðr nú svá fram nokkura hríð, at Hǫskuldr er með Katli.

Einhverju sinni ríðr Njáll upp í Mǫrk, ok var tekit við honum vel. Þar var hann um nótt. Um kveldit gekk sveinninn at honum, ok kallaði Njáll á hann. Njáll hafði fingrgull á hendi ok sýndi sveininum. Sveinninn tók við gullinu ok leit á ok dró á fingr sér. Njáll mǽlti:

Villtu þiggja gullit at gjǫf? Vil ek, segir sveinninn.

Veiztu, segir Njáll, hvat fǫður þínum varð at bana? Sveinninn segir:

Veit ek, at Skarpheðinn vá hann, ok þurfum vit ekki á þat at minnask, er sǽzt hefir á verit. ok fullar bǿtr hafa fyrir komit.

Betr er svarat, segir Njáll, en ek spurða. Ok muntu verða góðr maðr. Góðar þykki mér virðingar yðrar, er þér spáið mér, segir sveinninn, því at ek veit, at þú ert forspár ok ólyginn. Njáll mǽlti:

Nú vil ek bjóða þér fóstr, ef þú vill þiggja.

Hann kvazk þiggja vilja bǽði þann góða ok annan, þann sem hann gerði honum. Urðu þǽr málalykðir, at Hǫskuldr fór heim með Njáli. Hann lét sveininum ekki í mein ok unni honum svá mikit. Þeir synir Njáls leiddu hann eftir sér ok gerðu þeir honum allt til sóma.

Nú líðr þar til, er Hǫskuldr er frumvaxti. Hann er bǽði mikill ok sterkr, manna fríðastr sýnum ok hǽrðr vel, blíðmǽltr ok ǫrlátr ok stilltr vel, manna bezt vígr, góðorðr til allra manna. Hann var vinsǽll maðr. Ok aldri skilði þá sonu Njáls á um neinn hlut.

Maðr er nefndr Flosi. Hann var sonr Þórðar Freysgoða, Ǫzurar sonar, Ásbjarnar sonar, Eyjangrs-Bjarnar sonar, Helga sonar, Bjarnar sonar bunu. Móðir Flosa hét Ingunn, dóttir Þóris á Espihóli, Hámundar sonar heljarskinns, Hjǫrs sonar, Halfs sonar, þess er réð fyrir Halfsrekkum, Hjǫrleifs sonar ins kvensama. Móðir Þóris var Ingunn, dóttir Helga ins magra, er nam Eyjafjǫrð. Flosi átti Steinvǫru, dóttur Halls á Síðu. Hon var laungetin ok hét Sǫlvǫr móðir hennar. Hon var Herjolfs dóttir ins hvíta.

Flosi bjó at Svínafelli ok var hǫfðingi mikill. Hann var mikill vexti ok sterkr, manna kappsamastr.

Bróðir hans hét Starkaðr. Hann var samfeðra við Flosa. Móðir Starkaðar hét Þraslaug ok var dóttir Þorsteins titlings, Geirleifs sonar, en móðir Þraslaugar hét Unnr ok var dóttir Eyvindar karfa landnámamanns, systir Móðolfs ins spaka. Brǿðr Flosa váru þeir Þorgeirr ok Steinn, Kolbeinn ok Egill.

Hildigunnr hét dóttir Starkaðar, bróðurdóttir Flosa. Hon var skǫrungr mikill ok kvenna fríðust sýnum. Hon var svá hǫg, at fár konur váru, þǽr er hagari váru. Hon var allra kvenna grimmust ok skaphǫrðust ok drengr mikill, þar sem vel skyldi vera.