Bókastaðir

Nú er at segja frá Kolskeggi. Eftir ferr hann austr til Danmerkr ok fellsk á hendi Sveini konungi tjúguskegg ok hafði þar virðingar miklar.

Einhverja nótt dreymði hann, at maðr kom at honum. Sá var ljóss. Honum þótti hann vekja sik.

Hann mælti við hann: "Stattu upp ok far með mér."

"Hvat villtu mér?" segir hann.

"Ek skal fá þér kvánfang, ok skaltu vera riddari minn."

Hann þóttisk játa því. Eftir þat vaknaði hann. Síðan fór hann til spekings eins ok sagði honum drauminn, en hann réð svá, at hann mundi fara suðr í lǫnd ok verða guðs riddari.

Kolskeggr tók skírn í Danmǫrku, en nam þar þó eigi ynði ok fór austr í Garðaríki ok var þar einn vetr. Þá fór hann þaðan út í Miklagarð ok gekk þar á mála. Spurðisk þat síðast til hans, at hann kvángaðisk þar ok var hǫfðingi fyrir Væringjaliði ok var þar til dauðadags, ok er hann ór þessi sǫgu ok þótti inn vaskasti maðr.

Nú er þar til at taka, at Þráinn Sigfússson kom til Noregs. Þeir kómu norðr við Hálogaland ok ok heldu suðr til Þrándheims ok til Hlaða. En þegar Hákon jarl spurði þat, sendi hann menn til þeirra ok vildi vita, hvat manna væri á skipi þessu, en þeir kómu aftr ok sǫgðu Hákoni, hverir væri. Jarl sendi þá eftir Þráin Sigfússsyni, ok kom hann á hans fund. Jarl spurði hann, hverrar ættar hann væri. Hann segir, at hann væri skyldr mjǫk Gunnari at Hlíðarenda. Jarl mælti:

"Njóta skaltu þess, því at sét hefi ek marga íslenzka menn ok engi hans maka." Þráinn mælti: "Vilið þér, at ek sjá með yðr í vetr?"

Jarl tók við honum. Var Þráinn þar um vetrinn ok virðisk vel.

Kolr hét maðr. Hann var víkingr einn. Hann var sonr Ásmundar eskisíðu austan ór Smálǫndum. Hann lá í Gautelfi austr ok hafði fimm skip ok lið mikit. Þaðan helt Kolr ór elfinni til Noregs ok gekk upp á Foldinni ok kom á óvart Hallvarði sóta, ok fundu hann í lofti einu. Hann varðisk þaðan vel, þar til er þeir báru eld at. Þá gafsk hann upp. En þeir drápu hann ok tóku þar fé mikit ok heldu þaðan til Ljóðhúsa.

Þessi tíðendi spurði Hákon jarl ok lét dœma Kol útlægan um allt ríki sitt ok lagði fé til hǫfuðs honum.

Einhverju sinni tók jarl svá til orða: "Of fjarri er oss Gunnarr at Hlíðarenda. Hann mundi drepa útlaga minn, ef hann væri hér. En nú munu íslendingar drepa hann, ok er þat illa, er hann hefir eigi til vár farit." Þráinn segir:

"Eigi em ek Gunnarr, en þó em ek skyldr honum, ok vil ek játask undir þessa ferð." Jarl mælti:

"Þat vil ek gjarna. Skal ok þína fǫr vel búa."

Síðan tók Eiríkr, sonr hans, til orða: "Við marga hefir þú heit góð, en misjafnt þykkir út seljask.

Er þetta en torvelligsta fǫr, því at víkingr sjá er harðr ok illr viðreignar; munt þú þurfa at vanda til ferðar þessar bæði menn ok skip."

Er þetta in torveldligsta ferð, því at víkingr sjá er bæði harðr ok illr viðreignar. Muntu þurfa at vanda til ferðar þessar bæði lið ok skip."

"Þó skal ek nú fara, at eigi sé ferðin ríflig."

Síðan fekk jarl honum fimm skip ok ǫll vel skipuð. Með Þráin var Gunnarr Lambason ok Lambi Sigurðarson. Gunnarr var bróðursonr Þráins ok hafði komit ungr til hans, ok unni hvárrtveggi ǫðrum mikit. Eiríkr Hákonarson gekk til með þeim ok hugði at mǫnnum ok vápnaafla ok skifti þar um, er honum þótti þurfa. Síðan þeir váru búnir, fekk Eiríkr þeim leiðsǫgumann.

Sigldu þeir þá suðr með landi. En hvar sem þeir kœmi við, þá heimilaði jarl þat, sem þeir þyrfti at hafa. Þeir heldu austr til Ljóðhúsa. Þá spurðu þeir, at Kolr var farinn austr til Danmerkr. Heldu þeir suðr þangat. En er þeir kómu suðr til Helsingaborgar, fundu þeir bát einn ok menn á, ok sǫgðu, at þar var Kolr fyrir ok mundi dveljask þar nokkura hríð. Einn tíma er veðrdagr var góðr, þá sá Kolr skipin, er at fóru, ok kvað sik dreymt hafa Hákon jarl um nóttina, ok kvað þetta vera mundu menn hans. Bað hann menn sína taka vápn sín. Síðan bjuggusk þeir við ok teksk þar orrusta. Berjask þeir lengi, svá at eigi verða umskifti. Síðan hljóp Kolr upp á skip til Þráins, ok ruddusk fast um, drepr margan mann. Hann hafði gylldan hjalm. Nú sér Þráinn, at eigi mun duga. Eggjar hann menn sína, en hann gengr sjalfr fyrstr ok mœtir Kol. Kolr høggr til hans ok kom í skjǫldinn Þráins. Hann klauf ofan skjǫldinn. Eftir þat fekk Kolr steinshǫgg á hǫndina. Fell þá niðr sverðit. Þráinn hjó til Kols ok kom á fótinn, svá at undan tók fótinn. Eftir þat drápu þeir Kol. Hjó Þráinn hǫfuð af honum, en steypti búkinum á sjó út, en varðveitti hǫfuð hans.

Þeir tóku þar fé mikit; heldu þá norðr til Þrándheims ok fara á fund jarls; tekr hann vel við honum; hann sýndi jarli hǫfuð Kols; jarl þakkaði honum verk þat.

Þeir tóku þar fé mikit. Heldu þá norðr til Þrándheims ok fóru á fund jarls. Tók hann vel við Þráin. Hann sýndi jarli hǫfuð Kols, en jarl þakkaði honum verk þat. Eiríkr kvað meira vert en orða einna. Jarl segir, at svá var, ok bað þá ganga með sér. Gengu þeir þangat, sem jarl hafði látit gera skip góð. Jarl hafði látit gera skip þat eitt, er eigi var gǫrt sem langskip. Þar var gamshǫfuð á ok búnuðr mikill á hǫfðinu.

Jarl mælti: "Þú ert skrautmenni mikit, Þráinn! ok hafið þit Gunnarr svá verit báðir frændr. Vil ek nú gefa þér skip þetta, en skipit heitir Gammr. Þar skal fylgja með vinátta mín. Vil ek, at þú sér með mér svá lengi sem þú vill."

Þráinn þakkaði jarli velgørning sinn ok kvez ekki fýsaz til Íslands at svá búnu.

Jarl átti ferð austr til landamæris at finna Svíakonung. Fór Þráinn með honum um sumarit ok var skipstjórnarmaðr ok stýrði Gamminum, ok sigldi svá mikit, at fáir þurftu við hann, ok var hann ǫfundaðr mjǫk. En þat fannz á jafnan, at jarl virði mikils Gunnars, því at hann setti þá harðliga aptr alla, er á Þráin leituðu; var Þráinn með jarli allan þann vetr. En um várit spurði jarl Þráin, hvárt hann vildi þar vera eða fara til Íslands, en hann kvez eigi þat hafa ráðit við sik ok kvez vita vilja áðr tíðendi af Íslandi. Jarl sagði, at svá skyldi vera, sem honum þœtti henta. Var Þráinn með jarli.

Þá spurðuz tíðendi af Íslandi, þau er mǫrgum þótti mikil, lát Gunnars frá Hlíðarenda. Þá vildi jarl eigi, at Þráinn fœri út; ok var hann með honum eptir.

Jarl mælti: "Þú ert"

Nú er þar til máls at taka, at þeir Grímr ok Helgi, synir Njáls, fóru af Íslandi þat sumar, sem þeir Þráinn fóru útan, ok váru á skipi með þeim Óláfi eldu Ketilssyni ok Bárði. Þeir tóku norðanveðr svá hǫrð, at þá bar suðr í haf, ok rak yfir myrkr svá mikit, at þeir vissu eigi, hvar þeir fóru, ok hǫfðu þeir útivist langa. Þá kómu þeir þar, er grunnsævi var mikit, ok þóttuz þeir vita, at þat myndi vera nær lǫndum. Þeir Njálssynir spurðu, ef Bárðr vissi nǫkkut til, hverjum lǫndum þeir myndi næst vera.

"Mǫrg eru til," segir hann, "at því, sem vér hǫfum veðrfǫll haft, Eyjar eða Skotland eða Írland."

Tveim nóttum síðar sá þeir lǫnd á bæði borð, en boða mikinn inn á fjǫrðinn; þeir kǫstuðu akkerum fyrir útan boðann. Þá tók at lægja veðrit, en um morgininn var logn; sjá þeir þá fara þrettán skip út at sér.

Þá mælti Bárðr: "Hvat skal nú til ráða taka? því at menn þessir munu veita oss atsókn."

Síðan rœddu þeir um, hvárt þeir skyldi verja sik, eða gefaz upp, en áðr þeir hǫfðu ráðit, kómu at víkingar. Spurðu þá hvárir aðra at nǫfnum, hvat fyrirmenn héti. Þá nefnduz fyrirmenn kaupmanna ok spurðu í móti, hverir fyrir liði þeira væri. Annarr nefndiz Grjótgarðr, en annarr Snækólfr, synir Moddans ór Dungalsbœ í Skotlandi, frændr Melkólfs Skotakonungs — "ok eru kostir tveir af oss gǫrvir," segir Grjótgarðr, "at þér gangið á land, en vér munum taka fé yðvart; hinn er annarr, at vér munum sœkja at yðr ok drepa hvern mann, er vér fám."

Helgi svarar: "Þat vilja kaupmenn at verja sik."

Þá mæltu kaupmenn: "Mæl þú alls vesall! hverja vǫrn munu vér veita? ok er fé fjǫrvi firra."

Grímr tók þat ráð, at hann œpði á víkingana ok lét þá eigi heyra illan kurr kaupmanna.

Bárðr ok Óláfr mæltu: "Hyggið þér eigi, at Íslendingar muni gera spott at látum yðrum? takið heldr vápn yður ok verið yðr."

Tóku þeir þá allir vápn sín ok festu þat með sér, at þeir skyldi aldri upp gefaz, meðan þeir mætti verja sik.

Víkingar skjóta nú á þá, ok tókz orrosta, ok verja kaupmenn sik vel. Snækólfr hleypr at Óláfi ok leggr í gegnum hann með spjóti; Grímr leggr til Snækólfs spjóti ok svá fast, at hann fell útbyrðis. Helgi snøri þá til móts við Grím ok ráku þeir ofan alla víkingana; ok jafnan váru þeir Njálssynir þar, er mest þurfti. Víkingar kǫlluðu ok báðu kaupmenn upp gefaz; þeir sǫgðu, at þeir mundu aldri upp gefaz.

Í þessu varð þeim litit til hafs; sjá þeir skip fara sunnan fyrir nesit ok váru eigi færi en tíu; þeir róa mikinn ok stefna at þangat; er þar skjǫldr við skjǫld. En á því skipi, er fyrst fór, stóð maðr við siglu; sá var í silkitreyju ok hafði gyldan hjálm, en hárit bæði mikit ok fagrt; sjá maðr hafði spjót gullrekit í hendi.

Hann spurði: "Hverir eigu hér leik svá ójafnan?"

Helgi segir til sín ok sagði, at í móti váru þeir Grjótgarðr ok Snækólfr.

"En hverir eru stýrimenn?" sagði hann.

Helgi svaraði: "Bárðr svarti, er lifir, en annarr er látinn, er Óláfr hét."

"Eruð þit," segir hann, "íslenzkir menn."

"Svá er víst," segir Helgi.

Hann spurði, hvers synir þeir væri; þeir sǫgðu.

Þá kannaðiz hann við ok mælti: "Nafnfrægir eruð þér feðgar."

"Hverr ert þú?" segir Helgi.

"Kári heiti ek ok em ek Sǫlmundarson."

"Hvaðan komt þú at?" segir Helgi.

"Ór Suðreyjum."

"Þá ert þú vel at kominn," segir Helgi, "ef þú vill veita oss nǫkkut."

"Veita slíkt sem þér þurfuð," segir Kári, "eða hvers beiðið þér?"

"Veita þeim atlǫgu," segir Helgi.

Kári sagði, at svá skyldi vera. Lǫgðu þeir þá at þeim, ok tókz þá bardagi í annat sinn; en er þeir hafa bariz um hríð, hleypr Kári upp á skip til Snækólfs; hann snýr í móti honum ok hǫggr til hans.

Lǫgðu þeir þá at þeim, ok teksk þar þá bardagi í annat sinn. En er þeir hafa barizk nokkura hríð, hleypr Kári upp á skip til Snækolfs. Hann snýr í móti Kára ok høggr þegar til hans. Kári hleypr yfir slá eina, er lá um þvert skipit, aftr ǫfugr. Snækolfr høggr í slána, svá at festir báða eggteina sverðsins. Kári høggr til hans ok kom sverðit á ǫxlina, ok varð hǫggit svá mikit, at hann klauf frá ofan hǫndina, ok hafði Snækolfr þegar bana. Grjótgarðr skaut spjóti til Kára. Kári sá þat ok hljóp í loft upp, ok kom eigi á hann. Í því váru þeir Helgi ok Grímr komnir til móts við Kára. Hleypr þá Helgi at Grjótgarði ok leggr sverði í gegnum, ok var þat hans bani. Ganga þeir þá um skip ǫll. Menn biðja sér þá griða. Gáfu þeir þá grið ǫllum, en tóku fé allt. Eftir þat leggja þeir skipin ǫll út undir eyjar.

Sigurðr hét jarl, er réð fyrir Orkneyjum. Hann var Hlǫðvérs son, Þorfinns sonar hausakljúfs, Torf-Einars sonar, Rǫgnvalds sonar af Mœri, Eysteins sonar glumru.

Kári var hirðmaðr Sigurðar jarls ok hafði tekit skatt af eyjunum af Gilla jarli. Kári biðr þá nú fara til Hrosseyjar ok segir, at Sigurðr jarl mun taka vel við þeim. Þeir þagu þat ok fóru með Kára ok kómu til Hrosseyjar.

Kári fylgir þeim á fund jarls ok segir, hverir menn þeir váru.

"Hversu kómu þeir," segir jarl, "á þinn fund?" "Ek fann þá í Skotlandsfjǫrðum, ok bǫrðusk þeir við sonu Moldans. Ok vǫrðusk þeir svá vel, at þeir urpu sér í milli viðanna jafnan ok váru þar oftast, er mest þurfti. Vil ek nú biðja þeim hirðvistar."

"Því skaltu ráða," segir jarl. "Tekizk hefir þú svá mikit á hendr við þá áðr."

Þeir váru þá með jarli um vetrinn ok váru vel virðir. Helgi var hljóðr, er á leið. Jarl þóttisk eigi vita, hví þat mundi sæta, ok spurði, hví hann væri hljóðr eða hvárt honum þœtti þar eigi gott.

"Gott þykki mér," segir hann.

"Hvat hugsar þú þá?" segir jarl.

"Eigið þér nokkurs ríkis at gæta," segir Helgi, "í Skotlandi?"

"Svá mun oss þykkja," segir jarl, "eða hvat er at því?" Hann segir:

"Skotar munu hafa tekit sýslumann yðvarn af lífi ok tekit njósnir allar, at engar skuldu ganga yfir Péttlandsfjǫrð."

"Auka skal ek sœmð þína," segir jarl, "ef þetta er svá. Ella mun þér gjald at verða."

"Ekki er hann þess háttar maðr," segir Kári, "ok mun hann satt til segja, því at faðir hans er forspár."

Síðan sendi jarl menn suðr til Straumeyjar Arnljóti, sýslumanni sínum. Síðan sendi Arnljótr menn suðr yfir Péttlandsfjǫrð, ok tóku þeir þar njósnir, at Hundi jarl ok Melsnati jarl hǫfðu tekit af lífi Hávarð í Þraðsvík, mág Sigurðar jarls. Sendi Arnljótr þá orð Sigurði jarli, at hann skyldi koma suðr með lið mikit at reka jarla þessa af ríkinu. Þegar jarl spurði þetta, dró hann her saman um allar eyjar.