Bókastaðir

The Icelandic Sagas, glossed
Chapter 76

Um haustit sendi Mǫrðr Valgarðsson orð, at Gunnarr mundi einn heima, en lið allt mundi vera niðri í Eyjum ok lúka heyverkum. Um haustit sendi Mǫrðr Valgarðsson orð, at Gunnarr mundi einn heima, en lið allt mundi vera niðri í Eyjum ok lúka heyverkum. Riðu þeir Gizurr hvíti ok Geirr goði austr yfir ár, þegar þeir spyrja þat, ok austr til Hofs. Riðu þeir Gizurr hvíti ok Geirr goði austr yfir ár, þegar þeir spyrja þat, ok austr til Hofs. Þá sendu þeir orð Starkaði undir Þríhyrningi. Þá sendu þeir orð Starkaði undir Þríhyrningi. Ok fundusk þeir þar allir, er at Gunnari skuldu fara, ok réðu, hversu þeir skuldu með fara. Ok fundusk þeir þar allir, er at Gunnari skuldu fara, ok réðu, hversu þeir skuldu með fara.

Mǫrðr segir, at þeir mundu eigi komask á óvart Gunnari, nema þeir tǿki bónda þar á nǽsta bǿ, er Þorkell hét, ok léti hann fara nauðgan með sér at taka hundinn Sám ok fǿri hann einn heim á bǿinn. Mǫrðr segir, at þeir mundu eigi komask á óvart Gunnari, nema þeir tǿki bónda þar á nǽsta bǿ, er Þorkell hét, ok léti hann fara nauðgan með sér at taka hundinn Sám ok fǿri hann einn heim á bǿinn.

Fóru þeir síðan austr til Hlíðarenda, en sendu menn at fara eftir Þorkatli, tóku hann ok gerðu honum 2 kosti, at þeir myndi drepa hann, ella skyldi hann taka hundinn, en hann køri heldr at leysa líf sitt ok fór með þeim. Fóru þeir síðan austr til Hlíðarenda, en sendu menn at fara eftir Þorkatli, tóku hann ok gerðu honum 2 kosti, at þeir myndi drepa hann, ella skyldi hann taka hundinn, en hann køri heldr at leysa líf sitt ok fór með þeim. Traðir váru fyrir ofan garðinn at Hlíðarenda, ok námu þeir þar staðar með flokkinn. Traðir váru fyrir ofan garðinn at Hlíðarenda, ok námu þeir þar staðar með flokkinn. Þorkell gekk heim, ok lá rakkinn á húsum uppi, ok teygir hann hundinn brott með sér í geilar nokkurar. Þorkell gekk heim, ok lá rakkinn á húsum uppi, ok teygir hann hundinn brott með sér í geilar nokkurar. Í því sér hundrinn, at þar eru menn fyrir ok hleypr á hann Þorkel upp ok grípr í nárann. Í því sér hundrinn, at þar eru menn fyrir ok hleypr á hann Þorkel upp ok grípr í nárann. Ǫnundr ór Trollaskógi hjó með øxi í hǫfuð hundinum, svá at allt kom í heilann. Ǫnundr ór Trollaskógi hjó með øxi í hǫfuð hundinum, svá at allt kom í heilann. Hundrinn kvað við hátt, svá at þat þótti með ódǿmum, ok fell hann dauðr niðr. Hundrinn kvað við hátt, svá at þat þótti með ódǿmum, ok fell hann dauðr niðr.

Chapter 77

Gunnarr vaknaði í skálanum ok mǽlti: Gunnarr vaknaði í skálanum ok mǽlti: Sárt ertu leikinn, Sámr fóstri, ok mun svá til ǽtlat, at skammt skili okkar í meðal. Sárt ertu leikinn, Sámr fóstri, ok mun svá til ǽtlat, at skammt skili okkar í meðal.

Skáli Gunnars var gǫrr af viði einum ok súðþakðr útan ok gluggar hjá brúnásunum ok snúin þar fyrir speld. Skáli Gunnars var gǫrr af viði einum ok súðþakðr útan ok gluggar hjá brúnásunum ok snúin þar fyrir speld. Gunnarr svaf í lofti einu í skálanum ok Hallgerðr ok móðir hans. Gunnarr svaf í lofti einu í skálanum ok Hallgerðr ok móðir hans.

Þá er þeir kómu at, vissu þeir eigi, hvárt Gunnarr mundi heima vera, ok báðu, at einnhverr mundi fara ok forvitnask um. Þá er þeir kómu at, vissu þeir eigi, hvárt Gunnarr mundi heima vera, ok báðu, at einnhverr mundi fara ok forvitnask um. En þeir settusk niðr á vǫllinn. En þeir settusk niðr á vǫllinn. Þorgrímr gekk upp á skálann. Þorgrímr gekk upp á skálann. Gunnarr sér, at kyrtil berr við glugginum rauðan, ok leggr út með atgeirnum á hann miðjan. Gunnarr sér, at kyrtil berr við glugginum rauðan, ok leggr út með atgeirnum á hann miðjan. Austmanninum varð lauss skjǫldrinn, ok spruttu honum fǿtrnir, ok hrataði ofan af þekjunni, gengr síðan at þeim Gizuri, er þeir sátu á vellinum. Austmanninum varð lauss skjǫldrinn, ok spruttu honum fǿtrnir, ok hrataði ofan af þekjunni, gengr síðan at þeim Gizuri, er þeir sátu á vellinum.

Gizurr leit við honum ok mǽlti: Gizurr leit við honum ok mǽlti: Hvárt er Gunnarr heima eða eigi? Hvárt er Gunnarr heima eða eigi? Þorgrímr segir: Þorgrímr segir:

Vitið þér þat, en hitt vissa ek, at atgeirr hans var heima. Vitið þér þat, en hitt vissa ek, at atgeirr hans var heima.

Síðan fell hann niðr dauðr. Síðan fell hann niðr dauðr. Þeir sóttu þá at húsunum. Þeir sóttu þá at húsunum. Gunnarr skaut út ǫrum at þeim ok varðisk vel, ok gátu þeir ekki at gǫrt. Gunnarr skaut út ǫrum at þeim ok varðisk vel, ok gátu þeir ekki at gǫrt. Þá hljópu sumir í húsin inn ok ǽtluðu þaðan at sǿkja. Þá hljópu sumir í húsin inn ok ǽtluðu þaðan at sǿkja. Gunnarr kom þangat at þeim ǫrunum, ok gátu þeir ekki at gǫrt, ok fór svá fram um hríð. Gunnarr kom þangat at þeim ǫrunum, ok gátu þeir ekki at gǫrt, ok fór svá fram um hríð. Þeir tóku hvíld ok sóttu at í annat sinni. Þeir tóku hvíld ok sóttu at í annat sinni. Gunnarr skaut enn út ǫrunum, ok gátu þeir enn ekki at gǫrt ok hrøkkva frá í annat sinni. Gunnarr skaut enn út ǫrunum, ok gátu þeir enn ekki at gǫrt ok hrøkkva frá í annat sinni.

Þá mǽlti Gizurr hvíti: Þá mǽlti Gizurr hvíti: Sǿkjum at betr, ekki verðr af oss. Sǿkjum at betr, ekki verðr af oss.

Gerðu þeir þá hríð hina þriðju ok váru við lengi. Gerðu þeir þá hríð hina þriðju ok váru við lengi. Eftir þat hrukku þeir frá. Eftir þat hrukku þeir frá. Gunnarr mǽlti: Gunnarr mǽlti:

Ǫr liggr þar úti á vegginum, ok er þat af þeirra ǫrum, ok skal ek þeirri skjóta til þeirra. Ǫr liggr þar úti á vegginum, ok er þat af þeirra ǫrum, ok skal ek þeirri skjóta til þeirra. Er þeim þat skǫmm, ef þeir fá geig af vápnum sínum. Er þeim þat skǫmm, ef þeir fá geig af vápnum sínum.

Móðir hans mǽlti: Móðir hans mǽlti: Gerðu eigi þat, at þú vekir nú við þá, er þeir hafa áðr frá horfit. Gerðu eigi þat, at þú vekir nú við þá, er þeir hafa áðr frá horfit.

Gunnarr þreif ǫrina ok skaut til þeirra, ok kom á Eilíf Ǫnundarson, ok fekk hann af sár mikit. Gunnarr þreif ǫrina ok skaut til þeirra, ok kom á Eilíf Ǫnundarson, ok fekk hann af sár mikit. Hann hafði staðit einn saman, ok vissu þeir eigi, at hann var sǽrðr. Hann hafði staðit einn saman, ok vissu þeir eigi, at hann var sǽrðr.

Hǫnd kom þar út, segir Gizurr, ok var á gullhringr, ok tók ǫr, er lá á þekjunni. Hǫnd kom þar út, segir Gizurr, ok var á gullhringr, ok tók ǫr, er lá á þekjunni. Ok mundi eigi út leitat viðfanga, ef gnógt vǽri inni. Ok mundi eigi út leitat viðfanga, ef gnógt vǽri inni. Ok skulum vér nú sǿkja at honum. Ok skulum vér nú sǿkja at honum. Mǫrðr mǽlir: Mǫrðr mǽlir:

Brennum vér hann inni. Brennum vér hann inni.

Þat skal verða aldri, segir Gizurr, þó at ek vita, at líf mitt liggi við. Þat skal verða aldri, segir Gizurr, þó at ek vita, at líf mitt liggi við. Er þér sjalfrátt at leggja til ráð þau, er dugi, svá slǿgr sem þú ert. Er þér sjalfrátt at leggja til ráð þau, er dugi, svá slǿgr sem þú ert.

Strengir lágu á vellinum ok váru hafðir til at festa með hús jafnan. Strengir lágu á vellinum ok váru hafðir til at festa með hús jafnan. Mǫrðr mǽlti: Mǫrðr mǽlti:

Tǫkum vér strengina ok berum um ássendana, en festum aðra enda um steina ok snúum í vindása ok vindum af rǽfrit af skálanum. Tǫkum vér strengina ok berum um ássendana, en festum aðra enda um steina ok snúum í vindása ok vindum af rǽfrit af skálanum.

Þeir tóku strengina ok veittu þessa umbúð alla, ok fann Gunnarr eigi fyrr en þeir hǫfðu undit allt rǽfrit af skálanum. Þeir tóku strengina ok veittu þessa umbúð alla, ok fann Gunnarr eigi fyrr en þeir hǫfðu undit allt rǽfrit af skálanum. Gunnarr skýtr þá af boganum, svá at þeir komask aldri at honum. Gunnarr skýtr þá af boganum, svá at þeir komask aldri at honum. Þá mǽlti Mǫrðr í annat sinni: Þá mǽlti Mǫrðr í annat sinni: Brennum hann inni. Brennum hann inni. Gizurr segir: Gizurr segir:

Eigi veit ek, hví þú vill þat mǽla, er engi vill annarra, ok skal þat aldri verða. Eigi veit ek, hví þú vill þat mǽla, er engi vill annarra, ok skal þat aldri verða.

Í þessu bili hleypr upp á þekjuna Þorbrandr Þorleiksson ok høggr í sundr bogastrenginn Gunnars. Í þessu bili hleypr upp á þekjuna Þorbrandr Þorleiksson ok høggr í sundr bogastrenginn Gunnars. Hann þrífr þá báðum hǫndum atgeirinn ok snýsk at honum svá skjótt ok rekr í gegnum hann atgeirinn ok kastar honum út af þekjunni. Hann þrífr þá báðum hǫndum atgeirinn ok snýsk at honum svá skjótt ok rekr í gegnum hann atgeirinn ok kastar honum út af þekjunni. Þá hljóp upp Ásbrandr, bróðir hans. Þá hljóp upp Ásbrandr, bróðir hans. Gunnarr leggr til hans atgeirnum, ok kom hann skildi fyrir sik. Gunnarr leggr til hans atgeirnum, ok kom hann skildi fyrir sik. Atgeirrinn renndi í gegnum skjǫldinn ok í meðal handleggjanna. Atgeirrinn renndi í gegnum skjǫldinn ok í meðal handleggjanna. Snaraði Gunnarr þá atgeirinn, svá at klofnaði skjǫldrinn klofnaði, en brotnuðu handleggirnir, ok fell hann út af þekjunni. Snaraði Gunnarr þá atgeirinn, svá at klofnaði skjǫldrinn klofnaði, en brotnuðu handleggirnir, ok fell hann út af þekjunni. Áðr hafði Gunnarr sǽrða 8 menn en vegit 2. Áðr hafði Gunnarr sǽrða 8 menn en vegit 2. Þá fekk Gunnarr sár 2, ok segja þat allir menn, at hann brygði sér hvárki við sár né bana. Þá fekk Gunnarr sár 2, ok segja þat allir menn, at hann brygði sér hvárki við sár né bana.

Hann mǽlti til Hallgerðar: Hann mǽlti til Hallgerðar: Fá mér leppa 2 ór hári þínu, ok snúið þit móðir mín saman til bogastrengs mér. Fá mér leppa 2 ór hári þínu, ok snúið þit móðir mín saman til bogastrengs mér.

Liggr þér nokkut við? Liggr þér nokkut við? segir hon. segir hon.

Líf mitt liggr við, segir hann, því at þeir aldri fá sótt, meðan ek kem boganum við. Líf mitt liggr við, segir hann, því at þeir aldri fá sótt, meðan ek kem boganum við.

Þá skal ek nú, segir hon, muna þér kinnhestinn, ok hirði ek aldri, hvárt þú verr þik lengr eða skemmr. Þá skal ek nú, segir hon, muna þér kinnhestinn, ok hirði ek aldri, hvárt þú verr þik lengr eða skemmr.

Hefir hverr til síns ágǽtis nokkut, segir Gunnarr, ok skal þik þessa eigi lengi biðja. Hefir hverr til síns ágǽtis nokkut, segir Gunnarr, ok skal þik þessa eigi lengi biðja. Rannveig mǽlti: Rannveig mǽlti:

Illa ferr þér ok mun þín skǫmm lengi uppi. Illa ferr þér ok mun þín skǫmm lengi uppi.

Gunnarr varði sik vel ok frǿknliga ok sǽrir nú aðra 8 menn svá stórum sárum, at mǫrgum lá við bana. Gunnarr varði sik vel ok frǿknliga ok sǽrir nú aðra 8 menn svá stórum sárum, at mǫrgum lá við bana. Gunnarr verr sik, þar til er hann fell af mǿði. Gunnarr verr sik, þar til er hann fell af mǿði. Þeir sǽrðu hann þá mǫrgum stórum sárum, en þó komsk hann þá enn ór hǫndum þeim ok varði sik þá enn lengi, en þó kom þar, at þeir drápu hann. Þeir sǽrðu hann þá mǫrgum stórum sárum, en þó komsk hann þá enn ór hǫndum þeim ok varði sik þá enn lengi, en þó kom þar, at þeir drápu hann.

Um vǫrn hans orti Þorkell Elfaraskáld í vísu þessi: Um vǫrn hans orti Þorkell Elfaraskáld í vísu þessi:

Spurðum vér, hvé varðisk
vígmoðr kjalar slóða
glaðsstýranda geiri,
Gunnarr, fyrir Kjǫl sunnan.
Spurðum vér, hvé varðisk
vígmoðr kjalar slóða
glaðsstýranda geiri,
Gunnarr, fyrir Kjǫl sunnan.
Soknrýr vann sára
16 viðar mána
hriðar herðimeiða
hauðrmens, en 2 dauða.
Soknrýr vann sára
16 viðar mána
hriðar herðimeiða
hauðrmens, en 2 dauða.

Gizurr mǽlir: Gizurr mǽlir:

Mikinn ǫldung hǫfum vér nú at velli lagt, ok hefir oss erfitt veitt, ok mun hans vǫrn uppi, segir hann, meðan landit er byggt. Mikinn ǫldung hǫfum vér nú at velli lagt, ok hefir oss erfitt veitt, ok mun hans vǫrn uppi, segir hann, meðan landit er byggt.

Síðan gekk hann til fundar við Rannveigu ok mǽlti: Síðan gekk hann til fundar við Rannveigu ok mǽlti: Villtu veita mǫnnum várum 2 jǫrð, er dauðir eru, at þeir sé hér heygðir? Villtu veita mǫnnum várum 2 jǫrð, er dauðir eru, at þeir sé hér heygðir? At heldr 2, at ek munda veita yðr ǫllum, segir hon. At heldr 2, at ek munda veita yðr ǫllum, segir hon.

Várkunn er þér til þess, er þú mǽlir, segir hann, því at þú hefir mikils misst, ok sagði, at þar skyldi engu rǽna né spilla. Várkunn er þér til þess, er þú mǽlir, segir hann, því at þú hefir mikils misst, ok sagði, at þar skyldi engu rǽna né spilla. Fóru á brott síðan. Fóru á brott síðan.

Þá mǽlti Þorgeirr Starkaðarson: Þá mǽlti Þorgeirr Starkaðarson: Eigi megum vér vera heima heima í búum várum fyrir þeim Sigfúss sonum, nema þú, Gizurr, eða Geirr sé suðr hér nokkura hríð. Eigi megum vér vera heima heima í búum várum fyrir þeim Sigfúss sonum, nema þú, Gizurr, eða Geirr sé suðr hér nokkura hríð.

Þetta mun svá vera, segir Gizurr, ok hlutuðu þeir, ok hlaut Geirr eftir at vera. Þetta mun svá vera, segir Gizurr, ok hlutuðu þeir, ok hlaut Geirr eftir at vera.

Síðan fór hann í Odda ok settisk þar. Síðan fór hann í Odda ok settisk þar. Hann átti son, er Hróaldr hét. Hann átti son, er Hróaldr hét. Hann var laungetinn. Hann var laungetinn. Móðir hans hét Bjartey ok var systir Þorvalds ins veila, er veginn var við Hestlǿk í Grímsnesi. Móðir hans hét Bjartey ok var systir Þorvalds ins veila, er veginn var við Hestlǿk í Grímsnesi. Hann hrósaði því, at hann hefði veitt Gunnari banasár. Hann hrósaði því, at hann hefði veitt Gunnari banasár. Hróaldr var með fǫður sínum. Hróaldr var með fǫður sínum. Þorgeirr Starkaðarson hrósaði ǫðru sári, at hann hefði sǽrt Gunnar. Þorgeirr Starkaðarson hrósaði ǫðru sári, at hann hefði sǽrt Gunnar. Gizurr sat heima at Mosfelli. Gizurr sat heima at Mosfelli. Víg Gunnars mǽltisk illa fyrir um allar sveitir, ok var hann mǫrgum harmdauði vinum hans. Víg Gunnars mǽltisk illa fyrir um allar sveitir, ok var hann mǫrgum harmdauði vinum hans.

Chapter 78

Njáll kunni illa láti Gunnars ok svá Sigfúss synir. Njáll kunni illa láti Gunnars ok svá Sigfúss synir. Þeir spurðu, hvárt Njáli þǿtti nokkut eiga at lýsa vígsǫk Gunnars ok búa mál til. Þeir spurðu, hvárt Njáli þǿtti nokkut eiga at lýsa vígsǫk Gunnars ok búa mál til. Hann kvað þat ekki mega, er maðr var sekr orðinn, ok kvað heldr mundu verða at veita þeim í því vegskarð at vega nokkura í hefnd eftir hann. Hann kvað þat ekki mega, er maðr var sekr orðinn, ok kvað heldr mundu verða at veita þeim í því vegskarð at vega nokkura í hefnd eftir hann.

Þeir urpu haug eftir Gunnar ok létu hann sitja upp í hauginum. Þeir urpu haug eftir Gunnar ok létu hann sitja upp í hauginum. Rannveig vildi eigi at atgeirrinn fǿri í hauginn ok kvað þann einn skuldu á honum taka, er hefna vill Gunnars. Rannveig vildi eigi at atgeirrinn fǿri í hauginn ok kvað þann einn skuldu á honum taka, er hefna vill Gunnars. Tók því engi á atgeirnum. Tók því engi á atgeirnum. Hon var svá hǫrð við Hallgerði, at henni helt við, at hon mundi drepa hana, ok kvað hana valdit hafa vígi Gunnars. Hon var svá hǫrð við Hallgerði, at henni helt við, at hon mundi drepa hana, ok kvað hana valdit hafa vígi Gunnars. Stǫkk þá Hallgerðr til Grjótár ok Grani sonr hennar. Stǫkk þá Hallgerðr til Grjótár ok Grani sonr hennar. Var þá gǫrt féskifti með þeim. Var þá gǫrt féskifti með þeim. Skyldi Hǫgni taka land at Hlíðarenda ok bú á, en Grani skyldi hafa leigulǫnd. Skyldi Hǫgni taka land at Hlíðarenda ok bú á, en Grani skyldi hafa leigulǫnd.

Sá atburðr varð at Hlíðarenda, at smalamaðr ok griðkona rak fé hjá haugi Gunnars. Sá atburðr varð at Hlíðarenda, at smalamaðr ok griðkona rak fé hjá haugi Gunnars. Þeim þótti Gunnarr vera kátr ok kveða í hauginum. Þeim þótti Gunnarr vera kátr ok kveða í hauginum. Fóru þau heim ok sǫgðu Rannveig, móður Gunnars, atburðinn, en hon bað þau segja Njáli. Fóru þau heim ok sǫgðu Rannveig, móður Gunnars, atburðinn, en hon bað þau segja Njáli. Þau gerðu svá. Þau gerðu svá. En hann lét þau segja sér 3 sinnum. En hann lét þau segja sér 3 sinnum. Síðan talaði hann lengi hljótt við Skarpheðin. Síðan talaði hann lengi hljótt við Skarpheðin.

Síðan tók Skarpheðinn øxi sína ok ferr með þeim til Hlíðarenda. Síðan tók Skarpheðinn øxi sína ok ferr með þeim til Hlíðarenda. Þau Hǫgni ok Rannveig tóku við honum allvel ok urðu honum fegin mjǫk. Þau Hǫgni ok Rannveig tóku við honum allvel ok urðu honum fegin mjǫk. Rannveig bað hann vera þar lengi, ok hann hét því. Rannveig bað hann vera þar lengi, ok hann hét því. Þeir Hǫgni gengu út ok inn jafnan. Þeir Hǫgni gengu út ok inn jafnan. Hǫgni var maðr vaskligr ok vel at sér gǫrr ok tortryggr. Hǫgni var maðr vaskligr ok vel at sér gǫrr ok tortryggr. Þorðu þau eigi af því at segja honum atburðinn. Þorðu þau eigi af því at segja honum atburðinn.

Þeir Skarpheðinn ok Hǫgni váru úti eitt kveld fyrir sunnan haug Gunnars. Þeir Skarpheðinn ok Hǫgni váru úti eitt kveld fyrir sunnan haug Gunnars. Tunglskin var bjart, en stundum dró fyrir. Tunglskin var bjart, en stundum dró fyrir. Þeim sýndisk haugrinn opinn, ok hafði Gunnarr snúizk í hauginum ok sá í móti tunglinu. Þeim sýndisk haugrinn opinn, ok hafði Gunnarr snúizk í hauginum ok sá í móti tunglinu. Þeir þóttusk 4 ljós sjá brenna í hauginum, ok bar hvergi skugga á. Þeir þóttusk 4 ljós sjá brenna í hauginum, ok bar hvergi skugga á. Þeir sá, at Gunnarr var kátligr ok með gleðimóti miklu. Þeir sá, at Gunnarr var kátligr ok með gleðimóti miklu. Hann kvað vísu ok svá hátt, at þó máttu þeir gǫrla heyra, þó at þeir vǽri firr: Hann kvað vísu ok svá hátt, at þó máttu þeir gǫrla heyra, þó at þeir vǽri firr:

Mǽtti dǫggla deilir,
dáðum rakkr, sá er háði
bjartr með beztu hjarta
benrǫgn, faðir Hǫgna:
Mǽtti dǫggla deilir,
dáðum rakkr, sá er háði
bjartr með beztu hjarta
benrǫgn, faðir Hǫgna:
Heldr kvazk hjalmi falldinn
hjǫrþilju sjá vilja
vǽttidraugr en vǽgja
val-Freyju stafr deyja.
Heldr kvazk hjalmi falldinn
hjǫrþilju sjá vilja
vǽttidraugr en vǽgja
val-Freyju stafr deyja.
valfreyiu stafr deyja. valfreyiu stafr deyja.

Síðan lauksk aftr haugrinn. Síðan lauksk aftr haugrinn.

Mundir þú trúa, segir Skarpheðinn, fyrirburð þessum, ef Njáll segði þér? Mundir þú trúa, segir Skarpheðinn, fyrirburð þessum, ef Njáll segði þér? Trúa munda ek því, er hann segði, segir Hǫgni, því at þat er sagt, at hann ljúgi aldri. Trúa munda ek því, er hann segði, segir Hǫgni, því at þat er sagt, at hann ljúgi aldri.

Mikit er um fyrirburði slíka, segir Skarpheðinn, er hann sjalfr vitrask okkr, vildi heldr deyja en vǽgja fyrir óvinum sínum, ok kenndi hann okkr þau ráð. Mikit er um fyrirburði slíka, segir Skarpheðinn, er hann sjalfr vitrask okkr, vildi heldr deyja en vǽgja fyrir óvinum sínum, ok kenndi hann okkr þau ráð.

Engu mun ek til leiðar koma, segir Hǫgni, nema þú vilir mér at veita. Engu mun ek til leiðar koma, segir Hǫgni, nema þú vilir mér at veita.

Nú skal ek þat muna, segir Skarpheðinn, hversu Gunnarr fór eftir víg Sigmundar, frǽnda yðvars. Nú skal ek þat muna, segir Skarpheðinn, hversu Gunnarr fór eftir víg Sigmundar, frǽnda yðvars. Skal ek nú veita þér slíkt, er ek má. Skal ek nú veita þér slíkt, er ek má. Hét faðir minn því, þar er þú ǽttir hlut at ok móðir hans. Hét faðir minn því, þar er þú ǽttir hlut at ok móðir hans.

Gengu þeir síðan heim til Hlíðarenda Skarpheðinn rǿddi: Gengu þeir síðan heim til Hlíðarenda Skarpheðinn rǿddi:

Chapter 79 · two witnesses

This chapter includes both Old Norse and Modern Icelandic.

Modern Icelandic Old Norse *

Skarphéðinn mælti: " Nú skulum við fara þegar í nótt því að ef þeir spyrja að eg er hér þá munu þeir vera varari um sig. " Skarphéðinn mǽlti: " Nú skulum við fara þegar í nótt því at ef þeir spyrja at ek er hér þá munu þeir vera varari um sik. "

" Þínum ráðum vil eg fram fara, " segir Högni. " Þínum ráðum vil ek fram fara, " segir Hǫgni.

Eftir það tóku þeir vopn sín þá er allir menn voru í rekkjum. Eftir þat tóku þeir vápn sín þá er allir menn váru í rekkjum. Högni tekur ofan atgeirinn og söng í honum hátt. Högni tekr ofan atgeirinn ok sǫng í honum hátt.

Rannveig spratt upp af æði mikilli og mælti: " Hver tekur atgeirinn þar er eg bannaði öllum með að fara? " Rannveig spratt upp af ǿði mikilli ok mǽlti: " Hver tekr atgeirinn þar er ek bannaða ǫllum með at fara? "

" Eg ætla, " segir Högni, " að færa föður mínum og hafi hann til Valhallar og beri þar fram á vopnaþingi. " " Ek ǽtla, " segir Hǫgni, " at færa fǫður mínum ok hafi hann til Valhallar ok beri þar fram á vopnaþingi. "

" Fyrri munt þú nú bera hann, " segir hún, " og hefna föður þíns því að atgeirinn segir manns bana, eins eða fleiri. " " Fyrr munt þú nú bera hann, " segir hon, " ok hefna fǫður þíns því at atgeirinn segir manns bana, eins eða fleiri. "

Síðan gekk Högni út og sagði Skarphéðni orðræðu þeirra ömmu hans. Síðan gekk Hǫgni út ok sagði Skarphéðni orðrǿðu þeira ǫmmu hans.

Síðan fara þeir til Odda. Síðan fara þeir til Odda. Hrafnar tveir flugu með þeim alla leið. Hrafnar tveir flugu með þeim alla leið. Þeir komu um nóttina í Odda. Þeir kómu um nóttina í Odda. Þeir ráku fénað heim á húsin. Þeir ráku fénað heim á húsin. Þá hljóp út Hróaldur og Tjörvi og ráku féið upp í geilarnar og höfðu með sér vopn sín. Þá hljóp út Hróaldr ok Tjǫrvi ok ráku féit upp í geilarnar ok hǫfðu með sér vápn sín.

Skarphéðinn spratt upp og mælti: " Eigi þarft þú að hyggja að, jafnt er sem þér sýnist, menn eru hér. " Skarphéðinn spratt upp ok mǽlti: " Eigi þarft þú at hyggja at, jafnt er sem þér sýnisk, menn eru hér. "

Síðan höggur Skarphéðinn Tjörva banahögg. Síðan høggr Skarphéðinn Tjǫrva banahǫgg. Hróaldur hafði spjót í hendi. Hróaldr hafði spjót í hendi. Högni hleypur að honum. Hǫgni hleypr at honum. Hróaldur leggur til Högna. Hróaldr leggr til Hǫgna. Högni hjó í sundur spjótskaftið með atgeirinum en rekur atgeirinn í gegnum hann. Högni hjó í sundr spjótskaftit með atgeirinum en rekr atgeirinn í gegnum hann. Síðan gengu þeir frá þeim dauðum og snúa þaðan upp undir Þríhyrning. Síðan gengu þeir frá þeim dauðum ok snúa þaðan upp undir Þríhyrning. Skarphéðinn hleypur á hús upp og reytir gras og ætluðu þeir er inni voru að fénaður væri. Skarphéðinn hleypr á hús upp ok reytir gras ok ǽtluðu þeir er inni váru at fénaður vǽri. Tóku þeir feðgar, Starkaður og Þorgeir, vopn sín og klæði og fóru út og hljópu upp um garðinn. Tóku þeir feðgar, Starkaðr ok Þorgeirr, vápn sín ok klǽði ok fóru út ok hljópu upp um garðinn. En er Starkaður sér Skarphéðinn hræðist hann og vildi aftur snúa. En er Starkaðr sér Skarphéðinn hrǽðisk hann ok vildi aftr snúa. Skarphéðinn höggur hann við garðinum. Skarphéðinn høggr hann við garðinum. Þá kemur Högni í mót Þorgeiri og vegur hann með atgeirinum. Þá kemr Hǫgni í mót Þorgeiri ok vegr hann með atgeirinum.

Þaðan fara þeir til Hofs og var Mörður á velli úti og bað sér griða og bauð alsætti. Þaðan fara þeir til Hofs ok var Mǫrðr á velli úti ok bað sér griða ok bauð alsǽtti.

Skarphéðinn sagði Merði víg þeirra fjögurra. Skarphéðinn sagði Merði víg þeira fjǫgurra. " Og slíka för, " segir Skarphéðinn, " skalt þú fara eða selja Högna sjálfdæmi ef hann vill taka. " " Ok slíka fǫr, " segir Skarphéðinn, " skalt þú fara eða selja Hǫgna sjálfdæmi ef hann vill taka. "

Högni kvaðst hitt hafa ætlað að sættast ekki við föðurbana sína en þó tók hann sjálfdæmi um síðir. Högni kvazk it hafa ǽtlat at sǽttast ekki við fǫðurbana sinn en þó tók hann sjálfdæmi um síðir.

Old Norse Old Norse

Nú skulum vit fara þegar í nótt, því at ef spyrsk, at ek em hér, þá munu þeir vera at ǫllu varari. Nú skulum vit fara þegar í nótt, því at ef spyrsk, at ek em hér, þá munu þeir vera at ǫllu varari.

Þínum ráðum vil ek fram fara, segir Hǫgni. Þínum ráðum vil ek fram fara, segir Hǫgni.

Eftir þat tóku þeir vápn sín, þá er allir menn váru í rekkjum. Eftir þat tóku þeir vápn sín, þá er allir menn váru í rekkjum. Hǫgni tekr ofan atgeirinn, ok sǫng í honum. Hǫgni tekr ofan atgeirinn, ok sǫng í honum.

Rannveig spratt upp af ǿði mikilli ok spyrr: Rannveig spratt upp af ǿði mikilli ok spyrr: Hverr tekr atgeirinn, þar er ek bannaða ǫllum með at fara? Hverr tekr atgeirinn, þar er ek bannaða ǫllum með at fara?

Ek ǽtla, segir Hǫgni, at fǿra fǫður mínum, ok hafi hann til Valhallar ok beri fram á vápnaþingi. Ek ǽtla, segir Hǫgni, at fǿra fǫður mínum, ok hafi hann til Valhallar ok beri fram á vápnaþingi. Fyrri Þeir kómu um nóttina í Odda. Fyrri Þeir kómu um nóttina í Odda. Þeir ráku fénuð heim á húsin. Þeir ráku fénuð heim á húsin. Þá hljóp út Hróaldr ok Tjǫrvi ok ráku féit upp í geilarnar ok hǫfðu vápn sín með sér. Þá hljóp út Hróaldr ok Tjǫrvi ok ráku féit upp í geilarnar ok hǫfðu vápn sín með sér.

Skarpheðinn sprettr upp ok mǽlti: Skarpheðinn sprettr upp ok mǽlti: Eigi þarftu at hyggja at. Eigi þarftu at hyggja at. Jafnt er sem þér sýnisk. Jafnt er sem þér sýnisk.

Síðan høggr Skarpheðinn hann banahǫgg. Síðan høggr Skarpheðinn hann banahǫgg. Hróaldr hafði spjót í hendi ok hleypr Hǫgni at honum. Hróaldr hafði spjót í hendi ok hleypr Hǫgni at honum. Hróaldr leggr til Hǫgna, en hann hjó í sundr spjótskaftit með atgeiri, en rekr atgeir í gegnum hann. Hróaldr leggr til Hǫgna, en hann hjó í sundr spjótskaftit með atgeiri, en rekr atgeir í gegnum hann. Síðan gengu þeir frá þeim dauðum. Síðan gengu þeir frá þeim dauðum. Snúa þaðan upp undir Þríhyrning. Snúa þaðan upp undir Þríhyrning. Skarpheðinn hleypr á hús upp ok reytti gras, ok ǽtluðu þeir er inni váru, at fénuðr vǽri. Skarpheðinn hleypr á hús upp ok reytti gras, ok ǽtluðu þeir er inni váru, at fénuðr vǽri. Tók Starkaðr ok Þorgeirr klǽði sín ok fóru út ok hljópu upp um garðinn. Tók Starkaðr ok Þorgeirr klǽði sín ok fóru út ok hljópu upp um garðinn. En er Starkaðr sá Skarpheðin, hrǽddisk hann ok vildi aftr snúa. En er Starkaðr sá Skarpheðin, hrǽddisk hann ok vildi aftr snúa. Skarpheðinn høggr hann við garðinum. Skarpheðinn høggr hann við garðinum. Þá kemr Hǫgni í mót Þorgeiri ok vegr hann með atgeirnum. Þá kemr Hǫgni í mót Þorgeiri ok vegr hann með atgeirnum.

Þaðan fara þeir til Hofs. Þaðan fara þeir til Hofs. Ok var Mǫrðr úti á velli ok bað sér griða ok bauð alsǽtti. Ok var Mǫrðr úti á velli ok bað sér griða ok bauð alsǽtti.

Skarpheðinn segir Merði víg þeirra 4 ok segir. Skarpheðinn segir Merði víg þeirra 4 ok segir. at slíka fǫr skal hann hafa eða selja sjalfdǿmi, ef Hǫgni vildi taka. at slíka fǫr skal hann hafa eða selja sjalfdǿmi, ef Hǫgni vildi taka.

Hǫgni kvazk hitt hafa ǽtlat at sǽttask ekki við fǫðurbana sína, en tók hann sjalfdǿmi um síðir. Hǫgni kvazk hitt hafa ǽtlat at sǽttask ekki við fǫðurbana sína, en tók hann sjalfdǿmi um síðir.

Chapter 80

Njáll átti hlut at við þá, er eftirmál áttu eftir þá Starkað ok Þorgeir, at þeir skyldi taka sǽttum, ok var heraðsfundr til lagðr ok teknir menn til gerðar, ok váru virðir í allir hlutir, tilfǫr við Gunnar, þó at hann vǽri sekr, en slík fégjǫld sem gǫr váru, þá galt Mǫrðr allt, því at þeir luku eigi upp fyrri gerð á hǫnd honum en gǫrt var áðr um hitt málit, ok létu þeir þat á endum standask. Njáll átti hlut at við þá, er eftirmál áttu eftir þá Starkað ok Þorgeir, at þeir skyldi taka sǽttum, ok var heraðsfundr til lagðr ok teknir menn til gerðar, ok váru virðir í allir hlutir, tilfǫr við Gunnar, þó at hann vǽri sekr, en slík fégjǫld sem gǫr váru, þá galt Mǫrðr allt, því at þeir luku eigi upp fyrri gerð á hǫnd honum en gǫrt var áðr um hitt málit, ok létu þeir þat á endum standask. Váru þeir þá alsáttir. Váru þeir þá alsáttir.

En á þingi var rǿða mikil, ok kom þar, at þeir sǽttusk, þeir Geirr goði ok Hǫgni, ok helzk sú sǽtt með þeim síðan. En á þingi var rǿða mikil, ok kom þar, at þeir sǽttusk, þeir Geirr goði ok Hǫgni, ok helzk sú sǽtt með þeim síðan. Bjó Geirr goði í Hlíð til dauðadags, ok er hann ór sǫgunni. Bjó Geirr goði í Hlíð til dauðadags, ok er hann ór sǫgunni.

Njáll bað konu til handa Hǫgna, Alfeiðar, dóttur Vetrliða skálds, ok var hon honum gefin. Njáll bað konu til handa Hǫgna, Alfeiðar, dóttur Vetrliða skálds, ok var hon honum gefin. Þeirra sonr var Ari, er sigldi til Hjaltlands, inn vaskasti maðr. Þeirra sonr var Ari, er sigldi til Hjaltlands, inn vaskasti maðr. Hǫgni helt vináttu sinni við Njál, ok er hann ór þessi sǫgu. Hǫgni helt vináttu sinni við Njál, ok er hann ór þessi sǫgu.