Bókastaðir

En er þeir koma á þing, ganga þeir í lið með þeim Gizuri hvíta ok Geir. Gunnarr ok Sigfúss synir ok Njáls synir gengu allir í einum flokki ok fara svá snúðigt, at menn urðu at gǽta sín, ef fyrir váru, ef eigi felli. Ok var ekki jafntíðrǿtt um allt þingit sem um málaferli þessi hin miklu.

Gunnarr gengr til móts við mága sína, ok fǫgnuðu þeir Óláfr honum vel. Þeir spurðu Gunnar um fundinn, en hann segir þeim frá gǫrla ok bar ǫllum vel ok sagði þeim, hvat hann hafði síðan at gǫrt. Óláfr mǽlti:

Mikils er vert, hversu fast Njáll stendr þér um alla ráðagerð, þá er hann leggr fram.

Gunnarr kvazk aldri þat mundu launat geta, en beiddi þá liðveizlu ok atgǫngu. Þeir segja, at þat vǽri skylt.

Fara nú mál hvártveggi í dóm á þingi. Flytja hvárir sitt mál. Mǫrðr spyrr, hví sá maðr skyldi hafa mál fram, er áðr hafði til óhelgi unnit við Þorgeir, sem Gunnarr er. Njáll segir:

Vartu á Þingskálaþingi um haustit?

Var ek víst, segir Mǫrðr. Heyrðir þú, at Gunnarr bauð þeim boð ok alsǽtti?

Heyrða ek víst, segir Mǫrðr.

Þá friðhelgaða ek Gunnar, segir Njáll, til allra lǫgligra mála.

Rétt er þetta, segir Mǫrðr, en hví sǽtti þat, at Gunnarr lýsti vígi Hjartar á hǫnd Kol, þar sem austmaðrinn hafði vegit hann?

Rétt var þat, segir Njáll, þar sem hann kaus hann til veganda með váttum.

Rétt mun þetta víst, segir Mǫrðr. En fyrir hvat stefndi Gunnarr þeim ǫllum til óhelgi?

Eigi þarftu þessa at spyrja, segir Njáll, þar sem þeir fóru til áverka ok manndrápa.

Eigi varð þat fram komit við Gunnar, segir Mǫrðr. Brǿðr váru þeir Kolskeggr ok Hjǫrtr Gunnars, ok hafði annarr bana, en annarr sár á sér.

Lǫg hafið þér at mǽla, segir Mǫrðr, þó at hart sé undir at búa.

Þá gekk fram Hjalti Skeggjason ór Þjórsárdal ok mǽlti: Ekki hefi ek hlutazk til málaferla yðvarra, en nú vil ek vita, hvat þú vilt gera fyrir orð mín, Gunnarr, ok vináttu.

Hvers beiðir þú? segir Gunnarr.

Þess, segir hann, at þú leggir ǫll málin til jafnaðardóms ok dǿmi góðir menn.

Þá skaltu aldri vera í móti mér, við hverja menn sem ek á um.

Því vil ek heita þér, segir hann.

Eftir þat átti hann hlut í við mótstǫðumenn Gunnars ok kom því við, at þeir sǽttusk allir, ok eftir þat veittu hvárir ǫðrum tryggðir. En fyrir áverka Þorgeirs kom legorðssǫkin, en skógarhǫggit fyrir áverka Starkaðar. Brǿðr Þorgeirs váru bǿttir hǫlfum bótum, en halfar fellu niðr fyrir tilfǫr við Gunnar, en jǫfn skyldi sǫk Tyrfings ok lát Egils í Sandgili. Fyrir víg Hjartar skyldi koma víg Kols ok austmanns. Þá váru allir aðrir bǿttir hǫlfum bótum. Njáll var í gerð þessi ok Ásgrímr Elliða-Grímsson ok Hjalti Skeggjason. Njáll átti fé mikit undir Starkaði, ok í Sandgili, ok gaf hann þat allt Gunnari til bóta þessa. Svá átti Gunnarr margan vin á þingi, at þá galzk þar þegar allt féit, en gaf gjafir þeim hǫfðingjum, er honum hǫfðu lið veitt, ok hafði hina mestu sǿmð af ǫllu, ok urðu allir á þat sáttir, at engi vǽri hans jafningi í Sunnlendingafjórðungi.

Reið Gunnarr heim af þingi ok sitr nú um kyrrt. En þá ǫfunda mótstǫðumenn hans mjǫk sǿmð hans.

Nú er at segja frá Þorgeiri Otkelssyni. Hann gerisk mannaðr vel, mikill ok sterkr, trúlyndr ok óslǿgr, nokkut talhlýðinn. Hann var vinsǽll af hinum beztum mǫnnum ok ástsǽll af frǽndum sínum.

Einhverju sinni hefir Þorgeirr Starkaðarson farit at finna Mǫrð, frǽnda sinn.

Illa uni ek við, segir hann, málalok þau, sem orðit hafa með oss Gunnari, en ek hefi keypt at þér liðveizlu, meðan vit erum báðir uppi. Vil ek nú at þú hugsir nokkura ráðagerð ok leggisk djúpt. Mǽli ek því þetta svá bert, at ek veit, at þú ert inn mesti óvinr Gunnars ok svá hann þinn. Skal ek auka miklu sǿmð þína, ef þú sér vel fyrir.

Sýnisk þat jafnan, segir Mǫrðr, at ek em fégjarn, enda mun svá enn. Ok er vant fyrir at sjá, at þú sér eigi griðníðingr eða tryggðarofsmaðr, en þú komir þó þínu máli fram. En þat er sagt, at Kolskeggr ǽtli mál fram at hafa ok rifta fjórðung í Móeiðarhváli, er fǫður þínum var goldinn í sonarbǿtr. Hefir hann mál þat tekit af móður sinni, ok er þetta ráð Gunnars at gjalda lausafé, en láta eigi landit. Skulum þess at bíða, er þetta gengr fram, ok kalla hann þá rjúfa sǽtt á yðr. Hann hefir ok tekit sáðland af Þorgeiri Otkelssyni ok rofit svá sǽtt á honum. Skaltu fara at finna Þorgeir Otkelsson ok koma honum í málit með þér ok fara at Gunnari. En þó at í bresti nokkut um þetta ok fáið þér hann eigi veiddan, þá skuluð þér þó fara at honum oftar. Mun ek segja þér, at Njáll hefir spát Gunnari ok sagt fyrir um ǽvi hans, ef hann vǽgi í inn sama knérunn oftar en um sinn, at þat mundi honum bráðast til bana, bǽri þat þá svá við, at hann ryfi sǽtt þá, er gǫr vǽri. Skaltu því koma Þorgeiri í málit, er hann hefir áðr vegit fǫður hans, ok ef þit eruð á einum fundi, þá skaltu hlífa þér, en hann mun ganga fram vel, ok mun Gunnarr vega hann. Hefir hann þá vegit tvisvar í inn sama knérunn. En þú skalt flýja af fundinum. En ef honum vill þetta til dauða draga, þá mun hann rjúfa sǽttina. Er þar til at sitja.

Eftir þetta ferr Þorgeirr heim ok segir fǫður sínum af launungu. Réðu þeir þat með sér, at þessa ráðagerð skuldu þeir af hljóði fara láta.

Nokkuru síðar fór Þorgeirr Starkaðarson í Kirkjubǿ at finna nafna sinn, ok gengu þeir á tal ok tǫluðu dag allan hljótt. En at lyktum gaf Þorgeirr Starkaðarson nafna sínum spjót gullrekit ok reið heim síðan. Gerðu þeir með sér ina kǽrstu vináttu.

Á Þingskálaþingi um haustit sótti Kolskeggr til lands at Móeiðarhváli, en Gunnarr nefndi vátta ok bauð þeim undan Þríhyrningi lausafé eða land annat at lǫgligri virðingu. Þeir undan Þríhyrningi nefndu sér vátta, at Gunnarr ryfi sǽtt á þeim. Eftir þat var lokit þinginu.

Líða nú þau misseri. Finnask þeir nafnar jafnan, ok eru með þeim inir mestu kǽrleikar.

Kolskeggr mǽlti til Gunnars. Sagt er mér, at mikil sé vinátta þeirra Þorgeirs Otkelssonar ok Þorgeirs Starkaðarsonar, ok er þat margra manna mál, at þeir munu vera ótrúligir, ok vilda ek at þú vǽrir varr um þik.

Koma mun til mín feigðin, segir Gunnarr, hvar sem ek em staddr, ef mér verðr þess auðit.

Skilðu þeir þá talit.

Gunnarr sagði fyrir um haustit, at þar skyldi vinna viku heima, en aðra niðri í Eyjum ok hǽtta þar þá heyverki. Segir hann svá fyrir, at allt skyldi fara manna af bǿnum nema hann einn ok konur.

Þorgeirr undan Þríhyrningi ferr at finna nafna sinn, en þegar þeir fundusk, tǫluðu þeir at vanða sínum.

Þorgeirr Starkaðarson mǽlir: Ek vilda, at vit herðim okkr ok fǿrim at Gunnari.

Svá at einu hafa fundir orðit við Gunnar, segir Þorgeirr Otkelsson, at fáir hafa á því sigrazk, enda þykki mér illt at heita griðníðingr.

Þeir hafa rofit sǽttina, en vit eigi, segir Þorgeirr Starkaðarson. Tók Gunnarr af þér sáðland þitt, en Móeiðarhvál af okkr feðgum.

Ok semja þeir þat með sér at fara at Gunnari. Segir þá Þorgeirr, at Gunnarr mundi á fárra nátta fresti einn heima vera. Skaltu koma við tolfta mann til móts við mik, en ek mun hafa jafnmarga.

Síðan reið Þorgeirr heim.

Þá er þeir húskarlar ok Kolskeggr hǫfðu verit 3 nǽtr í Eyjum, þá hefir Þorgeirr Starkaðarson njósn af þessu ok gerir orð nafna sínum, at hann skyldi koma til móts við hann á Þríhyrningshalsum. Síðan bjósk Þorgeirr við inn tolfta mann undan Þríhyrningi. Hann ríðr á Þríhyrningshalsa. ok bíðr þar nafna síns. Gunnarr er nú einn heima á bǿnum. Ríða þeir nafnar í skóga nokkura. Þar kom at þeim svefnþungi nokkurr, ok máttu þeir ekki annat en sofa. Festu þeir skjǫldu sína í limar, en bundu hestana ok settu hjá sér vápnin.

Njáll var þessa nótt í Þórolfsfelli ok mátti ekki sofa ok gekk ýmist út eða inn. Þórhildr spurði Njál, hví hann mǽtti eigi sofa.

Margt berr nú fyrir augu, segir hann, ek sé margar fylgjur grimmligar óvina Gunnars ok er er þó nokkut undarliga: þǽr láta olmliga ok fara þó ráðlausliga.

Litlu síðar reið maðr at dyrunum ok sté af baki ok gekk inn, ok var þar sauðamaðr þeirra. Þórhildr segir:

Fanntu sauðina?

Fann ek þat, er meira mundi varða, segir hann. Hvat var þat? segir Njáll.

Ek fann fjóra ok 20 menn í skóginum uppi. Þeir hǫfðu bundit hesta sína, en sváfu sjalfir. Þeir hǫfðu fest skjǫldu sína í limar.

En svá hafði hann gǫrla at hugat, at hann sagði frá allra þeirra vápnabúnaði ok klǽðum.

Njáll vissi þá gǫrla, hverr hvergi var ok mǽlti til hans: Gott hjónatak, ef slíkir vǽri margir, ok skaltu þessa jafnan njóta, en þó vil ek nú senda þik.

Hann játaði at fara.

Þú skalt fara, segir Njáll, til Hlíðarenda ok segja Gunnari, at hann fari til Grjótár ok sendi þá eftir mǫnnum, en ek mun fara til móts við þá ok fǽla þá í brott. Hefir þetta af því vel í móti borizk, at þeir munu engis afla í þessi, en láta mikit.

Sauðamaðr fór ok sagði Gunnari frá ǫllu sem sem gǫrst. Reið þá Gunnarr til Grjótár, stefna þeir þangat mǫnnum. Nú er frá Njáli at segja, at hann ríðr til fundar við þá nafna.

Óvarliga liggið þér eða til hvers skal fǫr sjá gǫr hafa verit? Ok er Gunnarr engi klektanarmaðr. En ef satt skal um tala, þá eru þetta in mestu fjǫrráð. Skuluð þér þat ok vita, at Gunnarr er í liðsafnaði. Ok mun hann hér brátt koma ok drepa yðr, nema þér ríðið undan ok heim.

Þeir brugðu við skjótt, ok varð þeim mjǫk við felmt, ok tóku vápn sín ok stigu á hesta sína ok hleyptu heim undir Þríhyrning.

Njáll fór til móts við Gunnar ok bað hann ekki eyða fjǫlmenni, en ek mun fara í meðal ok leita um sǽttir. Munu þeir nú vera hófliga hrǽddir. En fyrir þessi fjǫrráð skal eigi koma minna, er við alla þá er um at eiga, en eigi skal meira koma fyrir víg annars hvárs þeirra nafna, þó at þat kunni við at bera. Skal ek varðveita þetta fé ok svá fyrir sjá, at þá sé þér innan handar, er þú þarft til at taka.

Gunnarr þakkaði honum tillǫgur sínar. Njáll reið undir Þríhyrning ok sagði þeim nǫfnum, at Gunnarr mundi ekki eyða fyrr flokkum, en ór sliti með þeim. Buðu þeir boð fyrir sik ok váru óttafullir ok báðu Njál fara með sǽttarboðunum. Njáll kvazk með því einu mundu fara, er eigi fylgðu svik. Þeir báðu Njál vera í gerðinni ok kváðusk halda mundu þat, sem hann gerði. Njáll kvazk eigi gera mundu nema á þingi, ok vǽri við hinir beztu menn. Þeir játuðu því. Gekk þá Njáll í milli, svá at hvárir handsoluðu ǫðrum grið ok sǽtt. Skyldi Njáll gera ok nefna þá til, sem hann vildi.

Litlu síðar fundu þeir Mǫrð Valgarðsson. Mǫrðr talði á þá mjǫk, er þeir hǫfðu lagit mál undir Njál, þar sem hann var vinr Gunnars mikill, kvað þeim þat illa duga mundu.

Ríða menn nú til alþingis at vanða. Eru nú hvárirtveggju á þingi. Njáll kvaddi sér hljóðs, ok spyrr alla hǫfðingja ok hina beztu menn, er þar váru komnir, hvert mál þeim þǿtti Gunnarr eiga á þeim fyrir fjǫrráðin. Þeir sǫgðu, at þeim þótti slíkr maðr mikinn rétt á sér eiga. Njáll spyrr, hvárt hann ǽtti á ǫllum þeim eða ǽtti formenn einir at svara málinu. Þeir segja, at mest fyrirmǫnnum, en þó á ǫllum mikit.

Þat munu margir mǽla, segir Mǫrðr, at eigi hafi um sakleysi verit, þar sem Gunnarr rauf sǽtt við þá nafna.

Eigi er þat sáttarrof, segir Njáll, at hverr hafi lǫg við annan, því at með lǫgum skal land várt byggja, en ólǫgum eyða.

Sagði Njáll þeim þá, at Gunnarr hafði boðit land fyrir Móeiðarhvál eða annat fé. Þóttusk þeir þá falsaðir nafnar af Merði Valgarðssyni ok tǫlðu á hann mjǫk ok kváðusk af honum hljóta þetta fégjald. Njáll nefnir 12 manna dóm á þessu máli. Galt þá 100 silfrs hverr, er til hafði farit, en 200 hvárr þeirra nafna. Tók Njáll við þessu fé ok varðveitti. En hvárir veittu ǫðrum þá tryggðir ok grið, ok mǽlti Njáll fyrir.

Reið Gunnarr þá vestr af þingi til Dala. Fór hann þá í Hjarðarholt. Tók Óláfr pái vel við honum. Sat hann þar halfan mánuð. Hann reið víða um Dali ok tóku allir við honum fegins hendi.

En at skilnaði mǽlir Óláfr: Ek vil gefa þér 3 gripi, gullhring ok skikkju, er átt hefir Myrkjartan Írakonungr, ok hund, er mér var gefinn á Írlandi. Hann er mikill ok eigi verri til fylgðar en rǫskr maðr. Þat fylgir ok, at hann hefir manns vit. Hann mun ok geyja at hverjum manni, þeim er hann veit, at óvinr þinn er, en aldri at vinum þínum. Sér hann ok á hverjum manni, hvárt honum er til þín vel eða illa. Hann mun ok lífit á leggja at vera þér trúr. Þessi hundr heitir Sámr.

Síðan mǽlti hann við hundinn: Nú skaltu Gunnari fylgja ok vera honum slíkr sem þú mátt vera.

Hundrinn gekk þegar at Gunnari ok lagðisk niðr fyrir fǿtr honum.

Óláfr bað Gunnar vera varan um sik ok kvað hann marga eiga eiga ǫfundarmenn, þar er þú þykkir nú vera ágǽtastr maðr um allt land.

Gunnarr þakkaði honum gjafir ok heilrǽði ok reið heim. Sitr Gunnarr nú heima um hríð.