Bókastaðir

Skafti hét maðr. Hann var Þórodds son. Móðir Þórodds var Þórvǫr. Hon var dóttir Þormóðar Skaftasonar, Óleifs sonar breiðs, Ǫlvis sonar barnakarls. Þeir feðgar váru hǫfðingjar miklir ok lǫgmenn miklir. Þóroddr þótti nokkut grályndr ok slǿgr. Þeir veittu Gizuri hvíta at hverju máli.

Þeir Hlíðverjar ok Rangǽingar fjǫlmenntu mjǫk til þings. Var Gunnarr svá vinsǽll, at allir sammǽltusk á þat at fylgja honum. Koma þeir nú allir til þings ok tjalda búðir sínar.

Í sambandi með Gizuri hvíta váru þessir hǫfðingjar: Skafti ok Þóroddr ok Ásgrímr Elliða-Grímsson, Oddr frá Kiðjabergi, Halldórr Ǫrnolfsson.

Nú ganga menn til lǫgbergs einnhvern dag. Stóð þá upp Geirr goði ok lýsti vígsǫk á hendr Gunnari um víg Otkels, annarri vígsǫk lýsti hann á hǫnd Gunnari um víg Hallbjarnar hvíta, þá um víg Auðolfs, þá um víg Skamkels. Þá lýsti hann vígsǫk á hǫnd Kolskeggi um víg Hallkels. Ok þá er hann hafði lýst ǫllum vígsǫkunum, sǫgðu menn at honum mǽltisk vel. Hann spyrr at þingfesti ok at heimilisfangi. Gengu menn síðan frá lǫgbergi.

Líðr nú þingit þar til, er dómar skuldu fara út til sóknar. Fjǫlmenna hvárirtveggju þá út liði sínu. Geirr goði ok Gizurr hvíti stóðu sunnan at Rangǽingadómi. Gunnarr ok Njáll stóðu norðan at Rangǽingadómi. Geirr goði býðr Gunnari at hlýða til eiðspjalls síns. Síðan vann hann eið. Eftir þat segir hann fram sǫk. Þá lét hann bera lýsingarvǽtti. Þá lét hann bjóða búum í setu. Þá bauð hann til ruðningar um kviðinn. Þá gengu búar at dóminum, þeir er kvaddir hǫfðu verit, ok nefndu sér vátta ok létu þat standa fyrir kviðburði um mál Auðolfs, at aðili var í Noregi ok þeir áttu eigi um at skila um málit. Eftir þat báru þeir kvið um mál Otkels ok báru Gunnar sannan at því, at hann hafði vegit hann. Eftir þat bauð Geirr Gunnari til varna ok nefndi vátta at ǫllum gǫgnum þeim, er fram váru komin.

Gunnarr bauð þá móti Geir goða at hlýða til eiðspjalls síns ok þeirra varna, er hann mundi fram fǿra um málit. Þá vann hann eið. Gunnarr mǽlir: Þá fǿri ek vǫrn fyrir mál þetta, at ek nefnda vátta, ok óhelgaða ek Otkel fyrir búum af þeirri blóðugri ben, er Otkell veitti mér áverka með spora sínum. En ek ver þér, Geirr goði, lýriti mál þetta at sǿkja ok svá dómǫndum at dǿma, ok ónýti ek með þessu allan þinn málatilbúnuð. Ver ek þér lagalýriti, ifalausu lýriti, fullu ok fǫstu, svá sem ek á at verja at alþingismáli ok allsherjarlǫgum. Ek mun ok segja þér aðra meðfǫr mína, segir Gunnarr. Muntu þá, segir Geirr, skora mér á holm, sem þú ert vanr, ok þola eigi lǫg.

Eigi skal þat, segir Gunnarr. Ek mun stefna þér at lǫgbergi um þat, er þú kvaddir þess kviðar, er eigi átti máli at fylgja, um víg Auðolfs, ok telja þik um þat sekjan fjǫrbaugsmann. Njáll mǽlti:

Eigi má þetta svá fara, því at þetta mun nú mjǫk með kappi verða deilt. Hafa hér hvárirtveggju mikit til síns máls, at því sem mér lízk. Eru þau sum víg, at þú munt ekki mega í móti mǽla, at þú munt sekr um verða. Hefir þú ok þann málatilbúnuð á honum, at hann mun ok sekr um verða. Skaltu ok þat vita, Geirr, at enn er eigi upp kastat þeirri skóggangssǫk, er á þér stendr, ok skal sú eigi niðri liggja, ef þú vilt ekki gera fyrir mín orð. Þóroddr mǽlti:

Svá lízk oss, sem þat muni friðligast, at sǽzt sé á málin. Eða hví leggr þú svá fátt til, Gizurr hvíti?

Svá lízk mér, segir hann, sem rammar skorður muni móti settar máli váru. Má þat sjá, at nǽr standa vinir Gunnars, ok mun sá verða málahluti várr beztr, at góðir menn geri um, ef Gunnarr vill þat.

Sáttgjarn hefi ek jafnan verit, segir Gunnarr, enda eigið þér nú eftir mikit at mǽla, en ek þykkjumk þó neyddr til hafa verit.

Urðu þǽr nú málalykðir með ráði hinna vitrustu manna, at málin váru ǫll lagin í dóm. Skuldu gera um 6 menn. Var þá þegar gǫrt um málin á þingi. Var þat gǫrt, at Skamkell skyldi óheilagr, en manngjǫld jǫfn ok sporahǫgg, en bǿtt váru vígin, sem vert þótti, ok gáfu frǽndr Gunnars fé til, at þegar váru bǿtt upp ǫll vígin á þingi. Gengu þeir þá til ok veittu Gunnari tryggðir, Geirr goði ok Gizurr hvíti.

Reið Gunnarr heim af þingi ok þakkaði mǫnnum liðveizlu ok gaf mǫrgum gjafir ok fekk af hina mestu sǿmð. Sitr Gunnarr nú í sǿmð sinni.

Starkaðr hét maðr. Hann var sonr Barkar blátannarskeggs, Þorkels sonar bundinfóta, er land nam umhverfis Þríhyrning. Hann var kvángaðr maðr ok hét kona hans Hallbera. Hon var dóttir Hrolfs hins rauða ok Hildigunnar, dóttur Þorsteins titlings. Móðir Hildigunnar var Unnr, dóttir Eyvindar karfa, systir Móðolfs ins spaka, er Móðylfingar eru frá komnir. Synir þeirra Starkaðar ok Hallberu váru þeir Þorgeirr ok Bǫrkr ok Þorkell. Hildigunnr lǽknir var systir þeirra. Þeir váru ofsamenn miklir ok ódǽlir í skapi. Þeir sátu yfir hlut margra manna.

Egill hét maðr. Hann var Kols son, Óttars sonar ballar, er land hafði numit meðal Stotalǿkjar ok Reyðarvatns. Bróðir Egils var Ǫnundr í Trollaskógi, faðir Halla ins sterka, er var at vígi Holta-Þóris með sonum Ketils hins sléttmála. Egill bjó í Sandgili. Synir hans váru þeir Kolr ok Óttarr ok Haukr. Móðir þeirra var Steinvǫr, systir Starkaðar. Synir Egils váru miklir menn ok kappsamir ok hinir mestu ójafnaðarmenn. Þeir váru at einu ráði ok synir Starkaðar. Systir þeirra var Guðrún náttsól ok var kvenna kurteisust.

Egill hafði tekit við austmǫnnum 2. Hét annarr Þórir, en annarr Þorgrímr. Þeir váru frumferlar út hingat, vinsǽlir ok auðgir. Þeir váru vígir vel ok frǿknir um allt.

Starkaðr átti hest góðan, rauðan at lit, ok þótti engi hestr við þeim mundu hafa í vígi.

Einhverju sinni var þat, er þeir brǿðr ór Sandgili váru undir Þríhyrningi. Þeir hǫfðu viðmǽli mikit um alla bǿndr í Fljótshlíð, ok þar kom, at þeir tǫluðu, hvárt nokkurr mundi vilja etja hestum við þá, en þeir menn váru, at mǽltu þat til sóma þeim ok eftirlǽtis, at bǽði mundi vera, at engi mundi þora við at etja, enda mundi engi eiga þvíglíkan hest. Þá segir Hildigunnr:

Veit ek þann mann, at þora mun at etja við yðr.

Nefndu þann, segja þeir.

Gunnarr at Hlíðarenda á hest brúnan, ok mun hann þora at etja við yðr ok alla aðra.

Svá þykkir yðr konum, segja þeir, sem engi muni vera hans maki, en þó at auvirðliga hafi farit fyrir honum Geirr goði eða Gizurr hvíti, þá er eigi ráðit, at vér farim svá.

Yðr mun first fara, segir hon, ok varð þeim nǽsta af deild. Starkaðr mǽlti:

Á Gunnar vilda ek at þér leitaðið sízt manna, því at erfitt mun yðr verða at ganga í móti giftu hans.

Leyfa muntu, segja þeir, at vér bjóðim honum hestaat.

Leyfa mun ek, segir hann, ef þér prettið hann í engu.

Þeir kváðusk svá gera skuldu.

Ríða þeir nú til Hlíðarenda. Gunnarr var heima ok gekk út. Kolskeggr gekk út með honum ok Hjǫrtr, bróðir þeirra, ok fagna þeim vel ok spyrja, hvert þeir ǽtlaði at fara.

Eigi lengra, segja þeir. Oss er sagt, at þú eigir hest góðan ok viljum vér bjóða þér hestaat.

Litlar sǫgur megu ganga frá hesti mínum. Hann er ungr ok óreyndr at ǫllu.

Kost muntu láta at etja, segja þeir, ok gat þess til Hildigunnr, at þú mundir góðr af hestinum.

Hví tǫluðuð þér um þat? segir Gunnarr.

Þeir menn váru, segja þeir, er þess gátu, at engi mundi þora at etja við várn hest.

Þora mun ek at etja, segir Gunnarr, en gráliga þykki mér þetta mǽlt.

Skulum vér til þess ǽtla þá? segja þeir.

Þá mun yðr fǫr yður þykkja bezt, ef þér ráðið þessu, en þó vil ek þess biðja yðr, at vér etim svá hestunum, at vér gerim ǫðrum gaman, en oss engi vandrǽði, ok þér gerið mér enga skǫmm. En ef þér gerið til mín sem annarra, þá er eigi ráðit, nema ek sveigja þat, at yðr mun þykkja hart undir at búa. Mun ek þar eftir gera, sem þér gerið fyrir.

Ríða þeir þá heim. Spurði Starkaðr at, hversu þeim hafði farizk. Þeir segja, at Gunnarr gerði góða ferð þeirra.

Hann hét at etja hesti sínum, ok kváðum vér á, nǽr þat hestavíg skyldi vera. Fannsk þat á í ǫllu, at honum þótti sik skorta við oss, ok bazk hann undan.

Þat mun oft á finnask, segir Hildigunnr, at Gunnarr er seinþreyttr til vandrǽða, en harðdrǿgr, ef hann má eigi undan komask.

Gunnarr reið at finna Njál ok sagði honum, sem komit var ok hversu orð fóru með þeim. Eða hversu ǽtlar þú, at fari hestaatit?

Þú munt hafa meira hluta, segir Njáll, en þó mun hér af hljótask margs manns bani. Mun nokkut minn bani hér af hljótask?

Ekki mun þat af þessu, segir Njáll, en þó munu þeir fornan fjándskap ok nýjan at þér fǿra. Ok muntu ekki annat mega en hrøkkva við.

Gunnarr reið þá heim.

Þá spurði hann lát Hǫskuldar, mágs síns. Fám nóttum síðar varð Þorgerðr at Grjótá, kona Þráins, léttari ok kom þar til sveinbarn. Sendi hon þá mann til móður sinnar ok bað hana kjósa, hvárt heita skyldi Glúmr eða Hǫskuldr. Hon bað, at Hǫskuldr skyldi heita. Var þá þat nafn gefit sveininum.

Gunnarr ok Hallgerðr áttu 2 sonu. Hét annarr Hǫgni, en annarr Grani. Hǫgni var maðr gerviligr ok hljóðlyndr, tortryggr ok sannorðr.

Nú ríða menn til hestavígs, ok er þar komit mikit fjǫlmenni. Gekk Gunnarr fyrstr, þá Kolskeggr, þá Hjǫrtr, þá Sigfúss synir, en til annarrar handar Gunnari gekk Njáll ok synir hans. Þeir gengu í móti Starkaðr ok synir hans, ok Egill ok synir hans. Ok rǿddu til Gunnars, at þeir myndi saman leiða hrossin. Gunnarr segir, at þat vǽri vel.

Skarpheðinn mǽlir: Villtu at ek keyra hest þinn, Gunnarr frǽndi?

Eigi vil ek þat, segir Gunnarr.

Hér er þó betr á komit, segir Skarpheðinn. Vér erum hvárirtveggju hávaðamenn.

Þér munuð fátt mǽla, segir Gunnarr, eða gera, áðr en yðr munu vandrǽði af standa, en hér mun verða seinna um, þó at allt komi til eins.

Síðan váru hrossin saman leidd. Gunnarr bjó sik at keyra, en Skarpheðinn leiddi fram hestinn. Gunnarr var í rauðum kyrtli ok hafði um sik breitt belti. Hann hafði einn staf í hendi. Síðan rennask á hestarnir ok bítask þeir lengi svá, at ekki þurfti á at taka, ok var þat it mesta gaman.

Þá báru þeir saman ráð sín, Þorgeirr ok Kolr, at þeir myndi hrinda hesti sínum, þá er á rynnisk hestarnir, ok vita, ef Gunnarr felli fyrir. Nú rennask á hestarnir, ok hlaupa þeir Þorgeirr ok Kolr á lendina. Gunnarr hrindr sínum hesti í móti, ok verðr þar skjótr atburðr, at þeir Þorgeirr falla á bak aftr ok hestrinn á þá ofan. Þá spretta þeir upp ok hlaupa at Gunnari. Hann varp sér undan ok þreif Kol ok kastaði honum á vǫllinn, svá at hann lá í óviti. Þorgeirr laust hest Gunnars, svá at út hljóp augat. Gunnarr lýstr þá Þorgeir með stafnum. Fell Þorgeirr í óvit, en Gunnarr gekk til hests síns ok mǽlti við Kolskegg: Hǫggðu hestinn. Ekki skal hann lifa við ørkuml. Hann hjó hestinn. Þá komsk Þorgeirr á fǿtr ok tók vápn ok vildi at Gunnari, en þat varð stǫðvat, ok varð þrǫng mikil. Skarpheðinn mǽlti:

Leiðisk mér þóf þetta, ok er miklu greiðligra, at menn vegi með vápnum.

Gunnarr var kyrr, svá at honum helt einn maðr, ok mǽlti ekki orð, þat er áfátt vǽri. Njáll leitaði um sǽttir eða um grið. Þorgeirr kvazk hvárki vilja selja grið né né taka, kvazk heldr vilja Gunnar dauðan fyrir hǫggit. Kolskeggr mǽlti:

Fastara hefir Gunnarr staðit en hann hafi fallit fyrir orðum einum, ok mun enn svá.

Nú ríða menn af hestaþingi, hverr til síns heima. Veita þeir Gunnari engar atfarar. Líða svá ǫll þau misseri.

Á þingi um sumarit fann Gunnarr Óláf pá, mág sinn, ok bauð Óláfr honum heim, en bað hann þó vera um sik varan, því at þeir munu gera oss þat illt, er þeir megu, ok farðu fjǫlmennr jafnan.

Hann réð honum mǫrg ráð, þau er heil váru, ok mǽltu þeir til vináttu með sér.

Ásgrímr Elliða-Grímsson hafði mál at sǿkja á þinginu. Þat var erfðamál. Málinu átti at svara Ulfr Uggason. Ásgrími tóksk svá til, sem sjaldan var vant, at vǫrn var í máli hans. En sú var vǫrnin í, at hann hafði nefnt 5 búa, þar er hann átti 9. Nú hafa þeir þetta til varna. Gunnarr mǽlti:

Ek mun skora þér á holm, Ulfr Uggason, ef menn skulu eigi ná af þér réttu máli. Ok mundu þat Njáll ǽtla ok Helgi vinr minn, at ek munda hafa nokkura vǫrn í máli með þér, ef þeir vǽri eigi við.

Ekki á ek þetta við þik, segir Ulfr.

Fyrir hitt mun nú þó ganga, segir Gunnarr.

Lauk svá því máli, at Ulfr hlaut at greiða fé allt.

Þá mǽlti Ásgrímr til Gunnars: Heim vil ek þér bjóða í sumar, ok jafnan skal ek með þér í málaferlum, en aldri í móti.

Reið Gunnarr heim af þingi.

Litlu síðar fundusk þeir Njáll. Hann bað Gunnar vera varan um sik, kvað sér sagt, at þeir undan Þríhyrningi ǽtluðu at fara at honum, ok bað hann aldri fara við fá menn ok hafa í hvern tíma vápn sín. Gunnarr kvað svá vera skuldu. Hann segir, at Ásgrímr hafði boðit honum heim. Ok ǽtla ek nú at fara í haust.

Láttu enga menn vita, áðr þú ferr ok hversu lengi þú ert í brottu. En ek býð þér þó, at synir mínir ríði með þér, ok mun eigi þá á þik ráðit.

Réðu þeir þat þá með sér.

Nú líðr á sumarit til 8 vikna. Þá segir Gunnarr Kolskeggi: Bú þú ferð þína, því at vér skulum ríða í Tungu til heimboðs. Skal nokkut nú gera orð Njáls sonum? segir Kolskeggr.

Ekki, segir Gunnarr, eigi skulu þeir hljóta vandrǽði af mér.