Bókastaðir

Gunnarr tók við honum ok mælti til Kolskeggs ok Hallvarðs: "Nú munum vér halda til Norðrlanda."

Þeir létu vel yfir því ok báðu hann ráða.

Gunnarr siglir ór Austrvegi með fé miklu. Hann hafði tíu skip. Hann helt til Heiðabœjar í Danmǫrk. Haraldr Gormsson var þar á land upp. Honum var var sagt til Gunnars, ok þat með, at engi væri hans maki á Íslandi. Konungr sendi menn sína til hans at bjóða honum til sín. Gunnarr fór þegar á konungs fund. Konungr tók við honum vel ok setti hann it næsta sér. Þar var Gunnarr halfan mánuð. Konungr hafði þat at gamni, at hann lét Gunnar reyna ýmissar íþróttir við menn sína, ok váru þeir engir, at neina íþrótt hefði til jafns við hann.

Konungr mælti til Gunnars: "Svá virðisk mér, at óvíða muni þinn jafningi fásk."

Konungr bauð at fá honum kvánfang ok ríki mikit, ef hann vildi þar staðfestask. Gunnarr þakkaði honum vel en kvazk fara verða fyrst til Íslands at finna frændr ok vini.

"Þá muntu aldri koma til vár," segir konungr.

"Auðna mun því ráða, herra."

Gunnarr gaf konungi langskip gott ok annat fé mikit. Konungr gaf honum tignarklæði sín ok glófa gullfjallaða ok skarband, þat er gullknútar váru á, ok hatt gerzkan.

Gunnarr fór þá norðr þaðan til Hísingar. Ǫlvir tók við honum báðum hǫndum. Hann fœrði Ǫlvi skip sín ok kallaði þat vera hlutskifti hans. Ǫlvir tók við fénu ok talði hann vera góðan dreng ok bað hann vera þar, meðan hann vildi.

Hallvarðr spyrr Gunnar, ef hann vill finna Hákon jarl. Gunnarr segir sér þat vera nær skapi, "því at nú em ek at nokkuru reyndr, en þá var ek at engu, er þú batt þess fyrr."

Síðan bjuggu þeir ferð sína ok fóru norðr til Þrándheims á fund Hákonar jarls, ok tók hann við honum vel ok bauð honum at vera með sér um vetrinn. Hann þekkðisk þat. Gunnarr virðisk þar vel ǫllum mǫnnum. At jólum gaf jarl honum gullhring. Gunnarr lagði hug á Bergljótu, frændkonu jarls, ok fannsk þat oft á, at jarl mundi hana hafa gift Gunnari, ef hann hefði nokkut þess leitat.

Um várit spurði jarl Gunnar, hvat hann vildi ráða sinna. Hann kvazk ætla út til Íslands.

Jarl kvað ært lítt í landi "ok mun lítil vera útsigling, en þó skaltu hafa mjǫl ok við í skip þitt, sem þú vill."

Gunnarr þakkaði honum ok bjó skip sitt snemmendis. Hallvarðr fór út með þeim Gunnari.

Þeir kómu út snemma sumars ok tóku Arnarbœlisós, ok var þat fyrir alþingi. Reið Gunnarr þegar heim frá skipi, en fekk menn til at ryðja skipit, ok fór Kolskeggr með honum. En er þeir kómu heim, urðu menn þeim fegnir. Þeir váru blíðir við heimamenn sína, ok hafði ekki vaxit dramb þeirra.

Gunnarr spurði, hvárt Njáll væri heima. Honum var sagt, at hann væri heima. Lét hann þá taka hest sinn ok reið til Bergþórshváls ok Kolskeggr með honum. Njáll varð feginn kvámu þeirra ok bað, at þeir skyldi vera þar um nóttina. Þeir gerðu svá, ok segir Gunnarr Njáli frá ferðum sínum.

Njáll sagði hann vera inn mesta afreksmann, "ok ertu mjǫk reyndr, en þó muntu meirr síðar, því at margr mun þik ǫfunda."

"Við alla vilda ek gott eiga," segir Gunnarr.

"Margt mun til verða," segir Njáll, "ok muntu jafnan eiga hendr þínar at verja."

"Undir því væri þá," kvað Gunnarr, "at ek hefða málaefni góð."

"Svá mun ok vera," segir Njáll, "ef þú geldr eigi annarra at."

Njáll spurði Gunnar, hvárt hann mundi til þings ríða. Gunnarr segir, at hann mundi ríða, ok spyrr, hvárt Njáll mundi ríða, en hann kvazk eigi ríða mundu, "ok svá vilda ek, at þú gerðir."

Gunnarr reið þá heim ok gaf Njáli góðar gjafir ok þakkaði honum fjárvarðveizluna.

Kolskeggr fýsti hann at ríða til þings. "Mun vaxa sœmð þín við þat, því at margr mun þar at þér víkja."

"Lítt hefi ek þá lund haft," segir Gunnarr, "at hrósa mér, gott þykki mér at finna menn."

Hallvarðr var ok þar kominn.

Gunnarr reið, ok þeir allir, til þings. En er þeir kómu á þing, þá váru þeir svá vel búnir, at engir váru þeir þar, at jafnvel væri búnir, ok fóru menn menn út ór hverri búð at undrask þá. Gunnarr reið til búðar Rangæinga ok var þar í búð með frændum sínum. Margr maðr fór at finna Gunnar ok spyrja hann tíðenda. Hann var við alla menn léttr ok kátr ok sagði slíkt, sem hann var spurðr.

Þat var einnhvern dag, er Gunnarr gekk frá lǫgbergi. Hann gekk fyrir neðan Mosfellingabúð. Þá sá hann konur ganga í móti sér ok váru vel búnar. Sú var í ferðarbroddi konan, er bezt var búin. En er þau fundusk, kvaddi hon þegar Gunnar. Hann tók vel kveðju hennar ok spurði, hvat kvenna hon væri. Hon nefndisk Hallgerðr ok kvazk vera dóttir Hǫskulds Dala-Kollssonar. Hon mælti til hans djarfliga ok bað hann segja sér frá ferðum sínum, en hann kvazk henni ekki mundu varna máls. Settusk þau þá niðr ok tǫluðu. Hon var svá búin, at hon var í rauðum kyrtli, ok var á búningr mikill. Hon hafði yfir sér skarlatsskikkju, ok var búin hlǫðum niðr í skaut. Hárit tók ofan á bringu henni ok var bæði mikit ok fagrt. Gunnarr var í tignarklæðum þeim, er Haraldr Gormsson gaf honum. Hann hafði ok hringinn á hendi, Hákonarnaut. Þau tǫluðu lengi hátt. Þar kom, er hann spurði, hvárt hon væri enn ógefin.

Hon segir, at svá væri, "ok er þat ekki margra at hætta á þat," segir hon.

"Hvárt þér hvergi þér fullkosta?" segir hann.

"Eigi er þat," segir hon, "en mannvǫnd mun ek vera."

"Hversu muntu því svara, ef ek bið þín?"

"Þat mun þér ekki í hug" segir hon.

"Eigi er þat," segir hann.

"En ef þér er nokkurr hugr á," segir hon, "þá finndu fǫður minn."

Síðan skilðu þau talit.

Gunnarr gekk þegar til búðar Dalamanna ok fann menn úti fyrir búðardyrum, ok spurði, hvárt Hǫskuldr væri í búð, en þeir sogðu, at svá var. Gekk þá Gunnarr inn. Hǫskuldr ok Hrútr tóku vel við Gunnari. Hann settisk niðr í meðal þeirra, ok fannsk þat ekki í tali þeirra, at þar hefði nokkur misþykkja í meðal verit.

Þar kómu niðr rœður Gunnars, at hann spurði, hversu þeir brœðr myndi því svara, ef hann bæði Hallgerðar.

"Vel," segir Hǫskuldr, "ef þér er þat alvara."

Gunnarr segir, at þat er satt. "En svá skilðum vér næstum, at mǫrgum mundi þat þykkja glíkligt, at hér mundi ekki samband verða."

"Hversu lízk þér, Hrútr frændi?" segir Hǫskuldr. Hrútr segir:

"Ekki þykki mér þetta jafnræði."

"Hvat finnr þú til þess?" segir Gunnarr.

"Því mun ek segja þér um þat, sem satt er: þú ert maðr vaskr ok vel at þér, en hon er blandin mjǫk, ok vil ek þik í engu svíkja."

"Vel mun þér fara," segir Gunnarr, "en þó mun ek þat fyrir satt hafa, at þér virðið í fornan fjándskap, ef þér vilið eigi gera mér kostinn."

"Eigi er þat," segir Hrútr, "meirr er hitt, at ek sé, at þú mátt nú ekki við gera. En þó at vér keyptim eigi, þá vildim vit þó vera vinir þínir."

"Ek hefi talat við hana, ok er þat ekki fjarri hennar skapi," segir Gunnarr.

"Veit ek, at svá mun vera, at ykkr er báðum girndarráð, ok hættið þit mestu til, hversu ferr."

Hrútr segir Gunnari allt um skaplyndi Hallgerðar ófregit, ok þótti Gunnari, þat fyrst œrit margt, er áfátt var, en þar kom um síðir, at saman fell kaupmáli þeirra. Var þá sent eftir Hallgerði, ok var þá um talat svá, at hon var við sjǫlf. Létu þeir nú enn sem fyrr, at hon festi sik sjǫlf. Skyldi boð vera at Hlíðarenda ok skyldi fara fyrst leyniliga, en þó kom þar, er allir vissu.

Gunnarr reið heim af þingi ok reið þegar at finna Njál ok sagði honum kaupin. Hann tók þungt á kaupum hans. Gunnarr spurði, hvat hann fyndi til, at honum þótti slíkt svá óráðligt.

"Af henni mun standa allt it illa, er hon kemr austr hingat," segir Njáll.

"Aldri skal hon spilla okkru vinfengi," segir Gunnarr.

"Þat mun þó svá nær leggja," segir Njáll, "en þó muntu jafnan bœta fyrir henni."

Gunnarr bauð Njáli til boðs ok ǫllum þeim þaðan, sem hann vildi, at fœri. Njáll hét at fara. Síðan reið Gunnarr heim ok reið um heraðit at bjóða mǫnnum.

Þráinn hét maðr. Hann var Sigfúss son, Sighvats sonar hins rauða. Hann bjó at Grjótá í Fljótshlíð. Hann var frændi Gunnars ok virðingamaðr mikill. Hann átti Þórhildi skáldkonu. Hon var orðgífr mikit ok fór með flimtun. Þráinn unni henni lítit. Honum var boðit til boðsins til Hlíðarenda, ok skyldi kona hans ganga um bœina ok Bergþóra, kona Njáls. Ketill hét annarr Sigfúss son. Hann bjó í Mǫrk fyrir austan Markarfljót. Hann átti Þorgerði Njálsdóttur. Þorkell hét inn þriði Sigfúss son, Mǫrðr inn fjórði, fimmti Lambi, sétti Sigmundr, sjaundi Sigurðr. Þessir brœðr váru allir frændr Gunnars ok váru kappar miklir. Þeim hafði Gunnarr boðit ǫllum til boðsins. Gunnarr hafði ok boðit Valgarði inum grá ok Ulfi aurgoða ok sonum þeirra, Rúnolfi ok Merði.

Þeir Hǫskuldr ok Hrútr kómu fjǫlmennir til boðsins. Þar váru synir Hǫskulds, Þorleikr ok Óláfr. Þar var brúðrin í fǫr með þeim ok Þorgerðr, dóttir hennar, ok var hon kvenna fríðust. Hon var þá fjórtán vetra. Margt var með henni annarra kvenna. Þar var ok Þórhalla, kona Helga Njálssonar, ok dœtr Njáls, Þorgerðr ok Helga.

Gunnarr hafði marga fyrirboðsmenn, ok skipaði hann svá sínum mǫnnum: Hann sat á miðjan bekk, en innar frá Þráinn Sigfússson, þá Ulfr aurgoði, þá Valgarðr inn grái, þá Mǫrðr ok Rúnolfr, þá Sigfúss synir. Lambi sat innstr. It næsta Gunnari útar frá sat Njáll, þá Skarpheðinn, þá Helgi ok Grímr, þá Hǫskuldr, þá Hafr inn spaki, þá Ingjaldr frá Keldum, þá synir Þóris austan ór Holti. Þórir vildi sitja ýztr virðingamanna, því at þá þótti ǫllum gott þar, sem sat. Hǫskuldr sat á miðjan bekk, en synir hans innar frá honum. Hrútr sat útar frá Hǫskuldi. En þá er eigi frá sagt, hversu ǫðrum er skipat. Brúðr sat á miðjum palli, en til annarrar handar henni sat Þorgerðr, dóttir hennar, en til annarrar handar Þórhalla, dóttir Ásgríms Elliða-Grímssonar.

Þórhildr gengr um bœina, ok báru þær Bergþóra mat á borð. Þráinn Sigfússson var starsýnn á Þorgerði. Þetta sér kona hans, Þórhildr. Hon reiðisk ok kveðr til hans kviðling:

"Þráinn," segir hon.

Hann sté þegar fram yfir borðit ok nefnir sér vátta ok segir skilit við hana ok vildi eigi hafa flimtun hennar né fáryrði yfir sér.

Ok svá var hann kappsamr um þetta, at hann vildi eigi vera at veizlunni, nema hon væri í brottu rekin. Ok þat varð, at hon fór í brott. Ok nú sátu menn hverr í sínu rúmi ok drukku ok váru kátir.

Þá tók Þráinn til orða: "Ekki mun ek gera at launtali þat, sem mér er í hug. Þess vil ek spyrja þik, Hǫskuldr Dala-Kollsson. Villtu gifta mér Þorgerði, frændkonu þína?"

"Eigi veit ek þat," segir hann. "Mér þykkir þú lítt hafa við þessa skilit, er þú hefir áðr átt, eða hverr maðr er hann, Gunnarr?" Gunnarr mælti:

"Vil ek frá segja, mér er maðrinn skyldr, ok seg þú frá, Njáll," segir Gunnarr, "því munu allir trúa." Njáll mælti:

"Þat er frá at segja, at maðr er auðigr at fé ok gǫrr at sér um allt ok it mesta mikilmenni, ok meguð þér því gera honum kostinn," þá mælti Hǫskuldr:

"Hvat sýnisk þér ráð, Hrútr frændi?" "Gera máttu því kostinn, at þetta er henni jafnræði."

Þá tala þeir um kaupin ok verða á allt sáttir. Stendr þá Gunnarr upp ok Þráinn ok ganga at pallinum. Spurði Gunnarr þær mœðgur, hvárt þær vildi játa þessum kaupum. Þær kváðusk eigi brigða mundu. Fastnaði Hallgerðr dóttur sína. Þá var skipat konum í annat sinn. Sat þá Þórhalla meðal brúða. Ferr boðit vel fram. Ok er lokit var veizlunni, ríða þeir Hǫskuldr vestr, en Rangæingar til sinna heimila. Gunnarr gaf mǫrgum góðar gjafir, ok virðiz mǫnnum vel til hans.

Hallgerðr tók við búráðum ok var fengsǫm ok atkvæðamikil. Þorgerðr tók við búráðum at Grjótá ok var góð húsfreyja

Þat var siðvenja þeirra Gunnars ok Njáls, at sinn vetr þá hvárr heimboð at ǫðrum fyrir vináttu sakir. Nú átti Gunnarr at þiggja veizlu hjá Njáli, ok fóru þau Hallgerðr til Bergþórshváls. Þá váru þau Helgi eigi heima. Njáll tók við Gunnari vel, ok þá er þau hǫfðu verit þar nokkura hríð, þá kómu þau Helgi ok Þórhalla heim.

Þá gekk Bergþóra at pallinum ok Þórhalla með henni, ok mælti Bergþóra til Hallgerðar: "Þú skalt þoka fyrir konu þessi." Hallgerðr mælti:

"Hvergi mun ek þoka, því at engi hornkerling vil ek vera."

"Ek skal hér ráða," segir Bergþóra.

Síðan settisk Þórhalla niðr. Bergþóra gekk með handlaugar at borðinu.

Hallgerðr tók hǫndina Bergþóru ok mælti: "Eigi er þó kosta munr með ykkr Njáli: þú hefir kartnagl á hverjum fingri, en hann er skegglauss."

"Satt er þat," segir Bergþóra, "en hvárki okkart gefr þetta þó ǫðru at sǫk. En eigi var Þorvaldr, bóndi þinn, skegglauss ok rétt þú honum þó bana."

"Fyrir lítit kemr mér," segir Hallgerðr, "at eiga þann mann, er vaskastr er á Íslandi, ef þú hefnir eigi þessa, Gunnarr."

Hann spratt upp ok sté fram yfir borðit ok mælti: "Heim mun ek fara, ok er þat makligast, at þú sennir við heimamenn þína, en eigi í annarra manna herbergjum, enda á ek Njáli marga sœmð at launa, ok mun ek ekki vera eggjanarfífl þitt."

Síðan fóru þau Gunnarr heim.

"Mun þú þat, Bergþóra," segir Hallgerðr, "at vit skulum eigi skilðar."

Bergþóra segir, at eigi skyli hennar hlutr batna við þat. Gunnarr lagði til ekki ok fór heim til Hlíðarenda ok var heima allan þann vetr í gegnum. Líðr nú á sumarit ok allt til þings framan.