Bókastaðir

Ásgrímr hét maðr. Hann var Elliða-Gríms son, Ǫndótts sonar kráku. Móðir hans hét Jórunn. Hon var Teits dóttir, Ketilbjarnar sonar hins gamla frá Mosfelli. Móðir Teits var Helga, dóttir Þórðar skeggja, sonar Hrafns sonar, Bjarnar sonar bunu. Móðir Jórunnar var Álǫf, dóttir Bǫðvars hersis, Víkinga-Kára sonar. Bróðir Ásgríms hét Sigfúss. Hans dóttir var Þorgerðr, móðir Sigfúss, fǫður Sǽmundar hins fróða.

Gaukr Trandilsson var fóstbróðir Ásgríms, er frǿknastr maðr hefir verit ok bezt at sér gǫrr. Þar varð illa með þeim Ásgrími, því at Ásgrímr varð banamaðr Gauks.

Ásgrímr átti 2 sonu ok hét hvárrtveggi Þórhallr. Þeir váru báðir efniligir menn. Grímr hét ok sonr Ásgríms, en Þórhalla dóttir. Hon var kvenna vǽnst ok kurteisust ok vel at sér gǫr í ǫllu.

Njáll kom at máli við Helga, son sinn, ok mǽlti: Hugat hefi ek þér kvánfang, frǽndi, ef þú vilt at mínu ráði gera.

Þat vil ek víst, segir hann, því at ek veit, at þú munt bǽði kunna vel ok vilja vel, eða hvar hefir þú á stofnat?

Vit skulum biðja dóttur Ásgríms Elliða-Grímssonar, því at sá er kostr beztr.

Litlu síðar fara þeir ok báðu konunnar, riðu vestr yfir Þjórsá ok fóru þar til, er þeir kómu í Tungu. Ásgrímr var heima ok tók vel við þeim, ok váru þar um nóttina. En um daginn gengu þeir á tal. Þá vakti Njáll til um bónorðit ok bað Þórhǫllu til handa Helga, syni sínum. Ásgrímr svaraði því máli vel ok kvað eigi vera þá menn, at hann vǽri fúsari við at kaupa. Síðan tǫluðu þeir um málit, ok lauk svá, at Ásgrímr fastnaði Helga konuna, ok var ákveðit á brúðhlaupsstefnu. Gunnarr var at veizlu þeirri ok margir aðrir inir beztu menn.

En eftir veizluna bauð Njáll Þórhalli Ásgrímssyni, til fóstrs, ok fór hann til hans ok var með honum lengi síðan. Hann unni meira Njáli en fǫður sínum. Njáll kenndi honum lǫg, svá at hann varð mestr lǫgmaðr á Íslandi.

Skip kom í Arnarbǿlisós, ok stýrði skipinu Hallvarðr hvíti, víkverskr maðr. Hann fór til vistar til Hlíðarenda ok var með Gunnari um vetrinn, ok bað hann jafnan, at Gunnarr skyldi fara útan. Gunnarr talaði fátt ok tók á engu óglíkliga. Ok um várit fór hann til Bergþórshváls ok spurði Njál, hvé ráðligt honum þǿtti, at hann fǿri útan.

Ráðligt þykki mér þat, segir Njáll. Muntu þér þar vel koma, sem þú ert.

Villtu nokkut taka við fjárfari mínu, meðan ek em í brottu, því at ek vil láta Kolskegg, bróður minn, fara með mér, en ek vilda, at þú sǽir um búit með móður minni.

Ekki skal þetta við nema, segir Njáll. Allt skal ek stunda þat, er þú vill.

Vel mun þér fara, segir Gunnarr.

Reið hann þá heim.

Austmaðr kom enn á tal við Gunnar ok bað, at hann mundi útan fara. Gunnarr spyrr, ef hann hefði nokkut siglt til annarra landa. Hann kvazk hafa siglt meðal landa þeirra allra, er váru meðal Noregs ok Garðaríkis. Ok svá hefi ek ok siglt til Bjarmalands.

Villtu sigla með mér, segir Gunnarr, í Austrveg?

Þat vil ek víst, segir hann.

Síðan réð Gunnarr útanferð sína við honum. Njáll tók við ǫllu fjárfari Gunnars.

Gunnarr fór útan ok Kolskeggr, bróðir hans, með honum. Þeir sigldu til Túnbergs ok váru þar um vetrinn. Þá var orðit hǫfðingjaskifti í Noregi. Var þá dauðr Haraldr gráfeldr ok Gunnhildr. Réð þá ríki Hákon Sigurðarson. Faðir hans var Hákonar son, Grjótgarðs sonar. Móðir Hákonar hét Bergljót ok var dóttir Þóris jarls. Móðir hennar hét Álǫf árbót ok var dóttir Haralds ins hárfagra.

Hallvarðr spurði Gunnar, ef hann vildi ráðask til Hákonar jarls.

Eigi vil ek þat, segir Gunnarr. Áttu nokkur langskip? segir Gunnarr. Á ek 2, segir hann.

Þá vilda ek, at vit fǿrim í hernuð ok réðim menn til með okkr. Þat vil ek, segir Hallvarðr.

Síðan fóru þeir til Víkrinnar ok tóku þar skip 2 ok bjuggusk þaðan. Þeim varð gott til manna, því at mikil ágǽti váru sǫgð frá Gunnari.

Hvert villtu nú halda? segir Gunnarr. Austr til Hísingar, segir Hallvarðr, á fund Ǫlvis, frǽnda míns.

Hvat villtu honum? segir Gunnarr.

Hann er drengr góðr, segir Hallvarðr, ok mun hann fá okkr nokkurn styrk til ferðarinnar.

Fǫrum vit þangat þá, segir Gunnarr.

Þegar er þeir váru búnir, heldu þeir austr til Hísingar ok hǫfðu þar góðar viðtǫkur. Eigi hafði Gunnarr lengi þar verit, áðr Ǫlvi fannsk mikit um hann. Ǫlvir spurði um ferð hans. Hallvarðr segir, at Gunnarr vildi í hernuð ok afla sér fjár.

Þat er engi ǽtlun, segir Ǫlvir, þar sem þit hafið lið ekki.

Nú máttu ok við auka, segir Hallvarðr.

Ek ǽtla gott at styrkja Gunnar at nokkuru, segir Ǫlvir. Ok þó at þú eigir frǽndsemi at telja við mik, þá þykki mér þó meiri slǿgr til hans.

Hvat villtu nú þá til leggja? segir hann.

Langskip 2, annat tvítugsessu en annat þrítugsessu, segir Ǫlvir.

Hverr skal þau skipa? segir Hallvarðr.

Ek skal skipa húskǫrlum mínum en bóndum annat. En þó hefi ek spurt, at ófriðr er kominn í ána. Ok veit ek eigi, hvárt þit komizk í brott.

Hverir eru komnir? segir Hallvarðr. Brǿðr 2, segir Ǫlvir.

Heitir annarr Vandill, en annarr Karl, synir Snǽulfs ins gamla ór Gautlandi austan.

Hallvarðr segir Gunnari, at Ǫlvir hafði lagt til skipin. Gunnarr varð glaðr við þat. Þeir bjuggu ferð sína þaðan, þar til er þeir váru búnir. Þeir gengu fyrir Ǫlvi ok þǫkkuðu honum, en hann bað þá fara varliga fyrir þeim brǿðrum.

Gunnarr heldr út ór elfinni, ok váru þeir Kolskeggr báðir á einu skipi, en Hallvarðr á ǫðru skipi. Þeir sjá nú skipin fyrir sér.

Þá mǽlti Gunnarr: Verum vér at nokkuru við búnir, ef þeir leita á oss, en eigum ekki við þá elligar.

Þeir gerðu svá ok bjuggusk við á skipum sínum. Hinir skilðu í sundr skipin. ok gerðu hlið í milli skipanna. Gunnarr fór fram í milli skipanna. Vandill þreif upp stafnljá ok kastaði milli skipanna ok í skipit Gunnars ok þegar dró hann at sér. Ǫlvir hafði gefit Gunnari sverð gott. Gunnarr brá nú sverðinu. Hann hafði eigi áðr á sik sett hjalminn. Hann hleypr þegar á saxit á skip Vandils ok hjó mann til bana. Karl lagði at ǫðrum megin sínu skipi ok skaut spjóti um þvert skipit ok stefndi á Gunnar miðjan. Gunnarr sér spjótit, er at honum fór, ok snerisk svá skjótt, at eigi mátti auga á festa, ok tók hinni vinstri hendi spjótit ok skaut á skip til Karls ok hafði sá bana, er fyrir varð. Kolskeggr þreif upp akkeri ok kastaði í skipit Karls ok kom fleinninn í borðit ok út í gegnum, ok fell inn sjór kolblár, ok hljópu menn allir af skeiðinni ok á ǫnnur skip. Gunnarr hleypr nú aftr á sitt skip.

Þá kom at Hallvarðr, ok tóksk þá bardagi mikill með þeim. Sá þeir nú, at formaðr var øruggr, ok gerði hverr at slíkt, er mátti. Gunnarr gerði ýmist, hjó eða skaut, ok hafði margr maðr bana fyrir honum. Kolskeggr fylgði honum vel. Karl hljóp á skip til Vandils, bróður síns, ok bǫrðusk þeir þaðan báðir um daginn.

Kolskeggr tók hvíld á skipi Gunnars, ok sér Gunnarr þat ok mǽlti til hans: Betri hefir þú ǫðrum verit í dag en þér, því at þú hefir gǫrt þá óþyrsta.

Síðan tók hann jústu eina fulla af miði ok drakk ok tóku ok bǫrðusk eftir þat. Ok þar kom, at þeir brǿðr hljópu upp á skip þeirra Vandils, ok gekk Kolskeggr með ǫðru borði, en Gunnarr með ǫðru. Í móti Gunnari gekk Vandill ok hjó þegar til hans, ok kom í skjǫldinn. Gunnarr snaraði hart skjǫldinn, er sverðit festi í, ok brotnaði sverðit undir hjǫltunum. Gunnarr hjó í móti, ok sýndisk hinum 3 vera sverðin á lofti, ok sá hann eigi, hvar hann skyldi sér helzt hlífa. Gunnarr hjó undan honum fǿtrna báða. Kolskeggr lagði Karl spjóti í gegnum. Eftir þat tóku þeir herfang mikit.

Þaðan heldu þeir suðr til Danmerkr ok þaðan austr í Smálǫnd ok bǫrðusk jafnan ok hǫfðu ávallt sigr. Ekki heldu þeir aftr at hausti.

Annat sumar heldu þeir til Rafala ok mǿttu þar víkingum ok bǫrðusk þegar ok fengu sigr. Síðan heldu þeir austr til Eysýslu ok lágu þar nokkura hríð undir nesi einu. Þeir sjá mann einn ganga ofan af nesinu. Ok Gunnarr gekk á land upp at finna manninn, ok tǫluðusk þeir við. Gunnarr spurði hann at nafni, ok nefndisk hann Tófi. Gunnarr spyrr, hvat hann vildi.

Þik vil ek finna. Herskip liggja hér ǫðrum megin undir nesinu, ok mun ek segja þér, hverir fyrir ráða. Þar ráða fyrir brǿðr 2. Heitir annarr Hallgrímr, en annarr Kolskeggr. Þá veit ek mesta orrustumenn, ok þat með, at þeir hafa vápn svá góð. Hallgrímr hefir atgeir þann, er hann hefir látit seiða til, at honum skal ekki vápn at bana verða nema hann. Þat fylgir ok, at þegar veit, ef víg er vegit með atgeirnum. því at þá syngr í honum áðr hátt. Svá hefir hann náttúru mikla á sér. Kolskeggr hefir sax. Þat er it bezta vápn. Þeir hafa lið þriðjungi meira en þér. Fé hafa þeir ok mikit ok hafa folgit á landi, ok veit ek gǫrla, hvar er. En þeir hǫfðu sent njósnarskip fyrir nesit, ok vitu þeir allt til yðvar. Þeir hafa nú ok viðbúning mikinn ok ǽtla þegar at yðr at leggja, er þeir eru búnir. Er yðr nú annat hvárt, at halda í brott þegar, ella búizk þér við sem bezt. En ef þér hafið sigr, þá skal ek fylgja þér til fjárins.

Hann gaf honum fingrgull ok gekk síðan til manna sinna ok sagði þeim, at herskip lágu ǫðrum megin nessins. ok vitu þeir allt til vár. Tǫkum vér nú vápn vár ok búumsk við ǫllu vel ok skjótt, því at nú er til fjár at vinna.

Síðan bjuggusk þeir við, ok þá er þeir váru búnir, sá þeir, at skipin fóru at þeim. Teksk nú orrusta með þeim, ok berjask þeir lengi, ok verðr mannfall mikit. Gunnarr vá margan mann. Þeir Hallgrímr hljópu í skip til Gunnars. Gunnarr sneri í móti. Hallgrímr lagði til hans atgeirnum. Slá ein var um þvert skipit, ok hljóp Gunnarr aftr yfir ǫfugr. Skjǫldr Gunnars var fyrir framan slána, ok lagði Hallgrímr í gegnum hann ok svá í slána. Gunnarr hjó á hǫndina Hallgrími, ok lamðisk handleggrinn, en sverðit beit ekki. Fell þá niðr atgeirrinn. Gunnarr tók atgeirinn ok lagði í gegnum Hallgrím. Gunnarr bar atgeirinn jafnan síðan. Þeir bǫrðusk nafnar, ok var svá nǽr um, hvárum vǽnna horfði. Þá kom Gunnarr at ok hjó þá Kolskegg banahǫgg. Eftir þat beiddu víkingar sér griða. Gunnarr lét þess kost. Létu þeir þá rannsaka valinn ok taka fé þat, sem dauðir menn hǫfðu átt. En hann gaf hinum vápn sín ok klǽði, er hann gaf grið, ok bað þá fara til fóstrjarða sinna. Heldu þeir í brott, en Gunnarr tók fé allt, þat er eftir var.

Tófi kom at Gunnari eftir bardagann ok bauð at fylgja honum til fjár þess, er víkingar hǫfðu folgit, kvað þat bǽði vera meira ok betra en hitt, er þeir hǫfðu áðr fengit. Gunnarr kvazk þat vilja. Gekk hann á land með Tófa. Kómu þeir at þar, sem viðir váru miklir saman bornir. Tófi segir, at þar var féit undir. Ruddu þeir af viðinum ok fundu þar bǽði gull ok silfr ok klǽði ok vápn góð. Báru þeir fé þetta allt á skip. Gunnarr spurði Tófa, hver laun hann vildi hafa. Hann segir:

Ek em danskr maðr at ǽtt, ok vilda ek, at þú flyttir mik til frǽnda minna.

Gunnarr spyrr, hví hann vǽri í Austrvegi.

Ek var tekinn af víkingum, segir hann, ok var mér skotit hér á land í Eysýslu, ok hefi ek hér verit síðan.