Bókastaðir

Nú er þar til máls að taka er Unnur hefir látið allt lausaféið. Nú er þar til máls at taka er Unnr hefir látit allt lausaféit. Hún gerði heiman ferð sína til Hlíðarenda og tók Gunnar vel við frændkonu sinni og var hún þar um nóttina. Hon gerði heiman ferð sína til Hlíðarenda ok tók Gunnar vel við frǽndkonu sinni ok var hon þar um nóttina. Um daginn eftir sátu þau úti og töluðu. Um daginn eftir sátu þau úti ok tǫluðu. Kom þar niður tal hennar að hún sagði honum hversu þungt henni féll til fjár. Kom þar niðr tal hennar at hon sagði honum hversu þungt henni fell til fjár.

" Illa er það, " sagði hann. " Illa er þat, " sagði hann.

" Hver úrræði vilt þú veita mér? " sagði hún. " Hver úrræði vill þú veita mér? " sagði hon.

Hann svaraði: " Haf þú fé svo mikið sem þú þarft er eg á á leigustöðum. " Hann svaraði: " Haf þú fé svá mikit sem þú þarft er ek á á leigustöðum. "

" Eigi vil eg það, " segir hún, " að eyða fé þínu. " " Eigi vil ek þat, " segir hon, " at eyða fé þínu. "

" Hversu vilt þú þá? " segir hann. " Hversu vill þú þá? " segir hann.

" Eg vil að þú heimtir fé mitt undan Hrúti, " segir hún. " Ek vil at þú heimtir fé mitt undan Hrúti, " segir hon.

" Eigi þykir mér það vænt, " segir hann, " þar er faðir þinn fékk eigi heimt og var hann lögmaður mikill en eg kann lítt til laga. " " Eigi þykkir mér þat vǽnt, " segir hann, " þar er faðir þinn fekk eigi heimt ok var hann lǫgmaðr mikill en ek kann lítt til laga. "

Hún svaraði: " Meir þreytti Hrútur það með kappi en með lögum en faðir minn var gamall og þótti mönnum því það ráð að þeir þreyttu það ekki með sér. Hon svaraði: " Meir þreytti Hrútr þat með kappi en með lǫgum en faðir minn var gamall ok þótti mǫnnum því þat ráð at þeir þreyttu þat ekki með sér. Enda er sá engi minn frændi að gangi í þetta mál ef þú hefir eigi þrek til. " Enda er sá engi minn frǽndi at gangi í þetta mál ef þú hefir eigi þrek til. "

" Þora mun eg, " segir hann, " að heimta fé þetta en eigi veit eg hversu upp skal taka málið. " " Þora mun ek, " segir hann, " at heimta fé þetta en eigi veit ek hversu upp skal taka málit. "

Hún svaraði: " Far þú og finn Njál að Bergþórshvoli. Hon svaraði: " Far þú ok finn Njál at Bergþórshváli. Hann mun ráðin kunna til að leggja. Hann mun ráðin kunna til at leggja. Er hann og vinur þinn mikill. " Er hann ok vinr þinn mikill. "

" Von er mér að hann ráði mér heilt sem öllum öðrum, " segir hann. " Ván er mér at hann ráði mér heilt sem ǫllum ǫðrum, " segir hann.

Svo lauk með þeim að Gunnar tók við málinu en fékk henni fé til bús síns sem hún þurfti og fór hún heim síðan. Svá lauk með þeim at Gunnar tók við málinu en fekk henni fé til bús síns sem hon þurfti ok fór hon heim síðan.

Gunnar ríður nú að finna Njál og tók hann við honum vel og gengu þegar á tal. Gunnar ríðr nú at finna Njál ok tók hann við honum vel ok gengu þegar á tal.

Gunnar mælti: " Heilræði er eg kominn að sækja að þér. " Gunnar mǽlti: " Heilrǽði er ek kominn at sǿkja at þér. "

Njáll svaraði: " Margir eru þess vinir mínir maklegir að eg leggi til það sem heilt er en ætla eg að eg leggi mesta stund á við þig. " Njáll svaraði: " Margir eru þess vinir mínir maklegir at ek leggi til þat sem heilt er en ætla ek at ek leggi mesta stund á við þik. "

Gunnar mælti: " Eg vil gera þér kunnigt að eg hefi tekið fjárheimtu af Unni á Hrút. " Gunnar mǽlti: " Ek vil gera þér kunnigt at ek hefi tekit fjárheimtu af Unni á Hrút. "

" Það er mikið vandamál, " segir Njáll, " og mikil hætta hversu fer. " Þat er mikit vandamál, " segir Njáll, " ok mikil hǽtta hversu ferr. En þó mun eg til leggja með þér það er mér þykir vænst og mun það endast ef þú bregður hvergi af en líf þitt er í hættu ef þú gerir eigi svo. " En þó mun ek til leggja með þér þat er mér þykkir vǽnst ok mun þat endast ef þú bregður hvergi af en líf þitt er í hǽttu ef þú gerir eigi svá. "

" Hvergi skal eg af bregða, " segir Gunnar. " Hvergi skal ek af bregða, " segir Gunnar.

Þá þagði Njáll nokkura stund og mælti síðan: " Hugsað hefi eg málið og mun það duga. " Þá þagði Njáll nǫkkura stund ok mǽlti síðan: " Hugsat hefi ek málit ok mun þat duga. "

" Nú skalt þú ríða heiman við hinn þriðja mann. " Nú skalt þú ríða heiman við inn þriðja mann. Skalt þú hafa voskufl ystan klæða og undir söluvoðarkyrtil mórendan. Skalt þú hafa voskufl ystan klǽða ok undir söluvoðarkyrtil mórendan. Þar skalt þú hafa undir hin góðu klæði þín og taparöxi í hendi. Þar skalt þú hafa undir in góðu klǽði þín ok taparøxi í hendi. Tvo hesta skal hafa hver yðvar, aðra feita en aðra magra. Tvá hesta skal hafa hverr yðvar, aðra feita en aðra magra. Þú skalt hafa héðan smíði. Þú skalt hafa héðan smíði. Þér skuluð ríða þegar á morgun og er þér komið yfir Hvítá vestur þá skalt þú láta slota hatt þinn mjög. Þér skuluð ríða þegar á morgun ok er þér komið yfir Hvítá vestr þá skalt þú láta slota hatt þinn mjǫk. Þá mun eftir spurt hver sá sé hinn mikli maður. Þá mun eftir spurt hver sá sé inn mikli maðr. Förunautar þínir skulu segja að þar sé Kaupa-Héðinn hinn mikli, eyfirskur maður, og fari með smíði. Fǫrunautar þínir skulu segja at þar sé Kaupa-Héðinn inn mikli, eyfirzkr maðr, ok fari með smíði. Hann er maður skapillur og margmæltur, þykist einn vita allt. Hann er maðr skapillr ok margmæltur, þykisk einn vita allt. Hann rekur aftur kaup sín oftlega og flýgur á menn þegar er eigi er svo gert sem hann vill. Hann rekr aftr kaup sín oftlega ok flýgr á menn þegar er eigi er svá gert sem hann vill. Þú skalt ríða vestur til Borgarfjarðar og láta þá falt hvarvetna smíðið og reka aftur kaupin mjög. Þú skalt ríða vestr til Borgarfjarðar ok láta þá falt hvarvetna smíðit ok reka aftr kaupin mjǫk. Þá mun sá orðrómur á leggjast að Kaupa-Héðinn sé manna verstur viðfangs og síst sé logið frá honum. Þá mun sá orðrómr á leggjast at Kaupa-Héðinn sé manna verstr viðfangs ok síst sé logit frá honum.

Þú skalt ríða til Norðurárdals og svo til Hrútafjarðar og til Laxárdals og til þess er þú kemur á Höskuldsstaði. Þú skalt ríða til Norðurárdals ok svá til Hrútafjarðar ok til Laxárdals ok til þess er þú kemr á Hǫskuldsstaði. Þar skalt þú vera um nótt og sitja utarlega og drepa niður höfði. Þar skalt þú vera um nótt ok sitja utarlega ok drepa niðr hǫfði. Höskuldur mun mæla að ekki skuli eiga við Kaupa-Héðin og segja að hann sé óvinveittur. Hǫskuldr mun mǽla at ekki skyli eiga við Kaupa-Héðin ok segja at hann sé óvinveittr. Síðan munt þú fara í braut um morguninn eftir og koma á næsta bæ hjá Hrútsstöðum. Síðan munt þú fara í braut um morguninn eftir ok koma á nǽsta bǿ hjá Hrútsstǫðum. Þar skalt þú láta falt smíðið og hafa það uppi af er verst er og berja í brestina. Þar skalt þú láta falt smíðit ok hafa þat uppi af er verst er ok berja í brestina. Bóndi mun að hyggja og mun hann finna brestina. Bóndi mun at hyggja ok mun hann finna brestina. Þú skalt hnykkja af honum og mæla illt við hann. Þú skalt hnykkja af honum ok mǽla illt við hann.

Hann mun segja að það sé von að þú gefist honum eigi vel " er þú gefst öllum öðrum illa. " Hann mun segja at þat sé ván at þú gefist honum eigi vel " er þú gefsk ǫllum ǫðrum illa. "

Þá skalt þú fljúga á hann þó að þú sért því óvanur og still þó aflinu að þú verðir eigi kenndur og ekki sé grunað. Þá skalt þú fljúga á hann þó at þú sér því óvanr ok still þó aflinu at þú verðir eigi kenndr ok ekki sé grunat. Þá mun sendur maður á Hrútsstaði að segja Hrúti að betra mun að skilja ykkur. Þá mun sendr maðr á Hrútsstaði at segja Hrúti at betra mun at skilja ykkr. Hann mun þegar senda eftir þér en þú skalt og þegar fara. Hann mun þegar senda eftir þér en þú skalt ok þegar fara. Þér mun skipað á hinn óæðra bekk gegnt öndugi Hrúts. Þér mun skipat á inn óǿðra bekk gegnt öndugi Hrúts. Þú skalt kveðja hann. Þú skalt kveðja hann. Hann mun vel taka þér og spyrja hvort þú sért norðlenskur. Hann mun vel taka þér ok spyrja hvárt þú sér norðlenskr. Þú skalt segja að þú sért eyfirskur maður. Þú skalt segja at þú sér eyfirzkr maðr. Hann mun spyrja hvort þar séu allmargir ágætismenn. Hann mun spyrja hvárt þar sé allmargir ágǽtismenn.

" Ærinn hafa þeir klækiskap, " skalt þú segja. " Ǿrinn hafa þeir klækiskap, " skalt þú segja.

" Er þér kunnigt til Reykjardals? " mun hann segja. " Er þér kunnigt til Reykjardals? " mun hann segja.

" Kunnigt er mér um allt Ísland, " skalt þú segja. " Kunnigt er mér um allt Ísland, " skalt þú segja.

" Eru í Reykjardal kappar miklir? " mun hann segja. " Eru í Reykjardal kappar miklir? " mun hann segja.

" Þjófar eru þar og illmenni, " skalt þú segja. " Þjófar eru þar ok illmenni, " skalt þú segja.

Þá mun Hrútur hlæja og þykja gaman að. Þá mun Hrútr hlǽja ok þykkja gaman at. Munuð þið þá tala um menn í Austfirðingafjórðungi og skalt þú öllum leggja nokkuð ámæli. Munuð þit þá tala um menn í Austfirðingafjórðungi ok skalt þú ǫllum leggja nakkvat ámǽli. Tal ykkart mun koma á Rangárvöllu. Tal ykkart mun koma á Rangárvǫllu. Þá skalt þú segja að þar sé síst mannval síðan Mörður gígja var dauður. Þá skalt þú segja at þar sé síst mannval síðan Mǫrðr gígja var dauðr. Hann mun spyrja hvað þú færir til þess að eigi megi koma maður í stað hans. Hann mun spyrja hvat þú fǿrir til þess at eigi megi koma maðr í stað hans. Þú skalt því svara að hann var maður svo vitur og svo mikill lagamaður og málafylgju að aldrei varð á um hans höfðingskap. Þú skalt því svara at hann var maðr svá vitr ok svá mikill lagamaðr ok málafylgju at aldrei varð á um hans hǫfðingskap.

Hann mun spyrja hvort þér sé nokkuð af kunnigt " hversu fór með okkur? " Hann mun spyrja hvárt þér sé nǫkkut af kunnigt " hversu fór með okkr? "

" Kunnigt er mér, " skalt þú segja, " að hann tók af þér konuna en þú hafðir ekki. " " Kunnigt er mér, " skalt þú segja, " at hann tók af þér konuna en þú hafðir ekki. "

Þá mun Hrútur svara: " Þótti þér ekki á verða fyrir honum er hann náði eigi fénu en bjó þó til málið? " Þá mun Hrútr svara: " Þótti þér ekki á verða fyrir honum er hann náði eigi fénu en bjó þó til málit? "

" Hér má eg þér vel svara, " skalt þú segja, " þú skoraðir honum til einvígis en hann var maður gamall og réðu vinir hans honum að hann berðist eigi við þig og drap svo niður málinu. " " Hér má ek þér vel svara, " skalt þú segja, " þú skoraðir honum til einvígis en hann var maðr gamall ok réðu vinir hans honum at hann berðisk eigi við þik ok drap svá niðr málinu. "

" Mælti eg það, " mun Hrútur segja, " og þótti það heimskum mönnum sem lög væri en málið mátti þó upp taka á öðru þingi ef hann hefði þrek til haft. " " Mǽlti ek þat, " mun Hrútr segja, " ok þótti þat heimskum mǫnnum sem lǫg vǽri en málit mátti þó upp taka á ǫðru þingi ef hann hefði þrek til haft. "

" Veit eg það, " skalt þú segja. " Veit ek þat, " skalt þú segja.

Hann mun þá spyrja þig: " Kannt þú nokkuð í lögum? " Hann mun þá spyrja þik: " Kannt þú nakkvat í lǫgum? "

" Kunna þótti eg norður þar, " skalt þú segja, " en þó munt þú segja mér verða hversu málið skal upp taka. " " Kunna þótti ek norðr þar, " skalt þú segja, " en þó munt þú segja mér verða hversu málit skal upp taka. "

Hrútur mun mæla: " Að hverju máli vilt þú spyrja? " Hrútur mun mǽla: " At hverju máli vill þú spyrja? "

" Að því, " skalt þú segja, " er mig skiptir engu, hversu upp skal taka fjárheimtuna Unnar. " " At því, " skalt þú segja, " er mik skiptir engu, hversu upp skal taka fjárheimtuna Unnar. "

" Stefna skal málinu svo að eg heyri á eða að lögheimili mínu, " mun Hrútur segja. " Stefna skal málinu svá at ek heyra á eða at lögheimili mínu, " mun Hrútr segja.

" Stefn þú nú þá, " skalt þú segja, " en eg mun í annað sinn. " " Stefn þú nú þá, " skalt þú segja, " en ek mun í annat sinn. "

Þá mun Hrútur stefna og skalt þú að því vandlega hyggja hver atkvæði hann hefir. Þá mun Hrútr stefna ok skalt þú at því vandlega hyggja hver atkvǽði hann hefir. Þá mun Hrútur mæla að þú skulir stefna. Þá mun Hrútr mǽla at þú skulir stefna. Þú skalt þá stefna og skal rangt svo að eigi sé meir en annað hvert orð rétt. Þú skalt þá stefna ok skal rangt svá at eigi sé meir en annat hvert orð rétt. Þá mun Hrútur hlæja og mun hann þá ekki gruna en mæla þó að fátt sé rétt í. Þá mun Hrútr hlǽja ok mun hann þá ekki gruna en mǽla þó at fátt sé rétt í. Þú skalt kenna förunautum þínum að þeir hafi glapið þig. Þú skalt kenna fǫrunautum þínum at þeir hafi glapit þik. Þá skalt þú biðja Hrút að hann mæli fyrir þér og að hann leyfi að þú stefnir í annað sinn og mælir eftir honum. Þá skalt þú biðja Hrút at hann mǽli fyrir þér ok at hann leyfi at þú stefnir í annat sinn ok mǽlir eftir honum. Hann mun leyfa þér og stefna sjálfur málinu. Hann mun leyfa þér ok stefna sjálfr málinu. Þú skalt þegar stefna eftir og mæla þá rétt og spyrja Hrút hvort rétt sé stefnt. Þú skalt þegar stefna eftir ok mǽla þá rétt ok spyrja Hrút hvárt rétt sé stefnt. Hann mun segja þér að eigi megi það ónýta. Hann mun segja þér at eigi megi þat ónýta.

Þá skalt þú mæla hátt svo að förunautar þínir heyri: " Stefni eg handseldri sök Unnar Marðardóttur. " Þá skalt þú mǽla hátt svá at fǫrunautar þínir heyri: " Stefni ek handseldri sǫk Unnar Marðardóttur. "

En þegar er menn eru sofnaðir þá skuluð þér upp standa og fara hljóðlega, ganga út og bera söðla yðra í haga til hinna feitu hestanna og ríða þeim en láta hina eftir. En þegar er menn eru sofnaðir þá skuluð þér upp standa ok fara hljóðlega, ganga út ok bera sǫðla yðra í haga til inna feitu hestanna ok ríða þeim en láta ina eftir. Þér skuluð ríða upp úr búfjárhögum og vera þar þrjár nætur. Þér skuluð ríða upp ór búfjárhǫgum ok vera þar þrjár nætur. Svo nokkuru mun yðvar leita farið lengi. Svá nǫkkuru mun yðvar leita farit lengi. Síðan skuluð þér ríða heim suður og ríða um nætur en liggja um daga. Síðan skuluð þér ríða heim suðr ok ríða um nætur en liggja um daga. En vér munum fara til þings og veita að málunum. " En vér munum fara til þings ok veita at málunum. "

Gunnar þakkaði honum og reið heim fyrst. Gunnar þakkaði honum ok reið heim fyrst.

Gunnar reið heiman tveim nóttum síðar og tveir menn með honum. Gunnar reið heiman tveim nóttum síðar ok tveir menn með honum. Þeir riðu þar til er þeir komu á Bláskógaheiði. Þeir riðu þar til er þeir kómu á Bláskógaheiði. Þar riðu menn í móti þeim og spurðu hver sá væri hinn mikli maður er svo lítt var sýndur. Þar riðu menn í móti þeim ok spurðu hver sá vǽri inn mikli maðr er svá lítt var sýndr. Förunautar hans sögðu að þar var Kaupa-Héðin hinn mikli. Fǫrunautar hans sǫgðu at þar var Kaupa-Héðin inn mikli.

Þeir svöruðu: " Eigi er þar hins verra eftir von er slíkur fer fyrir. " Þeir svǫruðu: " Eigi er þar ins verra eftir ván er slíkr ferr fyrir. "

Héðinn lét þegar sem hann mundi á þá ráða en þó fóru hvorir leið sína. Héðinn lét þegar sem hann mundi á þá ráða en þó fóru hvorir leið sína.

Gunnar fór með öllu sem fyrir hann var lagt og var á Höskuldsstöðum um nótt og fór þaðan ofan eftir dal og kom á næsta bæ hjá Hrútsstöðum. Gunnar fór með ǫllu sem fyrir hann var lagt ok var á Hǫskuldsstǫðum um nótt ok fór þaðan ofan eftir dal ok kom á nǽsta bǿ hjá Hrútsstǫðum. Þar lét hann falt smíðið og seldi þrjá smíðisgripi. Þar lét hann falt smíðit ok seldi þrjá smíðisgripi. Bóndi fann að á var smíðinu og kallaði fals í. Bóndi fann at á var smíðinu ok kallaði fals í. Héðinn réð þegar á bónda. Héðinn réð þegar á bónda. Það var sagt Hrúti og sendi hann eftir Héðni. Þat var sagt Hrúti ok sendi hann eftir Héðni. Hann fór þegar á fund Hrúts og hafði þar góðar viðtökur. Hann fór þegar á fund Hrúts ok hafði þar góðar viðtǫkur. Skipaði Hrútur honum gegnt sér og fór orðtak þeirra sem Njáll gat til. Skipaði Hrútr honum gegnt sér ok fór orðtak þeira sem Njáll gat til. Þá sagði Hrútur honum hversu upp skyldi taka málið og stefndi fyrir málinu en hann mælti eftir og stefndi rangt. Þá sagði Hrútr honum hversu upp skyldi taka málit ok stefndi fyrir málinu en hann mǽlti eftir ok stefndi rangt. Þá brosti Hrútur og grunaði ekki. Þá brosti Hrútr ok grunaði ekki. Þá mælti hann að Hrútur skyldi stefna í annað sinn. Þá mǽlti hann at Hrútr skyldi stefna í annat sinn. Svo gerði Hrútur. Svá gerði Hrútr. Héðinn stefndi þá í annað sinn og stefndi þá rétt og vitnaði undir förunauta sína að hann stefndi handseldri sök Unnar Marðardóttur. Héðinn stefndi þá í annat sinn ok stefndi þá rétt ok vitnaði undir fǫrunauta sína at hann stefndi handseldri sǫk Unnar Marðardóttur. Hann fór til svefns um kveldið sem aðrir menn. Hann fór til svefns um kveldit sem aðrir menn.

En er Hrútur var sofnaður tóku þeir föng sín og höfðu til hesta sinna, ríða síðan yfir ána og svo fram Hjarðarholts megin þar til er þraut dalinn og eru þar í fjöllunum millum og Haukadals og komu sér þar er eigi mátti finna þá fyrr en riðið væri að þeim. En er Hrútr var sofnaðr tóku þeir fǫng sín ok hǫfðu til hesta sinna, ríða síðan yfir ána ok svá fram Hjarðarholts megin þar til er þraut dalinn ok eru þar í fjöllunum millum ok Haukadals ok kómu sér þar er eigi mátti finna þá fyrr en riðit vǽri at þeim.

Söðlar þeirra og vopn höfðu varðveitt verið í smiðju svo að þeir máttu sjálfir út ná. Sǫðlar þeira ok vápn hǫfðu varðveitt verit í smiðju svá at þeir máttu sjálfir út ná. Urðu því engir menn varir við brautferð þeirra. Urðu því engir menn varir við brautferð þeira.

Þessa nótt öndverða vaknaði Höskuldur á Höskuldsstöðum og vakti upp alla heimamenn sína. Þessa nótt ǫndverða vaknaði Hǫskuldr á Hǫskuldsstǫðum ok vakti upp alla heimamenn sína.

" Eg vil segja yður draum minn, " segir hann. " Ek vil segja yðr draum minn, " segir hann. " Eg þóttist sjá bjarndýri mikið ganga út úr húsunum og vissi eg að eigi fannst þessa dýrs maki og fylgdu því húnar tveir og vildu þeir vel dýrinu. " Ek þóttist sjá bjarndýri mikit ganga út ór húsunum ok vissa ek at eigi fannsk þessa dýrs maki ok fylgðu því húnar tveir ok vildu þeir vel dýrinu. Það stefndi til Hrútsstaða og gekk þar inn í húsin. Þat stefndi til Hrútsstaða ok gekk þar inn í húsin. Síðan vaknaði eg. Síðan vaknaða ek. Nú vil eg spyrja yður hvað þér sáuð til hins mikla manns. " Nú vil ek spyrja yðr hvat þér sáuð til ins mikla manns. "

Einn maður svaraði honum: " Það sá eg að fram undan ermi hans kom eitt gullhlað og rautt klæði en á hinni hægri hendi hafði hann gullhring. " Einn maðr svaraði honum: " Þat sá ek at fram undan ermi hans kom eitt gullhlað ok rautt klǽði en á inni hǿgri hendi hafði hann gullhring. "

Höskuldur mælti: " Þetta er engis manns fylgja nema Gunnars frá Hlíðarenda. Hǫskuldr mǽlti: " Þetta er engis manns fylgja nema Gunnars frá Hlíðarenda. Þykist eg nú sjá allt eftir og skulum vér nú ríða á Hrútsstaði. " Þykist ek nú sjá allt eftir ok skulum vér nú ríða á Hrútsstaði. "

Þeir gengu út allir og fóru á Hrútsstaði og drápu á dyr en maður gekk út og lauk upp hurðinni. Þeir gengu út allir ok fóru á Hrútsstaði ok drápu á dyr en maðr gekk út ok lauk upp hurðunni. Þeir gengu þegar inn. Þeir gengu þegar inn. Hrútur lá í lokrekkju og spyr hverjir komnir eru. Hrútr lá í lokrekkju ok spyrr hverir komnir eru. Höskuldur sagði til sín og spurði hvað þar væri gesta. Hǫskuldr sagði til sín ok spurði hvat þar vǽri gesta.

Hann svarar: " Hér er Kaupa-Héðinn. " Hann svarar: " Hér er Kaupa-Héðinn. "

Höskuldur mælti: " Breiðari mun um bakið því að eg get hér verið hafa Gunnar frá Hlíðarenda. " Hǫskuldr mǽlti: " Breiðari mun um bakit því at ek get hér verit hafa Gunnar frá Hlíðarenda. "

" Þá mun hér slægleiksmunur orðið hafa, " segir Hrútur. " Þá mun hér slægleiksmunur orðit hafa, " segir Hrútr.

" Hvað er að orðið? " segir Höskuldur. " Hvat er at orðit? " segir Hǫskuldr.

" Eg sagði honum hversu upp skyldi taka fjárheimtuna Unnar og stefndi eg mér sjálfur en hann stefndi eftir. " Ek sagða honum hversu upp skyldi taka fjárheimtuna Unnar ok stefnda ek mér sjálfr en hann stefndi eftir. Og mun hann þann hafa málatilbúnaðinn og er sá réttur. " Ok mun hann þann hafa málatilbúnaðinn ok er sá réttr. "

" Mikill er viskumunur orðinn, " segir Höskuldur, " og mun eigi Gunnar einn hafa um ráðið. " Mikill er viskumunur orðinn, " segir Hǫskuldr, " ok mun eigi Gunnar einn hafa um ráðit. Njáll mun þessi ráð hafa til lagið því að engi er hans maki að viti. " Njáll mun þessi ráð hafa til lagit því at engi er hans maki at viti. "

Þeir leita nú Héðins og er hann allur í brautu. Þeir leita nú Héðins ok er hann allr í brautu. Þeir söfnuðu liði og leituðu þeirra þrjá daga og þrjár nætur og fundu þá eigi. Þeir sǫfnuðu liði ok leituðu þeira þrjá daga ok þrjár nætur ok fundu þá eigi.

Gunnar reið suður af fjallinu til Haukadals og fyrir austan skarð og norður til Holtavörðuheiðar og létti eigi fyrr en hann kom heim. Gunnar reið suðr af fjallinu til Haukadals ok fyrir austan skarð ok norðr til Holtavörðuheiðar ok létti eigi fyrr en hann kom heim. Hann fann Njál og sagði honum að vel hafði dugað ráðið. Hann fann Njál ok sagði honum at vel hafði dugat ráðit.

Gunnar reið til alþingis. Gunnar reið til alþingis. Þeir Hrútur og Höskuldur riðu og til þings og fjölmenntu mjög. Þeir Hrútr ok Hǫskuldr riðu ok til þings ok fjǫlmenntu mjǫk. Gunnar sækir mál þetta á þingi. Gunnar sǿkir mál þetta á þingi. Hann kvaddi búa til máls og höfðu þeir Hrútur ætlað að veita honum atgöngu en treystust eigi. Hann kvaddi búa til máls ok hǫfðu þeir Hrútr ǽtlat at veita honum atgǫngu en treystusk eigi. Síðan gekk Gunnar að Breiðfirðingadómi og bauð Hrúti að hlýða til eiðspjalls síns og framsögu sakar og sóknargagna allra. Síðan gekk Gunnar at Breiðfirðingadómi ok bauð Hrúti at hlýða til eiðspjalls síns ok framsǫgu sakar ok sóknargagna allra. Eftir það vann hann eið og sagði fram sök. Eftir þat vann hann eið ok sagði fram sǫk. Síðan lét hann bera stefnuvætti, þá sakartökuvætti. Síðan lét hann bera stefnuvǽtti, þá sakartǫkuvǽtti. Njáll var eigi við dóminn. Njáll var eigi við dóminn.

Nú sótti Gunnar málið þar til er hann bauð til varna. Nú sótti Gunnar málit þar til er hann bauð til varna. Hrútur nefndi votta og sagði ónýtt málið og sagði hann misst hafa þeirra þriggja vottorða er í dóminn áttu að koma. Hrútr nefndi votta ok sagði ónýtt málit ok sagði hann misst hafa þeira þriggja vottorða er í dóminn áttu at koma. Eitt, það er nefnt var fyrir rekkjustokki, annað fyrir karldyrum, þriðja að Lögbergi. Eitt, þat er nefnt var fyrir rekkjustokki, annat fyrir karldyrum, þriðja at Lǫgbergi. Njáll var þá kominn til dómsins og kveðst borgið munu geta málinu og sökinni ef þeir vildu það þreyta. Njáll var þá kominn til dómsins ok kvezk borgit munu geta málinu ok sǫkinni ef þeir vildu þat þreyta.

" Eigi vil eg það, " sagði Gunnar, " eg skal gera Hrúti slíkan sem hann gerði Merði frænda mínum. " Eigi vil ek þat, " sagði Gunnar, " ek skal gera Hrúti slíkan sem hann gerði Merði frǽnda mínum. Eða hvort eru þeir bræður svo nær, Hrútur og Höskuldur, að þeir megi heyra mál mitt? " Eða hvárt eru þeir brǿðr svá nǽr, Hrútr ok Hǫskuldr, at þeir megi heyra mál mitt? "

" Heyra megum við, " segir Hrútur, " eða hvað vilt þú? " " Heyra megum við, " segir Hrútr, " eða hvat vill þú? "

Gunnar mælti: " Þeir séu heyrandi vottar er hjá eru að eg skora þér Hrútur til hólmgöngu og skalt þú berjast við mig í dag í hólmi þeim er hér er í Öxará. Gunnar mǽlti: " Þeir sé heyrandi vottar er hjá eru at ek skora þér Hrútr til hólmgöngu ok skalt þú berjast við mik í dag í hólmi þeim er hér er í Øxará. En ef þú vilt eigi berjast þá greið þú út féið allt í dag. " En ef þú vill eigi berjast þá greið þú út féit allt í dag. "

Síðan gekk Gunnar frá dóminum með öllu liði sínu. Síðan gekk Gunnar frá dóminum með ǫllu liði sínu. Þeir Höskuldur og Hrútur gengu og heim og var málið hvorki sótt né varið þaðan af. Þeir Hǫskuldr ok Hrútr gengu ok heim ok var málit hvorki sótt né varit þaðan af.

Hrútur mælti er hann kom inn í búðina: " Það hefir mig aldrei hent að sá nokkur maður hafi mér einvígi boðið að eg hafi undan gengið. " Hrútr mǽlti er hann kom inn í búðina: " Þat hefir mik aldrei hent at sá nokkurr maðr hafi mér einvígi boðit at ek hafi undan gengit. "

" Það munt þú ætla að berjast, " segir Höskuldur, " en eigi skal það ef eg ræð því að eigi fer þér nær við Gunnar en Merði mundi við þig og skulum við heldur greiða féið báðir saman Gunnari. " " Þat munt þú ætla at berjast, " segir Hǫskuldur, " en eigi skal þat ef ek rǽð því at eigi ferr þér nǽr við Gunnar en Merði mundi við þik ok skulum við heldr greiða féit báðir saman Gunnari. "

Síðan spurðu þeir bræður bændur hvað þeir vildu til leggja. Síðan spurðu þeir brǿðr bǿndr hvat þeir vildu til leggja. Þeir svöruðu allir að þeir mundu til leggja slíkt sem Hrútur vildi. Þeir svǫruðu allir at þeir mundu til leggja slíkt sem Hrútr vildi.

" Göngum þá, " segir Höskuldur, " til búðar Gunnars og greiðum af höndum féið. " " Gǫngum þá, " segir Hǫskuldr, " til búðar Gunnars ok greiðum af hǫndum féit. "

Þeir gengu til búðar Gunnars og kölluðu hann út. Þeir gengu til búð Gunnars ok kǫlluðu hann út. Hann gekk út í búðardyrnar og menn með honum. Hann gekk út í búðardyrnar ok menn með honum.

Höskuldur mælti: " Nú er að taka við fénu. " Hǫskuldr mǽlti: " Nú er at taka við fénu. "

Gunnar mælti: " Greiðið nú þá. Gunnar mǽlti: " Greiðið nú þá. Eg er búinn við að taka. " Ek em búinn við at taka. "

Þeir greiddu féið allt vel af hendi. Þeir greiddu féit allt vel af hendi.

Þá mælti Höskuldur: " Njót þú nú sem þú hefir aflað. " Þá mǽlti Hǫskuldr: " Njót þú nú sem þú hefir aflat. "

" Vel munum vér njóta því að sönn er fjárheimtan, " segir Gunnar. " Vel munum vér njóta því at sǫnn er fjárheimtan, " segir Gunnar.

" Illa mun þér launað vera. " segir Hrútur. " Illa mun þér launat vera. " segir Hrútr.

" Fer það sem má. " segir Gunnar. " Ferr þat sem má. " segir Gunnar.

Þeir Höskuldur gengu heim til búðar sinnar og var honum mikið í skapi og mælti til Hrúts: " Hvort mun Gunnari aldrei hefnast þessi ójafnaður? " Þeir Hǫskuldr gengu heim til búðar sinnar ok var honum mikit í skapi ok mǽlti til Hrúts: " Hvárt mun Gunnari aldrei hefnast þessi ójafnaður? "

" Eigi mun það, " segir Hrútur, " hefnast mun honum víst og mun oss verða í því engi hefnd né frami. " Eigi mun þat, " segir Hrútr, " hefnast mun honum víst ok mun oss verða í því engi hefnd né frami. En þó er það líkast að hann snúist til vorrar ættar um vinfengið. " En þó er þat líkast at hann snúist til vorrar ǽttar um vinfengit. "

Hættu þeir þá talinu. Hǽttu þeir þá talinu.

Gunnar sýndi Njáli féið. Gunnar sýndi Njáli féit.

Njáll mælti: " Vel hefur nú vegnað, " sagði hann. Njáll mǽlti: " Vel hefir nú vegnat, " sagði hann.

" Og hefir af þér til leitt, " segir Gunnar. " Ok hefir af þér til leitt, " segir Gunnar.

Menn riðu heim af þingi og hafði Gunnar hina mestu sæmd af málinu. Menn riðu heim af þingi ok hafði Gunnar ina mestu sæmd af málinu.

Gunnar færði féið allt Unni og vildi hann ekki af hafa en kveðst meira heimta þykjast eiga að henni síðan eða að hennar frændum en að öðrum mönnum. Gunnar fǿrði féit allt Unni ok vildi hann ekki af hafa en kvezk meira heimta þykjast eiga at henni síðan eða at hennar frǽndum en at ǫðrum mǫnnum. Hún kvað það svo vera. Hon kvað þat svá vera.

Valgarður hét maður. Valgarðr hét maðr. Hann bjó að Hofi við Rangá. Hann bjó at Hofi við Rangá. Hann var sonur Jörundar goða, Hrafnssonar hins heimska, Valgarðssonar, Ævarssonar, Vémundarsonar orðlokars, Þórólfssonar voganefs, Þrándarsonar hins gamla, Haraldssonar hilditannar, Hrærekssonar slöngvanbauga. Hann var son Jǫrundar goða, Hrafnssonar ins heimska, Valgarðssonar, Ævarssonar, Vémundarsonar orðlokars, Þórólfssonar voganefs, Þrándarsonar ins gamla, Haraldssonar hilditannar, Hrærekssonar slöngvanbauga. Móðir Haralds hilditannar var Auður dóttir Ívars víðfaðma Hálfdanarsonar hins snjalla. Móðir Haralds hilditannar var Auðr dóttir Ívars víðfaðma Hálfdanarsonar ins snjalla. Bróðir Valgarðs hins grá var Úlfur aurgoði er Oddaverjar eru frá komnir. Bróðir Valgarðs ins grá var Úlfr aurgoði er Oddaverjar eru frá komnir. Úlfur aurgoði var faðir Svarts, föður Löðmundar, föður Sigfúss, föður Sæmundar hins fróða, en frá Valgarði er kominn Kolbeinn ungi. Úlfr aurgoði var faðir Svarts, fǫður Lǫðmundar, fǫður Sigfúss, fǫður Sǽmundar ins fróða, en frá Valgarði er kominn Kolbeinn ungi.

Þeir bræður, Úlfur aurgoði og Valgarður hinn grái, fóru að biðja Unnar og giftist hún Valgarði án ráði allra frænda sinna en það þótti Gunnari illa og Njáli og mörgum öðrum því að Valgarður var maður grályndur og óvinsæll. Þeir brǿðr, Úlfr aurgoði ok Valgarðr inn grái, fóru at biðja Unnar ok giftisk hon Valgarði án ráði allra frǽnda sinna en þat þótti Gunnari illa ok Njáli ok mǫrgum ǫðrum því at Valgarðr var maðr grályndr ok óvinsǽll.

Þau gátu sér son er Mörður hét og er sá lengi við þessa sögu. Þau gátu sér son er Mǫrðr hét ok er sá lengi við þessa sǫgu. Þá er hann var fullkominn að aldri var hann illa til frænda sinna og einna verst til Gunnars. Þá er hann var fullkominn at aldri var hann illa til frǽnda sinna ok einna verst til Gunnars. Hann var slægur í skapferðum og illgjarn í ráðum. Hann var slǿgr í skapferðum ok illgjarn í ráðum.

Nú skal nefna sonu Njáls. Nú skal nefna sonu Njáls. Skarphéðinn hét hinn elsti. Skarphéðinn hét inn ellzti. Hann var mikill maður vexti og styrkur, vígur vel, syndur sem selur, manna fóthvatastur, skjótráður og öruggur, gagnorður og skjótorður en þó löngum vel stilltur. Hann var mikill maðr vexti ok styrkr, vígr vel, syndr sem selr, manna fóthvatastr, skjótráðr ok øruggr, gagnorðr ok skjótorðr en þó lǫngum vel stilltr. Hann var jarpur á hár og sveipur í hárinu, eygður vel, fölleitur og skarpleitur, liður á nefi og lá hátt tanngarðurinn, munnljótur nokkuð og þó manna hermannlegastur. Hann var jarpr á hár ok sveipr í hárinu, eygðr vel, fǫlleitr ok skarpleitr, liðr á nefi ok lá hátt tanngarðrinn, munnljótr nǫkkut ok þó manna hermannlegastr.

Grímur hét annar sonur Njáls. Grímr hét annarr son Njáls. Hann var svartur á hár og þó fríðari sýnum en Skarphéðinn og var bæði mikill og sterkur. Hann var svartr á hár ok þó fríðari sýnum en Skarphéðinn ok var bǽði mikill ok sterkr.

Helgi hét hinn þriðji sonur Njáls. Helgi hét inn þriði son Njáls. Hann var fríður maður sýnum og hærður vel. Hann var fríðr maðr sýnum ok hǽrðr vel. Hann var sterkur maður og vel vígur. Hann var sterkr maðr ok vel vígr. Hann var vitur maður og stilltur vel. Hann var vitr maðr ok stilltr vel. Allir voru þeir ókvongaðir synir Njáls. Allir váru þeir ókvongaðir synir Njáls.

Höskuldur hét hinn fjórði sonur Njáls. Hǫskuldr hét inn fjórði son Njáls. Hann var laungetinn. Hann var laungetinn. Móðir hans hét Hróðný og var Höskuldsdóttir, systir Ingjalds frá Keldum. Móðir hans hét Hróðný ok var Höskuldsdóttir, systir Ingjalds frá Keldum.

Njáll spurði Skarphéðinn ef hann vildi kvongast. Njáll spurði Skarphéðinn ef hann vildi kvongast. Hann bað föður sinn ráða. Hann bað fǫður sinn ráða. Bað Njáll þá til handa honum Þórhildar dóttur Hrafns úr Þórólfsfelli og átti hann því þar annað bú síðan. Bað Njáll þá til handa honum Þórhildar dóttur Hrafns ór Þórólfsfelli ok átti hann því þar annat bú síðan. Skarphéðinn fékk Þórhildar og var þó vistum með föður sínum. Skarphéðinn fekk Þórhildar ok var þó vistum með fǫður sínum. Til handa Grími bað hann Ástríðar af Djúpárbakka. Til handa Grími bað hann Ástríðar af Djúpárbakka. Hún var ekkja og auðig mjög. Hon var ekkja ok auðig mjǫk. Grímur fékk hennar og var þó með Njáli. Grímr fekk hennar ok var þó með Njáli.

Valgarðar hins grá var Ulfr aurgoði, er Oddaverjar eru frá komnir. Valgarðar hins grá var Ulfr aurgoði, er Oddaverjar eru frá komnir. Ulfr aurgoði var faðir Svarts, fǫður Lǫðmundar, fǫður Sigfúss, fǫður Sǽmundar ins fróða, en frá Valgarði er kominn Kolbeinn ungi. Ulfr aurgoði var faðir Svarts, fǫður Lǫðmundar, fǫður Sigfúss, fǫður Sǽmundar ins fróða, en frá Valgarði er kominn Kolbeinn ungi.

Þeir brǿðr Ulfr aurgoði ok Valgarðr inn grái fóru at biðja Unnar, ok giftisk hon Valgarði án ráði allra frǽnda sinna. Þeir brǿðr Ulfr aurgoði ok Valgarðr inn grái fóru at biðja Unnar, ok giftisk hon Valgarði án ráði allra frǽnda sinna. en þat þótti Gunnari illa ok Njáli ok mǫrgum ǫðrum, því at hann var maðr grályndr ok óvinsǽll. en þat þótti Gunnari illa ok Njáli ok mǫrgum ǫðrum, því at hann var maðr grályndr ok óvinsǽll.

Þau gátu sér son, er Mǫrðr hét, ok er sá lengi við þessa sǫgu. Þau gátu sér son, er Mǫrðr hét, ok er sá lengi við þessa sǫgu. Þá er hann var fullkominn at aldri sínum, var hann illa til frǽnda sinna ok einna verst til Gunnars. Þá er hann var fullkominn at aldri sínum, var hann illa til frǽnda sinna ok einna verst til Gunnars. Hann var slǿgvitr maðr ok illgjarn í ráðum. Hann var slǿgvitr maðr ok illgjarn í ráðum.

Nú skal nefna sonu Njáls. Nú skal nefna sonu Njáls. Skarpheðinn hét hinn ellzti; Skarpheðinn hét hinn ellzti; hann var mikill maðr vexti ok sterkr, vígr vel, syndr sem selr, manna fóthvatastr, skjótráðr ok øruggr, ok gagnorðr ok skjótorðr, en þó lǫngum vel stilltr. hann var mikill maðr vexti ok sterkr, vígr vel, syndr sem selr, manna fóthvatastr, skjótráðr ok øruggr, ok gagnorðr ok skjótorðr, en þó lǫngum vel stilltr. Hann var jarpr á hár ok sveipr í hárinu, eygðr vel, fǫlleitr ok skarpleitr, ok skarpleitr, liðr á nefi ok lá hátt tanngarðrinn, munnljótr nokkut en þó manna hermannligastr. Hann var jarpr á hár ok sveipr í hárinu, eygðr vel, fǫlleitr ok skarpleitr, ok skarpleitr, liðr á nefi ok lá hátt tanngarðrinn, munnljótr nokkut en þó manna hermannligastr.

Grímr hét annarr; Grímr hét annarr; hann var døkkr á hár ok fríðari sýnum en Skarpheðinn, mikill ok sterkr. hann var døkkr á hár ok fríðari sýnum en Skarpheðinn, mikill ok sterkr.

Helgi hét hinn þriði sonr Njáls. Helgi hét hinn þriði sonr Njáls. Hann var fríðr sýnum ok hǽrðr vel; Hann var fríðr sýnum ok hǽrðr vel; hann var sterkr maðr ok vígr vel; hann var sterkr maðr ok vígr vel; hann var vitr maðr ok stilltr vel. hann var vitr maðr ok stilltr vel. Allir váru þá ókvángaðir synir Njáls. Allir váru þá ókvángaðir synir Njáls.

Hǫskuldr hét hinn fjórði sonr Njáls. Hǫskuldr hét hinn fjórði sonr Njáls. Hann var laungetinn; Hann var laungetinn; móðir hans hét Hróðný ok var Hǫskulds dóttir, systir Ingjalds at Keldum. móðir hans hét Hróðný ok var Hǫskulds dóttir, systir Ingjalds at Keldum.

Njáll spurði Skarpheðin, ef hann vildi kvángask. Njáll spurði Skarpheðin, ef hann vildi kvángask. Hann bað fǫður sinn ráða. Hann bað fǫður sinn ráða. Bað Njáll til handa honum Þórhildar, dóttur Hrafns ór Þórolfsfelli; Bað Njáll til handa honum Þórhildar, dóttur Hrafns ór Þórolfsfelli; ok átti hann því þar annat bú síðan. ok átti hann því þar annat bú síðan. Skarpheðinn fekk Þórhildar ok var þó vistum með fǫður sínum. Skarpheðinn fekk Þórhildar ok var þó vistum með fǫður sínum. Til handa Grími bað hann Þuríðar af Djúpárbakka. Til handa Grími bað hann Þuríðar af Djúpárbakka. Hon var ekkja ok auðig mjǫk. Hon var ekkja ok auðig mjǫk. Hann fekk hennar ok váru þau með Njáli. Hann fekk hennar ok váru þau með Njáli.