Bókastaðir

Ef austmaðr deyr út hér sá er hér á engi frænda, þá á félagi hans at taka arf. Ef þeir gerðu þat félag at sá lagði alt sitt fé til er óauðgari var þat er hann hafði í þeirri fǫr. Ef eigi er sá til, þá á mǫtunautr sá er optast átti mat við hann. Skipta skulu þeir með sér ef þeir áttu allir jafn opt. Ef engi er þeirra til, þá á skips dróttinn. Ef þeir eru fleiri til, þá skulu þeir skipta með sér svá sem þeir áttu í skipi. Ef enn andaði átti einn skip ok engi félaga né mǫtunauta, þá á goði sá er sá maðr er í þingi með er land þat á er þeir verða landfastir.

Ef austmaðr andask í vist, þá á bóandi sá er honum veitti vist ef eigi er félagi til. En þótt hann andisk á fǫr áðr hann kømr til skips, þá skal jafnt sem hann andisk í vist. Ef sá átti bú enn frændlausi, þá á goði sá er hann var í þingi með. Ef hann er hvergi í þingi, þá á goði sá er sá er í þingi með er land á þar er hinn bjó eða sat búðsetu.

Ef sá maðr ræðr eða gerir fjǫrlost enum útlenda er nú er áðr til erfðar taldr, þá skal sá arf taka ok bœtr er næstr er til talðr eptir. Ef austmaðr andask í fǫr þeirri er hann ferr til vistar, ok er þat sem hann andisk at skipi. Ef goði sá er til arftǫku er talðr vegr enn útlenda þá eigu arf ok bœtr samþingisgoðar hans.

Ef síðarr koma út erfingjar, þeir er sé af danskri tungu, þá eigu þeir at taka arf ok bœtr ef þær eru vaxtalausar. Allt fé þat er eigi taka erfingjar, hvárt sem eru vígsaka bœtr eða arfr, þá skal virða láta sem ómagaeyri, ok eignask þeir þá vǫxtuna. En ef eigi er rétt at virðingu farit, þá verða at rakna leigurnar. Ef maðr andask hér sá er arftǫkumaðr hans er erlendis, þá á sá maðr fé at taka er enum andaða er nánastr. En sá skal virða láta fét jafnt sem ungs manns fé ok á hann varðveizlu ok vǫxtu á meðan hinn er erlendis. Ef sá kømr út, þá skal hann heimta innstæðu at enum næstum gjalddǫgum. Engum manni á hann at selja arfinn meðan hann er erlendis.

Ef sá andask er erlendis er ok verða menn eigi á sáttir hvárr fyrr andaðisk þá skal kveðja tylftarkviðar goða þann er sá var í þingi með er hér andaðisk. En ef engi goði gengr við því, þá skal þann kveðja er sá er í þingi með er sœkir. Svá skal at því fara at erfingjar þess er austr andaðisk skulu stefna þeim er fét hafa til gjalda ok til útgǫngu, en sanna láta at dómi dauða þess er erlendis var. Nú berr þat kviðr at sá dó fyrr er hér var, þá raknar undan þeim er áðr hǫfðu. En ellegar geta þeir haldit.

Ef maðr á fé at manni ok varnar hann honum fjárins þá er rétt at lýsa sǫk á hǫnd honum at þinglausnum til sóknar annat sumar ok láta honum varða hald fjárins þriggja marka útlegð. Sá er sǫkna lýsti skal segja þeim er sǫkin er á hendi með vátta fyrr en sex vikur eru af sumri ef hann er samfjórðungs at hann hefir sǫkna lýsta á hǫnd honum. Ef hann má eigi honum segja sjálfum þá skal hann segja til í þingbrekku á várþingi eða á leið þeirri er sœkjandinn heyr sjálfr. Ef hann segir eigi svá til enda verðr hann eigi varr við áðr sex vikur eru af sumri at honum er sǫkin á hǫnd búin þá verðr ónýt sǫkin.

Þar er maðr hefir sǫk á hǫnd manni lýsta et fyrra sumar, þá skal hann þar þá búa til kveðja er þá hafa heimilisbúar hans verit er sǫk var hǫfðuð á hǫnd honum enda búi þeir þar þá næstir því heimilinu er sǫkin var sótt. Um allar sakar þær er svá eru til búnar skal búa þá hafa er þá búa næst er sǫkin er sótt því heimili er hinn átti þá er sǫkin var hǫfðuð á hǫnd honum.

Ef manni verðr grunr at því at sá maðr vili á brott hlaupa af landi er hann hefir at þinglausnum sǫk á hǫnd búit, þá á hann at banna honum fǫr at lǫgbergi ok verja lýriti stýrimǫnnum ǫllum ok svá hásetum at ferja hann á brott af landi. En þeim mǫnnum ǫllum er spyrja lýrit þann, þá varðar stýrimǫnnum fjǫrbaugsgarð, en hásetum þriggja marka útlegð, ef þeir ferja hann á brott. Slíkt varðar þeim þótt þeirri sǫk sé heiman stefnt eða sé hon at skipi til búin. Ef þar er lýriti varit brotthǫfnin at festarhǫllum, skal þeim stefna um samfarar allar ok kveðja fimm búa á þingi til þriggja marka saka en níu til fjǫrbaugssaka.

Hvergi á maðr at lýsa sakar um fé né stefna fyrr en hann hefir heimt at manni ok honum er varnat.

Ef maðr á at manni fé eindagat ok vill sá hlaupa á brott af landi, þá er rétt at banna honum fǫr þótt þat sé fyrir eindagann, en því at eins verðr sǫkin við hann eða við þá menn er hann ferja á brott, ef fét kømr eigi fram at eindaga.

Vátta sína á maðr at kveðja heiman hvárts hann vill hafa þá vátta til sóknar eða til varnar. Hann skal kveðja enn meira hlut þeirra vátta er hann nefndi þá at þeim orðum er hann vill máldaga um reyna. Skal hann kveðja at lǫgheimili þess er hann telr í þat vætti ok nefna hinn ok kveða á hvert vætti þat er. Þar er honum ok rétt at kveðja er hann fiðr hinn sjálfan at máli er hann vill kvaddan hafa. Skal hann kvatt hafa vátta sína heiman enn fimmta dag viku er átta vikur eru af sumri.

Ef bóandi sá er kvaddr vættis er þingfararkaupi á at gegna ok skal hann eigi kveðja í gegn hvárki hests né matar. Ef maðr er þess vættis kvaddr er hann veit áðr ván til at þingfǫr mundi af gerask þá er hann var í nefndr, ok skal hann eigi í gegn kveðja þess er hann þarf til þingfarar at hafa.

Ef sá bóandi er kvaddr er eigi á þingfararkaupi at gegna eða griðmaðr ok er þeim rétt at kveðja í gegn ef þeir vilja. Sá skal nefna vátta er kveðja vill í gegn. At því vætti skal hann kveða at "ek kveð þik hests ok sǫðuls at koma til lǫgheimilis míns fyrr en ek ríða heiman," ok nefna hann, ok kveða á dag nær hann mun heiman ríða. Matar á hann ok at kveðja hann ok tjalds ok búðarrúms ok þeirrar reiðu sem hann þarf á þingi at hafa. Hann á at bjóða honum fylgju sína ok þingmenn þá er hann hlýtr, er þeir koma til þings. Sá maðr er skyldr er vættis kvaddi at láta koma hest til handa þeim manni er kvaddr var þann er hann megi fara fullum dagleiðum. Ef hann lætr eigi hest þann hingat koma sem kvatt var, ok er rétt þeim manni þá heima at sitja er vættis var kvaddr.

Kvatt skal vatt orða allra fjórtán nóttum fyrir alþingi nema maðr láti nefnask í þat vætti er hann veit þingfarar af vǫn ok skal kveðja þess vættis hvegi nær þingi er þat er.

Ef maðr kveðr svá vættis annan mann at sá heyrir eigi á er kvaddr er, ok er honum rétt at fara til lǫgheimilis þess manns er hann kvaddi vættis, ok kveðja hann þar þeirrar reiðu allrar er hann ætti at kveðja at lǫgheimili sínu ef hann heyrði á kvǫð hins.

Ef sá maðr verðr sjúkr er kvaddr er vættis skal hann gøra orð þeim er hann hefir kvaddan vættis. ok bjóða honum at rétta vætti við þá menn aðra er í þat vætti vóru nefndir með honum. skal hann bjóða at lǫgheimili sínu. Sá maðr skal fara er vættis kvaddi ok finna þá menn er í vætti vóru með hinum sjúka. ok kveðja þá til farar at rétta vætti við hinn sjúka mann. Eið skal hinn sjúki maðr vinna ok kveða á hvert vætti hann mundi bera, ok skulu tveir menn taka við ens sjúka manns vætti eins. Rétt er at þrír menn taki við tveggja manna vætti, ef tveir eru sjúkir. Þeir menn er við vætti taka skulu styðja með frumvǫttum á þingi ok kveða á hvert vætti hinn sjúki bar.

Ef sá maðr er kvaddr vættis er af landi vill fara ok er hann kominn á fljótandi furu. Þá er hann kominn á fljótandi furu er hann hefir fǫt sín á skipi ok þeir skipverjar hafa meira hluta vǫru sinnar á borit. Skal hann svá leysa vætti af hendi sér sem hinn sjúki maðr átti af hendi at leysa, þat vætti er hann var kvaddr.

Ef vanheill maðr lætr í vætti nefnask, ok skal þat eigi standa fyrir þingfǫr hans, nema hann hafi þá meiri sótt er hann skal heiman ríða en þá er hann var í vætti nefndr.

Ef maðr er þess vættis kvaddr er hann hyggsk eigi í vera ok skal hann þó ríða til þings ok berask at dómi ór vættinu.

Ef maðr kveðr mann þess vættis er sá hyggr er kvaddi at hinn væri eigi í, ok vill hann þat gøra til ógagns hinum, þat varðar fjǫrbaugsgarð þeim er kvatt hefir. Sǫk þeirri skal stefna heiman ok kveðja til á þingi níu heimilisbúa þess er sóttr er.

Sonr sextán vetra gamall eða ellri er fastnandi móður sinnar arfgengr. En ef eigi er sonr, þá er dóttir sú er gipt er, ok á þá bóandi hennar at fastna mágkonu sína. En þá er faðir fastnandi dóttur sinnar. En þá skal bróðir samfeðri fastna systur sína. En ef eigi er bróðir þá skal móðir fastna dóttur sína. En þá skal enn nánasti niðr fastna karlmanna, nema konur sé nánari þær er bóendr eiga, þá eigu bóendr þeirra.