Bókastaðir

Menn eigu allir at veiða fyrir utan netlǫg at ósekju en þar eru netlǫg útarst er selnet stendr grunn tuttugu mǫskva djúpt at fjǫru, ok komi þá flár upp.

Ef hval rekr á fjǫru manns ok á hann at festa þann hval þótt drottinsdagr sé svá at honum þykki óhætt at út slíti, hvárt sem hann hefir heldr til festar fornar eða þær er hann skerr af hval til. Rétt er at hann festi þeim festum er hann rístr af hvalnum ok bera þar festar um stokka eða steina. Hann skal skera þann hval.

Ef fjósir slítr út fyrir honum ok rekr á annars fjǫru, ok á sá þann hval er fjǫru á ef lengra er frá fjǫrumarki en ǫrdrag en ellegar eigi. Ef hvalinn slítr út með festum ok rekr á annars manns fjǫru, ok á sá þann hval er á þeirri fjǫru átti er festar vóru fyrr í bornar. Ef sumr er festarstúfr á landi ok berr þat kviðr at svá var festr hvalrinn at haldask mundi í slíku veðri sem þá var er þeir hǫfðu festan. Nú berr þat kviðr at eigi mundi halda þá er sem hvalrinn sé ófestr, ok á sá ekki í þá er festi þann hval.

Ef hval rekr á fjǫru þá er leigulandi fylgir því er leigumaðr býr á, hann á at festa hval þann ok senda mann þann er fari fullum dagleiðum til fundar við þann mann er fjǫru á fyrr en hann gangi á at skera hval þann. Hann á at skera þá hvalinn þegar er hann hefir sendan manninn ok þeir menn er vilja með honum ok skera til fjórðungs svá at þeir hafi inn fjórða hlut er skera til þess er sá kømr til er hval á. þá á sá at ráða er hval á fyrir þeim er óskorinn er. Þeir menn ábyrgjask þann hval allan er skorinn er, er skáru við þann er á. En ef þann slítr út er óskorinn er ok ábyrgjask þeir eigi þann ef þat berr kviðr at þeir festi svá er skáru sem þá mundi þeir ef þeir ætti þann hval. En ella ábyrgjask þeir ef eigi berr þat.

Ef þar rekr hval á fjǫru er annarr maðr á land fyrir ofan en annarr fjǫru ok á hverr at skera þann hval þeirra manna er sá maðr lofar er land á fyrir ofan nema sá hafi um boðit ǫðrum manni er fjǫruna á ok skal sá þá fyrir ráða. Sá er land á fyrir ofan skal svá orð gera þeim er fjǫru á ok svá at ǫllu fara sem þá er leigumaðr býr fyrir ofan þess manns fjǫru, er landit á þat er hann býr á.

Ef hval rekr á land manns ok á hann allan. En ef skot er í þá á sá hálfan hvalinn er skot á í ef hann kømr til at skera. En svá skal leita skotsins sem hann ætti skot í hval á annars fjǫru en ef hann veit hverr á ok skal hann gøra orð þeim ef sá er svá nær at komask má tvívegis þangat þann dag er þá er. En skothval skulu fimm búar virða pundara veginn, en landeigandi skal skera skotmanns hlut til helmingar ef sá kømr eigi til er skaut.

En ef hann kømr til er sumr er skorinn ok á hann at ráða enum óskorna ávalt en hinn er skar skal hafa fjórðung þess er hann skar. En ef þá skilr á skotit ok skulu tveir menn sanna þat með þegnskaparlagningu sinni með honum, ok hans skot sé er til telr. En ef eigi finsk í hvalnum skotit en finsk í fjósunum ok skal þá virða með þeim búum er þar eru næstir er finsk skotit.

Ef hval slítr út þann er menn hafa skorit ok finsk skot í hvargi sem á land rekr þá á skotmaðr heimting síns hlutar at ǫllum þeim mǫnnum er fjǫru áttu þá er hvalrinn kømr á hvégi er marga staði sem kømr ok svá þóat menn skeri á floti eða á skeri. Sá er skot á at varðveita skal virða láta hvalinn ok vega með pundara, svá at þeir allir sé er fjǫrna áttu þar er sá hvalr kom eða af skipi skáru. Ef þeir spyrja fyrr at skot var í en þeir hafi seldan hvárt sem þeir skáru þann hval fyrstir eða síðarstir. Þeir búar skulu virða er þar eru næstir er hvalrinn kom á land.

Þeir menn allir er af þessum hval hǫfðu hlut ok þeir vitu at skot var í skulu hafa veið svá mikit sem skotmanninum byrjar hverr af sínum hlut til alþingis. Nú hafa þeir eigi svá mikit verðit ok verðr þat gǫrtœki ok skulu þeir gjalda tvennum gjǫldum þat er á skortir á verðit ok er þat stefnusǫk ok skal kveðja heimilisbúa fimm á þingi þess er sóttr er.

Kost á sá er skot á at láta varða skóggang hinum er leynir skotinu ok skal kveðja heimilisbúa hans níu á þingi. Slíkan kost á hann við þann er hvalinn nýtir sér ok veit at skotinu er leynt. Enda á sá kost er skot á at láta varða gǫrtœki hinum er leynir skotinu ok seksk hann þrim mǫrkum, enda gjalda tvennum gjǫldum hvalinn allan skotmanns hlutinn.

Þeir menn er eigu í hvalnum ok vitu eigi at skotinu er leynt skulu bjóða þegar er þeir verða varir við at járn hefir verit í hvalnum sét manninum slíkan hlut hverr hvals verðsins sem þeir hafi til fjórðungar skorit. en ef þeir fresta til þess er hann býr sakir á hendr þeim ok skulu þeir gjalda verð slíkt sem skotmaðrinn hefði skorit sjálfr. þegar. Ef hann þarf at sœkja þá um ok skal hann kveðja heimilisbúa þeirra fimm. Ef hvalr verðr seldr sá er skot var í fundit ok skal sá hafa verðit til alþingis er selt hefir svá mikit sem skotmanns hlutr verðr ór hval þeim ef til fjórðungs var skorinn, en ef eigi er til þings haft, þá á skotmaðrinn heimting hvals verðs alls þess er ógoldit er ok má hann stefna hvárt sem hann vill at lǫgbergi eða í bóanda kirkjugarði ok láta varða þriggja marka sekð ok gjalda tvennum gjǫldum alt þat er ógoldit er.

Ef hvalr er virðr ok komi eigi fram verðit þá á skotmaðr at stefna hvárt sem hann vill í bóanda kirkjugarði eða at lǫgbergi til útgǫngu fjárins ok láta varða þriggja marka sekð. Sá er stefnustaðr réttr þar er menn reiða eigi af hendi hvals verðit sem mælt er inn fimmta dag viku í mitt þing.

En ef hvalrinn kømr á leiguland ok skal landbúinn senda mann þegar fullum dagleiðum til hans er land á eða hvalréttinn. En skera til fjórðungar unz sá kømr til er á ok þeir menn er at ráði hans skera, en þeir ábyrgjask in skorna við útflota, en skipta skal svá fremi er sá kømr til er á.

En ef fleiri menn eigu rekann ok koma eigi allir til þá skal svá selja annars hlut sem sinn. En ef allir koma til ok skilr þá á eigin orð, ok skal engi til til meira kalla en á en ef nǫkkurr hefir meira en á ok varðar þat gǫrtœki. En ef þá skilr á skiptit eða komi eigi allir til þeir er eigu ok skulu þá fimm búar enir næstu skipta við bók ǫllu því er fé er í.

En ef fleiri skot eru í hvalnum ok eignask ór því einu skoti er at bana hefir orðit ok sýnt er at lǫgbergi með hinum sǫmum mǫrkum á tré eða á járni hvárts á einn maðr eða fleiri skotit. En þótt skot finnisk á sandi eða í iðrum á enu sama marki eða í ǫrskotshelgi á annarri fjǫru ok eigu búarnir þó hvalinn at virða ok skal kveðja þá til þrim nóttum fyrir virðinguna. En ef bein finnask eða tálkn á enu sama marki eða í ǫrskotshelgi á annarri fjǫru þá skulu þau fara sem hvalrinn.

En maðr skal hvals verðit sex alna aura hafa til alþingis ok segja þar til skotsins ok verðsins at lǫgbergi en sá skal ganga til búðar ok segja mǫrk sín er skot á. En ef hinn tortryggir hann ok skal hann hafa sannaðarmenn sem heima eða heimilisbúa sína fimm. En ef engi maðr verðr til þá skal hafa heim fét en segja þrjú sumur til.

Ef maðr finnr hval á floti útar en sjá megi fisk á borði gilding þaðan af landi er festa má, hann skal flytja þann hval þangat sem hann vill. En ef menn koma til þá er hann eigi skyldr at taka við þeim ef hann má þó flytja. En ef þeir bera þó festar í ok eignask þeir eigi at heldr hvalinn ef búar bera at hinn mætti áðr flytja með þat lið er hann hafði.

Ef landeigandi er at flutningnum ok á hann kost at flytja til síns lands, en ef þangat er lengra þá ábyrgisk hann við sína lagsmenn. Þann hval á landeigandi þriðjung en tvá hluti þeim er flytja. En ef fleiri eru landeigendr at flytja hvalinn þá skal til þess þeirra lands flytja er næst á land þeirra er rétt komnir eru til.

Ef annarr maðr á land en annarr maðr eigi fjǫruna eða reka ok eignask sá eigi hvalinn flotfundinn nema hann hafi keypt með ǫllum goða. Landeigandi á ellegar háskerðing ok hnísu ok sela ok fiska ok fugla ok þara. Skothvals þriðjung á landeigandi en annan flytjendr en hinn þriðja sá er skaut. En skotmanns hlut skal landeigandi varðveita sem þá at rekahvalr væri.

Ef griðmenn manns finna hvalinn ok á hann verk þeirra allt, þá eignask hann hvalinn. En ef hann átti fiski þeirra at eins, ok eignask hann eigi meira en þat er búar virða at fiskin dveljisk meðan enda hlut af skipi sínu ok ábyrgjask þeir þó skipit sem áðr. En ef hval rekr svá mjǫk fyrir straumi eða veðri at hann ræðr skipinu en eigi skipit honum ok skal þá sem þeir hafi ófundinn.