Bókastaðir

Kost a kona at beiða talna boanda sin vm fiar far a mille þeirra meþan festa váttar lifa .ii. en davþir se halfir eða meir. scal hon hafa quadda til bva þeirra .v. at telia tolor með þeim. ef þeir vattarnir gera þav eigi sátt afiár tölor eþa hann lætr eigi scil uppi. Eigi a kona ibve með boanda sinom nema hon iati þvi. Ef giold coma ahendr oðro þeirra oc a þat með sino fe at bøta sin misverca er gørt hefir. en ef þav legia fe sitt saman. þa a þat þeirra er eigi hafa gioldin ahendr comit eða boriz. hafa iafn marga avra at af námi leigo lavsa. En hvar scolo telia með þeim hue lengi fe hennar hefir a voxtom verit undir honom. oc sva hvers hon hefir af neytt. Hon scal nefna vatta at þvi at þeir bera eða anat tuegia þeirra. enda a þat at halda með þeim siþan meþan þeir vattar lifa. nema þav vile anat mál a gera. Jafnan cost a hvart þeirra við anat at standa við þvi at lög legi fe þeirra saman. Ef anat þeirra afe en anat se fe lavst. oc se þat þeirra við þan mun meire vm syslo man vm hag þeirra oc legia þa lavg felag þeirra. Slican costnoð scal hvart þeirra hafa fyrir omogom sinom sem fe a til. oc sva vm heiman gørþir døtra sina. Ef þav hafa eigi lagt fe sitt saman þa a hon at gegna þriþiungi fyrir omaga þeirra oc sva at gera døtr heiman en hann at tveim lutom. Ef þav eigo fe saman þa aslican lut hvart þeirra at taca ef erfðir barna þeirra ber undir þav. oc sva fe bötr þar er þav eigo at taca vm born sin sem fe á til.

Ef maðr kysir kono a lavn fyrir avðrom monnom oc at raðe hennar oc varðar honom þat iii. marca secþ en sa a soc sem vm legorð. En ef hon reiðiz við þa á hon siálf sökena oc varðar þa fiorbavgs garð. Ef maðr kysir manz kono lavn coss þat varðar fiorbavgs garð þoat hon lofe oc sva þott hon bane oc scal queðia ix. bva a þingi til. Ef maðr biðr kono suefnis oc varðar þat fiorbavgs garð. þat ero stefno sacir oc scal queðia heimilis bva ix. a þingi þess er sottr er. Ef maðr gengr til sæingar kono oc drygia misrøðo við hana oc varðar þat fiorbavgs garð. Ef maðr feldr ser til velar við kono oc varðar þat fiorbavgs garð. Ef maðr fellir ser kono eþa fer isæing hia henne. til þess at hann vill coma legorðe fram við hana oc varðar þat scog gang oc scal stefna heiman oc queðia til ix. bva a þingi þess er sottr er. Kona a sacir þer allar ef hon vill reiðaz við enda comi eigi fram legorðit ef hon vill sott hafa. en ella lögraðande hennar. ef hon vill eigi siøkia. Ef konor geraz sva af siða at þær ganga ikarlfötom eða hverngi carla sið er þær hafa fyrir breytne sacir oc sva carlar þeir er kuena sið hafa huernge veg er þat er. þa varðar þat fiorbavgs garð. huarom sem þat gera. þat er stefno söc scal queðia til bva v. a þingi þess er sottr er. sa á söc þa er søkia vill. Ef maðr ligr með kono friálse oc heimilis fastri. oc varðar þat scog gang. þat er stefno söc oc scal queðia heiman fra vetvangi ef maðr veit hann en ellegar fra heimile hans. enda er rétt at queþia fra hennar heima ef hann veít hvarki hina.

Sacar aðile er fyrst boande kono ef til arfs er alin. Þa er faþir. Þa er sonr til arfs alin xvi. vetra gamall eða ellre. Þa er sa maðr er a dottor hennar. Þa er broþir samfeðre. Þa er moþir. Þa er broþir sammøðri. En þa er a vallt leg orðz sacar aðile sa er réttr er fastnande. Ef legit er með lögsculdar kono þá asa söcina er feit a at henne en fiorbavgs garð varðar. Ef legit er með ambátt þa secz maðr iii. morcom vm þat oc scal queðia til v. heimilis bva aþingi þess er sóttr er. Ef maðr ligr með leysings kono þa varðar fiorbavgs garð. nema barnino væri frelsi gefit eða sva ef hon a son frialsan þa varðar scoggang oc scal þa queðia bva heiman til .ix. enda ero slíc mal vm lögsculdar konona ef hon asonin. Ef legit er með gongo kono. þa varðar eigi við lög. ef maðr gengr igögn legorðeno en søkia a til faðernis. rettr varðar ef maðr dylr legorðit. þar scal queðia til v. bva a þingi. þviat eins varðar eigi við lög leg orðit ef konan hefir a þeim hálfom manaðe með husom farit er barn var byriat á. Ef maðr getr við þeirre kono barn er með husom fer. þa scal hann taca við henne oc varðveita hana til þess er barn er alit. oc hon er heil þeirrar sóttar. oc sva ef hann vill til scirslo hallda. Ef maðr gørir eigi sva þa varðar utlegð oc scal queðia til v. heimilis bva aþingi þess er sottr er. Sa a söc þa er vill nema einhuerr varðveite konona. oc legi costnað sin fyrir. þa a sa maðr søkena oc scal søkia til réttar þat mal oc til fúlgna tueðra oc scal queðia til v. heimilis bva aþingi þess manz er fe hefir lagt fyrir konona. eða barnit vm fúlgornar. Ef maðr ligr með gongo manz kono oc varðar slict þat sem vm aðrar manna conor. oc aboande kono söc ef hann fer i löghrepp sinom. en þoat hann fare viðara ef hann er omage. oc a hann þa betrnar at taca vm konona sína þo at anar søke vm. Slict varðar frændsemis spell þar oc sifia spell. sem i avðrom stöðom oc a sa þær sacir er søkia vill. Ef legorðz söc er ahendi davþom manne. þa a at stefna þar er hann vissi lögheimili hans siðarst til faðernis oc til réttar ife hans oc queðia til v. bva aþingi. en ef höfðut er søkin aþr hann se andaðr oc secz þa fe allt. Ef maðr þarf at søkia til faðernis lifanda manz eins saman þa scal hann stefna at heimile hans eða þar er hann heyri sialfr til faðernis oc réttar oc scal queðia v. bva aþingi. oc rétt er at lysa aþingi oc søkia et sama sumar ef hann vill helldr. Ef scogar maðr getr lavn barn með kono oc er rétt at lysa at logbergi til faðernis ahond honom. oc scal queðia v. bva aþingi þaðan fra er hon segir fund þeirra. Ef hon segir eigi fund þeirra þa scal fra heimile hennar queðia bva. En ef maðr ifar nockot secþ hans. þa scal hann søkia sem sycnan man. Hvartz maðr fylgir kono or fiorðungi eða af landi þa varðar fiorbavgs garð þeim øllom er fylgia at sino raðe visir vitendr at osatt lögraðanda. þa scal queðia bva fra stefno staðinom. Ef maðr fylgir cono oc beinir for hennar til scips. þeirrar kono er af landi vill fara sva at hann veit at eigi fylgir frænda rað eða for raðanda. þa varðar fiorbavgs garð oc sva styri monnom er a brott feria hana oc sva þeim monnom er fylgio tacaz ahendr við hana en hásetom avðrom varðar .iii. mercr. Nu hvertki er maðr fylgir kono til þess er hann firir hana iþvi ráðe lograðanda oc varðar fiorbavgs garð. Ef maðr ligr með kono erlendis oc getr barn við þar oc varðar þat scog gang her. oc scal eigi taca til sócnar her aðr iii. vetr ero fra liðnir nema ut komi nokot þeirra fyr faðir eða moþir eða barnit. þa er þegar rétt at taca til sócnar her oc scal søkia við goða quið. Sva oc ef með manz kono er legit erlendis oc varðar þat scog gang her. oc eigo frændr kononar søkina her. en boandin bøtrnar. En ef hann andaz erlendis oc a þa erfingi at taca bøtr ef boande hennar andaðiz avstr. Ef sculdleikar ero með þeim monnom. þa er slíc sócn til vm frændsemis spell her þa sem her væri gørt ef sótt er vm legorðit. J öllom stöðom varðar fiorbavgs garð hvaromtvegia ef menn sættaz a þav möl er eigi á at sættaz á fyrir lof fram. vm frændsemis spell eða sifia spell. eða vm gvðsifiar þær er quiðo á at ryðia vm. eða vm manna conor. oc ahverr sacir þær er vill. frumsøkina oc sva þa er þeir hafa sætz a mál. þat er eigi átti á at sættaz. þar scal ix. bva queðia til aþingi. þetta ero allt þrigia þinga mal oc sva vm avstmanna born. við kono. Maðr scal eigi taca mine sátt en rettin vm legorðz söc. en ef han tecr mina eða gorir mini sátt þa varðar vi. mercr en hverr á at søkia er vill vm hvartvegia. frumsökina. oc þa er hann toc eða gerþi mini sótt.

Conor þær allar er eigi a lofs at biðia til satta oc scolo eigi arf taca ef þær ligia ser nema þær væri neyddar til. Ef maðr vill søkia vm leg orð þa scal hann stefna hinom vm þat at hann hafe legit með kononi oc iþær vændir komit at þav mundi barn ala ef þeim væri þat scapat. nefna þan er hann stefnir. oc sva konona oc feðr þeirra begia ef hann veít. telia honom varða scog gang. telia ser rétt or fe hans. Sva a hann þvi male at fara þoat hann søki vm leg orð eítt. sem þa at konan sé með barne. sva scal hann þvi male fara sem nv var talit. þoat hann lyse helldr en hann stefne. scal queðia ix. bva heiman fra vetvange. Ef kona verþr davð af barnburþ oc a sa þa söc er legorðz söc á enda varðar scog gang. scal queðia ix. heimilis bva heiman þaðan fra er konan andaz af barnburþ. Maðr a cost at stefna sva vm legorð ef barn er alet at hann hafe legit með kononi oc nefna hana oc iþær vænþir comit at hann mætti vera þess barns faðir. er hon ól oc queþa á hue nær hon varð léttare oc nefna barnit. en ef sa verðr osanr at oc a hann þa cost at søkia anan anat sumar.

Nv ligr maðr með næsta breðro sinni. Vsque sa asoc er vill. Ef kona er olett. Vsque. heimilis bva ix. kononar.

Legorðz soc engi fyrniz aðr socnar aðili veít sv er barngetnaðr fylgir. Slict varðar huegi lengi er hann er leyndr sem þa se ny er hann spyr.

Ef retta fars sacir. Vsque aðr var tínt.

Þar er anar maðr søkir legorðz söc en sacar aðili oc tecr hann mini sátt en hann mundi ef hann scyllde feet hafa varðar honom fiorbavgs garð oc scal queðia til ix. bva a þingi. sa a soc er fe a at taca. Scalat maðr søkia fleire menn til faðernis ens sama barns eitt sumar en ein. Søkia a hann sva marga sen sem hann vill a eino sumre vm legorð vm ena somo kono. Ef maðr søkir man til faðernis barns. hann scal stefna honom vm þat at hann hafe legit með konone. N °. oc i þær vænþir comit at hann hafe getit þat barn. N °. er su kona ól þá. ef þeim væri þat scapat. Queða á hue nér hon varð léttare þess barns. oc nefna barnit ef han veít oc sva konona. oc sva þan er hann søkir til faðernis. Hann scal stefna at heimili hins eða þar er han hittir hin sialfan at male. til faðernis oc réttar. queðia v. heimilis bva a þingi þess er sottr er. Rétt er oc at lysa oc søkia et sama sumar. Rett er at hofða legorðz söc eigi fyr en barn er føtt. þa er mal up víst er aþili hefir spurt sva at kona segir honom eða þa er barn er alit. Ef kona legz með manne. þa a aðile sacar at taca af henne ef hann vill viii. avra enslimtatigar ef hon a fe til. Nv ahon eigi fe til þa scal hann legia ahana sculd oc segia til at satt. eða at feráns domi.

Eigi fylgir lögsecþ. [lengr en til ens þriþia alþingis. Søkia scal til faðernis oc rettar ef lengr þarf]. Legorðz sacir allar. Socn er til unnz liðr. [et iii. alþingi vm þær legorðz sakir ero um manna konor eða frændsemis spell et meira. oc sva ef avst maðr getr barn við kono þaðan fra er aþili hefir spurt]. Eigi scal lysa legorðz soc. Ef kona er olétt. Ef legit er með kono. [fyr en hon se manne fostnoð oc komr þat sva fremmi upp er hon er manne gefin. þa ero frændr hennar aðiliar þeirrar sacar. en eigi böndi hennar. þeir eigo betrnar oc. Legorðz sacir allar scolo sottar vera et næsta alþingi þær er kona er orðin léttare þvatrdagin ifardogom eða fyr enda se aðile inan fiorþungs oc hafe þa spurt söc þa. Eigi scal lysa legorðz sacir ne vm scaldscap at þinglavsnom til sócnar anat sumar ahendr inan fiorðungs monnom. Ef scogar maðr getr lavn bárn með kono oc er rett at lysa at logbergi til faðernis a hendr honom. scal queðia v. bva a þingi þaðan fra er hon segir fund þeirra verit hafa. Ef hon segir eigi fund þeirra þa scal fra heimile hennar bva queðia. Börn þav er menn verða secir vm faðerne. þarf eigi föra til ferans doms. enda scal döma þeim for vm fiorðung þan er ferans domr er i áltr. Ef legit er með þess manz kono er erlendis er. þa eigo frændr kononar at søkia þa söc þeir er nanastir ero ut her en hann a at taca bøtr. En ef hann andaz erlendis. oc a erfingi hans bøtr at taca. Ef maðr huilir eigi isama sæing kono sinni. vi. missere fyrir oröctar sacir. oc eigo frændr fiar heimtingar hennar oc sva retta far hennar. enda a hon þa siálf fe sitt at varðveita. Ef hiu ero scilit vi. miseri. [oc eigi fyrir hans orøcð. þa scal hann bioða henne til fenginar vistar sva at hon heyri. eða at lögheimili hennar sva at lögfastir menn heyre. Enda er rétt at bioða at lögbergi eða i þingbrecko. oc scal hann þat gera huert vár ella er hann af rétta fare um hana. Ecki stoðar heim boð við hana. ef byscop lofar henne at raða fyrir] vistafare sino. Of frænsemis spell en meire oc sifia spell en meiri ef þeim socom verðr rett stefnt oc verðr maðr sanr at. þá eigo eigi varnir at metaz vm þav möl. Of manna konor eða nunor varðar slict sem vm frændsemis spell et meira eða sifia spell et meira. Ef kona firiz boanda sin þa a hann cost at bioða henne heim oc veria siþan lyriti ini höfn hennar þar er hon er. eða þar er hann vissi siðarst natt stað hennar. enda varðar fiorbavgs garð samvista hennar þeim er vito. at lyriti er varit ini hofn hennar. Hann acost at veria at logbergi lyriti ini höfn hennar. Fiorbavgs garð varðar man villa öll. Þat er man villa ef maðr kenir ser anars manz barn. eða hann kenir oðrom manne sit barn visvitande. enda gera þeir allir man villo er iþvi standa hvart sem þeir villa faðerne eða moðerne. eða bæðe. Þar er byscopar vilia biðia lofs. Vsque. oc frændsemis spell et mina.

Þat er mælt. ef maðr getr barn við. [frænd kono sini eða sif kono sva at þvi fylgir frændsemis spell et mina eða sifia spell et minna. oc sva ef quangaðr maðr getr barn við anari kono. en eiginkono sini. eða getr maðr barn við þeirri kono er boandi hennar lifir þott hann eigi. eigi at taca retta far vm hana. enda fyr bioði byscop sa er ifir fiorðungi er eða umboðs maðr hans þeim samvistor oc hafa þav eigi þat er hann mælir vm. þa a byscop at þeim manne iii. mercr vaðmala. oc er eindagi a fe þvi iboanda kirkio garði miðviko dag i mitt þing et næsta sumar eptir þat er eigi er haft þat er byscop bavð. oc varðar iii. mercr halld fiar þessa. oc scal sa söc søkia er byscop byðr um. Ein missare stendr þetta mal. sva at byscop eigi] fe a at taca.

Þat er et meira frændsemis spell. Vsque ix. bva aþingi.

Þar er eigi nair handsolom. Vsque søkiande oc veriandi.

Þar er maðr þarf. Vsque doms upsogo vætti er.

Þat er mælt ilögom. þar er f. Vsque en lögretto menn eigo suör.