Bókastaðir

Hjóna skilnaðr skal hvergi vera á landi hér nema þar er biskup lofar, nema því at eins at þau skilisk um ómaga sakir eða þau vinnask á þann áverka er in meiri sár metisk.

Þar er hjú tvau eru ok á annat þeirra fé en annat ekki. Nú koma ómagar á hendr því er félaust er eða komit hafa fyrr ok eytt fénu, þá á þat þeirra er fé á eptir at segja til búum fimm heimilisbúum sínum ok nefna vátta at "ek vil skiljask við félaga minn fyrir þær sakir at ek vil eigi ómaga félaga míns láta eyða fé mínu." Þat þeirra er skilnað gørir skal nefna vátta at skilnaði þeirra svá at hitt heyri, ok segja búum til síðan ef þeir eru eigi þá við. Svá skal fara hvar þess er hjú skiljask um þessar sakir sem hér eru taldar. Þá skal biskup sá er yfir þeim fjórðungi er ráða hvárt þau skulu ráðum sínum ráða eða eigi.

Ef frændsemi sú kømr upp með hjúm tveim at þau ætti at skiljask ef þau væri sótt um þá eigu þau at skiljask at ósekju fyrir lof biskups fram. Ef skilnaðr verðr gǫr með þeim af þeim sǫkum eða sifjar koma upp nánari með þeim en þriðja brœðra ok á þat þeirra skilnaði at ráða er fyrr vill sæng skilja. Ef kona vill skilnað af því gera ok varðar ekki innihafnir hennar þótt lýriti sé varit.

Ef skilnaðr verðr gǫr með hjúm tveim af þeim sǫkum at þau hafa eigi fé til at fœra ómaga sína fram, ok á þat at halda hvárt sem þau ráða þat sjálf eða sá maðr er ómagar þeirra horfa til handa. Sá maðr skal svá at því fara at ganga í þingbrekku þá er hann hefir um nótt verit á því sóknarþingi er hann heyr sjálfr svá at meiri hlutr heyri þingheyjanda ok nefna sér vátta at því at hann segir skilit með þeim ok nefna þau bæði af því at hann vili eigi fœra fram ómaga þeirra ok mæla þat svá fremi at einhverr er kominn á fé hans þeirra ómaga. En ef þau ala bǫrn síðan ok er þar sókn til sem um legorð annat, enda eigu frændr konunnar sǫkina en ef þeir vilja eigi þá á sá er skilnað þeirra réð.

Þat þeirra er skilnað vill [gera skal búa láta kveðja ok telja tǫlur með þeim þrim nóttum fyrr eða meira méli. Rúmhelgan dag skal kveðja ok svá skipta. Þau skulu eiða vinna at tǫlum at réttar eru taldar. Ef búum þykkir et óauðgara eigi hafa fé til framfœrslu ómǫgum, þá skal þat þeirra segja skilit er fét á] ok nefna vátta at.

Þat er þar er hjú verða eigi samhuga, [þá er biskupi rétt at lofa konunni fjárheimtingar sínar allar undan bóanda sínum, þótt hann geri eigi lǫgskilnað þeirra ef honum þykkja forurtir til þess. Svá skal fé hennar heimta sem biskup mælir fyrir, hvárt sem þat er et næsta vár eða síðar. Kona þarf eigi at láta stefna bónda sínum til biskups fundar um þetta mál, ok því at eins ef hon vill lǫgskilnað gera láta. Nú er sótt til fjár þess ok hefir verjandinn þat til varna at hann sé réttr forráðandi fjár hennar ok eigi sé lǫgskilnaðr gǫrr með þeim, þá skal sœkjandi láta bera fram vætti þat er nefnt var at orðum biskups, þá er hann lofaði fjárheimting, ok á þá at dœmask fét þannug svá mikit sem] gǫgn báru til.

Ef maðr skilsk við konu sína, vsque til arfs alinn. Ef maðr skilsk við konu sína, vsque ráðum síðan.

Ef frændsemi sú [eða sifjar koma upp með hjúm er þau eigu eigi saman at vera at lǫgum, enda vili þau eigi skilnað gera, þá skal biskup sá er yfir fjórðungi er fá til þrjá menn þá er þat leggi undir þegnskap sinn at sú er frændsemi eða sifjar með þeim. Enda skal þá biskup segja skilið með þeim ok verðr þat þá lǫgskilnaðr] á meðal þeirra.

Þar er hjón vilja skiljask ok á þat þeirra er skilnað vill gera at bjóða hinu til biskups fundar eigi síðar en sjau vikur eru af sumri ef til þings skal fara til fundar hans. Maðr skal fá konu sinni reiðskjóta þann er fœrr sé hvárt þeirra sem boðit hefir ǫðru til biskups fundar. En ef biskup skerr ekki ór um skilnað þeirra, þá skal heimta fé hennar sem hann hafi lofat skilnað. Ef konan býðr ǫðrum manni um þá skulu váttar fara þeir er þat beri at hon hafi þeim manni sín mál seld. Nú skulu þau bera mál sín fyrir biskup þann er yfir þeim fjórðungi er, er þau eru ór fǫstudag in fyrra í þingi. En biskup skal segja þeim laugardaginn eptir slíkt sem hann lofar. Bera skal láta vætti þau ǫll fyrir biskupi er nefnd vóru heima í heraði. En þat þeirra er hann lofar skilnað skal nefna sér vátta at lofi biskups ok nefna vátta annat sinn at skilnaði þeirra at hann eða hon segir skilit með þeim. Skal þat þeirra er biskup lofar skilnað hafa slíkan hlut fjár við annat sem hitt hafi for ótta laust skilnað gǫrvan.

Ef karlmaðrinn veldr skilnaðinum þá á konan heimting mundar síns ok heimanfylgju ok er rétt at stefna um fé þat inn næsta dag rúmhelgan eptir helgina ef gǫgn eru til á þingi en ellegar annat sumar. Þó á hon fé at heimta ef hon vill þótt hon sé eigi komin til mundar. Slíkan fararbeina skal hann fá henni af þingi at ǫllu sem til þings, hvégi er mál fara með þeim, en ef hann gørir eigi svá þá varðar honum útlegð. Hon skal svá fara at fjárheimtingu þeirri at hon skal láta bera vætti þat í dóm næst stefnuvætti er hon stefndi honum til biskups fundar ok svá þat er biskup lofaði henni skilnað at gera ef þess er kostr, svá þat er at skilnaði þeirra var nefnt. Þá skal bera festavætti ok svá félagsvætti þeirra ef þat hefir verit hversu skilt var fyrir félagi þeirra. En ef eigi var félag þeirra gert eða svá gert at þat átti rofna þá er skilnaðr þeirra var gǫrr, ok skulu búar hennar fimm bera kvið um þat hve mikils fjár hon hefir neytt síðan er samgangr þeirra var.

Ef erfðir hafa komit undir þau meðan samfǫr þeirra var ok á þat þeirra jafn marga aura at taka af fénu at afnámi sem erfð tœmdisk. En bæði skulu þau vaxta hafa neytt nema annan veg hafi mælt verit í félags lagningu þeirra. Þat þeirra er erfð tœmisk á kost at láta erfðafé eigi koma í félag þeirra ok taka sjálft vǫxtu af.

Þat þeirra er skilnað vill ráða við annat ok til biskups fundar vill stefna ǫðru heima í heraði skal gera vart við hálfum mánaði fyrr eða meira méli, þar er sœkja megi biskups fund á fjórtán nóttum. Skal svá því máli þá at ǫllu fara sem á alþingi, ok svá ǫll vætti þar fram bera sem á þingi, ellegar verðr eigi at réttu skilnaðr þeirra.

Ef maðr vill hlaupa af landi á brott með fé konu sinnar, þá á hon kost at selja þat mál þeim manni er hon vill, at banna farar honum ok svá sœkja hann ef þarf ok þá menn er á brott ferja hann.

Ef maðr vill ferja konu sína nauðga af landi heðan, þá á hon at segja skilit með þeim, ef hon vill, hvargi þau eru stǫdd, þá er hon gørir þat at sǫnnu á hendr honum, ok varðar honum brotthǫfn hennar ok fjár hennar síðan sem þau hafi engar fjárreiður saman áttar. At engu er sú kona honum heimil síðan er lǫgskilnaðr er gǫrr en sú ǫnnur er hann hefir engar reiður við áttar. Hon þarf eigi vanda vátta til þess annan veg en nefna þá menn er váttbærir sé at því at hon segir skilit með þeim sem karli ok konu skal. Þeir skulu eigi segjask ór því vætti, en um ráðahag þeirra skal svá fara sem biskup lofar.

Þar er samfarar hjóna eru ok skal hann ráða fyrir fé þeirra ok kaupum. Eigi er konu skylt at eiga í búi nema hon vili, en ef hon á í búi með honum, þá á hon at ráða búráðum fyrir innan stokk, ef hon vill, ok smala nyt.

Kona á at ráða fyrir hálfs eyris kaupi eða minna sex alna eyris á tólf mánuðum. Bóandi hennar á kaup hennar at rifta ef hon kaupir meira en svá. En honum er heimilt þat er hon tekr við, en þeim varðar útlegð er við hana kaupir meira kaupi en mælt er, ok á sá eigi heimting til þess er hann seldi henni.

Ef kona skýtr fé bóanda síns á brott ok á hann heimting til þess alls enda á hann orði at ráða við hinn er við tekr.

Ef maðr sendir konu sína til þings at lúka skuldum fyrir sik eða fjárreiðum þeirra, ok eigu handsǫl hennar þau at halda, enda svá þau ef hon ferr til skipa með kaupum þeirra at ráði hans, en eigi fleiri nema hann vili. Þat á ok at halda ef hon kaupir þat er skyldliga þarf til bús þeirra at hafa heima meðan hann er á þingi.

Kona á eigi at selja land hálft bygðan bólstað eða meira án ráð lǫgráðanda né goðorð né hafskip ef hon á.

Hjú tvau eigu at gera félag sitt ef þau vilja ef með þeim er jafnmæli ok svá við erfingja þeirra.

Festa mál eigu at halda með hjúm meðan festa váttar lifa ok eigi eru ǫnnur mál ágǫr. En ef festa váttar lifa eigi þeir er þau muni, þá leggja lǫg fé þeirra saman, ef hann átti mǫrk eða meira fé þá er samgangr þeirra var ok mundr var goldinn, ef þau hafa búit þrjá vetr eða lengr. Ef þau øxla fé ór ǫreigð, þá leggja lǫg fé þeirra saman, ok svá leggja lǫg fé hjóna ávalt saman at hann á tvá hluti en hon þriðjung.