Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 144

Sonr xvi. vetra gamall eþa ellre er fastnandi moþor sinar frials borin oc arf gengr oc sva hygin at hann kuni fyrir erfð at raða. En ef eigi er sonr þa er dóttir su er gipt er. oc a þa bönde hennar at fastna mag kono sína. En þa er faþir fastnande dottor sinar. En þa scal broþir samfeðri fastna systor sina. En ef eigi er bróþir þa scal fastna moþir dóttor sina. þar at eins fastnar kona kono. Nu er eigi moþir þa á sa maðr er a systor hennar samfeðra. Þa á broþir sammøðri at fastna systor sina. Þa a sá maðr er a systor hennar sammøðra. En þa scal fastna in nanasti niðr karl manna arfgengra oc samlendra nema konor se þær nanare er boendr eigi. þa eigo bóendr þeirra. Þar er eckia er fastnoð manne þa scal hennar rað fylgia nema faþir fastne þa scal hann raða. Ef fleire menn ero til raðana þa scal sa raða er ellztr er brøðrana. En ef þa scilr á þa scal sa raða er hennar raðe fylgir. En ef þeir vilia duelia rað fyrir henne oc synia þeir ii. monnom þeim er iafn ræðe þotte. þa scal hon raða við in þriðia ef þat þickir oc iafn ræðe við rað frænda sins nokors. Eckia á fastnastz siálf manne þeim er hana atte fyr þott eigi se rað lograðanda til. ef meina lavst er með þeim nema þviat eins at þav væri scilit fyrir omaga sacir. Ef frændsemi komr up með þeim manne er kono hefir fastnað ser oc kononi sv er eigi er bygvande. þa scal sa þeirra fara er raðe vill rena ahálfom manaðenom næsta er hann verþr viss til fundar við anan. oc telia frændsemi sem at domi oc sana sva at legia þat undir þegn scap sin iafnt sem at dome oc hafa menn .v. at sana með ser. En ef frændsemi er þeim bygiande oc nanare en at. vii. a manne se hvart. þa scal af þess þeirra fe bera ilögrétto er þat vill eigi fyrir ráðom lata standa. En þar er frændsemi er at vi. ta manne oc. vii. a scal bera x. avra ilögrétto. en þar .c. álna er at sétta manne er hvartuegia. En ef frændsemi er at v. ta manne oc vi. ta vsque oc a huerr soc er vill. Þar er menn scolo gera tiund ena meire [af fe sino fyrir raða hags sakir. þa scal af þvi tiundar fe bera ilögretto c. alna. oc er þa sem v. avrar gialldiz af huerium fiorðungi tiundar iþvi. Maðr scal oc giallda lög tiund huert ár af fe sino iafn vel þa sem aðr þott hann gøri ena meire tiund. en þat vár er hefz gialld hinar meiri tiundar. scal niðr falla iafn mikit af hueriom fiorðungi þeirrar tíundar sem maðr gelldr ifiorðung lögtíundar. En af þvi tíundar fe er þa verðr eptir scal byscop hafa fiorþung sa er ifir fiorðungi er. en annan fiorðung tiundar scal giallda til þingvallar. Siþan scal sa er giallda á raða firir þeim tueim fiorðungum tiundar við ráþ byscops er þa ero eptir. En ef maðr gerir eigi tiund ena meire. þa varðar þat fior bavgs garð oc scal queðia til ix. bua a þingi. oc a sa] söc er vill. Þar er maðr a at gialda tiund. vsque. lamba gæror sex. En ef frænd semi er nanare en at v. manne oc .vi. manne. þa varðar fiorbavgs garð samforin nema þav geti biarg quiþ þan at hann visse eigi frændsemina þa er hann gecc at eiga kono þá oc se firnare frændsemi en anara brøðra. þa er ecki fe viti at domi oc versc hann maleno. oc scal þa døma scilnað þeirra. Eigi scolo oc vera sifiar scyldre með þeim. ef hann hefir aðr kono átta eða hon boanda en þriþia brøþra. Guðsifiar scolo eigi vera með þeim þær er hvarki þeirra hafe halldit avðro undir scírn. ne undir primsigning. né byscops hond. ne hvartki þeirra anars bornom oc hvarki þeirra scal scírt hafa anat. ne anars born. Slict er mælt um prest ef hann scirði konona eða born þeirra. En ef sa maðr verðr siúcr er kona er fostnoð þa scal hann orð gera hálfom manaðe fyrr þeim manne er fastnat hefir konona at hann mun eigi til eiginorðz coma fyrir velendes söcom oc eigi þarf þa cono heim at føra þo at þat se mælt. oc segia hvat at söcom er. Þa scal eigi brullavp vera fyr en at iafnlengð nema sa vili fyr lata vera er kono scal taca oc scal hann þa orð gera halfom manaðe fyr eða meira méle oc scal hann þa sitt fe eítt til leggia. En ef honom batiz eigi a xii. manaðom enom næstom þa scolo lavsar vera festar nema þeir vili hvarirtvegio anat. Ef maðr fastnar ser kono [þa scolo festar haldaz sva lengi sem a var queþit. Enn at liðini þeirre stefno er a var queþit. ef sa orøkiz við at gera brullavp til kono er ser fastnaði hana. þa segia lavg lavsar festar. oc er eigi honom su kona heimilli. en þa at hon væri honom eigi föstnoð. Ef eigi er a queðit a brullavps stefno eða hue langar festar scolo vera. þa hallda þær .xii. manaðr þaðan fra er kona var fostnoð] oc eigi lengr. En ef hon verðr siúc þa scal sa gera orð er fastnaða hefir konona at hon er siúc. En hin scal raða hvart hann vill ganga isama sæing könoni eða eigi. En ef þa tacaz raðin eigi scal hin raða er ine scal hafa brullavpit hvart tacaz scolo fyrir iafnlengð eða eigi oc gera orð hinom ahálfom manaði fyrr. En ef henne bøtiz eigi fyrir iafnlengð þa ero oc lavsar festar nema hann vile lengr biða. En ef sacir coma ahendr honom eða henne þær er hann er eigi öll. þa scal þat fyrir raðom standa. En ef sectar sacir þær coma ahendr honom er fe hans asecþ at döma ef hann verðr sanr at. eða þær er hann a vígt um fyrir alþingi. þa a hin cost hvart hann vill hætta til hallzens. eða eigi. þa verðr rett halldit conone. ef hann verðr saðr at söc. En ef hon verðr logen þa verðr eigi rétt halldit konone. Ef frændsemi finz þa scal sa er fastnaðe eða fastnandin gøra til hins oc telia frændsemi oc legia undir þegnscap sin sem at domi. en siþan scal segia isundr festom. En ef sa ifaz raða er ser hefir cono festa oc varðar eigi við lög. en mund scal heimta sva sem mæltr var. oc með þeim maldogom sem mælt var at festom ef hann scylde af hende leysa. En hann a cost at stefna at heimile þess er sóttr er eða þar er stefno staðr er réttr. vm allan mund saman enda er costr at stefna þar er brullavp var mælt oc vm allan mundin saman in næsta dag rumhælgan þvi er rað scylldo tacaz. oc scal søkia við festa vatt orð en domr scal doma gialldaga sva sem vættiþ ber maldaga til. En ef sa maðr ivaz raða er konona hefir fastnaða. þa scal hin fara þangat þan dag er brullavp var mælt oc beiða kononar oc vistar ef hann nair eigi ella. En þan dag er næstr er rumheilagr scal hann fara þangat oc veria lyrite ine höfn hennar eða luca hurð oc hiara vm hana oc er honom rétt at stefna vm heiman fylgia. þa er þa scylde fram koma oc sva vm fe þat er hin scyllde til brullavps legia. Rétt er at heimta heimanfylgio með slícom maldaga öllom sem aðr var tínt. vm mundin ef hann þyrpti at heimta. Rett er at stefna honom oc þar þan dag er næstr er rumheilagr a þeim bólstað er brullavpit scyllde vera vm þat er hann hefir konvne halldit. oc rétt er at stefna sva at hann heyre sialfr eða ella at heimile hans oc lata fiorbavgs garð varða oc sva varðar öllom þeim er a heyra oc samvistom ero við hana. Siþan at han verr lyrite ine höfn kononar oc sva þeim er fregna er samvistom ero við hana. Þeim monnom ollom varðar fiorbavgs garð er fira hann festar kono sinni hvart sem þeir gera þat iraðom eða ioðrom lutom. scal quedia ix. bva til aþingi fra heimile þess er sottr er. Ef aðrir menn standa fyrir raðonom en fastnanden oc varðar þeim fiorbavgs garð við hvarntuegia þann er fastnandinn var oc þan er ser fastnaðe oc er stefno staðr réttr við þa alla er standa fyrir raðonom iþeim stað sem brullavp var ætlat. þar scal quedia ix. heimilis bva til aþingi. þess er sottr er. En of samvistor cononar scal quedia xii. quiðar þar til. Sa er sotr er scal quedia ser biarg quiðar. v. heimilis bva sina at hann vissi eigi at hann væri isama huse cono þeirre siþan er lyrite var varet ine höfn hennar eða þess anars at hann visse eigi at lyrite var varet ini hofn hennar. En ef sa maðr fastnar cono er eigi er lögraðande þa varðar hinom ecci er lograðande er þo at han rene raðeno oc sua oðrom monnom. En ef maðr gengr kono þa at eiga er eigi hefir log raðande fastnað. þa a lög raðandin at stefna honom oc lata varða fiorbavgs garð oc telia rett or fe hans. hinom varðar fiorbavgs garð við log raðanda er fastnaðe. Sa maðr er konona hefir tecna scal quedia eða beiða ser biarg quiðar at hann hygðe at sa væri lögraðande er honom fastnaðe. Þviat eins bergr honom þat. [ef hann vissi eigi þan er lögraðandin var. Enda varðar fior bavgs garð þa við hann þeim er fastnaðe. En scalat hann lög villr verða sva at honom] halde þat uppi.

Eigi scal maðr festar taca af cono. vsque. þott hon væri ambátt. Ef þat ber quiðr þa er hann varðr sökine. En hann scal þo rettin giallda þeim er festar átte nema conan hafe sic sialf fastnat þa bergsc hann eigi við biarg quiþen. oc scal þa søkia sem um legorðz sacir aðrar. Ef sa verðr secr er konona hefir fastnat þa á hin rett or fe hans er konona hefir tecna. En þoat hin søki hann eigi er lograðande er þá a þó sa réttin at heimta er konona hefir tecna. Þa er kona fostnoð er hann hefir at vatta. at hin fastnar honom cono þa. no. logfostnon heillt rað oc heimillt. Þa er heimillt er sa fastnar er a festarnar. En þa er heillt ef hon væri eigi verðe at vere þo at hon væri ambótt at hon hefðe uheilende slíct eða aðrir okostir eða andmarcar þeir er hon væri eigi verðe at verre. En ef þeir anmarcar reynaz at konone oc varðar fiorbavgs garð þeim manne er fastnaðe hinom konona viss vitande oc fyrir raðom a þat at standa ef hin vill er ser fastnaðe kono. Nu vill hin heimta mund þa scal sa stefna er ser hafðe konona fastnat vm þat at hann hafe þa cono fastnat vís vitande. er þeir andmarcar se at er hon væri verðe at verre ef hon væri ambótt. Hann scal stefna til fiorbavgs garðs oc queðia ix. bva hans til a þingi. Nu ber quiðr ahinn oc secz hann þá. enda er eigi heimting til mundarens þoat af honom bere. Nu ber þat quiðr at hann visse eigi annmarka akonone oc versc hann þa malino enn erat heimting til mundarens nema søkiande fae quið þan. v. heimilis bva cononar at eigi se þeir annmarkar a konone oc racnar þa mundrin.

Chapter 145

Ef sa maðr verðr vis er kono hefir fastnaða at su er með barne. oc scal hann gera orð þeim er konan er fostnoð oc segia honom. En hann scal raða vm siþan hvart hann vill eiga ganga konona eða eigi oc er hann vareðr sökine ef hann getr quið þan at hann visse eigi at konan var olétt. þa er hann fastnaðe. En ef siþan er legit með konone er honom var fostnoð þa scal hann kiosa hvart hann vill eiga konona oc á hann þa legorðz sokena en hin a rétt or féno. er konona hefir fastnaða. En ef hann vill eigi samför við konona þa ahin legorðz sökina er fastnaðe. enn hann a þa réttin oc sciptiz sva vm með þeim. Ef legit er með kono. Vsque. bøtrnar oc.

Chapter 146

Leysingi scal fastna dóttor sína sva et sama sem frials borin maðr oc rétto at taca a henne. oc sva leysing et sama oc lavngetnir menn.

Chapter 147

Ef maðr gengr kono at eiga hann scal eið vina a varþingino næsta at hann veit eigi áttar mot með þeim þat er fe víti fylgi. þat er oc rétt at hann vine eið fyrir goða þeim er hann er iþingi með. En goðin scal segia með vatta iþingbrecco þa er meire lutr er þar þingheyianda. en ef hann viðr eigi eiðen þa varðar honom vi. marca secþ. við þan er søkir oc asa søkina er vill. En ef hann veít áttar mót með þeim oc scal hann þa segia til þess at hann vill þat fyrir eiðe lata standa at bera fe i lögrétto oc queþa a hue micit. En ef hann ber eigi feet ilög retto et næsta sumar .x. avra þa varðar honom þat .vi. marca vite. ef manz er vant. en þa .c. alna ef ij. er. vant. oc varðar honom þa xii. merkr ef eigi cømr fram oc asa þat fe hálft er søkir en halft scal døma at bera i lögrétto en sa asöc er vill. scal þo domr døma a hendr honom at bera fe ilogrétto sem aðr. En borit scal feet ilogrétto drottins dag en fyrra iþingi. En fe þat er þeim scal døma til handa er söc sótte a at dømaz at heimile þess er sottr er xiiii. nóttom eptir vapna tak. þar er þeir ero samfiorðungs. En utanfiorðungs manne ahond a at døma miðvico dag i mitt þing iboanda kirkio garðe anat sumar. iafn rétt er at stefna sem at lysa. enda er rett at lysa at lögbergi oc søkia et sama sumar oc queðia heimilis bva v. aþingi þess er sottr er hvárt hann hafe fe borit ilogretto eða eigi. Þar er maðr søkir vm lögretto fe oc er rett at stefna söc þeirre heiman oc scal hann telia þa frænzsemi at domi. hefia upp at systkinom oc telia knerunom oc legia þat undir þegnscap sin at su er frændzsemis tala sön oc rétt með þessom manne oc þessare kono er hann á oc nefna þav bæðe. Sva scolo oc sanaðar menn hans legia undir þegnscap sin at þeir hygia þa frændsemis tölo sana oc retta er hann talðe. scolo þeir allir .iii. hafa unin þegnscapar lagningar eið aðr. Hin scal beiþa ser biarg quiðar v. heimilis bva sina at hann visse eigi áttar mót með þeim. oc bergr honom eigi sa lengr en liðr et fyrsta alþingi.

Chapter 148

Ef þeir menn ganga saman er mina fe eigo en c. lögavra vi. alna avra fyrir utan hversdags klæðnað sin omaga lavsir þa varðar þeim fiorbavgs garð nema kona se eigi barnbær. oc scal eigi eiga ferans dom at þav. oc verðr eigi fe þeirra secþ oc scolo þav fara abrott með omaga sína af lanðe oc coma eigi aptr nema fe þeirra vaxe sva at þav eigi .c. eþa meira eða kona se eigi barn bær. Þat varðar oc fiorbavgs garð þeim manne er kono þa fastnar nema hann eigi fe sva at hann føre omaga þeirra fram þa er þav ala oc ræðr hann ser ahendr omaga þa en eigi frændom sinom. Þott hann sele öðrom manne ihond festarnar. eða lofar hann at anar maðr fastne. Þa er sem hann sialfr fastne. Ef hin er fastnaðe a eigi hag til at taca við omogom þa er sva mælt vm þan er ini hefir brullavp þat oc varðar þeim slict et sama sem hinom er fastnaðe. oc scal queðia til heimilis bva ix. a þingi þess er sottr er. Þeir menn eigo sócn til þessa saca er til omaga standa eða sa er vill. þar er o avðgir menn ganga saman þoat þeir segi osætt sina á. oc er þat sem þeir mæle ecki vm. nema þeir søki vm. þat er stefno söc oc scal queðia til ix. bva aþingi þess er sóttr er. Men eigo eigi þa nótt at ganga saman er logheilagr dagr se eptir næstr eþa lög fasta. Bruðlavp scal eigi gera nær pascom fyrir en lokit se lavgar dag þann fyrir nio vicna fösto. oc scal eigi nær eptir en vica se liðin fra fyrsta pascha degi. Men scolo eigi brullavp gera fra lavgar degi þeim er næstr er gagn dögom fyrir oc allt unnz liðr ena hælgo viko. Brullavpe scal lokit vera lavgar dag in næsta fyrir iola fosto. Enda scal eigi nær iolom en vika se liðin fra enom þrettanda degi. Þat varþar þeim monnom fiorbavgs garð er brullavp gera a þeim tiðom er nv ero fra numnar oc er þat stefno söc oc a sa at søkia er vill. oc scal queðia ix. heimilis bva til þess er sottr er.