Bókastaðir

Ef þeir eigu tveir ómaga saman ok eru þeir báðir í einum fjórðungi þá eigu þeir at fœra ómaga þann á milli sín. Ef þeir menn eru í tveim fjórðungum er ómaga eigu saman, þá skulu þeir svá skipta at annarr þeirra skal hafa tvau misseri eða lengr.

Ef ómagar eru fleiri en einn enda sé þeir menn eigi allir í einum fjórðungi er fram eigu at fœra ómagana. Nú skal sá þeirra er skil vill á gera kveðja heimilisbúa sína fimm til á þingi at skipta þeim ómǫgum á milli þeirra. En þeir eigu at hluta síðan ómagana á miðli sín at lǫgbergi.

Ef ómaginn er eigi fœrr á milli héraða, þá skal hann kveðja heimilisbúa sína fimm til á þingi at virða þann ómaga á milli þeirra hvers verðr þykki at taka þann ómaga at alda ǫðli, en þat fé skal eindaga á hendr þeim at gjalda annat sumar í búanda kirkjugarði miðvikudag í mitt þing, en þá er ómaginn eigi fœrr á milli héraða ef hann má eigi fara fullum dagleiðum. Ef þeim þykkir fét of mikit gert er útan fjórðungs er, þá á hann kost at sœkja ómagann ok heimta fét at slíkum máldaganum sem áðr var mælt.

Ef ómagi andask bráðla þá skal sá reiða fé slíkt sem fimm búar hans virða ef hann þykkir vanhaft hafa. Ef menn eigu saman ómaga ok andask hann ok skal vera allra þeirra nyt.

Sinn leysingja skal hverr maðr fram fœra nema hann eigi sér bjǫrg eða borinn skaparfa son eða dóttur, þann er orki at fœra hann fram. Þess á hann kost ef leysinginn kømr á hendr honum at taka bǫrnin í skuld hvárt sem hann vill fleiri eða færri ef til eru á þeim tólf mánuðum er leysinginn kømr á hendr honum. En at slíkum hluta skal hann fram fœra leysinginn sem hann gaf frelsi til.

Ef tveir menn eigu ómaga saman ok vill annarr fara af landi á brott. Nú sá þeirra er skil vill á gera þá skal hann kveðja heimilisbúa sína fimm at virða hvers ómaginn þykki verðr at hafa at alda ǫðli hér á landi. Sá þeirra skal kjósa er hér á landi vill hafa ómagann. Nú vilja þeir báðir hér á landi hafa ómagann þá eigu þeir at hluta með sér hvárr þeirra hafa skal. En þar skal eindaga fét á fjórtán nátta fresti þaðan frá er þeir hlutuðu at þess þeirra heimili er ómaginn hlauzk til handa.

Ef maðr tekr ómaga arftaki þá skal þat hvárr þess halda er jafnmæli bersk. Nú þykkir erfingjum hins er tekit hefir eigi jafnmæli, þá skal hann segja á ósátt sína þegar hann fregn ok lýsa at lǫgbergi ok á at rofna málit.

Ef maðr selr ómaga af hendi sér með fé, enda verðr lýstr á hendr honum sá ómagi síðarr, þá má hann eigi þat hafa til varnar fyrir sik annan veg en sœkja þann um er fét hafði með tekit til framfœrslunnar, eða þá er við eigu at taka ef sá er frá fallinn. Ef ómagi er seldr til þrots ok réðat sá sínum erfingjum á hendr þann ómaga þótt hann taki við.

Ef sá maðr er erlendis er erfingi er ómagans þá skal lýsa á hendr honum til framfǫrslunnar ok kveðja til tylftarkviðar þann goða er í gegn gengr þingfestinni eða þann ella er hann er í þingi með sjálfr, ok kveðja um þat hvárt hann sé hans ómagi eða eigi. Nú berr þat at hans ómagi sé, þá skal hann beiða um þat tylftarkviðar hvárt hann mundi hag eiga til at fœra fram þann ómaga eða eigi ef hann væri hér á landi, með þau auðœfi er hann hefir til. En ef þat berr kviðr at hann mundi hag eiga til at fœra fram þann ómaga ef hann væri hér með þau auðœfi er hann hefir, þá á dómr at dœma á hendr þeim manni er næstr er út hér hinum er ómagann á fram at fœra, þó at sá eigi ekki við ómagann, þeirra manna er fé eða fœri á til. Hann skal telja frændsemi á milli þess er erlendis er ok hins er ómaginn horfir til handa, ok skulu þat þrír menn leggja undir þegnskap sinn at sú er frændsemis tala sǫnn á milli þeirra, er þá hafa þeir talit.

Ef sá maðr á fé út hér er ómagann á fram at fœra þá skal sá maðr er ómagann hefir stefna þeim manni er fé þat hefir at varðveita hér á landi ok stefna um þat fét er hinn á er erlendis er. Hann skal kveðja heimilisbúa fimm til þess er sóttr er á þingi. En þeir skulu bera hvárt þar er þat fé undir honum eða eigi eða hve mikit þat fé er þar, enda á dómr at dœma á hendr hinum til fúlgnanna svá mikit sem til telsk. En ef ekki er fét út hér þá skal hann heimta fúlgurnar at hinum lengr er hann kømr út, með vǫxtum.

Ef maðr vill fœra leysingja til staðar þá skal hann lýsa á hendr frjálsgjafanum ef hann lifir, en ella á hendr þeim manni er nánastr lifir frjálsgjafanum arfgengra manna. Hann skal beiða búakviðar at bera um þat hvárt hinn gaf honum frelsi eða eigi.

Ef hann sœkir arftǫkumann frjálsgjafans til framfœrslu ómagans, þá skal skilja búakviðr hvárt hann átti arf at taka at frjálsgjafa eða eigi. En ef hann sœkir firnara mann þá skal telja frændsemi í milli frjálsgjafans ok þess er á hendr er fœrðr ómaginn. Hann skal beiða sér bjargkviðar heimilisbúa sína fimm um þat hvárt hann hafi fé eða fœri til at fœra hann fram eða eigi ok kømsk hann undan ef vanefni berask.

Sá er annarr kostr til at hann skal beiða bjargkviðar um þat hvárt hann gaf sínum manns manni frelsi eða gaf hann eigi. Nú berr þat kviðr at hann gaf annars manns manni frelsi en eigi sínum, þá á at dœma af hendi honum en eigi ella. Þann á hann enn þriðja kost at beiða bjargkviðar um þat at bera hvárt hann keypti hann til frelsis eða eigi. Nú ef þat berr kviðr at hann keypti hann til frelsis ok galt inn meira hluta verðsins, þá dœmisk hann af hendi honum ok á hendr þeim er verðaurana átti at taka fyrir hann af honum.