Bókastaðir

Hývíg eru þessi ef maðr vegr þræl eða ambótt fyrir manni ok varðar fjǫrbaugsgarð, en svá skal sœkja sem annat víg, fyrir þat útan at á þingi skal kveðja búa, þótt fleiri menn sé at vígi hans en einn. Dróttinn ens vegna skal kjósa einn mann þeirra til veganda er at vóru þann er hann vill. Sœkjandi á ór fé hans ef hann verðr sekr um vígit gjǫld þrælsins slík sem búar hans fimm sœkjandans meta þrælinn við bók at dómi.

Þar er sá maðr vegr þræl manns er þingheyjandi er réttr fyrir bú þess manns er þrælinn átti at skuldleikum ok seksk hann eigi á en gjalda á hann þrælinn. Þræll verðr óheilagr ef hann mælir við mann fullrétti eða gørir hálfrétti. Ef dróttinn þrælsins verðr viðstaddr er þrællinn er veginn ok verðr óheilagr sá er þrælinn vegr fyrir dróttinum ok fyrir þeim mǫnnum er þingheyjendr megu vera fyrir bú hans á þeim vettvangi nema þrællinn hafi sér gert til óhelgi. Á þeim vettvangi eigu menn at hefna þrælsins er hann er felldr en eigi lengr en svá. Ef þræll hleypr undir vápn manna fyrir dróttinn sinn ok varðar skóggang þá víg hans, ef hann fær bana af.

Ef dróttinn vegr þræl sinn ok varðar honum eigi þat við lǫg nema hann vegi hann á lǫghelgum tíðum eða um langa fǫstu þá varðar fjǫrbaugsgarð ok skal kveðja níu búa til á þingi ok á goði sá sǫk er vegandinn er í þingi með. Ef hann vill eigi þá á sá er sœkja vill. Ekki varðar honum víg þrælsins nergi er hann vegr hann, ef hann vegr hann um þær sakir er frjáls maðr felli óheilagr fyrir slíkar sakir.

Ef maðr drepr þræl manns óvænis hǫgg ok á þar dróttinn sex aura, en þrællinn þriggja aura. Nú ef hann berr þrælinn lamabarningu eða særir hann þá skal hann gjalda verð þrælsins þeim er átti slíkt sem búar meta við bók enda gjalda vanhaginn sem búar virða ef þrællinn verðr at ómaga af þeim bardaga.

Ef þrælar manna ljóstask ok skal sá gjalda sex aura er lýstr, dróttinum, en þrjá þrælinum. Ef hann á kost til þess en ekki ella. Ef þrælar manna vegask, ok á sá er þann þræl á er vegit hefir hvárts hann vill at láta sœkja þann þrælinn eða gjalda enn vegna þrælinn ella sem búar meta við bók. Ef þrælarnir berjask lamabarning, þá skulu eigendr fé nýta báðir inn heila þræl, ok báðir fram fœra enn lamða.

Rétt á þræll meira um einn hlut en frjáls maðr. Þræll á vígt um konu sína þótt hon sé ambótt, en eigi á frjáls maðr vígt um ambótt þótt hon sé hans kona.

Sá maðr er frelsi gefr manni at hann skal bǫrn hans fram fœra. Jafnt er þat sem um arf. Þat er um þræla at sá maðr skal þá fram fœra er fé á at þeim.

Eigi verðr hann fyrr frjáls en hann hefir goldit helminginn verðs síns eða meira. Þá er manni frelsi gefit at fullu er hann er í lǫg leiddr. Hann skal í lǫg leiða goða sá er hann er í þingi með. Hann skal taka kross í hǫnd sér ok nefna vátta. "Í þat vætti at hann vinnr eið at krossi lǫgeið, ok segi ek þat guði at hann mun halda í lǫgum sem sá maðr er vel heldr, ok hann vill þá vera í lǫgum með ǫðrum mǫnnum. Þeim sé guð gramt er því nítir nema fé sínu bœti." Eigi þarf sá maðr þann eið at vinna er honum var ungum frelsi gefit.

Hálfan rétt skal hann taka er hann kømr á jarls jǫrð, en þá allan ok fullan er hann kømr á konungs jǫrð. Penning skal hann gefa goða þeim er hann leiðir í lǫg. Þat skal hinn tíundi hlutr eyris. Þeim þræli skal hann frelsi gefa er hann hefir fulla verð aura fyrir fundit.

Nú gefr hann þeim frelsi er hann hefir eigi fullu verði keyptan, ok ræðr hann sér þann ómaga á hǫnd en eigi frændum sínum. Rétt er at maðr kaupi til karnaðar sér ambótt tólf aurum fyrir lof fram. Ef þræli er gefit frelsi ok er hann eigi leiddr í lǫg eða í brekku þá skal hann hvárki taka frjáls manns rétt né þræls, enda heitir hann þá gref leysingr.

Ef fé verðr á fé þá skal þar ávalt hálfan skaða bœta svá sem búar fimm virða.