Bókastaðir

Þat er mælt at hvar þess er lǫgskuldarmaðr er arftǫkumaðr ens vegna ok skalat hann með sǫk fara, en hann á svá mikit fé af bótum sem hann er skuldfastr. Ef lǫgskuldarmaðr verðr veginn þá eigu frændr sǫk þá, þeir skulu bjóða þeim manni er fé hafði átt at honum jafn mikit fé sem hann væri skuldfastr. En ef þeir bjóða eigi, þá á sǫkna sá er féit átti at enum vegna.

Þat er ef leysingr verðr veginn, þá sǫk á sonr hans frjálsborinn, en ellegar frjálsgjafinn. En ef frjálsgjafinn vegr leysingja sinn, ok er leysinginn sonlauss, þá á goði sǫk þá, sá er inn vegni er í þingi með. En ef sá er allr einn ok eigu þá samþingisgoðar hans. En ef þá skilr á ok skulu þeir þá hluta með sér. Ef leysingr leysingjans verðr veginn ok á þar enn œðri leysingr sǫkina.

Ef útlendir menn verða vegnir hér á landi danskir eða sœnskir eða norrœnir, þá eigu frændr hans sǫk ef þeir eru hér á landi um þau þriggja konunga veldi er ór tunga er. En vígsakar um víg útlendra manna af ǫllum lǫndum ǫðrum en af þeim tungum er ek talða nú, þá á hér engi maðr at sœkja þá sǫk af frændsemis sǫkum nema faðir eða sonr eða bróðir, ok þó því at eins þeir, ef þeir hafa hér við kannazk áðr.

Ef maðr verðr veginn at skipi er engi á frænda hér á landi ok á félagi hans sǫk. Sá er félagi at lǫgum er en ókerskári þeirra leggr allt sitt fé til lags. En ef eigi er félagi til eða vegr félaginn at honum, þá á mǫtunautr hans sǫk þá sá er optast á mat við hann. Nú eru mǫtunautar fleiri þeir er jafn opt áttu mat við hann, þá skulu þeir hluta sǫk en hafa jafnt allir bœtr. En ef eigi eru mǫtunautar til þá eigu stýrimenn sǫk, ok á sá þeirra er mest á í skipi. En ef þeir eigu jafn mikit í skipi þá skulu þeir hluta með sér hverr með sǫk skal fara, en jafnt eigu þeir allir bœtr. Ef stýrimaðr vegr mann enda á hann hvárki félaga né mǫtunaut, ok eigu þeir sǫk er skip eigu með honum; jafnt eigu þeir allar bœtr. Sá á sǫk er mest á í skipi; skulu þeir hluta með sér ef þeir eigu jafn mikit skipi. Ef stýrimaðr verðr veginn sá er einn er í mǫtuneyti, eða sé einn stýrimaðr ok vegi sá at honum, þá á goði sá sǫkna er sá maðr er í þingi með er land þat á er þeir búa á. Ef hann verðr veginn þá er hann ferr frá skipi til vistar ok skal et sama um sǫk þá sem at hann væri at skipi veginn.

Ef hann verðr veginn þá er hann er í vist með bónda, þá á bóndinn sǫkina. En ef bóndinn vegr hann, þá á goði sá er hann er í þingi með. En ef sá er allr einn þá eigu samþingisgoðar hans sǫkina. Ef hann er í vist með konu ok verðr hann þar veginn. Nú ef sá er nǫkkurr í vist með henni er þingheyjandi sé réttr fyrir bú hennar ok á sá sǫkina þá, en hon bœturnar. En ef sá er engi þar til eða vegr sá hann, þá á goði sá er hon er í þingi með. Svá skal ok sǫk fara sem hann væri í vistinni veginn, til þess er hann kømr til skips alfari. En þá skal at skipi fara svá sem talit var et fyrra sumar.

Ef útlendr maðr býr frændlaus ok verðr hann veginn, ok á goði sá sǫk er hann er í þingi með. En ef goði sá vegr hann, þá eigu samþingisgoðar hans nema hinn vegni eigi bǫrn frjálsborin ok hverfr sǫk þá undir þann karlmann er nánastr er bǫrnunum fulltíða manna ok þeirra er fyrir kann ráða.

Svá skal fara um vígsakir útlendra manna sem hér er tínt, nema hér sé á landi ór várri tungu frændr enna vegnu manna, þat eru þriðjabrœðr eða nánari menn. Þeir eigu vígsakir at sœkja hér ok bœtr at taka, ef þeir koma síðar út ok eigu þó allar bœtr vígsakar vaxtalausar út at ganga.

Of víg ǫll þau er nú hefi ek talið ok svá um en meiri sár skulu menn eigi sættask á fyrir alþingis lof. Fjǫrbaugsgarð varðar ef menn sættask á þau mál er eigi á at sættask á fyrir lof fram. Frændr inir nánustu eigu fyrst at sœkja þar er menn sættask á vígsǫk fyrir lof fram, en ef þeir vilja eigi þá á sá er sœkja vill til fullra laga. Þat er stefnusǫk ok skal kveðja búa níu á þingi.

Fjǫrbaugsgarð varðar bjǫrg þeirra manna [ef rétt lýst er á hǫnd víg eða sár in meiri eða hernað hafa drýgðan eða brenda menn inni, svá at hinir hǫfðu bana af eða ǫrkuml, eða hvatki sem þeir hafa þess gert at mǫnnum er þeir verða skyldir til at lǫgum at gjalda hinn aptr niðgjǫldum; þat eru allt stefnusakir ok skal kveðja til tylftarkviðar goða þann er sá er í þingi með er sóttr er.] Eigi varðar bjǫrg þess manns lengr.

Eigi varðar eldi þeirra manna [er á óhelgum mǫnnum hafa unnit, ok svá þótt þeir fari á þing helgat.]

Þat er mælt at þeir menn eigu eigi þingreitt er sár eða ben eru á hǫnd rétt lýst. En ef þeir fara á þing helgat ok varðar fjǫrbaugsgarð ok verða ónýtar sakar allar, ok svá varnir þær er hann er aðili at á því þingi. Svá ok þær sakir allar ok varnir er sá maðr hefir til búnar á því þingi, þótt handseldar sé ef hann ferr með. En ef þeir menn fara á alþingi ok skal þeirri sǫk stefna at lǫgbergi. En ef þeir fara á ǫnnur þing helguð, ok skal þeirri sǫk stefna heiman ok kveðja til heimilisbúa níu á þingi þess er sóttr er, hvárt hann hafi komit á helgat þing síðan er sár eða ben vóru lýst á hǫnd honum, nema sǫkin sé til þess þings búin, þá skal stefna þar til dóms ef vill. Svá skal ok kveðja um alþingisreið. En fjǫrbaugsgarð varðar þeim mǫnnum ǫllum er ríða af því með honum at þeir vilja efla hann til þingreiðar. Ef þeir menn fara á þing er eigi eigu þingreitt eða eru þeir á helgaðu þingi ok verða þeir þá óhelgir fyrir áverkum, ok svá þeir menn allir ef af því eru í þeirra flokki þar at þeim vilja lið veita.

Þar er maðr hittir mann þann á helgaðu þingi er eigi ætti þingfœrt, ok er kostr at hann nefni vátta at því at hann hefir hittan hann á helgaðu þingi ok skal hann sœkja við þat váttorðit. Ef kviðr berr á mann þingreiðina ok á hann at kveðja sér bjargkviðar fimm heimilisbúa sinna hvárt hinn maðr lýsti á hǫnd honum sár eða ben af því at hann vildi glepja þingfǫr hans, en eigi af því at hann hygði hann at sǫk sannan. Ok ef hann getr þann kvið at hinum hefir þat til gengit ok versk hann þá málinu því um þing forna.

Sakar þessar allar er hér eru taldar um áverk skulu koma í þann fjórðungsdóm sem áverk hafa verit í fjórðungi. En ef menn berjask at fjórðunga móti ok skulu þær koma í þann fjórðungsdóm sem búar eru fleiri ór fjórðungi kvaddir.

Á várþingum helguðum eða á leiðum skulu menn lýsa sár í þingbrekku eða í þeim stað er menn eru vanir at hafa uppsǫgu. Á engi sár eigu menn at sættask þau er þar verða fyrir lof fram.

Ef þeir menn hlaupa þar í búðir inn er á mǫnnum hafa unnit ok varðar fjǫrbaugsgarð þeim mǫnnum er fyrir þeim standa ef eigi er á vettvangi. En ef á vettvangi er þá varðar skóggang. En ef þeir menn standa fyrir þeim er búð eigu þar, ok verðr búðin óheilǫg þeirra manna við broti ef þeir eru beiddir með vátta frá gǫngu áðr. En þá skal búa kveðja er næstir búa vettvangi þeirra manna er eigi sé áverk kend.