Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 91

Þat er mælt, ef yngri maðr vegr mann en tólf vetra gamall ok verðr hann eigi lǫgsekr um vígit en frændr hans skulu hann gjalda niðgjǫldum. Ef yngri maðr vinnr á manni en tólf vetra gamall þá á maðr at fœra hann ór hǫfði sér sem þá mundi hann ef hann væri fóstri hans eða faðir, ok skal hann eigi ǫrkuml at honum gera. En ef enn vaxni maðr veitir honum ǫrkuml verðr hinn ungi maðr eigi óheilagr.

Chapter 92

Þat er mælt, at engi skulu verða váðaverk. Eigi seksk sá maðr er á vápni heldr, ef hann heldr kyrru þó at annarr hrapi á vápn hans ok skeinisk, hvar þess er þat berr kviðr at hann vildi eigi at hinn skeindisk á. Hvargi er maðr hefir komit vápni sínu þá seksk hann eigi þótt annarr maðr skeinisk á, ok hafi hann eigi sjálfr á haldit ef þat berr kviðr at hann vildi eigi skaða hans af ok hann hafði þar komit vápninu er hann veitti engum manni skaða af. En þá bjargkviðu alla skal taka ór þeim sóknar kvið er hann er við sóttr, ok taka fimm búa ór.

Ef maðr festir vápn sitt þar er sjálft fellr ofan, ok fái maðr skaða af ok ábyrgisk sá er upp festi. Hvar þess er maðr gengr til fangs at vilja sínum eða leiks ok sé hann eigi lengr at en hann vill, þá skal hann sjálfr sik ábyrgjask ef hinn vill honum eigi mein gera nema hann fái ǫrkuml eða bana ok metsk þá sem engi leikr sé.

Chapter 93

Þat er mælt, ef œrr maðr vinnr á manni ok skal þat því at eins óraverk meta ef hann hefir unnit áðr á sjálfum sér þau áverk er hætt vóru við bana eða ǫrkumblum ok verðr þó því at eins óraverk ef búar vilja svá borit hafa. Þat er mælt, þar er óraverk bersk ok er sá maðr óœll til dóms en hann verðr þá jafn sekr um áverk sem óœrr maðr at ǫðru, en þar eigu menn at sættask á fyrir lof fram.

Chapter 94

Sonr manns er aðili vígsakar sextán vetra gamall eða ellri frjálsborinn ok arfgengr svá hygginn at hann kunni fyrir ráða. Ef eigi er sonr til eða er œri en svá þá á faðir þar næst. Þá á bróðir samfeðri þar næst. Þá á bróðir sammœðri þar næst.

Ef brœðr eru fleiri samfeðra ok eigu þeir allir jǫfnum hǫndum þat er þeir á taka. Ef sumir vilja sœkja en sumir sættask á ok á sá at ráða er sœkja vill til fullra laga. Þat er mælt at rétt er at þeir búi allir mál til ok þarf engi þeirra ǫðrum at selja. En ef þeir vilja allir til fullra laga sœkja, ok á um ens elzta sǫk at dœma þeirra er til fullra laga vilja sœkja. En ef inn ellri bróðir selr sǫkna ǫðrum manni en inn œri ferr sjálfr með ok á um þess sǫk þá at dœma er sjálfr ferr með. Þótt maðr hafi handselda sǫk af jafn nánum manni tekna sem sá annarr aðilinn er sættask vill á, ok skal um hans sǫk þá dœma ef hann vill heldr til fullra laga sœkja en aðiljarnir þeir er sjálfir fara með.

Þessir menn eru til aðildar taldir. Eptir brœðr er sonr laungetinn aðili, þá bróðir laungetinn samfeðri, þá bróðir laungetinn sammœðri. Ef eigi eru þessir menn til, þá á sǫkina enn nánasti niðr frjálsborinna ok arfgengra ok samlendra. Ef fleiri menn eru jafn nánir þá skal sá ráða er sœkja vill til laga. Eigi ræðr aldr með jafn nánum mǫnnum nema brœðrum. Vígsǫk ok svá bœtr hverfa svá í knérunn sem erfð þótt einn maðr sé ór ǫðrum en fleiri ór ǫðrum knérunni.

Rétt er at sonr sœki vígsǫk tólf vetra gamall ok œri en sextán vetra, ef aðili lofar, en eigi þarf hann at taka þá sǫk af ǫðrum.

Ekkja ásjálf eða mær tuttugu.

Ef sakar aðili vill eigi sœkja rétta fars sǫk. þá er inn ungi maðr á. en sextán vetra gamall. þá skal honum rétt enum unga manni er hann er sextán vetra eða ellri at taka upp sǫk ok skal hann svá til búa sem þá hafi hann ný spurða ef hann veit at hinn hefir afglapat sǫk fyrir honum. Rétta er at hann seli þá sǫk ef hann vill ǫðrum.

Ef maðr er eigi fulltíði enda gørisk sǫk sú er hann er aðili at ef hann eigi aldr til, þá á sá karlmaðr sǫk er nánastr er fulltíði. Ef sá hefir hvárki sǫkna sótta né selda né til búna en fimmta dag viku er fyrstr er í sumri þá er enn ungi maðr er orðinn sextán vetra gamall, þá á enn ungi maðr sǫk sína at sœkja ok at sættask á. Ef útlendr maðr norrœnn verðr veginn.

Ef víg gerask á alþingi.

Ef unnit er á yngra manni en sextán vetra gǫmlum, þá er sá maðr aðili er vígsakar væri ef enn ungi maðr væri veginn. Rétt er at enn ungi maðr sœki sjálfr sǫk þá ef aðili lofar ok þarf hann eigi at taka sǫk af ǫðrum manni.

Ef sá maðr verðr veginn er eigi er kominn í ætt at lǫgum þótt hann sé kendr nǫkkurum manni at sýni, þá eigu móðurfrændr vígsǫkna ok svá bœtr enda ferr svá erfð.

Ef unnit er á þeim manni er fulltíði er at aldri er svá er óhygginn at hann á eigi forráð fjár síns, ok á sá sǫk er réttr er mælandi máls hans. Svá skal fara um þær sakir allar er við hann eru gervar sem nú var tínt um áverkin.

Ekkja ásjálf ok mær tvítug eða ellri at ráða fyrir sǫkum sínum ef hlaupit er til þeirra eða veitt sár en minna hvárt sem þær vilja selja eða sættask á, taka eigi minna en lǫgrétt.

Ef útlendr maðr norrœnn eða ór Nóregs konungs veldi hér kvángaðr á landi verðr veginn, þá eigu þeir menn vígsǫk eptir hann er ætti eptir konuna ef hon væri vegin.

Þriðja brœðra eða nánari menn.

Ef maðr verðr veginn eða ómáli.

Chapter 95

Ef kona manns verðr vegin sú er hann á bǫrn með til arfs alin ok verðr bóndinn konunnar vígsakar þeirrar aðili. Ef kona sú á sonu til arfs alna ok sé þeir fulltíði ok verða þeir vígsakar þeirrar aðila jafnt sem bóndi konunnar enda eigu þeir hálfar bœtr hvárir við aðra. Ef eigi er sonr ok lifir faðir konunnar eða bróðir samfeðri, ok verðr annarr þeirra þá vígsakar þeirrar aðilinn at helmingi við bónda konunnar. Ef þessir menn eru eigi til þá á bóndinn konunnar sǫkna, en ef annarr maðr þeirra lifir er svá skyldr er konunni at til arfs væri taldr í lǫgum ok á sá bœtr hálfar við bónda konunnar.

Eigi á maðr at vega at konu þeirri er kvikt barn hefir í kviði þótt hon hafi sér til óhelgi unnit eða hon sé sek ok fellr hon þá eigi óheilǫg. Ef kona sú er með barni kviku er vegin er, þá eru tvær vígsakarnar ok skal sú sǫk um barns vígit svá fara sem aðrar vígsakar.

Bœtr allar um vígsakar eigu arftǫkumenn hvárt sem þeir eru karlar eða konur hvergi er sǫk sœkir eða hvergi sem aðili er, ok er sá réttr seljandi er réttr er sœkjandi. Móðir á þriðjung af vígs bótum eptir bǫrn sína skírborin við brœðr samfeðra ens vegna, ok svá á hon þriðjung rétta fars um dœtr sínar við brœðr samfeðra.

Ef annarr maðr sœkir rétta fars sǫk en aðili af því at hann þykkisk aðili vera, en aðili gefr því engi gaum at, at hann hyggr annan aðila vera en sik, ok skal þá aðili eignask þrjá hluti sáttar en hinn fjórðung er sótti. Nú þarf hann at leggja fé til sóknar eða til liðs ok skal þar af sátt til taka en þeir skipta ǫðru með sér. Nú veit sá er sœkir at hann er eigi aðili, þá á hinn heimting til allrar sáttar slíkrar sem gǫr var.