Bókastaðir

Þat er mælt þar er menn finaz afórnom vegi. oc hleypr maðr til manz logmæto frumhlavpe oc varðar þat fiorbavgs garð. En þessi ero v. lög mæt frum lavp. ef maðr höggr til manz eða legr eða scytr eða verpr eða drepr. En þat er hlavp er maðr reiþir fram oc ber þat quidr at hann vilde a man lata coma enda se hann sva nær at á mætti coma fyrir þeim söcom ef eigi være stoðvat agange. eða hann mætti hæva eða sva huigi er hann scytr eða verpr at hann mundi coma mega þvi til hans sva at á mætti coma fyrir þeim söcom ef ecci stoðvaðe eða hann vm hefðe. Þa er hlavp stoðvat a gange ef menn taca við eða kømr avapn eða a völl eða a váþir þa er fram var reítt. Þat er et vi. lögmætt lavp ef maðr fellir man oc varðar þat scog gang. en þa er fall ef maðr styðr niðr kné eða hendi eða allra hellzt ef hann fellr meir. Þat er et .vii. ef maðr ryscir man oc varðar þat scog gang. Þat er et .viii. ef maðr rænir man handráne. þat varðar scog gang. Þat er et ix. da ef maðr kyrkir man. þat varðar scog gang. Sa maðr hleypr til ohælgi ser er frumlavpe logmæto hleypr. til manz oc sva þeim monnom öllom er þat visso með honom a þeim vetvangi nema hin hefðe aðr til ohælgi ser verkat. þat er mælt. ef maðr hleypr or avðrom flocki igegn til þess manz er eigi vissi með hinom oc er þa frumhlavp ibaða flocka. Þat er oc mælt. ef maðr særir man at þat varðar scog gang. þat er mælt. ef maðr hleypr logmæto frumhlavpe til manz aþeim vet vangi er a unin verc verða með monnom oc varðar þat scog gang. Þat er ef menn verða ihvarntueggia flocc sárir eða vegnir oc verðe allz sárir iii. eða fleíre aþeim vetvangi oc aþa i þan flocc frum hlavp at bera er fyr var or hlavpit. Ef maðr vegr man. oc varðar þat scog gang. Sa maðr er o øll til doms er vegr man eða veitir manne holundar sár eða heilundar eða mergundar. þat er heilund er ravf verðr ahavse hvarz var havs högvin eða rifnaðr. hol und er ef bloð ma falla ahol or sáre. Merg und er ef bein er isundr til mergiar. þat er mergr er iþot brotit se. Hvar þess er menn fara með þan hug at a monnom vilia vina. oc varðar þat scog gang. ef fram kømr. enda verþa þeir ohelgir við öllom avercom er fyre coma afor með þan hug til þess fundar er aunin verc verða með monnom. þótt aðrir hlavpe fyr. Þat er mælt. er maðr stendr fyrir þeim manne eða veitir lið er man hefir vegin eða særðan. aþeim vetvangi oc varðar þat scog gang. enda verðr sa oheilagr fyrir a vercom þeirra manna allra er hinom vilia veita lið. a þeim vetvangi nema hann vilde scilia þa réttom scilnaðe oc verðe hinom at þvi lið oc varðar honom su veizla ecki. En þa scilr hann þa rétt ef hann fær þan quið at hann mundi sva þo scilia þá þot sa in sáre hefði slíc averc veitt hinom. sem þa hafðe hann tekin a ser fyrir honom.

Ef menn forða fiorvi frum hlavps manz. [þess er a verk lét fylgia sva at þeir veri hann oddi eða egio oc varðar þat fior bavgs garð ef eigi er á vett vangi. Nu leypr a verka maðr ieinstígi. oc standa menn fyrir honom þar. þa eigo þeir er eptir søkia at beiða hina fra gongo eða framsavlo at honom. Þa varþar sva fyrir staða sem nv var tínt. ef nokor maðr søkir sa eptir er sin a at hefna þar at lögum eða anars manz. en þeygi verþa þeir ohelgir fyrir a verkum er fyrir standa ef eigi er a vetvangi. Vm þav a verk varðar fyrir staða fyrir vtan vetvang. er lyst verða annat tvegia aðr eða siþan sva at biargir varða. Vm þa firir stöðo alla er eigi er avét vangi. oc ero þat allt stefno sakir. oc scal queðia til ix. bva aþingi þaðan fra er söc gerþiz].

Þat er ef maðr drepr man sva at bein brotna. oc metz þat sem en meire sár. hvígi er maðr drepr man oc varðar þat scog gang. þat er drep ef maðr lystr anan með øxar hamri oc sva huerngi víg völ er maðr hefir. þat er drep þótt maðr legi til eða casti ef a kömr. Slict er þótt klæði verði amillom eða brynia eða hiálmr ef á hann mundi coma ef eigi yiði þat fyrir. Drep er þótt maþr spyrni føti a avðrom eða huáte hnefa. Drep er þott maðr reiðe þan vigvol fra manne er hann veit at þa mvni hlavpa at honom siálft er hann lætr lavst. Sva oc ef maðr fellir aman þat er hann fecc havg af. Þott eigi verðe fleire menn sárir eða vegnir eða lostnir sva at blátt se eða ravtt eptir. en .ii. oc or sinom flocki hvar. oc ero huarir tuegio ölir til doms ef þeir bregðaz frum hlavpom við hvegi er vm hlavp bersc. Þat er mælt. at maðr a sin at hefna ef hann vill sa er á verþr unit til þess alþingis er hann er scylldr at søkia of averkin oc sva þeir menn allir er vigs eigo at hefna. En þeir eigo vigs at hefna er vigsacar ero aðilia. Sa maðr fellr o heilagr fyrir honom er a honom van oc sva firir þeim monnom öllom er honom fylgia. enda er rétt at aðrir menn hefne hans ef vilia. til iafnlengðar anars døgrs. Þessi averk metaz sem in meire sár. Ef maðr scer tungo or hofde manne eða stingr avgo or höfðe manz eða brytr ten or höfðe manz. eða scer af manne nef eða eyro. en þa er scorit er nemr brióse eða beín. eða gelldir man eða høgr klam høg vm þio þuer. Þat er mælt. at maðr er o øll til doms af voðva sáre eino saman ef hann er með vatta ini staðen. Þo er rett at søkia vm frumhlavp manz. þott hann nefne heldr vatta at frumhlavpeno en lyse. Eigi er sócn til þess ef þat fer eítt saman nema menn gøre anattvegia. Þat er mælt. ef maðr lygz sare á. eða særir sic sialfr eþa ræðr anan man til. at særa sic hvatki er honom gengr til þess oc varðar þat fiorbavgs garð. Enda er hann eigi þa helldr øll til doms en aðr. en sa maðr a söc þa er hann kenir saret. eða sa er vill. þeirra manna er igegn honom váro.

Þott maðr se lostin mille herþa. [eða a nasir. sva at bloð rióti or mune eða navsum. oc er þat eigi sár. ef eigi bløþir þar sem a kom].

Þa særir maðr anan ef þar bløþir er a com. hvatke er maðr gørir þess at maðr fær af þvi sár. þa scal lysa sár a hond honom en ben ef at vigi gøriz. Þat er vet vangr er maðr ma sciota oro a alla vega or þeim stað er et fyrsta frumhlavp varð hvartz þat var vti eða ini. Sa scal vetvangr vera þoat þeir fare viðara. til þess er þeir ero scilþir. en þa ero þeir scilþir ef þeir ero aðrirtvegio lengra abrott farnir en orðrag or þeim stað er þeir hliopuz siðarst til.

Maðr a þess cost ef hann er drepin at søkia vm hlavp til fiorbavgs garðs þoat hann søki eigi vm drepit. En ef hin vænizc þvi at hann hafe drepin hann. oc verðrat honom þat at sacar vörn enda varðar honom þat fiorbavgs garð oc scal søkia sem anat ill mæli. Þriu ero drepr oc varða öll scog gang oc scal søkia oll við xii. quið. þat er eitt er sva litt kømr a at eigi verðr asynt eptir. þess dreps scal hefna a enom sama vetvangi oc eigi lengr en sva. Þat er drep anat er averc heitir. ef maðr lystr mann sva at blátt eða ravtt verðr eptir eða þrútnar horund manz eptir. eða stockr holld vndan. eða hrytr bloð or muni eða navsom eða undan navglom. þess dreps a maðr at hefna iafn lengi sem sára oc sva þeir menn er honom fylgia til. Slict er þótt hnefa hög sé eða spyrnt. ef asynt verðr. Þat er oc averca drep ef heyrn eða syn meiðiz af. sva oc ef maðr verðr lostin i avnguit fyrir bringspolom eða aböll. þott eigi verðe asynt oc sva er a vallt. er maðr er lostin isuima. þar er costr at lysa ser hvárt frumhlavp oc drep. oc verða ii. sacir. oc scal a queða hver averc þav hafa fylgt drepino er nv voro tind. Þat er drep hit þriðia er bein brotna oc verþr sa o øll til doms er drepit hefir oc a sa eigi þingreiðt Sva scal søkia sem vm sár hin meire ef lyst verðr oc scal aqueða ef maðr lysir þav drep er bein brot hafa fylgt. Rétt er at lysa sár oc frum hlavp vm nott sem vm dag oc sva ahælgom tiþom oc á langa fosto. oc lysa fyrir v. bvvm. At engo scal bva vanda til lysingar nema at leiðar lengð oc at þvi at þeim se eigi a verc kend ne laga lestir. Þar er menn scolo lysa frum hlavp eða averc. þa er rétt at lysa þaðan fra er atburðr gerðiz þan in sama dag oc þa not eptir. oc þa .ii. daga þaðan fra oc tvær nætr. þa er lyst fyrir ena þriðio sol sem at queðr i vpsogo ef þat er rett scilit er þar queðr at.

Ef eigi verðr lyst frumhlavp þat er sar fylgðe. [oc verða þeir þa ølir til doms er averc hafa veitt oc eiga þingreitt].

Laga losto þessa alla er her ero talþir vm vig oc vm sár oc drep oc vm frum hlavp oll scal lysa fyrir v. bvom þeim er allir se rettir at leiðar lengð i .ix. bva quið fra vetvangi. oc scal lyst fyrir þriðio sol þaðan fra er þeir sciløumz. Þat er mælt. vm frumhlavp þav oll vm handrán oc felling oc ryscing oc kyrking. þav er eigi scylt at lysa ef þav fara einsaman oc gerizc ecki fleira af a þeim vetvangi en heiman scal queðia til vetvangs bva ix. En ef fleira geriz af þa scal lysa sem onor frumhlavp oc metz þa til o hælgi. Lysa scal maðr frumhlavp öll onor ef hann vill socia vm. Þat er rett at maðr lysi frumhlavp ef hann vill ahond öllom þeim monnom er i anscota flocki voro þeim er til er hlavpit. ef hann þickiz eigi vist vita hver hlióp. Ef maðr er eino sáre sár oc scal einom manne þat sár ahendr lysa. en ef hann er tueim sarom sar oc er rett at hann lyse þa .ii. monnom a hönd enda er rétt at hann lysi iii. monnom a hendr ef hann er iii. sárom sár. en eigi fleirom monnom þott hann se fleirom sárom sár en .iii. sva at þingfarar stoðve. Rétt er at maðr sele ihond öðrom manne ef hann villat lysa sár sit eða sor ef fleire ero en eitt. Þat er mælt ef sar maðr er eigi at for at lysa enda lysi sá rangt er til er fengin oc ahin cost at lysa í anat sin oc scal hann sva at lysingo þeirre fara at hann scal up hefia for sina a þeim hálfom manaðe er hann er for oc scal lyst hafa fyrir þriþio sol. þaðan tra er hann komr til at lysa. enda er slict et sama ef hann hefir engi man til fengit fyrir ondverðo at lysa. Þat er mælt. ef maðr er omale oc scal sa maðr lysa er adilc væri vigsacarinnar ef hin væri vegin ef sa er þar. oc scal hann nefna vatta at þvi aðr at hin ma eigi mæla eða sva ef hann mælir eigi af viti. En ef sa er eigi þar oc er rett at lyse sa er vill. Þat er mælt. ef honom batnar. oc a hann cost hvarz hann vill at hafa þa lysingina. eða lysa sialfr ianat sin oc fara sva at lysingo sem aðr var tínt. ef hann selde lysing. Þat er mælt. ef maðr verðr vegin oc se þar sacar aðili. þa scal hann lysa vigi oc hafa lyst fyrir .iii. sol. hann a cost at lysa ahönd i. manne ef hann vill enda er rétt at lysa iafn mörgom monnom ahendr þeim er at voro sem beniar voro a enom davða. hann a at nefna vatta at beniom oc syna þeim beniar. eigi eigo þeir þat at bera hve margar voro. scal sva vanda benia vatta at rettir være i bva quið at tengðom við sacar adilia. En ef eigi verða vattar nefndir at beniom. oc eigo bvarnir þa at scilia hvartvegia huerir sanir ero at beniom. eða hue margar beniar ero. Þat er mælt. þar er þav averc finaz a davðom manne ef metaz mætte sem in meire sár oc scal þar ben lysa. Þat er mælt. ef aðili verðr eigi hia staddr oc er rétt at aðrir menn nefne vatta at beniom oc lysi. Þat er mælt. at aðile a cost at hafa þat er aðrir men hafa vatta nefnda at beniom eða lyst ef hann vill. enda er costr at hann hefe up för sina a enom næsta hálfom manaðe þaðan fra er hann spyr. hann a cost at lysa avðrom monnom ahond ef hann vill. oc sva nefna aðra menn til benia. hann scal lyst hafa oc nefnt vatta at beniom ef ografit er lic fyrir þriþio sól. þaðan fra er hann kömr til at lysa. En bva quiðr a at scilia hue margar beniar ero ef grafit er lik aðr enda er rétt at hann nyte þat af þvi öllo er aðrir menn hafa til buet er hann vill. allt eða sumt. Þat er. ef rett lyst er eno meira sáre ahond manne oc geriz þat at vígi siðar þott eigi verðe vigino lyst a hond þeim enom sama manne þa er iofn socn til vm biorg hans sem aðr. Þat er mælt. ef maðr lysir et meira sár þars et mina er. oc verþr þo rett lyst et mina sáret. en þat sciptir vm elþi sem sáret reyniz. Þat er. ef maðr lysir et mina sár þars et meira er oc scal sva søkia vm biorgina sem et mina hafe verit. en iafn micit metz at öllo anars sem aðr. Þat er mælt. þar er menn vinaz á at manfundom þeim er boendr verða við staddir. ix. eða fleire oc er rétt at lysa firir þeim ix. bvom öllom saman ef þeim ero eigi a verc kend þot þeir verþe eigi vetvangs bvar enda er rett at lysa firir þeim vetvangs bvom v. er næstir bva vetvanginom. þótt þeir se við nema þeim se averc kend. Þat er mælt. ef menn finaz á fiöllom eða a fiorðom þa scal lyst fyrir þriðio sol þaðan fra er þeir coma af. Sva scal at lysingo fara sem nv var tint. huar þess er lögsegiendr eða lög siaendr ganga fra a hvarntvegia veg. En þat ero lög segiendr eða lögsiaendr karlar þeir er fyrir eiðe kvno at hygia xii. vetra gamlir eða ellre. Þat er mælt. þar er menn ganga anan veg ein fra vígi þa scal vegandin lysa vígi sam døgris ahond ser. nema hann se afialle eða firðe þa scal hann samdøgris er hann kømr af. Hann scal ganga til böiar þess er næstr er þeirra er hann hygi ohætt fiorve sino af þeim söcom oc segia lögfostom manne einom eþa fleirom oc queða a þessa lund at. Fundr occar var scal hann queða oc nefna hin oc segia hvar var. Ec lysi sár þav mer ahond. oc þan a verka allan er a honom er unin. ec lysi sár ef at sárom geriz. en vig ef at vigi geriz. Hann scal hylia hræ ef hann gengr fra manne davðom. sva at hvarke æte fuglar ne dýr. hann scal segia hvar þat er. Þat er mælt. ef hann hylr eigi sva hræ at þat varðar fiorbavgs garð oc er þat stefno soc. oc scal queðia ix. bva aþingi. þa er næstir ero hrævm. Þat er mælt. ef hin sare maðr gengr siþan or drag eða lengra oc segir sialfr fra fundi þeirra öðrom monnom oc era hin þa scylldr at lysa. Nu ma en sare eigi fina logfasta menn sva at hann mæli við þótt hann gangi ör drag eða lengra. þa scal sá er sár hefir veitt honom lysa samdøgris er hann spyr davða hins fyrir bvom þeim v. er þa verða honom næstir er hann fregn davða hins. Þat er mælt ef hann lysir anan veg en nv er talt oc metz þa sem morð. at þvi at hin fellr þa eigi oheilagr hvatki er hann hefir aðr til saca gørt enda eigo eigi varnir at metaz.

Þat er mælt. ef maðr myrþir man oc varðar þat scog gang. en þa er morð ef maðr leynir eða hylr hræ eða gengr eigi i gegn. Þat er mælt. ef maðr verðr lostin sva at eigi verðr lyst eða er hann samvistom við þan er hann lavst. oc deilir við hann svefn oc mat eða verc. sva at hann væri før abrott. oc a hann þa eigi at taca rett or fe hins. þat ero viii. avrar ens fimtategar lögavra en iofn er lög socn til. at avðro sem aðr nema sa maðr se er eigi a sialfr forrað saca sina. hvatki er til þess gengr. Þat er mælt. ef maðr lysir siálfr sár sin oc verþr þat at vígi siðar oc a sacar aðile at lysa þo vigi ef hann vill oc nefna vatta at beniom. oc lysa öðrom monnom ahendr ef hann vill. en aðr se lýst. Ef maðr eltir hross undir manne sva at hann fellr ofan. slíct er oc ef hann elltir klyfia hross eða fælir smala eða huerngi veg er hann fer þess at er hin fellr ofan af þvi oc varðar fiorbavgs garð ef hann kömr standandi niðr oc scal stefna heiman oc queðia ix. bva a þingi. Ef maðr lystr hross undir manne oc varðar þat fiorbavgs garð ef quiðr ber þat at han villde manin drepa þott hann haldiz abaci. oc scal queðia bva heiman oc metz sem frumhlavp. Ef hross þav føra man af baci er anar maðr ferr með hvartz þav ero undir klyfiom eða eigi eða fellr hann fyrir þótt hann standi aðr eða gangi oc varðar þat fiorbavgs garð þeim er með hross ferr. en scog gang ef honom bløþir eða lemsc hann oc scal queðia ix. bva a þingi. En ef maðr fær bana af þa scal queðia bva heiman. Ef maðr fælir hross at manne eða navt eða avnor kyquinde til þess at hann verþi undir fótom eða stangaðr eða drepin oc varðar fiorbavgs garð ef maðr fellr eða verðr blátt eða ravt eptir eða bløþir oc scal queðia vetvangs bva ix. heiman. Ef maðr visar at manne olmom hunde eða alebirne oc varðar fiorbavgs garð ef ecki verðr mein at. en scog gang varðar ef asýnt verðr eða fellr hann oc scal fra vetvangi bva queðia en þaðan er dýri var visat ef eigi verðr mein at. Nv fær maðr hin meire sár af eða bana eða orkumbl af dyrom hvergi er ero hvarz hross eða navt hundr eða biorn. þa varðar þeim slict er til meins styrðe sem hann sjalfr hefðe a vnit. oc sva scal at öllo søkia enda verþr hann o heilagr oc o øll til doms þegar er lyst er. Þat er mælt ef manne er sva banat at eigi er asynt a honom oc er eigi ben a honom. verðe hann eltr avatn eða fyrir biorg eða kyrctr ihel eða barðr. eða hueriumgi davða er þeir deyða hann þess er hann fær af þeirra völldom bana. enda verðe honom eigi asynt. þa a eigi fleirom monnom ahendr lysa en .iii. þvi vigi sva at þingfarar stöðve þott fleire hafe at verit. Þat er mælt. at sa maðr er lysir frumhlavp ahond manne eða sár eða drep eða víg. hann scal nefna ser vatta ii. eða fleire i þat vætte. at ec lyse lög mæt frumhlavp ahond n. n. oc nefna þan er hann hliop til. oc sva þan er hann lysir fyrir. oc ec lyse löglysing. oc a hann cost þess ef hann vill at hafa íeini lysing hvartuegia frumhlavp oc þan averca er af þvi frumhlavpi geriz oc queða ahverr averki fylgt hefir hvarz verit hefir drep eða sár oc scal þa eina sökena or gera ef hann vill lysingina þa nyta. enda er costr at lysa ser hvárt frumhlavp oc þan averka er iþvi frumhlavpe gerizc oc scolo þa ii. sacirnar. Sa maðr er lysir sár eða drep. scal nefna vatta ii. eða fleire at hann lysir sar eða drep löglysing. oc queða á hver averc ero hvarz er heilvnd eða holund. eða merg und. eða þa er hann særðe hann þvi sáre er at ben gerðiz þa er hann fecc bana. hann scal nefna hvarntuegia þan er a var unit oc sva þan er hann lysir fyrir. oc lysa löglysing. Rett er oc at hann lyse fyrir öllom bvvm saman þeim er hann nair fundenom i einom stað oc hann vill fyrir hafa lyst. enda er rétt at hann lyse fyrir ser hueriom.

Um sacir þær allar er her ero talðar vm sár oc vm vig oc þá laga lösto alla er a þeim vetvangi goraz er a unin verc verþa með monnom bæðe í raðom oc til för oc at vist oc fyrir stöðo. þar scal queðia til vettvangs bva ix. heiman. Huar þess er maðr drepr man oc er þat stefno söc oc scal queðia til xii. quiðar þan goða er sa er iþingi með er sottr er oc queðia aþingi nema alt være a einom vetvangi drep oc sár. þa scolo vetvangs bvar scilia hvartuegia. Ef maðr hefnir drepi dreps a enom sama vetvangi oc bregðaz þeir frumhlavpe við oc eigo vetvangs bvar .ix. at scilia hvar fyre hliop. enn xii. quiðir eigo at scilia vm drepin. Ef maðr hefnir drepi dreps a öðrom vetvangi oc eigo xii. quiðir at scilia vm drepin en hann scal queðia heimilis bva sina .v. til biarg quiðar ser hvart fyra var drepit. Þar er maðr hefnir vigi dreps eða sárom a oðrom vetvangi. þa scolo vetvangs bvar scilia vm vígit eða vm sáren en .xii. quiðr vm drep. Þat er mælt. at vegande scal queðia ser biarg quiðar bva v. or þeim ix. vetvangs bvvm er ahann báro vigit eða sáren hvart fyr var at hann fecc drep eða hann van a enom vegna eða enom sára. Nio vetvangs bva scal queðia vm averc öll þav er her ero tind. Þat er mælt. at þa scal queðia bva er réttir ero at tengðom við þa alla er averc ero kend oc við sacar aðilia. Bvar ero iquoð rangir þeir er ero næsta brøðra sacar aðilia eða nanare eða sva hinom er söc er ahendi. Ná mágar iii. ero oc rangir ef maðr a moðor manz eða dottor eða systor. Guðzifiar iii. sa er helldr manne vndir prim signing eða vndir vatn eða vndir byscops hond. enda scolo sva hvarir at socom réttir sem at frændsemi. þar er vegnar sacar ero. [oc scal við þan man ein at sökom ryðia er kosinn er til veganda at lögom. en eigi við fleiri menn þott at vigi hafe verit. Sa maðr er rangr i quiðom er kosin er til veganda iafnan siðan við sakar aðilia oc frændr hans. oc magar hans iii. sva nánir hvarirtvegio sem aðr var tínt. En sva scal at herom fara við þa menn. at telia scal frændsemi með þeim er quaddr er oc veganda. oc með aðilia oc enom vegna. oc scal legia þat undir þegn scap siþan at su er frændsemis tala savn oc rétt er þa er talit. með hvarom tuegiom. En þær sakir ero með þeim er quaddr er oc aðilia oc scal nefna þa báða. Maðr scal quið ryðia við siálfan sec at frændsemi oc at mægðum]. scal eigi ryðia at guðsifiom við sic sialfan. Buar ero iquoð réttir þott þeir hafe a vetvangi verit ef þeim ero eigi lestir kendir aþeim vetvangi. Ef maðr býr söc ahond manne firir þvi at hann vill hann or quiðom raða. en eigi af þvi at hann hygi hann at söc sanan. oc varðar þat fiorbavgs garð oc a sa maðr soc þa er með fer með frumsökena þa er sia geriz af. Þat er stefno söc oc scal queðia til heimilis bva ix. aþingi þes er sóttr er.

Þat er mælt. at þa scal bva queðia er fe eigo sva at þeir eigo at giallda þingfarar cavp. En þeir eigo at gialda þingfarar cavp er sculda hiona hvert hefir havfot kú sculda lavsa eða ku gilde eða net eða scip oc bús boluti alla þa er þat bu ma eigi þermlaz. Sculda hiu hans ero þeir menn allir er hann afram at føra oc þeir verc menn er þar þurfo fyrir at vina. Einvirke er réttr iquoð ef hann a sva fe at scullda hiona hvert hliote .ii. kv gillde. Sa er eigi einvirke er hann tekr man at fardögom til ii. missera vistar. oc hefir vm alþingi karlman xii. vetra gamlan eða ellra sva hravstan at se matlavne eða betr. Of quaþir þær allar er queþia scal fyrir fardaga oc er hann þvi at eins einvirke ef hann hefir haft et fyra sumar svein þan. er þa se með honom .xii. vetra gamall eða ellre.

Ef .ii. menn bva i eíno húse oc er rétt at queðia þa baða ef þarf. En þan er nær er ef eigi þarf baða. Nv ef þeir hafa ein smala man báþir oc eigi fleire menn þa er einvirke hvartvegi þeirra. En ef anar ein føþir han þa er sa réttr iquiðom. Ef ii. menn eigo bv saman. oc er anar landeigande en anar leigo maðr. þa scal queðia landeiganda. Ef ii. landeigendr eigo bv. saman. eða .ii. leigo menn. þeir er rettir ero i quoð. hann scal þan queðia er meira a i bve. En ef þeir eigo iafn micit ibue. þa scal queðia þan er hann vill af hvaromtvegiom. þot þeir hafe engi huscarl. Ef ii. menn eigo bv saman þeir er gialda eigo þingfarar cavp oc hafe eigi huscarl oc se anar þeirra iquoð réttr. þa scal hin gegna costnaðe þeim öllom er til þarf at þeim luta sem hann a i bue. ef hann er mat lavne eða betr. Þan man scal eigi queþia er eigi er þingfør. Sa maðr er þingfør er hann má riða fullom dagleiðom oc taca hross sítt a áe fangi hept oc feta leið ein saman þar er honom er kunt. Þat er. at þa er eigi rett at queðía hann ef hann hefir þat velende er eigi þickir þess bata at ván a þvi mele at hann megi þingfør verða. Fyr bu oförs manz er rett at queðia þessa menn fiora. ef þeir ero heimilis fastir með honom. Ein er sonr manz. ii. stiup sonr. iii. námágr sa er adottor hans. en en .iiii. lögfostre sa er boanden hefir føddan. þvi at eins ero þeir rettir ef þeir ero sva til alldrs comnir oc sva hygiande bornir at þeir se réttir þing heyiendr fyrir þeim socom enda scolo þeir hvarirtvegio réttir at tengðom oc at socom boandin oc sa þeirra er þeir queðia. Þat er lögfostr er maðr tecr við manne .viii. vetra gömlom eða yngra oc føðe til þes er hann er xvi. vetra gamall. Þeir menn ero oc réttir enir sömo at queþia fyrir kono bv sem fyrir oførs manz. enda er réttr boande hennar en v. ti ef hann er þar heimilis fastr með henne. Þat er mælt. þar er býr ofor maðr eða kona vm þat þeirra er hefir griþ man vm alþingi er quoðen tecr til. þan er til ii. missera var tekin. oc se hann mat lavne eða betr. en þa comi ut nockor þeirra manna er þingheyiande er fyrir bu þess þeirra er queðia þarf oc er rett at queðia þan ef hann kømr fyr út en quoðen se up hafið. enda. se hann þar heimilis fastr. Ef maðr ifar vm hvart maðr se réttr iquiðom eða eigi. þa scal hann nefna ser vatta ii. eða fleire iþat vætte. at ec spyr þic oc nefna hann hvart þv ser rettr þingheyiande eða eigi. eða hvart hann eigi at gegna logscilom fyrir bv sítt. eða fyrir oførs manz bv ́ eða kono bv ́. ef þess þarf helldr at spyria. spyria logspurning. Honom er þa oc rett at scipa quoðeni sem hin svarar. en sa verðr utlagr iii. morcom hvártz er at hann lýgr eða suarar engo oc a sa þa söcena at søkia er hann spurþi. ef sa vill eigi søkia. þa abuin sa söcena er quaddr er i stað hans. en ef hann vill eigi þa scal sa søkia er sott vill hafa bv ́ ana. oc scal queðia til v. heimilis bva a þingi þes er sottr er. Huar þess er menn queðia bva heiman oc sitia feðgar fyrir oc þott anar ein eigi ibue þa er rétt at queðia hvarn er vill þa er rettir ero baþir. oc queðia en ellzta sona hans ef þeir ero fleire en ein. rétt er þótt sa leyse quiðin af hende er til þings kømr. þoat hin hafe quaddr verit er heima sitr. en þan scal søkia vm heima setona er quaddr var. ef hvargi þeirra fer en við þan þeirra er sócnen er afør kømr hvatke er at bilar siþan. Þat er mælt. at quoð scal up hefia vm morginen oc queðia huern at avðrom til þess er quaddir ero allir. scal hann a einom degi queðia alla ef þvi ma orka. Maðr a at queðia bva nio. Þar er menn bregðaz frumhlavpom við. oc scolo þeir ena sömo bva queðia er siðar hefia upp quoðena enda eigo þeir hruðningar. Ef menn bregðaz við bva quoð. oc fara at sinom enda huárir at oc hittaz þeir þa ero hvarir tvegio scyldir at segia hveria þeir quoddo oc sva þat hveria þeir ætla en at queþia. Þat er mælt at þeir eigo eina bva allir at queðia enda eigo þeir hvarirtvegio ruðningar vm þa bva er þeir quoddo er siðar quoddo. Ef þeir hittaz oc verða þeir eigi a sáttir hveriom bv ́ nom scal við avka þeim er hvarigir hafa aðr quadda. oc eigo þeir firir quoð at raða er fyre hófo vpp quoðna. oc eigo þeir at raða er fleire hofðo bva quadda. þa er þeir fundvz. En ef þeir hafa iafn marga bva quadda enda scilr þa a hvarir fyre tóco til. oc eigo þeir ix. vetvangs bv ́ ar at scilia er rettastir verða vm frumsøkena iquiðnom hvarir fyre hofo up quoðna. oc verða þeirra mál ónyt er quiðin ber ivanhag. Ef þeir hittaz þa er sva mioc hafa þeir hvarirtuegio framat quoðine at fleire verða quaddir allz vm þan vetvang en ix. ef þeir queðia hvarir eptir avðrom sem mælt er. þa scolo hinir er siðr átto fyrir quoðini at ráða þa er þeir funduzc fara til huss at þeirra bv ́ ana er þeir hafa einir quadda oc nefna ser vatta. at þeir nema af þeim quoð þa. af þvi at þeir ero fleire heiman quaddir en ix. vm þan vetvang. oc mæla sva at logfastir menn heyre. oc fara sva með þvi male sem með quoðeni. Ef þeir gera eigi nema quoþena af bvnom þa verða onýt mal þeirra öll þav er þeir hafa vm quatt. enda varðar bunom ecki heima setan ef quiðrin ber þeim vanhag at þeir høfe siðar quoðna vpp. enda þo at hinir nemi quoðna af sínom buum er eigi væri scyldir til nema villde. þa verða þó malin hina ónyt er quiðrin ber vanhag lengr er þeir gerþo eigi nema quoðna af sinom buum. fyrir iii. sol þaðan fra er þeir voro quaddir. Ef þeir verða asattir hvarir quoðna eigo at taca af búnom. þa eigo þeir at raða af hueriom þeir scolo taca quoðna eða hueria hinir scolo queþia. Þar er þeir verða a sáttir huarir quoðna scolo taca af bunom oc verðr þeim eigi at sacar spelli þott þeir queði fleire bva fyrst en ix. ef þeir geta þo numna af þeim quoðna er vm fram ero fyrir iii. sol. Söciendr verða vtlagir iii. morcom ef þeir leyna quoðine. eða liuga til ef þeir ero spurþir. enda verða onýt mal þeirra öll þav er þeir hafa vm quatt. Bvum varðar fiorbavgs garð ef þeir segia eigi hvart þeir ero quaddir eða eigi oc sva ef þeir liuga til. en þeir er siðar queþia ef þeir vito eigi hveria hinir quoddo. oc er þeim rett at queðia þa er þeir hyggia rettasta. Ef maðr duelr quoð sina eða hrapar meir til þess dags er hann veít at aþrir menn vilia þan dag bva queðia fyrir þess sacir at hann vill glepia i þvi sacar þeirra en hann spillir söc þeirre er hann queþr vm. oc varðar honom þat fiorbavgs garð. þat er stefno soc oc scal queðia til ix. heimilis bva a þingi þes er sottr er.

Þat er mælt. þars maðr vill queðia bva vm sár.

Ef maðr queþr bva heiman vm fardaga. [eða fyr. oc scal hann þa bva queðia er um alþingi hafa buit a þeim böium er hann queðr ef þeir lifa oc ero samlendir. Hann scal þa a þeim bøium queþia. þoat þeir se a brott farnir oc scal lysa quoð firir þrimr].

Ef lið er gert amot þeim monnom.

Sex ero konor þær er maðr avigt vm. Ein er kona manz. ii. dóttir manz. iii. moðir manz. iiii. er systir. v. er fostra su er maðr hefir fødda. vi. er fostra su er man hefir føddan. Þat er mælt. ef maðr kømr at þar er anar maðr brytr kono þa til svefnis er hann a vigt vm. þar a þeim vetvangi oc hafe hann fellda hana oc látet afallaz oc a hann þa vigt vm þar a þeim vetvangi eða sva ef hann fiðr hann i sama sæing konone sva at þav huile bæðe saman af þvi at hann villde misrøðo við hana drygia. oc a maðr þar vigt vm ihvaromtvegia stað þott misrøþan hafe eigi tekiz. Þar er maðr vegr vm þa cono eða viðr a manne er eigi hefir tekiz misrøðan oc var til stýrt þar eigo einir vetvangs bvar at scilia hvartvegia vm vigit eða vm þav a verc sem ero oc sva vm þat er hann vill til ohælge enom vegna lata føra. En þar er misrøðan tócz. oc eigo vigs vetvangs bvar at scilia vm víg eða vm a verc. þav er ero en aðrir vetvangs bvar vm leg orð. þeir er þar ero næstir nema alt hafe a einom vetvange verit oc scolo þa enir sömo bvar scilia hvartvegia vm helgi manz oc ohelgi. Þat er mælt. at þar er maðr vegr man vm þa cono er maðr a vígt vm en anar maðr er leg orðz sacarenar aðile oc vill sa eigi søkia söcna þa er rett at sa bvi til socina er vigit hefir vegit oc søke þat mál eða sele avðrom manne sva sem hann se rétTr aðili at. Þeir menn er veria socna scolo fyrir þa menn er at vigi hafa verit með veganda eða fyr hann sialfan. Þa scolo þeir queðia til biarg quiða allra v. vetvangs bva þa er næstir voro vetvangi iþan sócnar quiðin er aber vigit eða sáren vm þat sem þeir vilia honom til ohelge lata føra eða til varna hafa. Ef maðr hefir vegit man vm kono er hann avigt vm. oc scal hann stefna enom davða manne oc mæla sva. Nefne ec íþat vætti. at ec stefni honom vm þat sem hann ræðr a at queþa. tel ec sect fe hans allt. tel ec hann ohælgan hafa fallit oc eiga eigi kirkio lægt af hann vill sva at queþa. oc queþa á hvar hann stefnir til þings. hann a oc at stefna honom til scogar ef hann vill þat. oc telia oheilög sár hans ef hann er lifs.