Bókastaðir

Ef maðr fer með fe söc handselda oc andaz hann i þingfor eða a þingi. þa scal aþile taca til sacar sinar oc søkia et sama sumar. Nv er hann eigi aþingi þa scal hann søkia et næsta sumar. eptir. Ef hin hefir fram sagða søkena aðr hann fell fra oc scal þat aðile oc taca þar til er hin hvarf fra oc sva at öllo fara sem aðr fyrir þat utan at hann scal segia fram sökena. Ef hin hefir døma látet feet aðr hann fell fra. þa scal hans erfingi stefna vm dom rof. Ef aðile fe sacar afe töko. slict scal fara vm scog gangs sacir at sa scal søkia vm scogar manz biargir er secþi man eða hans erfingi ef hin er fra fallin. En aðile frumsacarinar eða hans erfingi a fetoköna er hin tecr fe til sycno honom. Sa maðr scal réttr vera at sitia i fimtar domi þott hann hafe sacir jfiorðungs domi. Ef alþingis domr dømir rangt þa scal stefna domenom til rofs oc søkia i v. tar dom et sama sumar. En ef sa er eigi þar þa scal søkia anat sumar.

Þar er menn selia hros sin til gözlo a alþingi at lögmale. scal sa er við hefir tekit at engo neyta nema þvi er hann rekr til gøzlo hross eða fra til þingvallar oc at cavpa gætzlo oc riða eigi meir en þat stande eigi fyrir holldom. Hann scal syna at þinglavsnom eiganda hros sitt kuict eða davtt. Enda abyrgiz sa eigi er við tóc ef eigi verðr af hans handvömmom davtt. Ef hann synir eigi at þinglavsnom. hvarki kuict ne davtt. þa scal eigande lysa söc at þinglavsnom til giallda vm hrosset ahond þeim er við tóc til socnar anat sumar.

Goðe a at handsala fyrir þriþiungs man sin omaga eða fulgor eða hueregi handsöl er þarf oc sva sem hann má minzto við koma fyrir þa söc er hann hygr sana vera. en hann a heimting til þeirra avra er hann handsalar at hinom en eindagi verðr a þvi fe a varþingi þvi er goði sa heyr .ii. dag vico iþingbrecco oc scal þar stefna vm. oc queðia til heimilis bva v. þess er sottr er. hvart hann handsalaðe fe fyrir hann eða eigi sva at hann matte minzlo við coma oc fyrir þa söc er hann hugði hann sanan at vera. En þvi at eins verðr eindagi a þvi fe ef sagt er þeim er feet er at aleið þeirre er sa heyr er feet á. En ef sa verðr þa eigi var við þa scal hann vita at sumar málom et siðarsta. en af fer eindagi ef hann spyr eigi þa eða fyr oc verðr þa rétt at lysa at þinglavsnom. oc til sócnar anat sumar. Enda hyg ec at rett se at stefna þar til doms at avarþingi ef sa spyr er sóttr er handsolen enda se þeir samþinga. Aþrir menn eigo at bioða goða fyrst at hann handsale fyrir þriþiungs man sin. Ef hann vill eigi oc eigo aðrir menn at handsala ef vilia. oc a slíca sócn huerr maðr til sins fiár sem goðin á.

Þar er maðr tecr sócn eða vörn fyrir anan þa verðr þo fullt þott þeir nefne eigi menn til saca ef þeir vito eigi þa.

Miðvico dag scolo ferans domar vera eptir varþing hvert þeirra er miðvico dag var þingit lavst. ferans domr scal sitia til nons ef menn vito van at omagar se okomnir til eða gögn.

Allz huergi scal söc coma undir en þriþia man. nema maðr verðe siucr eða sar i þingför eða a alþingi. þar á maðr at selia handselda söc oc huergi ellegar. Ef maðr tecr söc af manne. oc vill hann eigi søkia oc vill onyta sva fyrir hinom. oc varðar honom fiorbaugs garð við aðilia. Ef sa maðr andaz er söc hefir sellda eða til búna þa er hann er aþile. oc þa huerfr mal þat undir hans erfingia. en er hann hefir at engo mal hofðat þa er hann andaz. þa er sem hann hafe at engo aðile mals orðit.

Rettir ero þeir menn a þingi at queðia ef þeir ero þar staddir ef heiman ero réttir i quoð fyrir oförs manz bú þott hin se heill er heima sitr. en engi maðr ma þan quið af hendi leysa fyrir anan er hann er heiman quaddr nema faþir fyrir son eða sonr fyrir favðor. Þa menn scal queðia fyrir þess manz bv er or lögscilom hefir sagz. er rétt er at queðia fyrir ofærs manz bú. Vanda scal bva i þinga quoð oc secþar sacir at fiar eign slíct sem i heiman quoð. Rett er at stefna söcom öllom er eigi fylgir heiman quoð til alþingis allz til þess er liðr fimta dag vico þa er vii. vicor ero af sumre. en eigi er rett at stefna lengr nema siðar geriz sacir.

Maðr a at queðia bva nonhælgan dag til nat máls ef hann hefir ardegis upp hafða quoðna enda fae hann eigi lokit fyrir non. ef hann queðr hvern at avðrom.

Ef menn bua saman oc tecr anar þeirra við scogar manne. en anar vill eigi. þa scal sa er eigi vill nefna vatta at þvi at hann vill eigi. oc þat er at osátt hans oc segia til .v. bvom sinom siþan þa varðar honom eigi við lög samvista við scog gangs man. ef hann veitir honom i engo aðro biorg. Slict er mælt vm hiú at öllo en vm xii. manaðr stendr þeirra mál en iii. nætr ovisa elðe. hvarz þær ero allar saman eða ser huer.

Föðor sin eða broðor eða son scal engi maðr istefno vætte hafa ef hann er sialfr málsens aðile. scalat aðilia i stefno vætte hafa handselldrar sacar ne son hans ne foðor eða broðor. omætt er vætte þeirra. erat þat sacar spell ef aðrir vattar ero .ii. eða fleire enda bere þeir vætte fram. Feðgar ii. eða brøðr ero sem ein maðr se ihuerio mále eða vitne þeirra er ein maðr nefnir þá at. Réttir ero þeir i þeim vættom öllom er ii. menn nefna þa at.

Hruðningar allar vm bua eða domendr scolo við sacar aðilia eða varnar aðilia vera en eigi við þan er soc søkir eða ver ef hann er eigi aðile.

Ef anar maðr sökir retta fars söc en aðile er. af þvi at hann þickiz aðile vera. en aðile gefr af þvi eigi gavm at at hann hygr anan aðilia vera en sec. Oc scal þa aþile eignaz þriá luti sáttar enn hin fiorðungin er sótti. Nv þarf hann at legia fe til sócnar eða gefa til liðs oc scal þar af sátt til taca. en þeir scipta avðro með sér. Nu veit sa er søkir at hann er eigi aðile þa á hin heimting til allrar sáttar slicrar sem gør var.

Eigi varðar monnom við lög þott hingat til landz flyti scog gangs menn ef þeir vito eigi secþ þeirra fyr en þeir ero lengr saman en .iii. nætr þaðan fra er þeir ero land fastir orðnir. Ef maðr veit eigi secþ manz oc bergr hann honom af þvi at hinn er siucr eða sár eða vanheill fyrir elle eða veiti hann honom af þvi at hann gørir þat til salo bótar sør oc secz hann eigi af þvi ovisa elðe þott langt se. Eigi scal af lande feria hann.

A þeim bœ scal mann queþia sem hann byr þa er viii. vicor ero af sumre. oc scal hann fyrir þat bv vera þingheyiandi þav missere nema hann fae anan rettan fyrir sec oc scal hann queðia fyrir buet ef hann helldr heilso sva at hann er queðiande. oc slíct þott hann se af lanðe abrott. En sa scal þing heyiande rettr fyrir hann er við bue hefir tekit. oc sa heimilis maðr hans er hann segir aleið þar er upp er sagt eða v. bvom sinom siðar at lögscilom scal up hallda fyrir hann. Rettr er einvirki iquoð ef hann á fe sva at scullda hiona hans huert hlioti ii. kugillde. Ef lið er gort i mót þeim monnom er bva scolo queðia oc nae þeir eigi fyrir ofriki anara at queþia. þa er rétt at stefna söc þeirre er quoðen com til þar sem þeir coma framarst þess er þeir mego fram coma stefnoni. oc lysa stefno ef þeir heyra eigi á er á mót standa. oc queðia ix. bva a þingi oc scal sem engi bue se quaddr ef eigi naer alla heiman at queðia. Ef maðr vill fara af lande abrót. þa scal hann selia socn oc vorn ef hann vill oc sva varðveizlo fiar sins þess er hann a her eptir. þav handsol scolo standa iii. vetr. en siþan eigo erfingiar at varðveita.

Fardaga scolo ver eiga .iiii. a landi her. fyrstr er þeirra en .v. dagr vikö sa er vi. vicor ero af sumri. þann dag a maðr cost at føra heimili sitt ar degis. Anar er fösto dagr. iii. er þvattdagr. iiii. er drottins dagr. Þan dag segia lög man at apne af griðe þvi er hann hefir aðr haft. Ef maðr hefir eigi ser griþ þan drottins dag at apne eða ardegis þan dag er næstr er oc varðar þat utlegð. Ef maðr a kono oc scal hann fengit hafa henne griþ oc sagt henne til en v. ta dag vico þan er vii. vicor ero af sumri et siðarsta. Ef þa er henne ofengin staðr sva at hon viti oc er rétt þa at hon tace ser griþ þar er hon vill. oc scal hon þan stað hafa þa .xii. manoðr. Ef maðr hefir eigi stað þeim monnom er hann scal fyrir hygia en efsta fardag oc varðar þat utlegð. vm huern þeirra oc a sa söc er søkia vill. Maðr scal coma til griðs sva sem hann er sattr á við boandan anattvegia at fardogom eða at miðio sumre. Karl maðr xvi. vetra gamall scal raða sialfr heimilis fangi sino eða ellre. Mær .xx. eða ellre scal oc siálf raða heimilis fangi sino. þess a maðr cost at coma til griðs at miðio sumre oc iðna anat þangat til ef hann vill. Ef hann viðr bu verc. oc scal hann eigi taca meira kavp en halfa mörc vi. alna avra til miðsumars. en fra miðio sumre scal hann vina boanda allt til vetrar slict er hann vill fyrir smala for utan. Hann scal ganga afiall vm sin oc slátra oc fara heiman farar með husbönda. oc sløða vm vár oc bøta túngarð. þat scal hann vina til mat lavna. Þat er oc vitis lavst at grið menn taci. ii. a avra til allra heilagra messo fra vetr nottom at cavpe. Omaga menn þeir er eigi hafa fe til at føra omaga sina fram scolo meira taca ef þeir vilia. Ef maðr gætir navta oc scal öln cavpa gøzlo á ku eða oxa iiii. vetra gamlan. en .ii. navt við kv ef yngri ero. vi. alnom a xxx. gamla savðe en a xl. lamba eyri. brytion fyrir x. menn vi. alnar vaðmals. þat er log eyrir. eða þangat se virt til ellegar. þess a hann oc cost at gefa honom vm fram. Nu verðr honom stefnt vm þat. oc verðr eigi giof ef þat ber at þat voro undir mál. Nu cavpir maðr dyra en mælt er oc bergsc hann ef þat ber quiðr at hann naðe honom eigi ellegar. enda gialde hann eigi meira en logcavp. Nv vill hann ollo hallda oc a hin heimting til allz þa. þrim morcom verðr maðr secr ef hann ferr eigi til vistar sinar. þar scal stefna til alþingis eða til varþings eða til ens þriþia þings. Sva vm verca cavp ef hann hafðe reítt honom. Sa verðr oc secr .iii. morcom er við honom tecr ef hann veit at hann hafðe vist tekit i avðrom stað við þan boanda er hin hafðe vist tekit. Tekin er vist þegar er bvar bera at þeir voro asáttir. Nu bregðr hann male við fleire menn oc eigo iafna söc allir við þan er bregðr. Slíca sócn eigo grið menn við bøndr ef þeir bregða við þá. Þa er maðr abröt heilin ef honom er eigi deilldr matr at málom þott eitt mál se haldit fyrir honom. Ef maðr metz dyra en nu var talet aðr oc sva ef hann selsc dyrra a leigo. þat varðar hvaromtvegia iii. marca secþ. Ef boande cavpir dyra en nv er talit oc varðar honom þat iii. marca secþ. Smiðar þeir er hvs gera or avstrønom viðe eða bruar vm ar þær eða votn er net næmir fiscar ganga í. eða gera buðir a alþingi. þeir eigo cost at taca daga cavp vm engi verk. þeir scolo tekit hafa þo ser log grið afar dögom. þott þeir hirði eigi þat. Anarrtvegi þeirra boandans scal sagt hafa til bvvm at sa maðr hefir þar grið þott hann se af lanðe faren eða slica lute iðne hann sem nv voro talþir oc verðr hann þa með þeim boandanom vistfastr. oc þar iþingi með þeim goða sem bondin er sa er hann hefir log grið með. Ef maðr tecr grið með manne. oc verðr þar log grið hans meþan hann er af lanðe heþan. Ef hann lætzc eða kømr aptr et sama sumar oc er rett at hann tace ser anat grið ef hann vill. enda er rett at stefna honom at þvi heimili eða at festar hølum ellegar. Ef at festar hølum er stefnt oc scal eigi quiðo at þvi heimili ryðia oc eigi at þvi heimile er hann toc siðar. nema þeir have sagt aþingi eða aleið eða buum at hann hefir þar logheimile. Ef maðr tekr grið með manne sa er ifisci fer oc varðveitir þat ecki oc vituz þeir þat við mala munda þan eða sva þott hann iðne anat nokot. oc varðar iii. marca secþ huarom þeirra. Ef maðr veit eigi logheimile manz eða hvar honom er lög grið handsalat enda væri hann or oðrom fiorðungi abrott eða veit hann eigi festar hæla þótt samfiorðungs se oc er honom rett at stefna þar er hann visse lögheimile hans siðarst.

Ef maðr kømr a lanð or för oc er rett at stefna honom at scipe meþan hann hefir buðir þar at scipi. oc scal hann tekit hafa ser grið a hálfom manaðe. þeim er hann kömr fra scipe ef hann vill iþeim fiorðungi verit hafa. Ef hann vill ser fa heimile i avðrom fiorðungi. oc scal hann fengit hafa ser grið ahálfom manaðe þeim er hann kömr iþan fiorðung. Ef maðr a ser kono oc verðr hann eigi asáttr við bonda þan er konan er i vist með aðr at þav se þar bæðe oc a hann cost at taca þeim vist i öðrom stað bæþi ser oc kono sinni. oc varþar henne ecke við lög brott fören en virða scal verc hennar oc fulgor.

Ef maðr fiscar til miðsumars oc fer þa i grið. oc verðr hann þar þingfastr ef hann hefir lög grið oc er þat rétt at stefna honom at þvi heimile. en meþan hann er i fisci scalonom oc er rett at stefna þar vm þat er hann gorir þar eða hann hefir aðr gert. Ef maðr fiskar vm anir oc gengr i grið at vetri oc er rett at stefna honom at þvi heimile vm þær sakir allar er hann gørir siþan er hann kömr a griðit. Stefna scal honom at fisci scálom vm þær sacir allar er hann gørir aðr hann comi a griðit. en þingfesti hans verðr þar er sa maðr er iþingi er land þat á er hann fiscþe af.