Bókastaðir

Ef maðr verðr sekr at sátt. En þá verðr maðr sekr at sátt er hann handsalar sekð sína eða svá handsalar hann at hinn skal gera sekð hans ef hann vill. Þat er mælt at eigi gørir einn maðr sekð manns nema á sé kveðit á sekðina þá er hann handsalar sekðina ok skili þeir þá fyrir þegar. Ef hann hefir svá handsalat at hann skyli gera sekð hans ef hann vill, þá má hann eigi um gera sekð hans annan veg en nefna til ellefu menn en hann sé sjálfr inn tólfti. En ef á var kveðit á sekð hans, þá er sekðin var handsǫluð, ok megu þeir eigi gera aðra sekð hans þá en til var skilit fyrir váttum. En bera skal vætti þat áðr sáttin sé uppsǫgð svá at sáttarmenn heyri, er at var nefnt þá er hann handsalaði sekðina. Ef annarr maðr handsalaði sekð hans en hann sjálfr, þá skal vætti þat láta bera þar áðr sáttin sé upp sǫgð er hann hafði honum í hǫnd sektar handsalit selt. Þeir skulu eiða áðr vinna, ok svá vinna eiða ok vætti bera at sáttarmenn heyri.

Ef maðr handsalar manni sátt slíka sem hann vill gǫrva hafa. Vsque infinem. ok á þat at halda. Ef maðr handsalar manni ákveðna sekð sína skýrt, þá þarf eigi at dœma. Segja skal þá til at lǫgbergi. Eigi um gerir sekð manns ella nema á sé kveðit á sekðina þá er hann handsalar sáttina, en hann um gerir eigi ella sekðina nema hann geri með tólfta mann, en þat vætti skal láta bera áðr annarr maðr handsali sekð hans. Þeir skulu svá eiða vinna ok vætti bera at sáttarmenn heyri.

Þær eru lǫgsekðir þrjár á landi váru ef maðr er gǫrr skógarmaðr óferjandi eða fjǫrbaugsmaðr, en sú en þriðja at auka svá fjǫrbaugssekð at hann skyli eigi eiga fœrt út hingat.

Ef menn verða tveir aðilja at einni sǫk ok vill annarr búa til várþings en annarr til alþingis ok á sá at ráða er til alþingis vill búa. En ef hinn hefir búit til várþings sǫkina þá á hinn kost hvárt sem hann vill hafa til alþingis ok láta lýrit koma fyrir sǫkina eða stefna ella dóminum til rofs.

Ef fjǫrbaugssakir eru tvær á hendi manni einum ok í einum dómi, ok skal þá dœma hann skógarmann ef einn er aðili at báðum. Ef þær sakir eru tvær á hendi manni fjǫrbaugssǫk ok skóggangssǫk í einum dómi, þá skal dœma eptir skóggangssǫkinni, ok á sá féránsdómi upp at halda. En ef skóggangssakir eru tvær á hendi einum manni ok hafa tveir menn þær sakir með at fara ok skulu þeir lúta með sér hvárr þeirra skal féránsdómi upp halda en hvártveggi þeirra skal fœra gǫgn sín til féránsdóms ok láta þat bera hve mælt er fyrir sekð hans. En þeir eigu báðir jafnt sekðarfé, ok svá at sœkja um bjǫrg hans. En ef tveir menn hafa sakir á hendi einum manni ok skulu þeir lúta með sér hvárr þeirra skal upp halda féránsdómi. Nú hvárigi vann lyktir er hann átti sekr um at verða við báða, þá skulu þeir svá skipta með sér sem þeir hafi báðir gǫrvan skógarmann. En ef við annan þeirra verðr muna vant þá er sem hann hafi einn sekðan hann en skipta skulu þeir sekðarfé at ǫllu ǫðru með sér sem áðr.

Hvárts vant er meiri bóta eða minni á sekð hans þá at hann sé skógarmaðr óferjandi enda komi skóggangssǫk á hendr honum þá skal sœkja hann sem sýknan mann ok sœkja hann fullri sekð. Ef maðr verðr fjǫrbaugsmaðr, ok eigu menn honum eigi farar at banna, enda á eigi sekð hans at aukask nema hann gøri þær sakir at hann verði skógarmaðr um at vera.

Hvárts sem maðr verðr sekr at sátt eða á várþingi ok standa sakir á hendi honum annat tveggja fjǫrbaugssǫk eða skóggangssǫk, ok skal sá maðr er þær sakir á at sœkja stefna hinum er sekðan hefir hann ok láta honum varða fjǫrbaugsgarð þat er hann sekði hann breksekð, ok hann vildi hans mál í því eyða, ok hann mundi eigi sœkja hann ef eigi stœði sú sǫk á hendi honum. Ok skal hann kveðja til heimilisbúa níu þess er sóttr er at bera um þat hvárt hann mundi sœkja hann til sektar þeirri sǫk eða eigi ok hann vildi því eyða þá sǫk er hann ferr með. Ef þat berr kviðr at hann vildi í því hans sǫk eyða, ok varðar þeim þat fjǫrbaugsgarð er sekðan hefir hann, ok heitir þat þá breksekð, enda á dómrinn þá at rofna.

Vér skulum leiðir eiga ok skulu goðar þeir eiga leið saman er þing eigu saman, ok skal þar leið þeirra vera sem þingstǫð þeirra er, nema þeir fái lof til annars. Leið skal eigi vera síðarr en drottinsdag þann er laugardaginn áðr lifa átta vikur sumars enda skal eigi leið vera fyrr en fjórtán nætr eru frá alþingi. En leið skal engi vera skemr en dagstundar leið, ok eigi lengr en tveggja nátta leið. En leið skal svá helga jafnt sem þing, enda eyksk réttr manns þar á leið helgaðri sem á þingi.

Þar skal nýmæli ǫll upp segja á leið ok misseristal ok ymbrudaga hald ok langafǫstu í gang ok svá ef hlaupár er eða ef við sumar er lagt, ok svá ef menn skulu fyrr koma á alþingi en tíu vikur eru af sumri. En sá goði skal þat tína er þinghelgi á, nema þeir hafi því skipt annan veg með sér.

Þingmenn allir eigu at gera sér búðir þar er þeir eru í þingi ef þeir vilja. Þeir eigu hross sín þar at hafa meðan þeir eru á leið eða þingi eða búðir gera sér. Ef þeir eigu búðir er farnir eru ór þingi þaðan þá skulu þeir eigi optar þar gera búðir. En þeir eigu bót sama um þær búðir ef þeir vilja. En ef þeir gera þar búðir þá eru búðirnar útlagar við þann er landit á undir hvárt sem þar á þingmaðr eða annarr, en hann seksk á gerðinni. Ef búðir manna falla annattveggja á alþingi eða á várþingi, ok falla til jarðar ok liggja niðri svá þrjú sumur þá á hverr at gera sér þar búðir er vill.

Þat er mælt at hverr þeirra manna er sekr er orðinn þá skal eiga féránsdóm eptir, enda skal kveðja féránsdóms at þinglausnum goða þann er sá er í þingi með er sekr er orðinn, ok eiga fjórtán nóttum eptir vápnatak at heimili þess er sekr er orðinn, í ǫrvarskots helgi þar er hvárki sé akr né engi. En ef hann veit eigi heimili ens sekja manns, þá skal hann eiga féránsdóminn at heimili goða þess er sá er í þingi með er hinn sekði. Enda á svá at fara þá ef hann veit eigi þingvist hans sem þá at hann viti eigi heimili hans, at hann skal kveðja til dóms uppsǫgu vátta þrim nóttum fyrir féránsdóminn eða meira mæli ef hinn verðr í dómi sekr. En ellegar þat vætti er var nefnt þá er hinn var í sátt sekr gǫrr, ok skal láta bera vættis vætti þat er at því var nefnt er hinn handsalaði sekt sína.

Þeir menn er fé eigu at þeim manni er sekr er orðinn, þeir skulu kvǫddu vátta sína hafa til en þeir búa er eigi hafa vátta til fjórum nóttum fyrr eða meira mæli. Sá á búa at kveðja til er sekði hinn þrim nóttum fyrr eða meira mæli at skilja um þat hvat þar er sekðarfjár. Eru þeir búar jafn skyldir at skilja um allra þeirra mál er fé hafa átt at þeim er sekr er orðinn ok eigi hafa vátta til.

Ef ómagar koma til féránsdómsins ok skal beiða tylftarkviðar at bera um þat hvárt þeir vóru hans ómagar eða eigi ens sekja manns. Þat á hans ómaga at bera er hann á arf eptir at taka eða þeir aðrir er búar hafa þat borit at hann hafi þá ómaga með fé tekna svá at þat hafi jafn mæli verit. En ef þeir eru fleiri jafn skyldir ómaganum, ok eigu þeir búar at skipta með þeim, skal at þeim hlut for dœma sem hans verðr ór ómaganum þeim. Barn þat er eigi skylt at fœra til féránsdóms er maðr verðr sekr um faðerni. En ef þeir menn fœra eigi ómaga til féránsdóms er skyldir eru til at fœra þá ráða þeir sér á hǫnd ómagana en eigi erfingjum sínum.

Ef maðr leynir sekðarfénu, ok varðar honum þat fjǫrbaugsgarð, ok skal stefna heiman þeirri sǫk ok kveðja til heimilisbúa níu á þingi þess er sóttr er, hvárt hann hafi því fé leynt eða eigi er hinn hefir um stefnt.

Skal þar sinn eyri hverjum dœma ef svá vinnsk fé til, en dœma skal rétt ór fénu ef réttarsǫk er, en þá fjǫlgjǫld ef þjófssǫk er. Ef fé vinnsk betr til þá skal dœma goða þeim er dóm nefndi kú eða uxa fjǫgurra vetra gamlan. Ef aurar vinnask eigi til, þá skal skerða jafnt alla aura.

Ef sá maðr átti konu er sekr er orðinn, ok skal svá dœma um fé hennar sem at skuldadómi. Jafnt skal þangat ǫll fémál til búa sem til skuldadóms ok svá um landsvirðingar ok um veðmála ef menn eigu ok at ǫllum fémálum fara sem at skuldadómi, þeim er menn áttu áðr fé at honum, áðr hann yrði sekr. Ok skal eigi heimanfylgju hennar skerða, ok eigi mundinn ef hann átti þá sjálfr aura til mundar. En ef hann átti eigi sjálfr fé til mundar, þá skal skerða mund jafnt sem aðra aura. Ef þau hafa svá gert skuldir at beggja þeirra ráð hafi at verit, þá skal at þeim hlut hvárt þeirra gjalda þær skuldir sem þau hǫfðu nytjar af því fé.

Ef þat fé er þar nǫkkut er menn hafa veðmælt, ok skal sá þeirra hafa veðmála sinn er hann hefir at lǫgum at farit. En ef tveir menn hafa enn sama hlut veðmæltan, ok skal sá maðr hafa þann grip er fyrr hefir veðmæltan nema sá fari at ólǫgum at. En ef hinn hefir at lǫgum at farit er síðarr veðmælti, þá skal hann hafa þat fé en hinn eigi er at ólǫgum fór at. En þá er at lǫgum at farit er sýnt er váttum veðmáli, enda er þó rétt ef þeim er svá kunnt þat fé er veðmælt er at þeir hafa sét, en lýsa skal veðmála fyrir bœum fimm þess manns búum er fé sitt lét veðmæla. Ef aðrir aurar eru skerðir, ok skal hann eigi hafa meira fé en hann átti at honum fyrir ǫndverðu, þóat hann hafi meira veðmælt.

Þeir menn allir skulu eiða vinna er þar skulu lǫgskil mæla jafnt sem at þingadómi. En þeir eigu at dœma þeim manni varðveizlu fjár þess til alþingis ens næsta er sekði. En þeir eigu helming at dœma aðilja en helming fjórðungsmǫnnum. Þeir eigu at dœma fyr ómǫgum þeim er þar koma til féránsdóms er sá átti er sekr er orðinn um þat þing sem féránsdómrinn er áttr. Nú eru þar þing tvau á einum þingvelli, ok skulu þeir þá fara um þau þing bæði.

Ef fé vinnsk betr en nú var talit, þá skal þat fé dœma hálft þingunautum þeim sem féránsdómrinn er í áttr ok ómagarnir eigu at fara ef eru, en hálft þeim er sekði. Þeim skal dœma varðveizlu fjár þess er sekði, er þingunautar skulu hafa. En hann skal hafa fé þat til leiðar þeirrar er hann heyr ef þeir eru samþinga er hann hefir heimt þá ok skipta þar við þá. En því er hann hefir þá eigi heimt at viðtǫkum eða at handsǫlum. þá skal hann skipta við þá á várþingi. En ef sá er útanþingsmaðr er sekði, þá skal hann skipta á alþingi enu næsta. Skipta skal því ǫllu at féránsdóminum er þar má, ok selja í hǫnd þeim goða er féránsdóminn nefndi. Þat fé er þingunautar hljóta þat skal til þess hafa at staðfesta ómaga með ef eru meðan þat vinnsk til. En ef fé er meira þá skal hafa til þurfta þeim ómǫgum ǫðrum er þar eigu at fara í því þingi.

Ef hann á eigi féránsdóminn svá sem mælt er í lǫgum ok varðar honum þat fjǫrbaugsgarð, ok á sá maðr þá sǫk at sœkja er til ómaga varðveizlu þeirrar stendr er þar skyldi for dœma ella. En ef sá maðr átti eigi ómaga er sekr er orðinn ok á sá maðr sǫkina er féit átti at honum. En ef hann átti engar skuldir þá á hverr þá sǫk er vill ok skal stefna þeirri sǫk heiman ok kveðja til heimilisbúa níu á þingi þess er sóttr er.

En menn skulu svá koma til dómsins at nefndr sé fyrir miðjan dag ok skal svá gǫgn ǫll, ok svá þeir menn allir er þar eigu fé at heimta, ok svá þeir menn allir er ómaga eigu þangat til at fœra með þá ómaga.

Ef menn verða eigi svá viðr varir at þeir megi til féránsdómsins komask með ómaga, hann skal lýsa et næsta sumar til framfœrslu þess ómaga at lǫgbergi á hendr þeim þingunautum er sá goði er í þingi er nefna lét féránsdóminn ok kveðja til tylftarkviðar hvárt þat vóru hans ómagar eða eigi þess manns er sekr varð. En heimilisbúa sína fimm at bera um þat hvárt hann mátti til féránsdóms komask fyrir nauðsynjum eða eigi, en ómagar skulu fara.

Þar er maðr er dœmdr fjǫrbaugsmaðr um spellvirki, at hinum er sótti skulu gjaldask skaðabœtr at féránsdómi slíkar sem búar fimm virða við bók. Nú gjaldask honum eigi skaðabœtr sem mælt er at féránsdómi, þá verðr hann jafnsekr þegar er féránsdómi er lokit sem hann verði dœmdr skógarmaðr í alþingis dómi óœll ok óferjandi.

Ef goði kømr eigi til várþings ǫndverðs, þá verðr hann um þat útlagr ok er hann ór goðorði sínu, ok eigu þeir menn sǫk þá er sakir hafa þangat hafðar til þings þess. Nú vilja þeir eigi þá eigu samþingis goðar hins sá þeirra er heldr vill sótt hafa, ok á þingi er ef eigi eru báðir. Nú vilja þeir eigi þá eigu innan þings menn fyrst en þá hverr er vill.

Ef sú sǫk kømr upp er heimankvǫð fylgir þá skal því at eins til várþings búa ef kvaddir eru búar viku fyrir þing eða meira méli ok svá stefnt.

Ef maðr sœkir utanþingsmann á várþingi um þat at hann hafi borit ljúgkvið, þá skal kveðja goða þann er hann er sjálfr í þingi með.

Ef maðr gerisk illvirki sá at hann spillir fé manna svá at hann gørir í því kúgildis skaða eða meira ok varðar þat skóggang, skal kveðja til níu búa á þingi þaðan frá um þann stað er illvirkit var gert. En þat er illvirki er maðr vill spilla fé manna fyrir ǫnnkost ok fyrir illgirnis sakir. Þá sǫk skal lýsa at lǫgbergi um illvirki ok sœkja et sama sumar.