Bókastaðir

Þat er mælt vm þa menn er secir verða scogar menn at eigi komr or alþingis domi sect þeirra vpp full. þa scal stefna vm biorg þeirra oc lata varða fiorbavgs garð oc stefna til fiorðungs doms oc queðia til .xii. quiðar goða þan er sa er iþingi með er sottr er. Enda scal þar lata bera idom vættis vætte. þav er nefnd voro at ferans domi. hue fyrir sect hans var mælt. Nv hefir eigi átfr verit ferans domr þa scal lata bera vætte þav ifiorðungs domi sem i ferans domi scyllde ef attr væri. Nu alengr er nockor maðr er sóttr vm biorgina þess scogar manz aþessa lund sem nv er talit oc vætte þav hafa fram farit iferans domin. þa varðar þeim monnom öllom scog gang er þa biarga þeim scogar manne siþan. oc scal þa menn socia i v. ar dom. en in sama sócn er við þa er fyr hafa borgit honom. sem aðr var tínt. Þeir scogar menn er farning er mælt enda verðr eigi áttr ferans domr eptir þa scal kiósa þeim heimile eítt oc segia bvvm .v. þeim er næstir bvá heimilino. enda verðr hann þar heilagr alengr at þvi heimile sem þa at korit væri. at ferans domi. oc sva scal a goto til scips þaðan fra þvi heimili. enda scal hann lata bera þav vætte fram er honom er fars beiðt sem i ferans domin scyldi ef áttr væri nema honom væri hælgi meire mælt en fiorbavgs manne. oc þarf eigi þa at kiósa honom heimilit. Þeir menn er sycna er lofuð at logrétto oc upp sögð siþan sva at lögbergi at þeir scyli vera feriandi. þa scal þeim sva beiða fars sem fiorbavgs manne eða þeim scogar manne er at satt verþa secir oc lata bera þav vætte til er nefnd voro at up sögvni hver sycna honom var lofuð. Ef þeir menn fara sycno sinni þeirre er þeim var lofvð. þa scal sva sokia vm biorg þeirra oc láta slíct varða biorg þeirra sem scogar manna er at sátt verða secir. Ef monnom er sycno lofs beðit at logrétto scogar monnom eða fiorbavgs monnom oc a þat þviat eins standaz ef allir lögretto menn leyfa enda veri engi maðr lyriti fyrir utan lögrétto sva at þeir menn heyre er ilögrétto sitia. en ecki eigo anara manna orð at standaz þott i gegn mæli en lögretto manna ef eigi veria lyriti. Þeir menn er secir fara utan heðan feriande menn þa ero þeir hælgir erlendis sem engi sect se ahende þeim her fyrir þeim söcom. Ef þeir menn er her ero görvir scogar menn o ølir oc oferiande. þa ero þeir iafnt dræpir oc o hælgir erlendis sem her fyrir orvm löndom.

Ver scolom eiga varðing alandi voro. scolo goðar iii. eiga þing saman. þeir scolo eigi eiga þing lengra en viko þing. oc eigi scemra en iiii. natta þing nema lofs se at beðit ilögrétto. Várþing scolo þeir eigi eiga siðar en vi. vicor se af sumri er lokit er sócnar þingi. Varþing scal eigi fyr vera en iiii. se af sumri er þeir coma til. Eigi scal nær stefna várþingi en ii. vicor se til þes varðings er søkine er til stefnt en gagna scal til quatt vera vico fyrir þing eða meira mele. nema siþar comi upp söken þa scal stefna sva nær varþingi sem vill. nema heiman quoð se til. þa scal stefnt et siðarsta viko fyrir þing oc quatt gagnana. þeim socom scal stefna til várþings er menn ero samþinga. Mane er rétt at stefna i þat þing er hann er sialfr í. Enda er rett at stefna til þess þings er sa er i er hann hefir sacir ahende. Goðar þeir allir er i þvi þingi ero. scolo coma til þings ondverðz. Goði sa er þing hælgi a þar hann scal þar þing hælga enn fyrsta aptan er þeir coma til þings. scal réttr manz hálfo avkaz meþan a þvi þingi er i orðom oc i öllom a unom verkom. En goði scal queða aþingmörc hver ero. oc scal hann sva þing hælga sem alþingi oc scal hann queþa a hue þing heitir. Ef goðar coma eigi til þings ondverðz þa varðar þeim þat vtlegð oc or goðorðe sino. nema sacar se til þings. þa varðar fiorbavgs garð. Ef sacir ero til þingsens oc sva þott þar geriz. oc eigo þeir menn sacir þar at søkia er sacir hafa búnar til þings þess. Nv vilia þeir eigi. þa eigo samþingis goðar hans. sa þeirra er helldr vill sótt hafa oc aþingi er ef eigi ero báþir. Nv vilia þeir eigi þa eigo inan þings menn fyrst. en þa hverr er vill. Várþingom öllom scal nafn gefa. enn þingheyiendr scolo eigi siðar coma til varþings en nótt se af þingi. oc sva þeir menn er með sacir fara. oc sva scolo þeir menn eigi siðar coma til þings er gagna ero heiman quaddir. enn nv hefi ec talit. En ef þeir menn coma siðar er sacir hafa til þings eða sacir vilia veria. oc verða onytar sacir þeirra oc sva varnir ef þeir coma siðar til varþings en nott se af. Rétt er at várþing se scemra en iiii. a nátta þing ef þingonavtar ero allir asáttir. oc se lokit söcom öllom þeim er bvnar voro til þings þess. Enscis eigo vattar at queðia igegn til várþings. Nefna scal þa menn alla idom er fyr coma til þings en dom scal nefna. Ef söc kömr upp siðar en ii. vicor ero til várþings. enda se heiman quatt til. þa scal stefnt vico fyrir þing oc sva quatt gagna til. Nu cømr siðar vp socin en vica se til þings. þa scal queðia bva til a þingi. Rétt er bonda at senda man til þings at heyia þing fyrir sec. þan man er samþingi er við hann. Enda ef sacir ero bvnar til várþings. þa varðar goða fiorbavgs garð ef hann kømr eigi til ondverz þings. oc sva þoat þar geriz. Stefna scal vm eindagat fe vm ena hælgo vico ef hon er vm þing til alþingis ef maðr vill. Ef þeir menn coma siðar til þings en nótt se af þingino er logscila ero heiman quaddir. oc verða onýt lögscil þeirra manna ef þeir vilia fram föra. Ef þingheyiendr coma siðar til varþings en nott sé af þingino eða coma eigi til varþings oc verða þeir vlagir vm þat við goðann. Rett er at böndi fáe grið man sin fyrir sec. oc verðr sa iafn réttr þingheyiande sem böndin. Hann scal segia goða at hann mvn þing heyia fyrir þriðiungs man hans oc nefna þan anan.

Goðar scolo þar dom nefna. oc scal hverr þeirra .xii. menn nefna idom at døma vm sacir þær allar er þar coma í dom þan er þa scyllda lög til. Hann scal bioða til sacar søkianda oc sacar verianda at rengia þa menn or domi. oc emc buin anan í at nefna ef þesir verða or rengðir at logom. Þat er oc rétt at þeir hafi þing scavp þaví er þingheyiendr verða asáttir hvervetna þess er þeir taca eigi af alþingis male. en þeir eigo cost at avca er þeir vilia. Meire lutr goða scal ráða hve nær domr scal ut fara. Of sacir þær allar er samþingis menn eigo saman þa eigo þeir cost at vina hvarz sem þeir vilia at hafa sacir til alþingis eða til varþings nema þar er utlegðir fara einar saman. en þær scolo fara til varþings. en utlegðar sacir scolo eigi standa vm varþing þar er þær fara einar saman. ef þær coma vp fyrir stefno daga. Þat er mælt vm omaga sacir at þær scal vina hvarz er vill at lysa til framförslo omaganom a varþingi eða stefna heiman ella. Þviat eins er rétt at lysa omaga a hond manne á varþingi ef sa er siálfr a þingi er áhond er lyst. oc scal segia honom siálfom með vatta. ef hann heyrir eigi alysing. En ef menn vilia bva vigsacir eða legorðz sacir til varþings. þa er rétt hvarz sem vill at stefna heiman eða lysa iþingbrecco. Ef lysa scal sacir. þa scal queðia bva hálfom manaðe fyrir þing eða meira meli. Þat er oc mælt at qvatt scal quiða allra oc frumgagna aðr domr fari ut sem á alþingi.

Domar scolo fara út sva at sacir comi í allar fyr en sol se vndir. En menn scolo sva sacir luta iafnt sem a alþingi. oc sva eiða vina oc fara at söcom öllom oc sva at vörnom sem a alþingi. Ef menn halda gögnom þa varðar þeim slíct sem a alþingi halde þeir. en þeim a þar at stefna vm iþingbrecco til doms. Ef menn ero bva quiðar quaddir þar er xii. quiðr átte til at coma. þa eigo þeir þat at lata standa fyrir quiþbvrð sinom at þeir ero þess quiðar quaddir er þeir ero eigi réttir vm at scilia. Ef goði er quaddr .xii. quiðar þar er bva quiðr a vm at scilia oc scal hann lata standa fyrir quiðbvrð sinom ef hann er eigi rettr vm at scilia. Ef maðr helldr gögnom sa er utan þings maðr er. oc ahin cost hvarz hann vill stefna honom þar idom eða til alþingis. Ef þing heyiandi fer þaðan abrott or þingmarke. oc er abrott vm nótt eða lengr. oc varðar þat fiorbavgs garð oc er rett at stefna þeirri söc iþingbrecco. oc þar til doms. scal queðia til heimilis bva ix. aþingi þess er sottr er. Öll þings afglopon sv er menn gera þar. oc varðar slict þar sem menn göre á alþingi. oc sva scal søkia at öllo vm varþings afglöpon sem á alþingi væri gert. Ef varþing verðr sva af glapat at eigi mego mál lúkaz þar fyrir þeim söcom. þa scal sa er þær sacir átte at søkia stefna þeim er vallda vm þings afglöponina oc lata varða fiorbavgs garð. Nv ef quiðr berr a þá. þa má hann søkia þær sacir á alþingi. oc iþan fiorðungs dom sem þing var í. oc eigo þær sva þar at metaz sem þær voro til bvnar. enda ero gogn þav öll siálfquodd til alþingis er þar verða eigi af hendi leyst. oc aðr var til quatt oc sva gagna gögn. Ef þing ber a ena hælgo vico. at þat a eigi fyrir þeim málom at standa er þar þarf at hafa a þingi. hvarki fyrir eiðom ne fyrir stefnom. en eigi scal þa stefna til alþingis nema vm eindagat fe. Ef inan þings menn bera anattvegia liug quiðo eða livg vætti. oc scal þeim stefna þar i dom oc láta þeim varða þat fiorbavgs garð oc queðia til xii. ar quiðar goða þan er sa er i þingi með er sottr er. Ef sa maðr ber livg quiðo eða liug vætte er utan þings maðr er. oc er rétt hvárt sem hann vill at stefna honom þar idom eða til alþingis ella oc scal queðia goða þan er sa er i þingi með er søkir a varþingi. Hvervetna þess er agogn er queðit oc er stefnt til alþingis. oc a sva domr at døma sem rétt borin se gögnen. Ef agögn er queðit a varþingi þav gogn er male þiccir scipta með monnom þa scal domr døma sva sem gögn se rétt borin. Þa scal dome stefna til rofs sa er agögnin queðr oc adomr at rofna. ef at livgvitni verðr ef domrin rofnar. Þa scal sva fara at reifingom oc at öllo sem at alþingis domi. en þeir scolo døma vm sacir manna oc er þa væl ef þeir verða sam doma. En ef þeir verða eigi samdoma. þa scolo þeir vefengia. oc ganga til vefangs eigi færi en .vi. oc fara sva at vefangi sem i alþingis domi. Þar scal stefna monnom a þingi eptir doma vm vefong oc lata þeim varða utlegð. oc stefna til þess fiorðungs doms er þingit er í fiorðungi oc stefna til rofs domi þeirra. enda er rett at stefna þeim vm vefavng heima i heraðe at heimile hvers þeirra. Þav mál er menn hafa vefengð a varþingi þa scolo þav lúcaz ifiorðvngs domi. þeim sem þingit er ifiorðungi ef þar mego lucaz. En ef þar verðr enn vefengt. þa scal lukaz ifimtar domi. Vætte þav scal lata bera öll ifiorðungs dom er þeir nefndo at hue þeir fóro at vefangi hvarirtvegio. Eigi scal stefna inan þings monnom þeim stefnom er eigi scal søkia þar a þingi meþan sócnar þing er fast. enda er rétt at stefna iNan þings monnom til alþingis lengr er sócnar þing er lavst. þoat scullda þing se fast. honom scal sva stefna at hann heyri a siálfr. enda er rétt at stefna honom at búð ef þeir fiNa hann þar at máli. enda er rétt at stefna ef hann heyrir uphaf er vattar ero nefndir. þo at hann reNe vndan. enda er rétt at stefna utan þings monnom a varþingi þo at sócnar þing se fast. oc sva utan þings monnom er rétt at stefna iNan þings monnom þoat sócnar þing se fast. Ef vtan þings manne er stefnt til varþings oc eigo domendr at døma vm þá söc ef eigi kømr lyrit fyrir þa söc. En honom er þat rétt hvart sem hann vill at lata lyrit coma fyrir söc þá er honom er a hendi eða stefna domi til rofs. þat er honom rétt hvart sem hann vill at stefna einom eða fleirom. oc stefna vm þat at þeir hafe dömt vm utan þings maN oc scal stefna til rofs dominom. þa scal hann queðia ser biarg quiðar heimilis bva sina v. at bera vm þat hvart hann var þa þar iþingi eða eigi með goða þeim er hann queðr a. þa er honom var stefnt. En ef hann fær þaN quið at hann væri þar iþingi þa er honom var stefnt þa rofnar domriN. oc verðr onyt sökin. Ef hann spyR sva sið at hann getr eigi stefnt a stefno dogom. þa er honom rétt hvart sem hann vill at stefna sva nær alþingi sem hann vill eða lysa at logbergi til sócnar et sama sumar. Nu cømr hann eigi til þings. þa er rett at sa taci til er vill at veria fyrir hann sva sem sa se réttr aþile ef hann hefir eigi aðr spurt. Mane er rétt at lata lyrit coma fyrir söc þá er honom er a hendi. Hann scal fara til fundar við goða þan er hann er iþingi með. enda er rett at anar maðr take lyritin af goðanom. Hann scal nefna ser vatta. Jþat vætte. at ec spyr þic eptir oc nefna goðann. hvart þv hefir goðorð þitt þat er þv nefnir doma með eða ber xii. qviðu eða hafir eigi. En goði scal svara honom. En hin scal nefna vatta at suorom þeim er verða. oc goðinn svarar honom. En ef goði svarar þvi at hann hafe goðorð þat. þa scal hin nefna ser vatta. Jþat vætti. at hann tecr lyritit af goðanom en goðinn selr honom goða lyrit lög lyrit fullan at veria domendom at dœma vm soc þa oc nefna sökina. oc nefna man þan er honom hefir stefnt. oc sva gögn öll fram at føra þav er lyrit á fyrir at coma. En ef sa maðr tecr lyritinn er eigi a söcen ahendi at vera fyrir hin er søkin er ahendi. oc scal þa nefna þan anafn er sökin er ahendi. oc fara þvi male alengr sem aðr var tint. Nu uill goði eigi selia lyritit fyrir þriðiungs man sin oc a hin þa at beiða hann með vatta logbeiðing. oc varðar honom þá fiorbavgs garð oc scal søkia við vattorð. þat er han var beiddr. Goðinn a at beiða ser biarg qviðar bva sina v. hvart hann vissi at sa maðr væri þar þriðiungs maðr er socen var ahendi. eða vissi hann eigi. Nu ef þat ber qviðr at hann vissi eigi. oc hann mundi selia lyritin ef hann vissi vist at sa maðr væri þar i þriþiungi oc versc hann þa sökini. Hann scal fara til þings er lyritin hefir tekin af goða. en hann scal ganga þangat til er domrin er settr en hann aþar at veria lyriti þat er domendr heyra a. Hann scal föra fram hvart sem hann vill aðr söc se fram sögð a hendr honom eða siþan. hann scal nefna ser vatta aðr hann föri lyrit fram. J þat vætte. at ec ver lyriti goða lyriti lög lyriti fullom. domendom at döma vm soc þá oc queða a söcna. þá er hann hefir ahendi honom eða mer. oc nefna goðann oc sva þan man er sökin er ahendi. ef hann ver fyrir anan man. Enda scal hann sva veria quið monnom lyriti. at bera quiðo vm hann ef hann vill. oc sva öll gögn nema stefno vætte. nema fleire gögn se fram comin aðr. Ef menn bera þa ofliðe oc lata þa eigi ganga til doms þa eigo þeir at nefna ser vatta oc beiða þa at þeir gangi til doms. enn ef þeir ná eigi at ganga til doms. þa scolo þeir þar veria lyriti er þeir coma framast. oc mæla þar þeim malom öllom sem at domi. Þat vætte scal láta bera ef hinn toc af goðanom lyritinn. en þeir scolo hafa öll orð slíc i vættis burð sinom sem þeir voro at nefndir. þa er hin toc lyritin af goðanom. Þeir scolo eiða vina aðr þeir bere vætte iafnt sem a alþingi. Ef goði ferir lyrit sinn siálfr fram hvart sem hann ferir fyrir sec eða fyrir anan þriðiungs man sin. oc scolo þar engi töco vætte fylgia. Hann scal nefna ser vatta. i þat vætte. at ec ver lyriti minom löglyriti domendom at döma vm söc þá. þar þurfo engi töco vætte at fylgia ne eiðar.

Domendr scolo nefna ser vatta oc lata þat standa fyrir domi sinom at goða lyrit er komit fyrir söc þá oc nefna sökina oc sva ef fleire ero. Ef quiþar er quatt til sacar þeirrar. oc eigo þeir at nefna ser vatta. Jþat vætte. at þeir láta þat standa fyrir quiðburþ sinom ef þeim var varit at bera quiðin at goða lyritr er comin fyrir soc þa. Ef vætte fylgir søkine. þa eigo þeir þat at lata standa fyrir vættis burð sinom at goða lyritr er comin fyrir söc þa. Sa maðr er lyrit hefir fram førðan. hann scal nefna vatta at þvi huer gögn ero fram comin til varnar oc tina þav oc nefna hin er sökin er ahendi. En sa maðr er søkina hefir at søkia. hann scal nefna ser vatta. Jþat vætte. hver gogn ero fram comin til socnar. hann scal þat vætte lata bera ialþingis domi. Of sacir þær allar er lyritr kømr fyrir a varþingi. þær scolo fara til alþingis oc i þan fiorðungs dom er þingit er ifiorðungi oc gögn þav öll er oborin verða a varþingi. þa e. o þav siálf quodd til alþingis oc sva gagna gögn. Ef goði selr lyrit fyrir anars þriðiungs man. oc er hann utlagr um þat. oc or goðorðe sino. Ef maðr förir lyrit fram anan enn goða lyrit. oc varðar þat fiorbavgs garð hvarom tvegia oc er þat stefno söc hvartvegia oc scal queðia til heimilis bva ix. a þingi. þess er sottr er at bera vm þat hvart hann toc lyrit af goða eða eigi. þá a hann at beiða ser biarg quiðar bva sina v. hvart hann hugði at sa maðr föri með goðorð er honom selldi lyrit. En ef sa quiðr verðr borin a goðann at hann hefði eigi goðorð þa með at fara er hann selldi lyritin oc secz hann þa. Ef goði er sóttr vm þat at hann hafi lyrit sin latið coma fyrir anars goða þriðiungs man. oc a hann ser biarg quiðar at beiða bva sina v. at bera vm þat hvart hann var þar þa iþingi eða eigi er honom var stefnt. En ef þat ber quiðr at hann var þar þa i þingi. þa versc hann sokini. Ef maðr er spurþr með vatta hvar hann var i þingi eða i þriðiungi. Nv svarar hann þvi at hann var þar i þingi sem honom var stefnt til. Ef maðr fórir lyrit fyrir söc þá. oc a sa lyretr eigi at standaz er vætte þav comv idom fram. þar er sa var spurðr þingvistar er sóttr er. Ef maðr spyr man með vatta hvar hann er i þingi enda hittir hann .i. hann ihaga vti. oc er honom rett þat at hann svare þvi at þeir gangi til hvss oc hann muni þar svara honom er hann hevir vatta við. Ef hann vill eigi þeim váttom hlíta er hinir hafa. Ef maðr svarar einogi er hann er spurðr með vatta. hvar hann er iþingi oc varðar honom þat vtlegð. enda scal hann til þess þings stefna honom er hann er sialfr í. er með sökina fer. oc a eigi lyritr fyrir þa söc at coma. Ef þeir eigo fleire goðorð þat saman er hann hefir þriþiungs vist með. oc er honom rétt at hann svare þvi. með þeim þeirra em ec er með goðorð þat fer. oc nefna þa. Ef maðr stefnir avðrom i þat þing er hvargi þeirra er í. oc verðr hann utlagr vm þat oc onýt soc hans. Böanda er rétt at senda anan man til at heyia þing fyrir sec þan man er samþinga se við hann. enn hann scal fara enn fyrsta aptan er hann komr til þings at fina goðann oc segia honom at boandin hefir hann sendan þangat at heyia þing fyrir hann. oc verðr sa réttr at nefna i dom oc sva xii. quiðo at bera með goðanom. En goði a þess cost hvart sem hann vill at søkia bondann vm heima setona eða ella heimta þingfarar cavp at honom hálfan eyri. ef hann sendir engi man til at heyia þing fyrir sic. Ef bondin gengr or þingi goðans fyrir þær sacir at hann var sóttr vm heima setona oc varðar honom þat iii. marca secþ oc a goðinn þa söc at sökia. Ef þingheyiendr ero vm nótt af varþingi eða sva at þat standi fyrir gognom. þa varðar þeim fiorbavgs garð. oc queðia scal bva ix. aþingi hvara sem hann vill. heimilis bva þess er sottr er. eþa hina er næstir bva þingvellinom. en hverr á at søkia þá söc er vill. Ef maðr er quaddr vat orða til þinga tvegia. þa scal hann fara til þess þings er hann er í. en hann scal retta vættit. þat er til hins þingsens scal. Ef hann er bva quiðar quaddr til anars þings en til anars þings vattorðz. oc scal hann retta vættit oc fara til þess þings er hann er bva quiðar quaddr. Ef hann er quaddr bva quiðar til tvegia þinga. oc scal hann til þes þings fara er hann er fyr quaddr. Goðin a þat at göra ef hann vill at ganga iþingbrecco a varþingi oc nefna ser vatta. iþat vætte. at hann scal beiða alla þingheyiendr er þar ero iþriþiungi með honom. at þeir scolo fara með honom til alþingis oc þeir scolo luta eða scipta anan veg með ser ella. en fara scal inn niundi hverr þing manna hans oc þingheyianda. Þing scal lavst segia at miðiom degi þan dag er menn hafa iiii. nætr verit en eigi fyr nema þingonavtar verþi allir a eítt sáttir enda se settar sacir þær allar eða dømþar er þar voro búnar til þess þings. Þing scolo standa sva öll sem nv ero sett varþing. En ef menn vilia mvna varþingi oc scolo samþingis goðar þat handsalaz oc segia til þriþiungs monnom sinom aleið. þess eigo þeir oc cost ef þeir vilia at slita sva þingi at þeir föri tvav saman ef þo væri aðr slitin oc verþi þeir allir a þat sáttir þeir goðar er iþeim þingom ero. Enn þeir scolo biðia lofs at ilögretto oc segia vpp at lögbergi. oc scolo þeir nafn gefa þingino oc queþa aþing morken. Ef menn verða secir a varþingi oc scal queðia ferans doms dag þann er sócnar þing er lavst goða þan er sa er iþingi með er secr er orðin. at eiga a xiiii. nátta fresti at heimili þess er secr er orðin oc fara sva at ferans domi þeim sem þa at hann yrði secr í alþingis domi. Ef menn verða secir avarþingi oc ero þeir menn alnir þar a milli er ferans domr er áttr at þeim oc til secþar þeirra er sagt at lögbergi oc varðar þat fiorbavgs garð. en þeirre söc scal stefna heiman oc queðia til xii. quiðar goða þan er sa er iþingi með er sottr er. En þeim einom monnom varðar elði þeirra manna er sekir verða a varþingi er fregna. Of liug gögn þav oll er borin verða a varþingi eða a heraðs dómom heima i heraðe. þegnscapar lagning eða quið burði eða vetti þat varðar fiorbavgs garð. Þat ero stefno sacir oc scal queðia til xii. quiðar goða þan er sa er i þingi með er sottr er.