Bókastaðir

Lengr er menn hafa sócn fram førða oc vorn. sem vilia idom þan. þa scal hver maðr hafa er sócn hefir idom þan eða vörn reifingar man at male sino hvart sem hann þarf at søcn eða vorn. þan er honom rett at hafa. er honom vill veitt hafa þeirra manna er iþan dom ero nefndir. Ef þeir veita honom eigi þat at reifa mál hans. þa scal hann beiða þá með vatta at reifa mal hans. þeir eigo at luta með ser hverr reifa scal mál hans. oc scal sa þeirra reifa mál hans er hlýtr. Ef þeir gera eigi luta með ser oc varðar þeim þat fiorbavgs garð öllom er i þeim domi ero. en þat er þings afglöpon er þeir gera er þeir taca eigi við mále hans. Þat er oc at sa a soc þa at søkia er með þat mal ferr er domendr gera eigi við at taca. Ef söc kømr ahendr þeim manne er i dom er nefndr at honom er rétt hvart sem hann vill at veria söc þá eða selia avðrom vorn fyrir sec. Ef söc kömr iþan dom þa scal hann þo eiga dom sétt. enda scal hann giallda samquæþi sitt adom þan er þeir segia vp. þat er oc ef hann a söc at søkia. þa er siðar gerðiz en hann væri i dom nefndr. þa er honom rétt hvárt sem hann vill at søkia sealfom eða selia avðrom. Ef su söc kömr iþan dom er hann er í. oc scal hann þo eiga dom sétt. scolot mál hans standaz vm þa söc. enda scalat hann til vefangs ganga vm þat mál. hann scal oc samquæþi sitt giallda a þan dom er þeir segia aðrir vp.

Þat er oc aðr þeir tace adomi sinom. at þeir scolo eið vina aðr nema þeir hafe uninn aðr. þeir scolo nefna ser vatta. Nefni ec iþat vætti at ec vin eið at crossi lög eið. oc seg þat guði at ec mvn þan dom döma sem ec hyg log vera. þat er oc at þeir scolo reifa mal þeirra. þav fyrst er fyrst ero fram comin. þeir scolo sócn reífa hvers máls fyr en vorn. Sa maðr er reifir sócn eða vorn. hann scal tina þat er reifir hver gögn fram hafa comit. oc segia hveim ahendr var hvart sem er til sócnar eða varnar. en sócn scal fyr reífa hvers máls en vorn vm hina sömo söc. Sa maðr er vorn scal reifa. hann scal tína gögn þav öll er til varnar hafa fram farit. Ef domendonom þickia menn ganga of mioc at domi. þeir scolo beiða er i dominom sitia goða þa .iii. er iþeim fiorþungi ero er domrin er við kendr. oc beiða þa með vatta. at fá þeim menn .iii. til dom vörzlo en goðar ero utlagir. ef þeir gera eigi sva at fá menn til domvörzlo. oc or goðorði sino oc eigo domendr söc þa við gvðana. Þeir scolo sva scipta með ser at þeir scolo man fa or þingi hverio eno forna. þeir menn er til dom vörzlo ero tecnir. þeir scolo rista reito. ii. a fyrir utan þat er domendr sitia. en ef men ganga yfir in oc eigo þeir at nefna vatta at þvi er þeir ero gengnir yfir inn. nv hleypr hann ut aptr oc er hann eigi þa utlagr. en ef hann hírir við oc verþr hann þa utlagr. oc eigo domvörzlo menn soc þá at söcia. þeir scolo ganga til lögbergs oc stefna þar söc þeirre oc a iþan dom söc sv at coma sem domvorzlo men þeir ero or fiorðvngi. at þeir scolo með vatorð þa söc sökia. oc eigo domvorzlo menn halfa utlegð þa. en domendr halfa. Ef maðr er ilögscilum fastr sa er i domi sitr þeim er i anan dom eigo at coma. hann a þat at mæla aðr hann gangi ibrott at hann segir sátt sína a þan dom er þeir verþa sattir á. meþan hann er abrott. þær sacir scal fyrst døma er fyra sumar varð eigi vm dömt ef þær ero. En vm þær sacir næst er her hafa gerzc a þingi ef þær ero iþeim domi sottar. þa scal vm þær døma er fyrst voro reifþar nema þat se at þær horfi til vefangs. þa scal vm þær siðarst døma ef þær horfa til vefanga. þeir scolo hafa mantal at domr þeirra se fullr. oc scolo þeir at fullom domi segia dom sin vp ef þeir eigo þess cost. Ef maðr verðr sivcr eða sár er í dom er nefndr sva at hann ma eigi uti vera. þa scolo þeir ganga til buðar þangat er in sivki er oc scal hann vina eið fyrir þeim slican sem hann scylde vina at domi. hann scal samquæþi sitt giallda aþan dom er þeir verða sattir á. þa verðr þeim þat rett at døma vm sacir allar nema til vefangs horfi. Ef sa maðr andaz eða verðr omále er i dom er nefndr. þeim er þa iafn rett at døma sem fullr se domr þeirra. þeir eigo at døma eptir gognom þeim er þar hafa fram farit idom. þar til sócna oc til varna. Þeir eigo at døma soc hveria anattvegia mæta eða omæta. Ef a gögn þav verðr queðit er idom þan ero comin. er mali sciptir með þeim. þa scolo þeir vm aðrar sacir fyr döma at gognom þeim er fram ero comin. Nu hygr sa þat er sekir at veriande queþi af þvi agogn at hann villde dom iduelia en eigi af þvi at hann villde reyna ifimtar domi. þa á hann at stefna honom vm þings afglöpon at logbergi oc lata honom varða fiorbavgs garð. oc queðia til heimilis bva ix. oc láta fara iþan dom málit sem frum søken er i. Ef quiðr ber a hin vm þings afglöpon oc verðr hann þa fiorbavgs maðr. En þa scal døma vm frum sökna sem eigi væri a gögnin queþit. Ef domendr gøra eigi døma vm sacir manna. þa scal ganga til lögbergs oc beiða domendr at ganga vt at døma vm sacir þær er þeir hafa eigi lok a felld. oc sva goða þa er þa menn nefndo i dom at føra domendr sína ut. Ef domendr ganga þa ut er þeir ero beiddir at døma um mal hans þa ero þeir varþir male. Nu vilia domendr sumir døma enn sumir eigi þa varðar þeim fiorbavgs garð er eigi vilia vm döma. enda er rett at stefna honom vm þings af glöpon. þegar at logbergi oc sökia þat sumar i en sama dom þegar er vi. domendr ero vt comnir isetor sinar eða fleire. enda verðr iafn fullr þá domr þeirra sem þeir dømi allir. Ef þeir gera eigi døma vm mál hans oc er rétt at søkia hvart sem vill et sama sumar eða anat við ix. bva quið. þeir scolo iþeim stað døma sem þeir hafa niðr setz ef þeir ná fyrir ofríki manna of sacir þær allar er iþeim domi ero. Ef þeir vm sitia eigi fyrir ofríki manna þa er þeim rett at sitia þar er þeir þickiz hellzt mega lúca domi sinom oc verðr domr þeirra sa réttr. Ef þeir vm sitia eigi fyrir ofriki þa scal sa er sócn hefir reifða. queþa a hvar þeir scolo at finaz at þeir vm luki hellzt domi sinom. Þeir eigo þangat at ganga oc luca þar domi sinom ef þeir mego. Nu vilia þeir eigi allir þangat til ganga þa verðr domr þeirra fullr þoat þeir dømi eigi fleire vm þar en .vi. en hinom varðar þat fiorbavgs garð er eigi coma til þangat oc er þat þings afglöpon. Nu hvarvetna þess er domendr gera þings afglöpon. sumir þa at þeir vilia eigi döma vm mal þav er þeir eigo vm at døma. þa á iafnt domr þeirra at standaz er vm vilia dømt hafa ef þeir ero .vi. menn eða fleire sem domrin se fullr. Sa scal dom up segia er mal reifðe þan sem þeir ro asáttir oc scal sa up segia er vorn reifðe ef þeir vilia döma vmæta søkena. en sa er sócn reifðe ef þeir vilia afall døma. En sa er dom segir upp hann scal sva mæla. Læt ec at þa dømi ver lög dom ef ver þan dømom oc queþa a hvat hann vill døma. er sa domr var allra scal hann queða. þeir eigo oc allir at giallda samquæþi sitt a þan dom er þeir ero asáttir oc svara at sa se domr þeirra allra. Ef nokor þegir við oc vill eigi samquæþi giallda a þan dom er þeir verþa a sáttir oc er þat þings afglöpon. oc þegir hann sic þa i fiorbavgs garð.

Ef þær sacir ero nokorar er þeir verða eigi asáttir adom sin. oc scolo þeir þa vefengia. scolot þeir færi til vefangs ganga en .vi. þeir scolo rúmum þa sciptaz við. hverngi ueg er þeir hafa aðr setit oc scolo þeir þa sitia allir saman. er saman ero at vefangi. Þeir scolo sva nær sitiaz at huarirtuegio nemi orð anara. þeir scolo huarirtvegio beiða aðra samneytis oc nefna vatta at þvi at þeir bioða samneyti sitt at þvi sem þeir vilia døma. oc queða ahvern dom þeir vilia doma. þeim malom scolo þeir mæla huarirtuegio. Ef nokor þeirra er sva sivcr er idom þan er nefndr at eigi vm ves uti oc má hann þo mæla. þeir scolo fara hvárirtvegio til fundar við hann oc segia honom hvat þeir muno hvárir til vefangs bera. hann scal vina vefangs eið oc queþa a þát með buarom hann mvn vera at vefangi. Þeir scolo ganga til ruma sina. Þa scolo þeir domendrner siþan er sócn fylgia bioða þeim til lutfallz at þeir luti hvarir þeirra scolo fyri mæla vefangs málom. scolo þeir fyri mæla vefangs malom er hliota. Þeir scolo bioða huarirtuegio avðrom með vatta at hlyða til er þeir vina vefangs eið eða sva til anara vefangs mala er þeir scolo fram föra oc bioþa þeim samneyti. oc beiða þa samneytis at þvi er þeir vilia dömt hafa oc segia hvat þat er. sva scolo þeir mæla hvarir við aðra. Siþan scolo þeir vina vefangs eið er saman ero at vefangi. Þeir scolo taca cros ihönd ser eða boc þa er meire se en háls boc. oc nefna vatta iþat vætti. At ec vin eið at crossi eða at bók vefangs eið oc segi ec þat guði at ec mvn þat vefengia er ec hyg log vera. oc queþa a þat hvat hann ber til vefangs. oc queþa a af hui hann ber þat til vefangs. þeir scolo slican eið vina hvarirtvegio. Siþan scolo þeir hvarirtvegio segia vpp dom þan er þeir vilia dömt hafa. Sva scal sa mæla er sócn reifðe. þat berom ver til vefangs oc þan dom demom ver oc segivm upp at ver demum afall honom oc nefna hann oc queþa a hvert afall þat er. þeir scolo giallda samquæþi sitt á er at vefangi voro með honom. Sva scal sa mæla er vorn reifðe. at þat berom ver til vefangs oc þan dom domom ver oc segiom up at ver demvm hann sycnan af þvi at os þickir logvorn fram comin. þeir scolo giallda samquæþi sitt á er at vefangi voro með honom. Sacar sökiande oc sacar veriande scolo ganga til logbergs. oc nefna ser vatta. Jþat vætti. at ec lysi soc ahendr þeim vm þat at þeir hafa demt o lög oc queða a vm hvat þeir hafa demt. Þeir scolo lysa til rofs dominom. oc lata þeim varða utlegð. oc lysa til v. tar doms. þat eigo hvarirtuecio at mæla við anars domendr.

Uer scolom eiga dom in v. ta en sa heitir v. tar domr. Man scal nefna idom þan fyrir goðorð hvert et forna. ix. menn or fiorðvngi hveriom. Goðar þeir er in nyio goðorð hafa þeir scolo nefna eina. xii. ena idomin. þa verþa fernar tylptirnar. oc ero þa menn xii. or fiorþungi hveriom með þeim. en v. tar domr scal þa raðin er fiorðvngs domar ero nefndir. oc scolo allir sen fara vt til sócnar. nema lög retto menn verþi a anat sattir. En v. tar dom scal setia i lögréttó.

Þær sacir scolo coma i v. tar dom liug quiðir þeir er her ero bornir a þingi eða liug vætte eða þat ef maðr legr rangt undir þegnscap sin. enda vefavng þav er her verþa eða fe boð þav er her verþa oc fe tökor þær her verþa eða sva ef menn mæla ser fe her oc vm liugvitni þav öll er her verða a alþingi oc vm scogar manna biargir þeirra er her er sagt til secþar at vellavso. oc til þes ero talþir oc vm ini hafnir sculdar manna oc vm þræla þeirra er til sculdfestis er sagt her a alþingi oc sva þat er menn þigia verc at þeim monnom. oc vm inhafnir kirkio presta eða sva vm samvistor við þa þegar er þeir fara anan veg en ilogom er mælt. Þær sacir allar er nv ero taldar scal lysa idag oc amorgen. enda er rett anan dag vico oc in þriðia ef þeir ero rumhelgir. Ef maðr lysir til v. tar doms vm biargir manna. oc scal a queða á sökena oc veita honom i þvi lavg mæta biorg. engi scal ifa söc vera.