Bókastaðir

Þar er quiðir eigo at scilia mal manna. at þa scal hann er hann hefir quið þan saman settan ganga til doms. oc bioða þeim manne er hann hefir söc ahende með vatta. oc nefna hann. oc bioða honom at fara til at ryðia quið þan. er hann hefir saman settan oc queþa ahvar þat er. oc nefna bva alla. oc mæla sva at meire luti domanda heyri ef þeir vilia hlýtt hafa. enn sa maðr scal ganga þangat er ryðia vill quið þan. Hann scal eið vina aðr hann take quið at ryðia. siþan scal hann nefna vatta. Jþat vætte at ec leg þat vndir þegnscap min. at sa sitr næri er oquaddr er. oc nefna hann oc segia hvar hann er ibúð. En ef hann ryðr at frændsemi quið. oc scolo næsta brøþra up risa oc nanare menn. oc ná mágar þeir .iii. ef maðr a moður anars eða dottur eða systur. hann scal ryðia við sialfan sec at frændsemi oc at mægðum. hann scal ryðia at guðsifiom þeim þrimr er maðr hefir halldit avðrom vndir vatn eða undir primsignon eða undir byskops hönd. scalat maðr ryðia við sialfan sec at guðsifiom. Ef sa maðr er quaddr er sva er van heill at honom væri eigi þing för scylld þott hann væri quaddr. oc er honom rétt at ryðia hann up. Ef sa maðr er quaddr er hann a fe mina enn gegne þingfarar cavpi. eþa einvirke. oc er honom rétt at ryðia þann up. hann scal ryðia við sócnar aðilia eða varnar hvergi er með sök fer. Þa er hann ryðr quið at guðsifiom eða at frændsemi eða at mægðvm scal hafa sanaðar menn iia. nema sa teli er réttr væri iquiðnom. at hærom scolo sanaðar menn firnari aðilia sócnar eða varnar en næsta brøðra. Þar er hann ryðr quið at leiðar lengð oc scal hann þar legia með iii. a man vndir þegnscap þot hann se réttr teliande. Ef sva ganga ruðningar at. at meire lute verðe rang quaddr þeirra bva er heiman ero quaddir oc verðr honom eigi at sacar spelli ef hann viðr eið at þvi at hann quaddi þa er hann hugðe at réttastir væri. en secr verðr hann vm .iii. morcom við þan er hann hefir mal a höndom. Sva scal mæla ruðningar málom at meiri lutr heyri þing heyianda. Hann scal nefna vatta siþan at þvi at hann nemr hann or quiðnom. oc queða a hvart hann nemr hann or síno or nami eða anars manz. Ef bvar ero þar allir rang quaddir. þa a hann cost at nema þa up alla sen oc hafa til sanaðar menn. iia. þeir scolo þat legia undir þegnscap sin at þeir se allir neri þeim stað er bua ætti fra at queðia. oc nefna þa alla til oc segia hvar þeir ero ibúð. hann scal þa queðia istaðen sem sa nefnir til er ruddi quiðen. oc verðra honom þat at sacar spelli vm þan bva quið er hann hefir aþingi quatt. þo at hann hafi alla rang quadda at násæti ef hann hefir rétt at quoð farit. Ef sa grið maðr er quaddr. er þing há maðr er réttr fyrir bv hans. oc er honom rett at ryðia at þvi. ef hin er eigi þar vist fastr. Nv vill hann eigi ryðia oc hafa þat til sacar spellz at þar hafi sa grið maðr quoð up borna er eigi er rettr í. oc vill honom þat láta verða at sacar spelli. oc verðr honom þat at sacar spelli nema vatt orð comi þat fram at hann hafi þvi svarat aþr hann var quaddr at hann var þar heimilis fastr er hann var réttr i quiðom. eða heimilis bvar hans .v. bera þat at hann hugði þat þa er hann quaddi hann at hann væri þar heimilis fastr er hann væri réttr þing há maðr. oc rettr quiðo at bera. Ef hann fan hann eigi þa er hann quaddi hann. enda matti hann eigi spyria hann. Hvervetna þess er sa maðr fer til þings fyrir bönda er þing há maðr er rétr fyrir bv manz. þa er bónden scylldr at fá honom bæþi hest oc mat. þan hest er þing fer se. enda scal böndi eigi giallda þingfarar cavp. en hin scal taca sem aðrir þingheyiendr er fer til þingsens. Søkiandi scal nefna vatta at þvi at hin hefir lokit ruðningo eða hann lætz eigi vilia ryðia quið þan. þa scal hann beiða fram bvrðar at þeim alengr. Þat er mælt aðr quiðr se borin at þeir scolo eiða vina allir aðr at domi. þeir scolo allir fella saman orð sin at þeir væri allir á eitt sattir. þeir scolo luta með ser hverr þeirra scal quið fram telia. en sa þeirra scal fram telia er hlýtr. nema þeir verði a anat sattir oc þurfo þeir eigi þa at luta. þeir scolo aðrir giallda samquæþi sitt á. Ef þeir verþa eigi asáttir hvern quið þeir scolo bera. þa eigo þeir at ráða er fleire ero saman. Enda eigo þeir fram at telia þan quið. enn þeir eigo allir samquæþi á at gialda. en þeir scolo þat segia at domi at þeir mundi anan bera ef þeir hefði afl til. oc queþa a þat hvern þeir mundi bera. En ef sa verðr at liug quið. þa varðar þeim þat ecki við lög er anat villdo bera. er þeir hafa þeim orðom mælt at domi. Ef bvar ero vm þat sottir at quiðr se sidar borin en i logom se mælt. oc er i þvi talet sem quið se haldet. þeir eigo at beiða ser biarg quiðar vm þat ef afl þat hefir staðit fyrir quið þeirra at þeir matto eigi fyrir þvi bera. eða þeir voro i frum quiðum avðrom sva fastir. at þeir gáto eigi fyrir þeim söcom borit quið þan sem mælt er ilogom. þa ero þeir varþir mále ef þeir fa þan biarg quið. Ef bvar ero þeir svmir er eigi ero sva ilogscilom avðrom fastir. þa scolo þeir ganga til doms oc nefna ser vatta. at þvi at þeir ero búnir at leysa quið þan af hendi. þegar er þeir hafa neyti at. Ef quiðar er sva sið beítt eða boðit til ruðningar at þeir geta fyrir þeim söcum eigi borin quið þan sva snemma sem mælt er. þa varðar quið monnom ecki en onyt er soc hins. Enda varðar honom fiorbavgs garð oc er þat þings af glöpon. Ef sa dylr er til ruðningar er boðit. eða førir sva seint fram ruðningar eða þav scil er hann vill fram hafaført. at af þvi verðr eigi quiðr borin rétt sva snemma sem mælt er. þa varðar þeim monnom fiorbavgs garð. er iþvi gera þings afglöpon. en quið monnom varðar ecki. enda scal slict þa metaz quiðr þeirra sem þa at i mál yrði borin quiðrin. Ef bvar hallda frum quið til þess er sol kømr aþing völl. þa a eigi at meta quiðburð þeirra. ef þeir bera eigi á. er þeir bera siþar enda er þa eigi scyllt at søkia þa vm haldit. ef þeir bera á. þoat þeir hafe eigi borit aðr sol kømr aþing völl. En hvervetna þess er haldit er quið er eigi scyllt at søkia fleiri bva en ein nema vili. Ef goðe er quaddr .xii. quiðar þar er bva quiðr kømr til eða bvar ero quaddir bva quiðar vm þa söc er .xii. quiðr kømr til. oc scolo þeir ganga til doms oc nefna vatta. at þvi at þeir lata þat standa fyrir quiðburð sinom at þeir ero þess quiðar quaddir er þeir eigo eigi vm at scilia. Ef maðr þarf biargquiðo þar er bva quiðr hefir borit aðr a hann. þa scal hann queðia .v. bva i þan quið er aðr hefir borit a hann þot þa hafi ix. bvar borit a hann sócnar quiðen. honom er rétt at queðia þa þar er þeir ero allir saman. Hann scal bioþa þeim manne er soc hefir a hende honom at hryðia quiðinn oc segia honom huar þeir sitia. en hann á at þvi at hryðia ef þeir ero næri er oquaddir ero þeirra manna er i frum quiðvm voro. En ef hann þarf fleire biarg quiðo til þess máls þa scal hann þa beiða frambvrþa at quiðom þeim öllom at domi. En þeir ero scylldir til at bera quiðo þa alla er þeir ero beiddir at lögom er male eigo at scipta með þeim. Ef haldit er varnar quiðum þeim er quatt er at logom oc male eigo at scipta oc varðar þat fiorbavgs garð oc aþa sva at meta sem ihag se borin quiðrin. Ef maðr queðr quiðar þess hvárt er hann fylgir sócn eða vorn. er eigi a male at scipta með þeim oc verðr þa onytt mal hans. oc calla menn þat egningar quið. Þar er xii. quiðr ber a man ef hann þarf biarg quiðar. þa scal hann queðia heimilis bva sina .v. til. Maðr scal bioða til hruðningar vm frum quiðo alla. hvarz ero til sócnar eða til varnar. oc þurfot þeir þat optar at gera en vm sin. Allir menn þeir er logscil nocor scolo mæla at domom a alþingi. hvart er þeir scolo søkia sacir eða veria eða bera vetti eða quiðo oc scolo þeir vina eiða aðr þeir mæli þeim malom sva at domendr heyri. Huar þess er maðr hefir þan eið vnin er hann hefir fleira undir scilit oc verðe hann tortrygðr vm eiðin þa er hann scal þav fleire gögn af hende leysa er eiðar eigo at fylgia. þa scal hann þar lata bera vætte þat er hann nefnde at þa er hann van eiðin eða vina ella eið i anat sin. Hvarvetna þess er menn halda gögnom a alþingi. oc varðar þat fiorbavgs garð oc scal i þan dom søkia sem frumsökin er i sótt. Enn menn scolo sacir hafa framfört allar aðr sól se undir þær er til ero búnar aðr domar fare ýt til sócnar. en ef eigi ero fram sagðar. þa er þat vörn. en frumgögn scolo borin aðr sol komi a þingvöll. in næsta dag eptir þav er þeim söcom eigo at fylgia. Ef maðr hefir sacir ifleire doma en í ein. oc er honom eigi at heldr scyll optar at vina eið en vm sin. en ef tortrygt þickir vm eið uning hans. þa scal hann vætte þat lata bera at dome avðrom er hann nefndi þa at er hann van eið.

Ef maðr hefir xii. quiðar quatt oc scal goði nefna þriþiungs menn sina til quiðar þess með ser. oc er honom rett hvarz þeir ero bøndr eða grið menn. hann scal xi. menn nefna aðra en sic. Goði scal ganga til doms oc bioða þeim manne til hruðningar er quadde hann xii. quiðar. oc nefna hann oc segia honom hvar hann hefir saman settan quiðin. oc hann a sva at hryðia xii. quið sem dom. Ef þeir verða eigi asáttir hvern quið þeir scolo bera. þa scolo þeir raða er fleire ero saman. en ef þeir ero iafn margir þa scolo þeir þan bera er goðinn vill. Ef su söc kömr ahendr goða er xii. quiðr kømr til. nv a hann at nefna quið vm sialfan sec. en søkiandi scal beiða samþings goða hans þan þeirra sem hann vill ef þeir ero baþir iafn rettir at tengðom. en þan þeirra ella er rettari er at bera quið fram. enn þeir scolo ganga til doms oc vina þar eið. en goði scal fram telia þan quið er þeir xi. verða a sattir. Ef goði hefir þa söc a hond þriðiungs manne sinom er xii. quiðr á vm at scilia. hann scal þar þriþiungs menn sina xi. til queðia at retta quið þan. en þeir scolo til ganga xi. at rétta quið þan með ser oc scolo þeir raða er fleiri ero saman. ef ideilir með þeim. en goði scal fram telia quið þan er þeir urðo asáttir. aðrir en hann. Ef goði helldr xii. quið þa verðr goði vtlagr vm þat oc or goðorðe sino. en hin á cost þess hvarz hann vill goða søkia eða eigi en sva a þat at metaz er hann helldr quiðnom sem a se borin nema hann fái biarg quið þan at goði mundi quið þan bera eigi ahann oc hellde hann af þvi quiðnom at hann vilde færa honom oc scolo heimilis bvar hans v. scilia þat. hvart hann hellde til fárs honom oc þeir mundo af bera ef þeir bære.

Sócn scal fara fyr fram huers máls en vörn. nema þat se allt eitt. oc se þat anars mals vorn er anars er sócn. þar er quiða er quatt til sócnar en sa hefir vatta til þess er veria scal. þa scal þar vætte fara fyr fram en quiðr. þott þat fylgi vörn. scalat hann þat sva dvelia at eigi se quiþrin þa borin er sol kömr aþingvöll. ef eigi verðr allt eitt þat er bvar vilia borit hafa oc vattar enda eigi þeir um ein lut at scilia. þa scal segia at hann hefir vatorð til þess máls sem þeir ero vm quaddir. en siþan scal hann veria þeim lyriti quið burðin. nv bera þeir þo quiðen þoat lyrite se þeim varit fyr en vættet quæmi fram. þa a þan quið enscis meta enda varðar utlegð öllom. en þa scal þo lata bera vættet. Nu ef eigi verðr at liug vetti. þa er costr at søkia hina vm þat at þeir hafe borit liug quið. Scolot menn andvitni bera oc her a þingi en ef menn bera varðar þat vtlegð. enda aþat enscis at meta. en þat er andvitni er menn bera igegn þvi sem aðr er borit. vætte igegn quið eða quiðr igegn vætte. sva at eigi ma hvartvegia rett vera. En ef hvartuegia verþr andvitni. þa varðar scog gang liug vitne en fiorbavgs garð andvitnit.

Aðr maðr førir vörn fram oc scal hann spyria þan man með vatta er söc hefir ahendi honom ef hann hafi sócn sva fram förða a hond honom sem hann hygr eða hafe hann eigi. þá ahin þvi at suara at hann hafi fram førþa sócn sem hann hygr nema nokot geriz i vörn hins þess er hann vili þa til socnar hafa tekit. þa er rett til varnar at taca er þeim orðom er mælt. Rett er at hann föri þo fram vörn þot hin gere eigi svara þessom orðum ef domendr lofa oc litiz þeim sva at hann vili vorn hans glepia iþvi oc er þat þings afglöpon ef sa duelr vorn. Hin scal taca til varnar þegar er hann vill. en .v. bvar scolo scilia vm biarg quiðo alla heimilis bvar þess manz er sottr er nema hann se sottr við ix. bva quið þa scal hann þaðan queðia v. af þeim bvom ix. til biarg quiðar ser þa er næstir ero vetvang þeim er fra var quatt. Ef bvi verðr siucr i quið. oc scolo þeir er i quið ero með honom søkia orð hans til buðar. hann a eið at vina hvar hann gelldr samquæði á. Þeir scolo vatta nefna at orðom hans oc telia quið fram at domi. Ef maðr verðr davðr or quið eða omale. þa scal queðia anan istaðin fyrir. þat a raða vm mal hans hvart þa er er þeir spyria hann. Sa maðr er vorn vill fram föra hann scal ganga til doms oc nefna ser vatta. Jþat vætte at hann byðr honom oc nefna hann þeim manne er söc hefir fram förða ahendr honom at hlyða til eið spiallz sins ef hann hefir eigi fyr unit eið oc til varnar þeirrar er hann mvn þar fram föra. En siþan scal hann fram föra vorn fyrir sic hvarz hann hefir til þess quiðv eða vætte. þa er varnar gögn ero fram comin þa scal sökiandin spyria með vatta. ef hann hafi vorn sva fram førða fyrir soc þa sem han hygr en hin a þvi at svara at hann hafi þa fram förða vorn sem hann hygr þegar er þat er. En þegar er hann hefir nokor varnar gögn fram förð. þa þarfat hann biða til þess er hin hefir vorn sva fram förða sem hann hygr. þa a hvartuegi þeirra at föra fram sócn oc vorn alengr sva sem þeir ero bunir til.

Þar scal hefia up við arftoco man omaga. þa söc scal lysa at lögbergi ahönd arf toco manne til framførslo oc varðveizlo omagans. oc nefna hvarntvegia omagann oc þan er ahönd er lyst oc queþa á til hvers doms hann lysir oc lysa löglysing. Sa maðr er søkir scal queðia heimilis bva v. þess er sottr er at bera vm þat hvart hann eigi arf at taca at þan omaga eða hvart hans omagi se eða eigi oc nefna hvarntvegia. Ef þat ber quiðr at þes omagi se oc scal honom døma omagann. Sa er veria vill scal queðia ena sömo v. heimilis bva at bera vm þat hvart hann eigi fe eða føri til at föra þan omaga fram eða eigi. Ef þar ber avðn oc er þa rétt at lysa þeim a hendr er vill. oc nánastr er þeirra manna er fe eða föri eigi til at föra þan omaga fram. Þar scal telia frændsemi með omaganom oc þeim er ahond er lyst. oc legia þat undir þegnscap sinn með .iii. man. at su er frændsemis tala rett oc sön með þeim n. n. oc n. n. Þá á þeim manne at döma ahönd omagann nema lögvorn come fram. Cost a sa er omaga vill lysa. at lysa þegar ahendr þeim er nánastr er þeirra manna er fe eða föri hefir til. þott hann lysi eigi ahond arf toco manne aðr.