Bókastaðir

Um langa fǫstu ok um imbrudaga ok fǫstudaga alla ok þváttdag fyrir hvítadaga, þá varðar manni fjǫrbaugsgarð ef kjǫt etr, en um allar fǫstutíðir aðrar, ok verðr maðr útlagr þrim mǫrkum þótt hann eti kjǫt, ok á sá sakar þær er vill. Útlagr verðr ávalt sá maðr er til fǫstu er taldr ef hann hefir hvítan mat þá er lǫgfasta er annan en kjǫt. Ok skal stefna heiman ok kveðja til heimilisbúa á þingi þess manns er sóttr er, níu til fjǫrbaugs sakanna, en fimm til útlagar sakanna.

Ef maðr verðr svá staddr í úteyjum um langa fǫstu at hann hefir engi annan mat en kjǫt, ok skal hann heldr eta en fara ǫndu sinni fyrir matleysi. Hann skal eigi eta imbrudaga kjǫt eða fǫstudaga. Svá skal hann eta at hann ali ǫnd sína við, en eigi skal hann hyldask á. Gengit skal hann hafa til skriptar við kennimann á sjau nóttum enum næstum er hann kemr ór eyjunni.

Þat er kjǫt er menn láta af naut eða fær sauði ok geitr ok svín. Ef svín kemr á hross kjǫt, ok skal hann ala þrjá mánuðr ok fella hold af, en feita aðra þrjá. Ef svín kemr á manns hræ, ok skal ala sex mánuðr ok fella hold af, ef hylzk hefir á, en feita aðra sex mánuðr. Þá er rétt at nýta svín.

Bjǫrn eigu menn at veiða ok nýta, hvárt sem er viðbjǫrn eða hvítabjǫrn, ok rauðdýri, hjǫrt ok hrein. Þat skal eta þá er kjǫt ætt er. Rosmhval ok sel skal eta á þeim tíðum ateins er kjǫt ætt er.

Fugla eigu menn at æta, þá er á vatni fljóta. Klófugla skulu menn eigi nýta, þá er hrækló er á. Ǫrnu ok hrafna eða vali eða smyrla. Rétt er at eta hœsn ok rjúpur. Þar eru egg æt undan þeim fuglum er fuglar eru ætir. Á þeim tíðum skal egg eta er menn eta hvítan mat. Kvikfé eigu menn at nýta, þat er sjálfir láta af. Þó er rétt at nýta, þótt eigi láti sjálfir af, ef maðr veit hvat verðr, hvárt sem fersk í vǫtnum eða drepa skriður eða hríðir eða hvatki er því verðr, þess er maðr veit. Þá skal þat fé nýta nema svidda verði, ok gefa af inn fimmta hlut af ǫllu fé nema maðr sæfi. Hafa gefit á sjau nóttum enum næstum þaðan frá er fé fór af, innan hreppsmǫnnum þeim er eigi eigu þingfararkaupi at gegna. Sekr er hann um þrim mǫrkum ef hann gefr eigi svá.

Kálf skal ala þrjár nætr. Þó er rétt at nýta hann, þótt hann sé fyrr skorinn, ef honum er matr gefinn, ok gefa af inn fimmta hlut. Þat fé er eigi ætt er maðr veit at manns bani verðr.

Hross eigu menn eigi at eta ok hunda ok melrakka ok kǫttu, ok enn engi klódýr, ok eigi hræfugla. Ef maðr etr þau dýr er frá eru skilð, ok varðar honum þat fjǫrbaugsgarð.

Þeim manni er skylt at fasta lǫgfǫstur er hann er tólf vetra gamall at sumarmálum áðr. Eigi skal honum vetr telja ef hann er svá alinn at nǫkkur nótt er af vetri. Maðr á at halda lǫgfǫstu sinni unz hann er sjautigr. Heill maðr á at fasta lǫgfǫstu, en eigi sá er sjúkr er. Yngri maðr en tólf vetra, en ellri en sjautøgr, era skyldr at fasta nema vili. Konu þeirri er eigi skylt at fasta er barn hefir kvikt í kviði. Kona sú er eigi til fǫstu talit er barn hefir á brjósti ena fyrstu langa fǫstu. Hafa á hon barn á brjósti til ennar þriðju langa fǫstu. Eigi skal þat lengr standa fyrir lǫgfǫstu þeirra en eina fǫstu. Jafn skylt er þeim mǫnnum at varna við kjǫti á fǫstutíðum sem hinum er til fǫstu eru taldir.

Sá maðr er varðveitir inn unga mann eða inn óvitra, ok lætr hann eta kjǫt á fǫstutíðum eða óæti þótt eigi sé fǫstutíðir, ok varðar honum svá við lǫg sem hann æti sjálfr, en ekki hinum er etr, ef hann átti eigi vit til at sjá við. Ef maðr berr í mat manns þat er eigi er ætt, ok vill hann gera til háðungar honum, ok varðar honum fjǫrbaugsgarð, en ekki hinum er etr.

Setumǫnnum er skylt at fasta um engi verk, ok eigi verkmǫnnum þeim er í engi verki eru, ok eigi þeim manni er smala rekr heim, ok eigi þeim er ǫnnungsverk vinnr fyrir búi manns. Þat eru ǫnnungsverk, ef maðr vinnr hvern dag þat er búandi vill. Eigi skal setumaðr hlaupa til verks ef hann skyldi fasta, til þess at hann skyli þá heldr matask en áðr.

Saman kemr lǫgfasta með ǫllum mǫnnum, þá er imbrudaga vika hefsk upp á haust, unz líðr Péturs messu á sumar. Sá maðr er hann skal fasta, hann skal hafa etit mat sinn fyrir miðja nótt, þá er hann fastar um daginn eptir, ok matask eigi áðr líðr nón. Svá skal ok næturnar varna við kjǫti, þær er lǫgskylt er at fasta sem um daginn. Þá skal nótt vera á haust ok á vetr er eigi má sjá dag, ok veri hann þar er hann mætti sjá í haf út í veðri skýlausu. Þá skal nótt vera á sumar er sól gengr um norðrætt. Þat er norðrætt er sól er komin í beggja ætt norðrs ok útnorðrs, ok til þess unz hon er komin í beggja ætt norðrs ok landnorðrs.

Þá er maðr fastar um nótt, skal hann hafa þurran mat. Þat er þurr matr, gras ok aldin ok jarðar ávǫxtr allr. Þat á maðr ok at eta, ef hann fastar, fiska alls kyns ok hvala aðra en rosmal ok sel. Þat skal eta þá er kjǫt ætt er. Rosmhval skal eigi eta, ok náhval ok rauðkembing.

Þat er mælt um sakar þær allar er nú eru taldar í kristinna laga þætti, at þeim sǫkum skal stefna heiman ok kveðja til heimilisbúa níu á þingi þess manns er sóttr er, um skóggangssakar ok fjǫrbaugssakar, nema maðr hafi stefnt um fjǫlkynngi, þar skal kveðja til tylftarkviðar goða þann er sá er í þingi með er sóttr er. En um þriggja marka sakir ok útlegðir, þar skal kveðja til heimilisbúa fimm þess manns er sóttr er.

Svá settu þeir Ketill biskup ok Þorlákr biskup, at ráði Ǫzurar erkibyskups ok Sæmundar ok margra kennimanna annarra, kristinna laga þátt sem nú var tínt ok upp sagt.

Þat var nýmæli gǫrt þá er Magnús Gizurarson var biskup orðinn, at nú er lǫgskylt at fasta nætr þær átta er áðr vóru eigi lǫgskyldar, ein er jóla nótt, ǫnnur páska nótt, þrjár fyrir uppstigningardag, fjórar fyrir hvítasunnudag, ok miðvikunætr fjórar um langafǫstu, þær er eigi vóru áðr lǫgteknar.

Þat var annat nýmæli, at jafna ætt skal byggja, sifjar ok frændsemi, at fimmta manni hvártveggja, þar sem hjúskapar ráðum skal ráða, ok skal þar er frændsemi er at fimmta manni gjalda ena meiri tíund, en þar er frændsemi er at fimmta manni ok sétta skal gjalda hundrað alna. En þar er at sétta manni er hvártveggja, skal gjalda tíu aura. Þá liggr ekki fégjald á þaðan frá, þótt hjúskapar ráðum sé ráðit. Þat var fornt lǫgmál, þar er þriggja bræðra er með mǫnnum at frændsemi, at þar skyldi til ómegðar leggja tíu aura, en nú er þat af tekit.

En fimmti dagr viku skal vera fyrstr í sumri. Þaðan skal telja þrjá mánuðr þrjátigi nátta ok nætr fjórar til miðsumars. En frá miðju sumri skal þrír mánuðr þrjátigi nátta til vetrar. Laugardagr skal fyrstr vera í vetri, en þaðan frá skulu vera sex mánuðr þrjátigi nátta til sumars, en tíu vikur skulu vera af sumri er menn koma til alþingis. Dagr skal fyrr koma alls misseris tals en nótt.

Lǫg ǫll skulu vera sǫgð upp á þrimr sumrum. Skal þá lǫgsǫgumaðr af hendi bjóða lǫgsǫguna. Nýmæli ekki skal vera lengr ráðit en þrjú sumur, ok skal at lǫgbergi it fyrsta sumar upp segja, á várþingum helgǫðum eða leiðum. Laus eru ǫll nýmæli ef eigi verða upp sǫgð it þriðja hvert sumar.