Bókastaðir

Egill fór, til þess er hann kom vestr af skóginum; sóttu þeir til Þorfinns at kveldi ok fengu þar allgóðar viðtǫkur; váru þá bundin sár þeira Egils. Nǫkkurar nætr váru þeir þar; — Helga, dóttir bónda, var þá á fótum ok heil meina sinna; þakkaði hon ok ǫll þau Agli þat —; hvílðu sik þar ok eyki sína.

En maðr sá, er Helgu hafði rúnar ristit, var þaðan skamt á brott; kom þat þá upp, at hann hafði beðit hennar, en Þorfinnr vildi eigi gipta hana; þá vildi bóndason glepja hana, en hon vildi eigi; þá þóttiz hann rísta henni manrúnar, en hann kunni þat eigi, ok hafði hann þat ristit henni, er hon fekk meinsemi af.

Ok er Egill var til brottfarar búinn, þá fylgði Þorfinnr honum ok þeir feðgar á gǫtu; váru þeir þá saman tíu eða tólf; fóru þeir þá dag þann allan með þeim til varúðar fyrir Ármóði ok húskǫrlum hans. Ok er þessi tíðendi spurðuz, at þeir Egill hǫfðu bariz við ofrefli liðs á skóginum ok sigrat, þá þótti Ármóði engi ván, at hann mundi mega reisa rǫnd við Agli; sat Ármóðr því heima við alla sína menn. Þeir Egill ok Þorfinnr skiptuz gjǫfum við at skilnaði ok mæltu til vináttu með sér; síðan fóru þeir Egill leið sína, ok er ekki sagt, at til tíðenda yrði í ferð þeira, áðr þeir kómu til Þorsteins. Váru þá grœdd sár þeira; dvǫlduz þeir Egill þar til várs; en Þorsteinn fekk sendimenn til Hákonar konungs at fœra honum skatt þann, er Egill hafði sótt til Vermalands. Ok er þeir kómu á konungsfund, þá sǫgðu þeir honum tíðendi þau, er gǫrz hǫfðu í ferð þeira Egils, ok fœrðu honum skattinn; konungr þóttiz þá vita, at þat mundi satt vera, er áðr hafði hann grunat um, at Arnviðr jarl mundi hafa látit drepa sendimenn hans tvenna, er hann hafði austr sent; sagði konungr, at Þorsteinn skyldi þá hafa landsvist ok vera í sætt við hann. Fara sendimenn síðan heimleiðis, ok er þeir koma aptr til Þorsteins, þá segja þeir honum, at konungr lét vel yfir þessi ferð ok Þorsteinn skyldi þá vera í sætt ok vináttu við konung.

Hákon konungr fór í Vík austr um sumarit, en þaðan gerði hann ferð sína austr á Vermaland með mikit lið; Arnviðr jarl flýði undan, en konungr tók stór gjǫld af bóndum þeim, er honum þóttu í sǫkum við sik, svá sem sagt er af þeim, er skattinu sóttu; setti hann þar yfir jarl annan ok tók gíslar af honum ok bóndum.

Hákon konungr fór í þeiri ferð víða um Gautland et vestra ok lagði þat undir sik, svá sem sagt er í sǫgu hans ok finz í kvæðum þeim, er um hann hafa ort verit. Þá er ok sagt at hann fór til Danmerkr ok herjaði þar víða; þá hrauð hann tólf skip af Dǫnum með tveimr skipum, ok þá gaf hann konungsnafn Tryggva Óláfssyni, bróðursyni sínum, ok vald yfir Víkinni austr.

Egill bjó kaupskip sitt um sumarit ok réð þar til fǫruneyti, en langskip þat, er hann hafði haft um haustit ór Danmǫrku, gaf hann Þorsteini at skilnaði. Þorsteinn gaf Agli góðar gjafar, ok mæltu til mikillar vináttu sín í milli; Egill gerði sendimenn til Þórðar á Aurland, mágs síns, ok fekk honum umboð sitt, at skipa jarðir þær, er Egill átti í Sogni ok á Hǫrðalandi, ok bað hann selja, ef kaupendr væri til.

Ok er Egill var búinn ferðar sinnar ok byr gaf, þá sigldu þeir út eptir Víkinni, ok svá leið sína norðr fyrir Nóreg ok síðan í haf út; byrjaði þeim til góðrar hlítar. Kómu af hafi í Borgarfjǫrð, ok helt Egill skipinu inn eptir firðinum ok til hafnar skamt frá bœ sínum ok lét heim flytja varnað sinn, en ráða skipi til hlunns; Egill fór heim til bús síns; urðu menn honum fegnir; dvalðiz Egill þar þann vetr.

Þá er þetta var tíðenda, at Egill var út kominn ór þessi ferð, þá var heraðit albyggt; váru þá andaðir allir landnámamenn, en synir þeira lifðu eða sonarsynir, ok bjoggu þeir þá í heraði.

Ketill gufa kom til Íslands, þá er land var mjǫk byggt; hann var enn fyrsta vetr at Gufuskálum á Rosmhvalanesi. Ketill hafði komit vestan um haf af Írlandi; hann hafði með sér þræla marga írska. Lǫnd váru ǫll byggð á Rosmhvalanesi þann tíma; réz Ketill því þaðan í brott ok inn á Nes ok sat annan vetr á Gufunesi ok fekk þar engan ráðstafa. Síðan fór hann inn í Borgarfjǫrð ok sat þar enn þriðja vetr, er síðan er kallat at Gufuskálum, en áin Gufá, er þar fellr í ofan, er hann hafði skip sitt í um vetrinn.

Þórðr Lambason bjó þá á Lambastǫðum; hann var kvángaðr ok átti son, er Lambi hét; hann var þá vaxinn maðr, mikill ok sterkr at jǫfnum aldri. Eptir um sumarit, þá er menn riðu til þings, reið Lambi til þings; en Ketill gufa var þá farinn vestr í Breiðafjǫrð, at leita þar um bústaði; þá hljópu þrælar hans á brott. Þeir kómu framm um nótt at Þórðar á Lambastǫðum ok báru þar eld at húsum ok brendu þar inni Þórð ok hjón hans ǫll, en brutu upp búr hans ok báru út gripi ok vǫru; síðan ráku þeir heim hross ok klyfjuðu ok fóru síðan út til Álptaness.

Þann morgin um sólarupprásarskeið kom Lambi heim, ok hafði hann sét eldinn um nóttina; þeir váru nǫkkurir menn saman. Hann reið þegar at leita þrælanna; ríða þar menn af bœjum til móts við hann; ok er þrælarnir sá eptirfǫr þá, stefndu þeir undan, en létu lausan ránsfeng sinn. Hljópu sumir á Mýrar út, en sumir út með sjó, til þess at fjǫrðr var fyrir þeim, þá sóttu þeir Lambi eptir þeim ok drápu þar þann, er Kóri hét, — því heitir þar síðan Kóranes —, en Skorri ok Þormóðr ok Svartr gengu á kaf ok summu frá landi. Síðan leituðu þeir Lambi at skipum ok reru at leita þeira, ok fundu þeir Skorra í Skorrey ok drápu hann þar; þá reru þeir út til Þormóðsskers ok drápu þar Þormóð; er við hann skerit kent; þeir hendu þrælana enn fleiri, þar sem síðan eru ørnefni við kend.

Lambi bjó síðan á Lambastǫðum ok var gildr bóndi; hann var rammr at afli, engi var hann uppivǫðslumaðr.

Ketill gufa fór síðan vestr í Breiðafjǫrð ok staðfestiz í Þorskafirði; við hann er kendr Gufudalr ok Gufufjǫrðr; hann átti Ýri, dóttur Geirmundar heljarskinns; Váli var sonr þeira.

Grímr hét maðr ok var Svertingsson; hann bjó at Mosfelli fyrir neðan Heiði; hann var auðigr ok ættstórr. Rannveig var systir hans sammœðra, er átti Þóroddr goði í Ǫlfusi; var þeira sonr Skapti lǫgsǫgumaðr. Grímr var ok lǫgsǫgumaðr síðan; hann bað Þórdísar Þórólfsdóttur, bróðurdóttur Egils ok stjúpdóttur. Egill unni Þórdísi engum mun minna, en sínum bǫrnum; hon var en fríðasta kona; en fyrir því at Egill vissi, at Grímr var maðr gǫfugr ok sá ráðakostr var góðr, þá var þat at ráði gǫrt. Var Þórdís gipt Grími; leysti Egill þá af hendi fǫðurarf hennar; fór hon til bús með Grími, ok bjoggu þau lengi at Mosfelli.

Óláfr hét maðr, sonr Hǫskulds Dalakollssonar ok sonr Melkorku, dóttur Mýrkjartans Íra konungs. Óláfr bjó í Hjarðarholti í Laxárdal vestr í Breiðafjarðardǫlum; Óláfr var stórauðigr at fé; hann var þeira manna fríðastr sýnum, er þá váru á Íslandi; hann var skǫrungr mikill.

Óláfr bað Þorgerðar, dóttur Egils; Þorgerðr var væn kona ok kvenna mest, vitr ok heldr skapstór, en hversdagliga kyrrlát. Egill kunni ǫll deili á Óláfi ok vissi, at þat gjaforð var gǫfugt, ok fyrir því var Þorgerðr gipt Óláfi; fór hon til bús með honum í Hjarðarholt. Þeira bǫrn váru þau Kjartan, Þorbergr, Halldórr, Steindórr, Þuríðr, Þorbjǫrg, Bergþóra; hana átti Þórhallr goði Oddason; Þorbjǫrgu átti fyrr Ásgeirr Knattarson, en síðarr Vermundr Þorgrímsson; Þuríði átti Guðmundr Sǫlmundarson; váru þeira synir Hallr ok Víga-Barði;

Ǫzurr Eyvindarson, bróðir Þórodds í Ǫlfusi, fekk Beru, dóttur Egils.

Bǫðvarr, sonr Egils, var þá frumvaxti; hann var enn efniligsti maðr, fríðr sýnum, mikill ok sterkr, svá sem verit hafði Egill eða Þórólfr á hans aldri; Egill unni honum mikit; var Bǫðvarr ok elskr at honum.

Þat var eitt sumar, at skip var í Hvítá, ok var þar mikil kaupstefna, hafði Egill þar keypt við margan ok lét flytja heim á skipi; fóru húskarlar ok hǫfðu skip áttært, er Egill átti. Þat var þá eitt sinn, at Bǫðvarr beiddiz at fara með þeim, ok þeir veittu honum þat; fór hann þá inn á vǫllu með húskǫrlum; þeir váru sex saman á áttæru skipi. Ok er þeir skyldu út fara, þá var flœðrin síð dags, ok er þeir urðu hennar at bíða, þá fóru þeir um kveldit síð. Þá hljóp á útsynningr steinóði, en þar gekk í móti útfallsstraumr; gerði þá stórt á firðinum, sem þar kann opt verða; lauk þar svá, at skipit kafði undir þeim, ok týnduz þeir allir. En eptir um daginn skaut upp líkunum; kom lík Bǫðvars inn í Einarsnes, en sum kómu fyrir sunnan fjǫrðinn, ok rak þangat skipit; fanz þat inn við Reykjarhamar.

Þann dag spurði Egill þessi tíðendi, ok þegar reið hann at leita líkanna; hann fann rétt lík Bǫðvars; tók hann þat upp ok setti í kné sér ok reið með út í Digranes til haugs Skallagríms. Hann lét þá opna hauginn ok lagði Bǫðvar þar niðr hjá Skallagrími; var síðan aptr lokinn haugrinn ok var eigi fyrr lokit en um dagsetrs skeið. Eptir þat reið Egill heim til Borgar; ok er hann kom heim, þá gekk hann þegar til lokrekkju þeirar, er hann var vanr at sofa í; hann lagðiz niðr ok skaut fyrir loku; engi þorði at krefja hann máls.

En svá er sagt, þá er þeir settu Bǫðvar niðr, at Egill var búinn: hosan var strengd fast at beini; hann hafði fustanskyrtil rauðan, þrǫngvan upphlutinn ok láz at síðu; en þat er sǫgn manna, at hann þrútnaði svá, at kyrtillinn rifnaði af honum ok svá hosurnar.

En eptir um daginn lét Egill ekki upp lokrekkjuna; hann hafði þá ok engan mat né drykk; lá hann þar þann dag ok nóttina eptir; engi maðr þorði at mæla við hann; en enn þriðja morgin, þegar er lýsti, þá lét Ásgerðr skjóta hesti undir mann, — reið sá sem ákafligast vestr í Hjarðarholt —, ok lét segja Þorgerði þessi tíðendi ǫll saman, ok var þat um nónskeið, er hann kom þar. Hann sagði ok þat með, at Ásgerðr hafði sent henni orð at koma sem fyrst suðr til Borgar.

Þorgerðr lét þegar sǫðla sér hest, ok fylgðu henni tveir menn; riðu þau um kveldit ok nóttina, til þess er þau kómu til Borgar; gekk Þorgerðr þegar inn í eldahús; Ásgerðr heilsaði henni ok spurði, hvárt þau hefði náttverð etit.

Þorgerðr segir hátt: "Engan hefi ek náttverð haft, ok engan mun ek, fyrr en at Freyju; kann ek mér eigi betri ráð en faðir minn; vil ek ekki lifa eptir fǫður minn ok bróður".

Hon gekk at lokhvílunni ok kallaði: "Faðir, lúk upp hurðunni, vil ek, at vit farim eina leið bæði".

Egill spretti frá lokunni; gekk Þorgerðr upp í hvílugólfit ok lét loku fyrir hurðina; lagðiz hon niðr í aðra rekkju, er þar var.

Þá mælti Egill: "Vel gerðir þú, dóttir! er þú vill fylgja feðr þínum; mikla ást hefir þú sýnt við mik; hver ván er, at ek muna lifa vilja við harm þenna?"

Síðan þǫgðu þau um hríð.

Þá mælti Egill: "Hvat er nú, dóttir? tyggr þú nú nǫkkut?"

"Tygg ek sǫl", segir hon, "þvíat ek ætla, at mér muni þá verra en áðr; ætla ek ella, at ek muna of lengi lifa".

"Er þat ilt manni?" segir Egill.

"Allilt", segir hon, "viltu eta?"

"Hvat man varða?" segir hann.

En stundu síðarr kallaði hon ok bað gefa sér drekka; síðan var henni gefit vatn at drekka.

Þá mælti Egill: "Slíkt gerir at, er sǫlin etr, þyrstir æ þess at meir".

"Viltu drekka, faðir?" segir hon.

Hann tók við ok svalg stórum, ok var þat í dýrshorni. Þá mælti Þorgerðr: "Nú eru vit vélt; þetta er mjólk".

Þá beit Egill skarð ór horninu, alt þat er tennr tóku, ok kastaði horninu síðan.

Þá mælti Þorgerðr: "Hvat skulu vit nú til ráðs taka? lokit er nú þessi ætlan; nú vilda ek, faðir! at vit lengðim líf okkart, svá at þú mættir yrkja erfikvæði eptir Bǫðvar, en ek mun rísta á kefli, en síðan deyju vit, ef okkr sýniz. Seint ætla ek Þorstein son þinn yrkja kvæðit eptir Bǫðvar, en þat hlýðir eigi, at hann sé eigi erfðr, þvíat eigi ætla ek okr sitja at drykkjunni þeiri, at hann er erfðr".

Egill segir, at þat var þá óvænt, at hann mundi þá yrkja mega, þótt hann leitaði við, "en freista má ek þess" segir hann.

Egill hafði þá átt son, er Gunnarr hét, ok hafði sá ok andaz lítlu áðr; ok er þetta upphaf kvæðis:

Egill tók at hressaz, svá sem framm leið at yrkja kvæðit, ok er lokit var kvæðinu, þá fœrði hann þat Ásgerði ok Þorgerði ok hjónum sínum; reis hann þá upp ór rekkju ok settiz í ǫndvegi; kvæði þetta kallaði hann Sonatorrek. Síðan lét Egill erfa sonu sína eptir fornri siðvenju, en er Þorgerðr fór heim, þá leiddi Egill hana með gjǫfum í brott.

Egill bjó at Borg langa æfi ok varð maðr gamall, en ekki er getit, at hann ætti málaferli við menn hér á landi; ekki er ok sagt frá hólmgǫngum hans eða vígaferlum, síðan er hann staðfestiz hér á Íslandi.

Svá segja menn, at Egill fœri ekki í brott af Íslandi, síðan er þetta var tíðenda, er nú var áðr frá sagt, ok bar þat mest til þess, at Egill mátti ekki vera í Nóregi af þeim sǫkum, sem fyrr var frá sagt, at konungar þóttuz eiga við hann. Bú hafði hann rausnarsamligt, þvíat fé skorti eigi; hann hafði ok gott skaplyndi til þess.

Hákon konungr Aðalsteinsfóstri réð fyrir Nóregi langa stund, en enn øfra hlut æfi hans, þá kómu synir Eiríks til Nóregs ok deildu til ríkis í Nóregi við Hákon konung, ok áttu þeir orrostu saman, ok hafði Hákon jafnan sigr. Ena síðustu orrostu áttu þeir á Hǫrðalandi í Storð á Fitjum; þar fekk Hákon konungr sigr ok þar með banasár; eptir þat tóku þeir konungdóm í Nóregi Eiríks synir.

Arinbjǫrn hersir var með Haraldi Eiríkssyni ok gerðiz ráðgjafi hans ok hafði af honum veizlur stórliga miklar; var hann forstjóri fyrir liði ok landvǫrn; Arinbjǫrn var hermaðr mikill ok sigrsæll; hann hafði at veizlum Fjarðafylki.

Egill Skallagrímsson spurði þessi tíðendi, at konungaskipti var orðit í Nóregi, ok þat með, at Arinbjǫrn var þá kominn í Nóreg til búa sinna ok hann var þá í virðing mikilli. Þá orti Egill kvæði um Arinbjǫrn, ok er þetta upphaf af:

Einarr hét maðr; hann var sonr Helga Óttarssonar Bjarnarsonar ens austrœna, er nam lǫnd í Breiðafirði; Einarr var bróðir Ósvífrs ens spaka. Einarr var þegar á unga aldri mikill ok sterkr ok enn mesti atgørvimaðr; hann tók at yrkja, þegar er hann var ungr, ok var maðr námgjarn.

Þat var eitt sumar á alþingi, at Einarr gekk til búðar Egils Skallagrímssonar, ok tókuz þeir at orðum, ok kom þar brátt talinu, at þeir rœddu um skáldskap; þótti hvárumtveggja þær rœður skemtiligar.

Síðan vanðiz Einarr optliga at ganga til tals við Egil; gerðiz þar vinátta mikil; Einarr hafði lítlu áðr komit út ór fǫr. Egill spurði Einar mjǫk austan tíðenda ok at vinum sínum, svá ok at þeim, er hann þóttiz vita, at óvinir hans váru; hann spurði ok mjǫk eptir stórmenni. Einarr spurði ok í móti Egil at þeim tíðendum, er fyrr hǫfðu gǫrz um ferðir Egils ok stórvirki hans, en þat tal þótti Agli gott, ok rœttiz af vel. Einarr spurði Egil, hvar hann hefði þess verit staddr, at hann hafði mest reynt sik, ok bað hann þat segja sér. Egill kvað:

Þeir Egill ok Einarr mæltu til vináttu með sér at skilnaði; Einarr var lǫngum útanlendis með tígnum mǫnnum; Einarr var ǫrr maðr ok optast félítill, en skǫrungr mikill ok drengr góðr; hann var hirðmaðr Hákonar jarls Sigurðarsonar.

Í þann tíma var í Nóregi ófriðr mikill ok bardagar með þeim Hákoni jarli ok Eiríkssonum, ok stukku ýmsir ór landi. Haraldr konungr Eiríksson fell suðr í Danmǫrk at Hálsi í Limafirði, ok var hann svikinn; þá barðiz hann við Harald Knútsson, er kallaðr var Gull-Haraldr, ok þá Hákon jarl; þar fell ok þá með Haraldi konungi Arinbjǫrn hersir, er fyrr var frá sagt. Ok er Egill spurði full Arinbjarnar, þá kvað hann:

Einarr Helgason skáld var kallaðr skálaglamm; hann orti drápu um Hákon jarl, er kǫlluð er Vellekla, ok var þat mjǫk lengi, at jarlinn vildi eigi hlýða kvæðinu, þvíat hann var reiðr Einari. Þá kvað Einarr:

Ok enn kvað hann:

Jarlinn vildi eigi, at Einarr fœri á brott, ok hlýddi þá kvæðinu, ok síðan gaf hann Einari skjǫld, ok var hann en mesta gersemi; hann var skrifaðr fornsǫgum, en alt milli skriptanna váru lagðar yfir spengr af gulli ok settr steinum. Einarr fór til Íslands ok til vistar með Ósvífi, bróður sínum; en um haustit reið Einarr vestan ok kom til Borgar ok gisti þar. Egill var þá eigi heima, ok var hann farinn norðr til heraða, ok var hans þá heim ván; Einarr beið hans þrjár nætr, en þat var engi siðr, at sitja lengr en þrjár nætr at kynni. Bjóz Einarr þá í brott, ok er hann var búinn, þá gekk hann til rúms Egils ok festi þar upp skjǫldinn þann enn dýra ok sagði heimamǫnnum, at hann gaf Agli skjǫldinn.

Síðan reið Einarr í brott, en þann sama dag kom Egill heim; en er hann kom inn til rúms síns, þá sá hann skjǫldinn ok spurði, hverr gersemi þá ætti; honum var sagt, at Einarr skálaglamm hafði þar komit ok hann hafði gefit honum skjǫldinn.

Þá mælti Egill: "Gefi hann allra manna armastr! Ætlar hann, at ek skyla þar vaka yfir ok yrkja um skjǫld hans? Nú taki hest minn! Skal ek ríða eptir honum ok drepa hann".

Honum var þá sagt, at Einarr hafði riðit snimma um morgininn — "mun hann nú kominn vestr til Dala".

Síðan orti Egill drápu, ok er þetta upphaf at:

Egill ok Einarr heldu vináttu sinni, meðan þeir lifðu báðir; en svá er sagt at fœri skjǫldrinn um síðir, at Egill hafði hann með sér í brúðfǫr þá, er hann fór norðr á Víðimýri með Þorkatli Gunnvaldssyni ok þeir Rauða-Bjarnarsynir, Trefill ok Helgi; þá var spilt skildinum ok kastat í sýruker; en síðan lét Egill taka af búnaðinn, ok váru tólf aurar gulls í spǫngunum.

Þorsteinn, sonr Egils, þá er hann óx upp, var allra manna fríðastr sýnum, hvítr á hár ok bjartr álitum; hann var mikill ok sterkr, ok þó ekki eptir því, sem faðir hans. Þorsteinn var vitr maðr ok kyrrlátr, hógværr, stiltr manna bezt; Egill unni honum lítit; Þorsteinn var ok ekki við hann ástúðigr, en þau Ásgerðr ok Þorsteinn unnuz mikit. Egill tók þá at eldaz mjǫk; þat var eitt hvert sumar, er Þorsteinn reið til alþingis, en Egill sat þá heima; en áðr Þorsteinn fœri heiman, stiltu þau Ásgerðr um ok tóku ór kistu Egils silkislœður, Arinbjarnarnauta, ok hafði Þorsteinn til þings. Ok er hann hafði á þinginu, þá váru honum dragsíðar ok urðu saurgar neðan, þá er þeir váru í lǫgbergsgǫngu. Ok er hann kom heim, þá hirði Ásgerðr slœðurnar, þar sem áðr váru; en mjǫk miklu síðarr, þá er Egill lauk upp kistu sína, þá fann hann, at spilt var slœðunum, ok leitaði þá máls um við Ásgerði, hverju þat gegndi; hon sagði þá et sanna til. Þá kvað Egill:

Þorsteinn fekk Jófríðar, dóttur Gunnars Hlífarsonar; móðir hennar var Helga, dóttir Óláfs feilans, systir Þórðar gellis; Jófríði hafði átt fyrr Þóroddr, sonr Tungu-Odds.

Lítlu eptir þetta andaðiz Ásgerðr; eptir þat brá Egill búi ok seldi í hendr Þorsteini, en Egill fór þá suðr til Mosfells til Gríms mágs síns, þvíat hann unni mest Þórdísi, stjúpdóttur sinni, þeira manna, er þá váru á lífi.

Þat var eitt sumar, at skip kom út í Leiruvági, ok stýrði sá maðr, er Þormóðr hét, hann var norrœnn ok húskarl Þorsteins Þórusonar; hann hafði með at fara skjǫld, er Þorsteinn hafði sent Agli Skallagrímssyni, ok var þat ágætagripr. Þormóðr fœrði Agli skjǫldinn, en hann tók við þakksamliga; eptir um vetrinn orti Egill drápu um skjaldargjǫfina, er kǫlluð er Berudrápa, ok er þetta upphaf at:

Þorsteinn Egilsson bjó at Borg; hann átti tvá laungetna sonu, Hriflu ok Hrafn, en síðan hann kvángaðiz, áttu þau Jófríðr tíu bǫrn; Helga en fagra var þeira dóttir, er þeir deildu um Skáld-Hrafn ok Gunnlaugr ormstunga. Grímr var elztr sona þeira, annarr Skúli, þriði Þorgeirr, fjórði Kollsveinn, fimti Hjǫrleifr, sétti Halli, sjaundi Egill, átti Þórðr; Þóra hét dóttir þeira, er átti Þormóðr Kleppjárnsson. Frá bǫrnum Þorsteins er komin kynslóð mikil ok mart stórmenni; þat er kallat Mýramannakyn, alt þat er frá Skallagrími er komit.

Ǫnundr sjóni bjó at Ánabrekku, þá er Egill bjó at Borg; Ǫnundr sjóni átti Þorgerði, dóttur Bjarnar ens digra af Snæfellsstrǫnd; bǫrn þeira Ǫnundar váru þau Steinarr ok Dalla, er átti Ǫgmundr Galtason, — þeira synir Þorgils ok Kormákr. Ok er Ǫnundr gerðiz gamall ok sýndr lítt, þá seldi hann af hendi bú; tók þá við Steinarr, sonr hans; þeir feðgar áttu auð fjár. Steinarr var allra manna mestr ok ramr at afli, ljótr maðr, bjúgr í vexti, fóthárr ok miðskamr; Steinarr var uppivǫzlumaðr mikill ok ákafamaðr, ódæll ok harðfengr, enn mesti kappsmaðr.

Ok er Þorsteinn Egilsson bjó at Borg, þá gerðiz þegar fátt um með þeim Steinari. Fyrir sunnan Háfslœk liggr mýrr, er heitir Staksmýrr; standa þar yfir vǫtn á vetrinn, en á várit, er ísa leysir, þá er þar útbeit svá góð nautum, at þat var kallat jafnt ok stakkr tǫðu. Háfslœkr réð þar landamerkjum at fornu fari; en á várum gengu naut Steinars mjǫk á Staksmýri, er þau váru rekin útan at Háfslœk, en húskarlar Þorsteins vǫnduðu um. Steinarr gaf at því engan gaum, ok fór svá framm et fyrsta sumar, at ekki varð til tíðenda; en annat vár, þá helt Steinarr beitinni, en Þorsteinn lagði þá í umrœðu við hann ok rœddi þó stilliliga, bað hann Steinar halda beit búfjár síns, svá sem at fornu hafði verit. Steinarr segir, at fé mundi ganga, þar sem þat vildi; hann rœddi um alt heldr festiliga, ok skiptuz þeir Þorsteinn við nǫkkurum orðum. Síðan lét Þorsteinn hnekkja nautunum út á mýrar yfir Háfslœk, ok er Steinarr varð þess varr, þá fekk hann til Grana, þræl sinn, at sitja at nautunum á Staksmýri, ok sat hann þar alla daga; þetta var enn øfra hlut sumars; beittuz þá upp allar engjar fyrir sunnan Háfslœk.

Nú var þat einn dag, at Þorsteinn hafði gengit upp á borg at sjáz um; hann sá, hvar naut Steinars fóru; hann gekk út á mýrar; þat var síð dags; hann sá, at nautin váru þá komin langt út í holta sundit. Þorsteinn rann út um mýrarnar, ok er Grani sá þat, þá rak hann nautin óvægiliga, til þess er þau kómu á stǫðul. Þorsteinn kom þá eptir, ok hittuz þeir Grani í garðshliðinu; Þorsteinn vá hann þar; þat heitir Granahlið síðan, þat er á túngarðinum; Þorsteinn hratt garðinum ofan á Grana, ok hulði svá hræ hans. Síðan fór Þorsteinn heim til Borgar, en konur þær, er til stǫðuls fóru, fundu Grana, þar er hann lá; eptir þat fóru þær heim til húss ok sǫgðu Steinari þessi tíðendi. Steinarr leiddi hann uppi í holtunum, en síðan fekk Steinarr til annan þræl at fylgja nautunum, ok er sá eigi nefndr. Þorsteinn lét þá, sem hann vissi eigi um beit, þat sem eptir var sumarsins.

Þat varð til tíðenda, at Steinarr fór enn fyrra hlut vetrar út á Snæfellsstrǫnd ok dvalðiz þar um hríð. Steinarr sá þá þræl, er Þrándr hét; hann var allra manna mestr ok sterkastr; Steinarr falaði þræl þann ok bauð til verð mikit, en sá, er átti þrælinn, mat hann fyrir þrjár merkr silfrs, ok mat hann hálfu dýrra, en meðalþræl, ok var þat kaup þeira; hann hafði Þránd með sér heim.

Ok er þeir kómu heim, þá rœðir Steinarr við Þránd: "Nú er svá til farit, at ek vil hafa verknað af þér; er hér skipat áðr til verka allra; nú mun ek verk fyrir þik leggja, er þér er lítit erfiði í. Þú skalt sitja at nautum mínum; þykki mér þat miklu skipta, at þeim sé vel til haga haldit; vil ek, at þú hafir þar engis manns hóf við, nema þitt, hvar hagi er beztr á mýrum; má ek eigi á manni sjá, ef þú hefir eigi til þess hug eða afl, at halda til fulls við einn hvern húskarl Þorsteins".

Steinarr seldi í hendr Þrándi øxi mikla, nærr álnar fyrir munn, ok var hon hárhvǫss. "Svá líz mér á þik, Þrándr!", segir Steinarr, "sem eigi sé sýnt, hversu mikils þú metr goðorð Þorsteins, ef þit sjáiz tveir á".

Þrándr svarar: "Engan vanda ætla ek mér á við Þorstein, en skilja þykkjumz ek, hvert verk þú hefir fyrir mik lagt; mantu þykkjaz lítlu til verja, þar sem ek em; en ek ætla mér vera góðan kost, hvárr sem upp kemr, ef vit Þorsteinn skulum reyna með okkr".

Síðan tók Þrándr til nauta gæzlu; honum hafði þat skiliz, þótt hann hefði eigi lengi verit, hvert Steinarr hafði nautum sínum látit halda, ok sat Þrándr at nautum á Staksmýri.

Ok er Þorsteinn varð þess varr, þá sendi hann húskarl sinn til fundar við Þránd ok bað segja honum landamerki með þeim Steinari; ok er húskarl hitti Þránd, þá sagði hann honum ørendi sín ok bað hann halda nautunum annan veg, sagði, at þat var land Þorsteins Egilssonar, er nautin váru þá í komin.

Þrándr segir: "Þat hirði ek aldri, hvárr þeira land á; mun ek naut hafa, þar sem mér þykkir hagi beztr".

Síðan skilðuz þeir; fór húskarl heim, ok segir Þorsteini svǫr þrælsins; Þorsteinn lét þá kyrt vera, en Þrándr tók þá at sitja at nautum nætr ok daga.