Bókastaðir

Egill bjó skip sitt um sumarit ok fór, þegar hann var búinn; hann helt til Íslands; honum fórz vel; helt hann til Borgarfjarðar ok kom skipinu skamt frá bœ sínum; lét hann flytja heim varning sinn, en setti upp skipit. Var Egill vetr þann at búi sínu; Egill hafði nú út haft allmikit fé; var hann maðr stórauðigr; hann hafði mikit bú ok risuligt.

Ekki var Egill íhlutunarsamr um mál manna, ok ótilleitinn við flesta menn, þá er hann var hér á landi; gerðuz menn ok ekki til þess at sitja yfir hlut hans; Egill var þá at búi sínu, svá at þat skipti vetrum eigi allfám.

Egill ok Ásgerðr áttu bǫrn þau, er nefnd eru, — Bǫðvarr hét sonr þeira, annarr Gunnarr, Þorgerðr dóttir ok Bera; Þorsteinn var yngstr; ǫll váru bǫrn Egils mannvæn ok vel viti borin; Þorgerðr var elzt barna Egils, Bera þar næst.

Egill spurði þau tíðendi austan um haf, at Eiríkr blóðøx hefði fallit í vestrvíking, en Gunnhildr ok synir þeira váru farin til Danmerkr suðr, ok brottu var af Englandi þat lið alt, er þeim Eiríki hafði þangat fylgt. Arinbjǫrn var þá kominn til Nóregs; hafði hann fengit veizlur sínar ok eignir, þær er hann hafði átt, ok var kominn í kærleika mikla við konunga. Þótti Agli þá enn fýsiligt geraz at fara til Nóregs; þat fylgði ok tíðendasǫgu, at Aðalsteinn konungr var andaðr; réð þá fyrir Englandi bróðir hans Játmundr.

Egill bjó þá skip sitt ok réð háseta til; Ǫnundr sjóni réz þar til, sonr Ána frá Ánabrekku; Ǫnundr var mikill ok þeira manna sterkastr, er þá váru þar í sveit; eigi var um þat einmælt, at hann væri eigi hamrammr. Ǫnundr hafði opt verit í fǫrum landa í milli; hann var nǫkkuru ellri en Egill; með þeim hafði lengi verit vingott; ok er Egill var búinn, lét hann í haf, ok greiddiz þeira ferð vel; kómu at miðjum Nóregi. Ok er þeir sá land, stefndu þeir inn í Fjǫrðu; ok er þeir fengu tíðendi af landi, var þeim sagt, at Arinbjǫrn var heima at búum sínum; heldr Egill þangat skipi sínu í hǫfn sem næst bœ Arinbjarnar.

Síðan fór Egill at finna Arinbjǫrn, ok varð þar fagnafundr mikill með þeim; bauð Arinbjǫrn Agli þangat til vistar ok fǫruneyti hans, því er hann vildi at þangat fœri. Egill þekðiz þat ok lét ráða skipi sínu til hlunns, en hásetar vistuðuz; Egill fór til Arinbjarnar ok þeir tólf saman; Egill hafði látit gera langskips segl mjǫk vandat; segl þat gaf hann Arinbirni ok enn fleiri gjafar, þær er sendiligar váru. Var Egill þar um vetrinn í góðu yfirlæti; Egill fór um vetrinn suðr í Sogn at landskyldum sínum; dvalðiz þar mjǫk lengi; síðan fór hann norðr í Fjǫrðu.

Arinbjǫrn hafði jólaboð mikit, bauð til sín vinum sínum ok heraðsbóndum; var þar fjǫlmenni mikit ok veizla góð; hann gaf Agli at jólagjǫf slœður, gǫrvar af silki ok gullsaumaðar mjǫk, settar fyrir alt gullknǫppum í gegnum niðr; Arinbjǫrn hafði látit gera klæði þat við vǫxt Egils. Arinbjǫrn gaf Agli alklæðnað, nýskorinn, at jólum; váru þar skorin í ensk klæði með mǫrgum litum. Arinbjǫrn gaf margs konar vingjafar um jólin þeim mǫnnum, er hann hǫfðu heimsótt, þvíat Arinbjǫrn var allra manna ǫrvastr ok mestr skǫrungr.

Þá orti Egill vísu:

Egill fekk ógleði mikla eptir jólin, svá at hann kvað eigi orð; ok er Arinbjǫrn fann þat, þá tók hann rœðu við Egil ok spurði, hverju þat gegndi, ógleði sú, er hann hafði, — "vil ek", segir hann, "at þú látir mik vita, hvárt þú ert sjúkr, eða berr annat til; megum vér þá bœtr á vinna".

Egill segir: "Engar hefi ek kvellisóttir, en áhyggjur hefi ek miklar um þat, hversu ek skal ná fé því, er ek vann til, þá er ek felda Ljót enn bleika norðr á Mœri; mér er sagt, at ármenn konungs hafi þat fé alt upp tekit ok kastat á konungs eigu; nú vil ek þar til hafa þitt liðsinni um þessa fjárheimtu".

Arinbjǫrn segir: "Ekki ætla ek þat fjarri lands lǫgum, at þú eignaðiz fé þat, en þó þykki mér nú féit fastliga komit; er konungsgarðr rúmr inngangs, en þrǫngr brottfarar. Hafa oss orðit margar torsóttar fjárheimtur við ofreflismennina, ok sátu vér þá í meira trausti við konung, en nú er, þvíat vinátta okkur Hákonar konungs stendr grunt, þó at ek verða svá at gera, sem fornkveðit orð er, at þá verðr eik at fága, er undir skal búa".

"Þar leikr þó minn hugr á", segir Egill, "ef vér hǫfum lǫg at mæla, at vér freistim; má svá vera, at konungr unni oss hér af rétts, þvíat mér er sagt, at konungr sé maðr réttlátr ok haldi vel lǫg þau, er hann setr hér í landi; telz mér þat helzt í hug, at ek muna fara á fund konungs ok freista þessa mála við hann".

Arinbjǫrn segir, at hann var ekki fúss þess, — "þykki mér, sem því muni óhœgt saman at koma, Egill! kappi þínu ok dirfð en skaplyndi konungs ok ríki hans, þvíat ek hygg hann vera engan vin þinn, ok þykkja honum þó sakar til vera. Vil ek heldr, at vit látim þetta mál niðr falla ok hefim eigi upp; en ef þú vill þat, Egill! þá skal ek heldr fara á fund konungs með þessi málaleitan".

Egill segir, at hann kynni þess mikla þǫkk ok aufúsu, ok hann vill þenna kost gjarna. Hákon var þá á Rogalandi, en stundum á Hǫrðalandi; varð ekki torsótt at sœkja hans fund; var þat ok eigi miklu síðarr, en rœðan hafði verit.

Arinbjǫrn bjó ferð sína; var þá gǫrt ljóst fyrir mǫnnum, at hann ætlaði til konungs fundar; skipaði hann húskǫrlum sínum tvítugsessu, er hann átti; Egill skyldi heima vera; vildi Arinbjǫrn eigi, at hann fœri. Fór Arinbjǫrn, þá er hann var búinn, ok fórz honum vel; fann hann Hákon konung ok fekk þar góðar viðtǫkur; ok er hann hafði lítla hríð dvaliz þar, bar hann upp ørendi sín við konung ok segir, at Egill Skallagrímsson er þar kominn til lands, ok hann þóttiz eiga fé þat alt, er átt hafði Ljótr enn bleiki — "er oss svá sagt, konungr! at Egill muni lǫg mæla um þetta, en féit hafa tekit upp ármenn yðrir ok kastat á yðvarri eigu; vil ek yðr þess biðja, herra, at Egill nái þar af lǫgum".

Konungr svarar hans máli ok tók seint til orða: "Eigi veit ek, hví þú gengr með slíku máli fyrir hǫnd Egils; kom hann eitt sinn á minn fund, ok sagða ek honum, at ek ekki vilda hér í landi vistir hans, af þeim sǫkum, sem yðr er áðr kunnigt. Nú þarf Egill ekki at hefja upp slíkt tilkall við mik sem við Eirík bróður minn; en þér, Arinbjǫrn! er þat at segja, at þú svá megir vera hér í landi, at þú metir eigi meira útlenda menn en mik eða mín orð, þvíat ek veit, at hugir þínir standa þar til, er Haraldr er, Eiríksson, fóstrson þinn, ok er þér sá kostr beztr, at fara til fundar við þá brœðr ok vera með þeim, þvíat mér er mikill grunr á, at mér muni slíkir menn illir tiltaks, ef þat þarf, at reyna um skipti vár sona Eiríks".

Ok er konungr tók þessu máli svá þvert, þá sá Arinbjǫrn, at ekki mundi tjá, at leita þeira mála við hann; bjóz hann þá til heimferðar; konungr var heldr styggr ok óblíðr til Arinbjarnar, síðan hann vissi ørendi hans. Arinbjǫrn hafði þá ok ekki skaplyndi til, at mjúklæta sik við konung um þetta mál; skilðuz þeir við svá búit; fór Arinbjǫrn heim ok sagði Agli ørendislok sín — "mun ek eigi slíkra mála optarr leita við konung".

Egill varð allófrýnn við þessa sǫgu, þóttiz þar mikils fjár missa ok eigi at réttu.

Fám dǫgum síðarr var þat snimma einn morgin, þá er Arinbjǫrn var í herbergi sínu, — var þar þá ekki mart manna —, þá lét hann kalla þangat Egil, ok er hann kom þar, þá lét Arinbjǫrn lúka upp kistu ok reiddi þar ór fjóra tigu marka silfrs ok mælti svá: "Þetta fé geld ek þér, Egill! fyrir jarðir þær, er Ljótr enn bleiki hafði átt; þykki mér þat sannligt, at þú hafir þessi laun af okkr Friðgeiri frændum fyrir þat, er þú leystir líf hans af Ljóti, en ek veit, at þú léz mín at njóta; em ek því skyldr at láta þik eigi lǫgræning af því máli."

Egill tók við fénu ok þakkaði Arinbirni; gerðiz Egill þá enn einteiti.

Arinbjǫrn var þenna vetr heima at búum sínum, en eptir um várit lýsti hann yfir því, at hann ætlar at fara í víking; Arinbjǫrn hafði skipakost góðan; bjó hann um várit þrjú langskip ok ǫll stór. Hann hafði þrjú hundruð manna; hafði hann húskarla á skipi sínu ok var þat allvel skipat; hann hafði ok marga bóndasonu með sér. Egill réz til farar með honum; stýrði hann skipi, ok fór með honum mart af fǫruneyti því, er hann hafði haft með sér af Íslandi; en kaupskip þat, er Egill hafði haft af Íslandi, lét hann flytja austr í Vík; fekk hann þar manna til, at fara með varnað sinn. En þeir Arinbjǫrn ok Egill heldu langskipunum suðr með landi; síðan stefndu þeir liðinu suðr til Saxlands ok herjuðu þar um sumarit ok fengu sér fé. En er hausta tók, heldu þeir norðr aptr ok lágu við Frísland; einhverja nótt, þá er veðr var kyrt, lǫgðu þeir upp í móðu eina, þar er ilt var til hafna ok útfiri mikil; þar váru á land upp sléttur miklar ok skamt til skógar; þar váru vellir blautir, þvíat regn hǫfðu verit mikil.

Þar réðu þeir til uppgǫngu ok létu eptir þriðjung liðs at gæta skipa; þeir gengu upp með ánni, milli ok skógarins; þá varð brátt fyrir þeim þorp eitt, ok byggðu þar margir bœndr; liðit rann ór þorpinu á landit, þar er mátti, þegar er vart varð við herinn, en víkingar sóttu eptir þeim. Var þá síðan annat þorp ok et þriðja; liðit flýði alt þat, er því kom við; þar var jafnlendi ok sléttur miklar; díki váru skorin víða um landit ok stóð í vatn. Hǫfðu þeir lukt um akra sína ok eng, en í sumum stǫðum váru settir staurar stórir yfir díkin; þar er fara skyldi, váru brúar, ok lagðir yfir viðir. Landsfólkit flýði í mǫrkina; en er víkingar váru komnir langt í byggðina, þá sǫfnuðuz Frísir saman í skóginum, ok er þeir hǫfðu aukin þrjú hundruð manna, þá stefna þeir í móti víkingum ok ráða til orrustu við þá. Varð þar harðr bardagi, en svá lauk, at Frísir flýðu, en víkingar ráku flóttann; dreifðiz bœjarliðit víz vegar, þat er undan fór; gerðu þeir ok svá, er eptir fóru; kom þá svá, at fáir fóru hvárir saman.

Egill sótti þá hart eptir þeim ok fáir menn með honum, en mjǫk margir fóru undan; kómu Frísir þar at, er díki var fyrir þeim, ok fóru þar yfir; síðan tóku þeir af bryggjuna. Þá koma þeir Egill at ǫðrum megin; réð Egill þegar til ok hljóp yfir díkit, en þat var ekki annarra manna hlaup, enda réð ok engi til. Ok er Frísir sá þat, þá sœkja þeir at honum, en hann varðiz; þá sóttu at honum ellifu menn, en svá lauk þeira viðskiptum, at hann feldi þá alla. Eptir þat skaut Egill yfir brúnni ok fór þá aptr yfir díkit; sá hann þá, at lið þeira alt hafði snúit til skipanna; hann var þá staddr nærr skóginum; síðan fór Egill framm með skóginum ok svá til skipanna, at hann átti kost skógarins, ef hann þyrfti.

Víkingar hǫfðu haft mikit herfang ofan ok strandhǫgg, ok er þeir kómu til skipanna, hjoggu sumir búféit, sumir fluttu út á skipin féin þeira, sumir stóðu fyrir ofan í skjaldborg, þvíat Frísir váru ofan komnir ok hǫfðu mikit lið ok skutu á þá; hǫfðu Frísir þá aðra fylking. Ok er Egill kom ofan ok hann sá, hvat títt var, þá rann hann at sem snarast, þar sem múginn stóð; hafði hann kesjuna fyrir sér ok tók hana tveimr hǫndum, en kastaði skildinum á bak sér. Hann lagði framm kesjunni, ok stǫkk frá alt, þat er fyrir stóð, ok gafz honum svá rúm framm í gegnum fylkingina; sótti hann svá ofan til manna sinna; þóttuz þeir hafa hann ór helju heimtan.

Ganga þeir síðan á skip sín ok heldu brott frá landi; sigldu þeir þá til Danmerkr; ok er þeir koma til Limafjarðar ok lágu at Hálsi, þá átti Arinbjǫrn húsþing við lið sitt ok sagði mǫnnum fyrirætlan sína: "Nú mun ek", segir hann, "leita á fund Eiríkssona við lið þat, er mér vill fylgja; ek hefi nú spurt, at þeir brœðr eru hér í Danmǫrku ok halda sveitir stórar, ok eru á sumrum í hernaði, en sitja á vetrum hér í Danmǫrk. Vil ek nú gefa leyfi ǫllum mǫnnum at fara til Nóregs, þeim er þat vilja, heldr en fylgja mér; sýniz mér þat ráð, Egill! at þú snúir aptr til Nóregs, ok leitir enn sem bráðast til Íslands út, þegar vit skiljumz".

Síðan skiptuz menn á skipunum; réðuz þeir til Egils, er aptr vildu fara til Nóregs, en hitt var meiri hluti liðs miklu, er fylgði Arinbirni. Skilðuz þeir Arinbjǫrn ok Egill með blíðu ok vináttu; fór Arinbjǫrn á fund Eiríkssona ok í sveit með Haraldi gráfeld, fóstrsyni sínum, ok var síðan með honum, meðan þeir lifðu báðir.

Egill fór norðr í Víkina ok helt inn í Óslóarfjǫrð; var þar fyrir kaupskip hans, þat er hann hafði látit flytja suðr um várit; þar var ok varnaðr hans ok sveitungar, þeir er með skipinu hǫfðu farit.

Þorsteinn Þóruson kom á fund Egils ok bauð honum með sér at vera um vetrinn ok þeim mǫnnum, er hann vildi með sér hafa; Egill þekðiz þat, lét upp setja skip sín ok fœra varnað til staðar. En lið þat, er honum fylgði, vistaðiz þar sumt, en sumir fóru norðr í land, þar er þeir áttu heimili; Egill ferr til Þorsteins ok váru þar saman tíu eða tólf; var Egill þar um vetrinn í góðum fagnaði.

Haraldr konungr enn hárfagri hafði lagt undir sik austr Vermaland; Vermaland hafði unnit fyrstr Óláfr trételgja, faðir Hálfdanar hvítbeins, er fyrst var konungr í Nóregi sinna kynsmanna, en Haraldr konungr var þaðan kominn at langfeðgatali, ok hǫfðu þeir allir langfeðgar ráðit fyrir Vermalandi ok tekit skatta af, en setta menn yfir til landsgæzlu.

Ok er Haraldr konungr var gamall orðinn, þá réð fyrir Vermalandi jarl sá, er Arnviðr hét; var þar þá sem mjǫk víða annars staðar, at skattar greidduz verr, en þá er Haraldr konungr var á léttasta skeiði aldrs, svá ok, þá er synir Haralds deildu um ríki í Nóregi. Var þá lítt sét eptir um skattlǫndin, þau er fjarri lágu; en þá er Hákon sat í friði, þá leitaði hann eptir um ríki þat alt, er Haraldr faðir hans hafði haft. Hákon konungr hafði sent menn austr á Vermaland, tólf saman; hǫfðu þeir fengit skatt af jarlinum; ok er þeir fóru aptr um Eiðaskóg, þá kómu at þeim stígamenn ok drápu þá alla. Á sǫmu leið fór um aðra sendimenn, er Hákon konungr sendi austr á Vermaland, at menn váru drepnir, en fé kom eigi aptr. Var þat þá sumra manna mál, at Arnviðr jarl mundi setja menn sína til at drepa menn konungsins, en hafa féit at fœra jarlinum.

Þá sendir Hákon konungr ena þriðju menn; var hann þá í Þrándheimi, ok skyldu þeir fara í Vík austr til fundar við Þorstein Þóruson með þeim orðum, at hann skyldi fara austr á Vermaland, at heimta skatta konungi til handa, en at ǫðrum kosti skyldi Þorsteinn fara ór landi, þvíat konungr hafði þá spurt, at Arinbjǫrn, móðurbróðir hans, var kominn suðr til Danmerkr ok var með Eiríkssonum, þat ok með, at þeir hǫfðu þar miklar sveitir ok váru í hernaði um sumrum. Þótti Hákoni konungi þeir allir saman ekki trúligir, þvíat honum var ván ófriðar af Eiríkssonum, ef þeir hefði styrk nǫkkurn til þess at gera uppreist móti Hákoni konungi. Þá gerði hann til allra frænda Arinbjarnar ok mága eða vina, rak hann þá marga ór landi, eða gerði þeim aðra afarkosti. Kom þat ok þar framm, er Þorsteinn var, at konungr gerði fyrir þá sǫk þetta kostaboð.

Maðr sá, er ørendi þetta bar, hann var allra landa maðr, hafði verit lǫngum í Danmǫrk ok í Svíaveldi; var honum þar alt kunnigt fyrir bæði um leiðir ok mannadeili; hann hafði ok víða farit um Nóreg. Ok er hann bar þetta mál Þorsteini Þórusyni, þá segir Þorsteinn Agli, með hverjum ørendum þessir menn fóru, ok spurði, hversu svara skyldi.

Egill segir: "Auðsætt líz mér um orðsending þessa, at konungr vill þik ór landi sem aðra frændr Arinbjarnar, því at þetta kalla ek forsending svá gǫfgum manni, sem þú ert; er þat mitt ráð, er þú kallir til tals við þik sendimenn konungs, ok vil ek vera við rœðu yðra; sjám þá, hvat í geriz".

Þorsteinn gerði, sem hann mælti, kom þeim í talit; sǫgðu þá sendimenn alt et sanna frá ørendum sínum ok orðsending konungs, at Þorsteinn skyldi fara þessa sendifǫr, en vera útlægr at ǫðrum kosti.

Þá segir Egill: "Sé ek gǫrla um ørendi yðvart; ef Þorsteinn vill eigi fara, þá munu þér fara skulu at heimta skattinn".

Sendimenn sǫgðu, at hann gat rétt.

"Eigi mun Þorsteinn fara þessa ferð, því at hann er ekki þess skyldr, svá gǫfugr maðr, at fara svá órífligar sendiferðir, en hitt mun Þorsteinn gera, er hann er til skyldr, at fylgja konungi innan lands ok útan lands, ef konungr vill þess krefja; svá ok, ef þér vilið nǫkkura menn hafa heðan til þessar ferðar, þá mun yðr þat heimult, ok allan farargreiða þann, er þér vilið Þorsteini til segja".

Síðan tǫluðu sendimenn sín í milli, ok kom þat ásamt með þeim, at þeir skyldu þenna kost upp taka, ef Egill vildi fara í ferðina — "er konungi", sǫgðu þeir, "allilla til hans, ok mun honum þykkja vár ferð allgóð, ef vér komum því til leiðar, at hann sé drepinn; má hann þá reka Þorstein ór landi, ef honum líkar".

Síðan segja þeir Þorsteini, at þeir láta sér líka, ef Egill ferr, ok siti Þorsteinn heima.

"Þat skal þá vera", segir Egill, "at ek mun Þorstein undan ferð þessi leysa, eða hversu marga menn þykkiz þér þurfa heðan at hafa?"

"Vér erum saman átta", sǫgðu þeir, "viljum vér, at heðan fari fjórir menn; eru vér þá tólf".

Egill segir, at svá skyldi vera;

Ǫnundr sjóni ok þeir nǫkkurir sveitungar Egils hǫfðu farit út til sjóvar at sjá um skip þeira ok annan varnað, er þeir hǫfðu selt til varðveizlu um haustit, ok kómu þeir eigi heim; þótti Agli þat mikit mein, þvíat konungsmenn létu óðliga um ferðina ok vildu ekki bíða.