Bókastaðir

Haraldr konungr hafði lǫngum atsetu sína á Hǫrðalandi eða Rogalandi at stórbúum þeim, er hann átti at Útsteini eða Ǫgvaldsnesi eða á Fitjum, á Álreksstǫðum eða á Lygru, á Sæheimi; en þann vetr, er nú var frá sagt, var konungr norðr í landi. En er þeir Bjǫrn ok Þórólfr hǫfðu verit einn vetr í Nóregi ok vár kom, þá bjoggu þeir skip ok ǫfluðu manna til; fóru um sumarit í víking í Austrveg, en fóru heim at hausti ok hǫfðu aflat fjár mikils. En er þeir kómu heim, þá spurðu þeir, at Haraldr konungr var þá á Rogalandi ok mundi þar sitja um vetrinn; þá tók Haraldr konungr at eldaz mjǫk, en synir hans váru þá mjǫk á legg komnir margir.

Eiríkr, sonr Haralds konungs, er kallaðr var blóðøx, var þá á ungum aldri; hann var á fóstri með Þóri hersi Hróaldssyni; konungr unni Eiríki mest sona sinna; Þórir var þá í enum mestum kærleikum við konung.

Bjǫrn ok þeir Þórólfr fóru fyrst á Aurland, er þeir kómu heim, en síðan byrjuðu þeir ferð sína norðr í Fjǫrðu, at sœkja heim Þóri hersi; þeir hǫfðu karfa þann, er reru á borð tólf menn eða þrettán ok hǫfðu nærr þrjá tigu manna. Skip þat hǫfðu þeir fengit um sumarit í víking; þat var steint mjǫk fyrir ofan sjó ok var et fegrsta. En er þeir kómu til Þóris, fengu þeir þar góðar viðtǫkur ok dvǫlðuz þar nǫkkura hríð, en skipit flaut tjaldat fyrir bœnum; þat var einn dag, er þeir Þórólfr ok Bjǫrn gengu ofan til skipsins; þeir sá, at Eiríkr konungsson var þar, gekk stundum á skipit út, en stundum á land upp, stóð þá ok horfði á skipit.

Þá mælti Bjǫrn til Þórólfs: "Mjǫk undraz konungsson skipit, ok bjóð þú honum at þiggja at þér, þvíat ek veit, at okkr verðr þat at liðsemð mikilli við konung, ef Eiríkr er flutningsmaðr okkarr; hefi ek heyrt þat sagt, at konungr hafi þungan hug á þér af sǫkum fǫður þíns".

Þórólfr sagði, at þat mundi vera gott ráð; gengu þeir síðan ofan til skipsins, ok mælti Þórólfr: "Vandliga hyggr þú at skipinu, konungsson! eða hversu líz þér á?"

"Vel", segir hann; "et fegrsta er skipit", segir hann.

"Þá vil ek gefa þér", sagði Þórólfr, "skipit, ef þú vill þiggja".

"Þiggja vil ek", segir Eiríkr, "en þér munu lítil þykkja launin, þótt ek heita þér vináttu minni, en þat stendr þó til vánar, ef ek held lífi".

Þórólfr segir, at þau laun þótti honum miklu meira verð en skipit; skilðuz þá síðan; en þaðan af var konungsson allkátr við þá Þórólf.

Þeir Bjǫrn ok Þórólfr koma á rœðu við Þóri, hvat hann ætlar, hvárt þat sé með sannendum, at konungr hafi þungan hug á Þórólfi; Þórir dylr þess ekki, at hann hefði þat heyrt.

"Þá vilda ek þat", sagði Bjǫrn, "at þú fœrir á fund konungs ok flyttir mál Þórólfs fyrir honum, þvíat eitt skal ganga yfir okkr Þórólf báða; gerði hann svá við mik, þá er ek var á Íslandi".

Svá kom, at Þórir hét ferðinni til konungs ok bað þá freista, ef Eiríkr konungsson vildi fara með honum; en er þeir Þórólfr ok Bjǫrn kómu á þessar rœður fyrir Eirík, þá hét hann sinni umsýslu við fǫður sinn.

Síðan fóru þeir Þórólfr ok Bjǫrn leið sína í Sogn, en Þórir ok Eiríkr konungsson skipuðu karfa þann enn nýgefna ok fóru suðr á fund konungs ok hittu hann á Hǫrðalandi; tók hann feginsamliga við þeim. Dvǫlðuz þeir þar um hríð ok leituðu þess dagráðs, at hitta konung, at hann var í góðu skapi; báru þá upp þetta mál fyrir konung, sǫgðu, at sá maðr var þar kominn, er Þórólfr hét, sonr Skallagríms — "vildu vér þess biðja, konungr! at þú mintiz þess, er frændr hans hafa vel til þín gǫrt, en létir hann eigi gjalda þess, er faðir hans gerði, þótt hann hefndi bróður síns".

Talaði Þórir um þat mjúkliga, en konungr svaraði heldr stutt, sagði, at þeim hafði ótili mikill staðit af Kveldúlfi ok sonum hans, ok lét þess ván, at sjá Þórólfr mundi enn vera skapglíkr frændum sínum: "eru þeir allir", sagði hann, "ofsamenn miklir, svá at þeir hafa ekki hóf við ok hirða eigi, við hverja þeir eigu at skipta".

Síðan tók Eiríkr til máls, sagði, at Þórólfr hefði vingaz við hann ok gefit honum ágætan grip, skip þat, er þeir hǫfðu þar — "hefi ek heitit honum vináttu minni fullkominni; munu fáir til verða at vingaz við mik, ef þessum skal ekki tjá; muntu eigi þat vera láta, faðir, um þann mann, er til þess hefir fyrstr orðit at gefa mér dýrgripi".

Svá kom, at konungr hét þeim því, áðr létti, at Þórólfr skyldi í friði vera fyrir honum — "en ekki vil ek, kvað hann, at hann komi á minn fund, en gera máttu, Eiríkr, hann svá kæran þér, sem þú vilt, eða fleiri þá frændr, en vera mun annathvárt, at þeir munu þér verða mjúkari, en mér hafa þeir orðit, eða þú munt þessar bœnar iðraz ok svá þess, ef þú lætr þá lengi með þér vera".

Síðan fór Eiríkr blóðøx ok þeir Þórir heim í Fjǫrðu; sendu síðan orð ok létu segja Þórólfi, hvert þeira ørendi var orðit til konungs; þeir Þórólfr ok Bjǫrn váru þann vetr með Brynjólfi, en mǫrg sumur lágu þeir í víking, en um vetrum váru þeir með Brynjólfi, en stundum með Þóri.

Eiríkr blóðøx tók þá við ríki; hann hafði yfirsókn á Hǫrðalandi ok um Fjǫrðu; tók hann þá ok hafði með sér hirðmenn.

Ok eitt hvert vár bjó Eiríkr blóðøx fǫr sína til Bjarmalands ok vandaði mjǫk lið til þeirar ferðar; Þórólfr réz til ferðar með Eiríki ok var í stafni á skipi hans ok bar merki hans; Þórólfr var þá hverjum manni meiri ok sterkari ok glíkr um þat feðr sínum.

Í ferð þeiri var mart til tíðenda; Eiríkr átti orrostu mikla á Bjarmalandi við Vínu; fekk Eiríkr þar sigr, svá sem segir í kvæðum hans, ok í þeiri ferð fekk hann Gunnhildar, dóttur Ǫzurar tóta, ok hafði hana heim með sér. Gunnhildr var allra kvenna vænst ok vitrust ok fjǫlkunnig mjǫk; kærleikar miklir váru með þeim Þórólfi ok Gunnhildi; Þórólfr var þá jafnan á vetrum með Eiríki, en á sumrum í víkingu.

Þat varð þá næst til tíðenda, at Þóra, kona Bjarnar, tók sótt ok andaðiz; en nǫkkuru síðar fekk Bjǫrn sér annarrar konu; hon hét Álof, dóttir Erlings ens auðga ór Ostr; þau áttu dóttur, er Gunnhildr hét.

Maðr hét Þorgeirr þyrnifótr; hann bjó á Hǫrðalandi í Fenhring; þar heitir á Aski; hann átti þrjá sonu; hét einn Haddr, annarr Bergǫnundr, þriði hét Atli enn skammi. Bergǫnundr var hverjum meiri ok sterkari ok var maðr ágjarn ok ódæll; Atli enn skammi var maðr ekki hár ok riðvaxinn ok var rammr at afli; Þorgeirr var maðr stórauðigr at fé; hann var blótmaðr mikill ok fjǫlkunnigr; Haddr lá í víking ok var sjaldan heima.

Þórólfr Skallagrímsson bjóz eitt sumar til kaupferðar; ætlaði þá, sem hann gerði, at fara til Íslands ok hitta fǫður sinn; hann hafði þá lengi á brottu verit; hann hafði þá ógrynni fjár ok dýrgripi marga.

En er hann var búinn til ferðar, þá fór hann á fund Eiríks konungs; en er þeir skilðuz, seldi konungr í hendr Þórólfi øxi, er hann kvez gefa vilja Skallagrími; øxin var snaghyrnð ok mikil ok gullbúin, uppskelt skaptit með silfri, ok var þat enn virðiligsti gripr.

Þórólfr fór ferðar sinnar, þegar hann var búinn, ok greiddiz honum vel ok kom skipi sínu í Borgarfjǫrð ok fór þegar bráðliga heim til fǫður síns; varð þar fagnafundr mikill, er þeir hittuz. Síðan fór Skallagrímr til skips móti Þórólfi, lét setja upp skipit; en Þórólfr fór heim til Borgar með tólfta mann; en er hann kom heim, bar hann Skallagrími kveðju Eiríks konungs ok fœrði honum øxi þá, er konungr hafði sent honum; Skallagrímr tók við øxinni, helt upp ok sá á um hríð ok rœddi ekki um, festi upp hjá rúmi sínu.

Þat var um haustit einn hvern dag at Borg, at Skallagrímr lét reka heim yxn mjǫk marga, er hann ætlaði til hǫggs; hann lét leiða tvá yxn saman undir húsvegg ok leiða á víxl; hann tók hellustein vel mikinn ok skaut niðr undir hálsana. Síðan gekk hann til með øxina, konungsnaut, ok hjó yxnina báða senn, svá at hǫfuðit tók af hvárumtveggja, en øxin hljóp niðr í steininn, svá at muðrinn brast ór allr ok rifnaði upp í gegnum herðuna; Skallagrímr sá í eggina ok rœddi ekki um; gekk síðan inn í eldahús ok steig síðan á stokk upp ok skaut øxinni upp á hurðása: lá hon þar um vetrinn.

En um várit lýsti Þórólfr yfir því, at hann ætlaði útan at fara um sumarit; Skallagrímr latti hann, sagði, at þá var gott heilum vagni heim at aka — "hefir þú", sagði hann, "farit fremðarfǫr mikla, en þat er mælt, er ýmsar verðr, ef margar ferr; tak þú nú hér við fjárhlut svá miklum, at þú þykkiz verða mega gildr maðr af".

Þórólfr sagði, at hann vill enn fara einhverja ferð — "ok á ek nauðsynlig ørendi til fararinnar; en þá er ek køm út ǫðru sinni, mun ek hér staðfestaz, en Ásgerðr fóstra þín skal fara útan með mér á fund fǫður síns; bauð hann mér um þat, þá er ek fór austan".

Skallagrímr kvað hann ráða mundu — "en svá segir mér hugr um, ef vit skiljumz nú, sem vit munim eigi finnaz síðan".

Síðan fór Þórólfr til skips síns ok bjó þat; en er hann var albúinn, fluttu þeir út skipit til Digraness, ok lá þar til byrjar; fór þá Ásgerðr til skips með honum; en áðr Þórólfr fór frá Borg, þá gekk Skallagrímr til ok tók øxina ofan af hurðásum, konungsgjǫfina, ok gekk út með; var þá skaptit svart af reyk, en øxin ryðgengin. Skallagrímr sá í egg øxinni; síðan seldi hann Þórólfi øxina; Skallagrímr kvað vísu:

Þat varð til tíðenda, meðan Þórólfr hafði verit útanlendis, en Skallagrímr bjó at Borg, at eitt sumar kom kaupskip af Nóregi í Borgarfjǫrð; var þá víða hǫfð uppsát kaupskipum í ár eða í lœkjarósa eða í sík. Maðr hét Ketill, er kallaðr var Ketill blundr, er átti skip þat; hann var norrœnn maðr, kynstórr ok auðigr; Geirr hét sonr hans, er þá var fulltíði ok var á skipi með honum; Ketill ætlaði at fá sér bústað á Íslandi; hann kom síð sumars. Skallagrímr vissi ǫll deili á honum; bauð Skallagrímr honum til vistar með sér með alt fǫruneyti sitt; Ketill þekðiz þat, ok var hann um vetrinn með Skallagrími; þann vetr bað Geirr, sonr Ketils, Þórunnar, dóttur Skallagríms, ok var þat at ráði gǫrt. Fekk Geirr Þórunnar; en eptir um várit vísaði Skallagrímr Katli til lands upp frá landi Óleifs með Hvítá frá Flókadalsárósi ok til Reykjadalsáróss ok tungu þá alla, er þar var á milli, upp til Rauðsgils, ok Flókadal allan fyrir ofan brekkur.

Ketill bjó í Þrándarholti, en Geirr í Geirshlíð; hann átti annat bú í Reykjadal, at Reykjum enum øfrum; hann var kallaðr Geirr enn auðgi; hans synir váru þeir Blund-Ketill ok Þorgeirr blundr; þriði var Þóroddr hrísablundr, er fyrstr bjó í Hrísum.

Skallagrímr hendi mikit gaman at aflraunum ok leikum; um þat þótti honum gott at rœða; knattleikar váru þá tíðir; var þar í sveit gott til sterkra manna í þann tíma, en þó hafði engi afl við Skallagrím; hann gerðiz þá heldr hniginn at aldri.

Þórðr hét sonr Grana at Granastǫðum ok var hann enn mannvænligsti maðr ok var á ungum aldri; hann var elskr at Agli Skallagrímssyni; Egill var mjǫk at glímum; var hann kappsamr mjǫk ok reiðinn, en allir kunnu þat at kenna sonum sínum, at þeir vægði fyrir Agli.

Knattleikr var lagiðr á Hvítárvǫllum allfjǫlmennr á ǫndverðan vetr; sóttu menn þar til víða um herað; heimamenn Skallagríms fóru þangat til leiks margir; Þórðr Granason var helzt fyrir þeim. Egill bað Þórð at fara með honum til leiks; þá var hann á sjaunda vetr; Þórðr lét þat eptir honum ok reiddi hann at baki sér; en er þeir kómu á leikmótit, þá var mǫnnum skipt þar til leiks; þar var ok komit mart smásveina, ok gerðu þeir sér annan leik; var þar ok skipt til;

Egill hlaut at leika við svein þann, er Grímr hét, sonr Heggs af Heggsstǫðum; Grímr var ellifu vetra eða tíu ok sterkr at jǫfnum aldri. En er þeir lékuz við, þá var Egill ósterkari; Grímr gerði ok þann mun allan, er hann mátti; þá reiddiz Egill ok hóf upp knatttréit ok laust Grím, en Grímr tók hann hǫndum ok keyrði hann niðr fall mikit ok lék hann heldr illa ok kvez mundu meiða hann, ef hann kynni sik eigi. En er Egill komz á fœtr, þá gekk hann ór leiknum, en sveinarnir œpðu at honum;

Egill fór til fundar við Þórð Granason ok sagði honum, hvat í hafði gǫrz;

Þórðr mælti: "Ek skal fara með þér ok skulu vit hefna honum". Hann seldi honum í hendr skeggøxi eina, er Þórðr hafði haft í hendi; þau vápn váru þá tíð; ganga þeir þar til, er sveinaleikrinn var; Grímr hafði þá hent knǫttinn ok rak undan, en aðrir sveinarnir sóttu eptir. Þá hljóp Egill at Grími ok rak øxina í hǫfuð honum, svá at þegar stóð í heila; þeir Egill ok Þórðr gengu í brott síðan ok til manna sinna; hljópu þeir Mýramenn þá til vápna ok svá hvárirtveggju. Óleifr hjalti hljóp til þeira Borgarmanna með þá menn, er honum fylgðu; váru þeir þá miklu fjǫlmennri ok skilðuz at svá gǫru; þaðan af hófuz deildir með þeim Óleifi ok Hegg; þeir bǫrðuz á Laxfit við Grímsá; þar fellu sjau menn, en Heggr varð sárr til ólífis, ok Kvígr fell, bróðir hans.

En er Egill kom heim, lét Skallagrímr sér fátt um finnaz, en Bera kvað Egil vera víkingsefni ok kvað þat mundu fyrir liggja, þegar hann hefði aldr til, at honum væri fengin herskip. Egill kvað vísu:

Þá er Egill var tólf vetra gamall, var hann svá mikill vexti, at fáir váru menn svá stórir ok at afli búnir, at Egill ynni þá eigi flesta menn í leikum; þann vetr, er honum var enn tólfti, var hann mjǫk at leikum; Þórðr Granason var þá á tvítugs aldri; hann var sterkr at afli. Þat var opt, er á leið vetrinn, at þeim Agli ok Þórði tveimr var skipt í móti Skallagrími; þat var eitt sinn um vetrinn, er á leið, at knattleikr var at Borg suðr í Sandvík; þá váru þeir Þórðr í móti Skallagrími í leiknum ok mœddiz hann fyrir þeim ok gekk þeim léttara. En um kveldit eptir sólarfall, þá tók þeim Agli verr at ganga; gerðiz Grímr þá svá sterkr, at hann greip Þórð upp ok keyrði niðr svá hart, at hann lamðiz allr ok fekk hann þegar bana; síðan greip hann til Egils;

Þorgerðr brák hét ambátt Skallagríms; hon hafði fóstrat Egil í barnœsku; hon var mikil fyrir sér, sterk sem karlar ok fjǫlkunnig mjǫk.

Brák mælti: "Hamaz þú nú, Skallagrímr! at syni þínum".

Skallagrímr lét þá lausan Egil, en þreif til hennar; hon bráz við ok rann undan, en Skallagrímr eptir; fóru þau svá í útanvert Digranes; þá hljóp hon út af bjarginu á sund; Skallagrímr kastaði eptir henni steini miklum ok setti milli herða henni, ok kom hvárki upp síðan; þar er nú kallat Brákarsund.

En eptir um kveldit, er þeir kómu heim til Borgar, var Egill allreiðr; en er Skallagrímr hafði sez undir borð ok alþýða manna, þá var Egill eigi kominn í sæti sitt; þá gekk hann inn í eldahús ok at þeim manni, er þar hafði þá verkstjórn ok fjárforráð með Skallagrími ok honum var kærstr. Egill hjó hann banahǫgg ok gekk síðan til sætis síns; en Skallagrímr rœddi þá ekki um, ok var þat mál þaðan af kyrt, en þeir feðgar rœdduz þá ekki við, hvárki gott né ilt, ok fór svá framm þann vetr.

En et næsta sumar eptir kom Þórólfr út, sem fyrr var sagt; en er hann hafði verit einn vetr á Íslandi, þá bjó hann eptir um várit skip sitt í Brákarsundi.

En er hann var albúinn, þá var þat einn dag, at Egill gekk til fundar við fǫður sinn ok bað hann fá sér fararefni — "vil ek", sagði hann, "fara útan með Þórólfi".

Grímr spurði, ef hann hefði nǫkkut þat mál rœtt fyrir Þórólfi; Egill segir, at þat var ekki; Grímr bað hann þat fyrst gera; en er Egill vakði þat mál við Þórólf, þá kvað hann þess enga ván, at — "ek muna þik flytja með mér á brott; ef faðir þinn þykkiz eigi mega um þik tœla hér í hýbýlum sínum, þá ber ek eigi traust til þess, at hafa þik útanlendis með mér, þvíat þér mun þat ekki hlýða, at hafa þar slíkt skaplyndi sem hér".

"Vera má", sagði Egill, "at þá fari hvárgi okkarr".

Um nóttina eptir gerði á œðiveðr, útsynning; en um nóttina, er myrkt var ok flóð var sjófar, þá kom Egill þar ok gekk út á skipit fyrir útan tjǫldin; hjó hann í sundr festar þær, er á útborða váru; gekk hann þegar sem skjótast upp um bryggjuna, skaut út þegar bryggjunni ok hjó þær festar, er á land upp váru; rak þá út skipit á fjǫrðinn. En er þeir Þórólfr urðu varir við, er skipit rak, hljópu þeir í bátinn, en veðrit var miklu hvassara, en þeir fengi nǫkkut at gǫrt; rak skipit yfir til Andakíls ok þar á eyrar upp, en Egill fór heim til Borgar.

En er menn urðu varir við bragð þat, er Egill hafði gǫrt, þá lǫstuðu þat flestir; hann sagði, at hann skyldi skamt til láta, at gera Þórólfi meira skaða ok spellvirki, ef hann vildi eigi flytja hann í brott; en þá áttu menn hlut at í milli þeira, ok kom svá at lykðum, at Þórólfr tók við Agli ok fór hann útan með honum um sumarit.

Þegar Þórólfr kom til skips, þá er hann hafði tekit við øxi þeiri, er Skallagrímr hafði fengit í hendr honum, þá kastaði hann øxinni fyrir borð á djúpi, svá at hon kom ekki upp síðan.

Þórólfr fór ferðar sinnar um sumarit, ok greiddiz vel um hafit, ok kómu útan at Hǫrðalandi; stefnir Þórólfr þegar norðr til Sogns, en þar hǫfðu þau tíðendi orðit um vetrinn, at Brynjólfr hafði andaz af sótt, en synir hans hǫfðu skipt arfi. Hafði Þórðr Aurland, bœ þann, er faðir þeira hafði búit á; hafði hann gǫrz konungi handgenginn ok gǫrz lendr maðr; dóttir Þórðar hét Rannveig, móðir þeira Þórðar ok Helga; Þórðr var faðir Rannveigar, móður Ingiríðar, er átti Óláfr konungr; Helgi var faðir Brynjólfs, fǫður þeira Serks ór Sogni ok Sveins.