Bókastaðir

Skallagrímr ok þau Bera áttu bǫrn mjǫk mǫrg, ok var þat fyrst, at ǫll ǫnduðuz; þá gátu þau son, ok var vatni ausinn ok hét Þórólfr; en er hann fœddiz upp, þá var hann snimma mikill vexti ok enn vænsti sýnum; var þat allra manna mál, at hann mundi vera enn glíkasti Þórólfi Kveldúlfssyni, er hann var eptir heitinn. Þórólfr var langt um framm jafnaldra sína at afli; en er hann óx upp, gerðiz hann íþróttamaðr um flesta þá hluti, er þá var mǫnnum títt at fremja, þeim er vel váru at sér gǫrvir. Þórólfr var gleðimaðr mikill; snimma var hann svá fullkominn at afli, at hann þótti vel liðfœrr með ǫðrum mǫnnum; varð hann brátt vinsæll af alþýðu; unni honum ok vel faðir ok móðir; þau Skallagrímr áttu dœtr tvær; hét ǫnnur Sæunnr, en ǫnnur Þórunnr; váru þær ok efniligar í uppvexti.

Enn áttu þau Skallagrímr son; var sá vatni ausinn ok nafn gefit ok kallaðr Egill; en er hann óx upp, þá mátti brátt sjá á honum, at hann mundi verða mjǫk ljótr ok glíkr feðr sínum, svartr á hár. En þá er hann var þrévetr, þá var hann mikill ok sterkr, svá sem þeir sveinar aðrir, er váru sex vetra eða sjau; hann var brátt málugr ok orðvíss; heldr var hann illr viðreignar, er hann var í leikum með ǫðrum ungmennum.

Þat vár fór Yngvarr til Borgar, ok var þat at ørendum, at hann bauð Skallagrími til boðs út þangat til sín, ok nefndi til þeirar ferðar Beru dóttur sína ok Þórólf, son hennar, ok þá menn aðra, er þau Skallagrímr vildu at fœri; Skallagrímr hét fǫr sinni; fór Yngvarr þá heim ok bjó til veizlunnar ok lét þá ǫl heita.

En er at þeiri stefnu kømr, er Skallagrímr skyldi til boðsins fara ok þau Bera, þá bjóz Þórólfr til ferðar með þeim ok húskarlar, svá at þau váru fimtán saman.

Egill rœddi um við fǫður sinn, at hann vildi fara — "Á ek þar slíkt kynni, sem Þórólfr", segir hann.

"Ekki skaltu fara", segir Skallagrímr, "þvíat þú kant ekki fyrir þér at vera í fjǫlmenni, þar er drykkjur eru miklar, er þú þykkir ekki góðr viðskiptis, at þú sér ódrukkinn".

Steig þá Skallagrímr á hest sinn ok reið í brott, en Egill unði illa við sinn hlut; hann gekk ór garði ok hitti eykhest einn, er Skallagrímr átti, fór á bak ok reið eptir þeim Skallagrími; honum varð ógreiðfœrt um mýrarnar, þvíat hann kunni enga leið, en hann sá þó mjǫk opt reið þeira Skallagríms, þá er eigi bar fyrir holt eða skóga. Er þat at segja frá hans ferð, at síð um kveldit kom hann á Álptanes, þá er menn sátu þar at drykkju; gekk hann inn í stofu; en er Yngvarr sá Egil, þá tók hann við honum feginsamliga, ok spurði, hví hann hefði svá síð komit; Egill sagði, hvat þeir Skallagrímr hǫfðu við mælz. Yngvarr setti Egil hjá sér; sátu þeir gagnvert þeim Skallagrími ok Þórólfi; þat var þar haft at ǫlteiti, at menn kváðu vísur; þá kvað Egill vísu:

Yngvarr helt upp vísu þeiri ok þakkaði vel Agli vísuna, en um daginn eptir þá fœrði Yngvarr Agli at skáldskaparlaunum kúfunga þrjá ok andaregg; en um daginn eptir við drykkju kvað Egill vísu aðra um bragarlaun:

Vel lagði Egill í þǫkk skáldskap sinn við marga menn; ekki varð þá fleira til tíðenda í ferð þeira; fór Egill heim með Skallagrími.

Bjǫrn hét hersir ríkr í Sogni, er bjó á Aurlandi; hans sonr var Brynjólfr, er arf allan tók eptir fǫður sinn; synir Brynjólfs váru þeir Bjǫrn ok Þórðr; þeir váru menn á ungum aldri, er þetta var tíðenda. Bjǫrn var farmaðr mikill, var stundum í víking, en stundum í kaupferðum; Bjǫrn var enn gørviligsti maðr.

Þat barz at á einu hverju sumri, at Bjǫrn var staddr í Fjǫrðum at veizlu nǫkkurri fjǫlmennri; þar sá hann mey fagra, þá er honum fanz mikit um. Hann spurði eptir, hverrar ættar hon var; honum var þat sagt, at hon var systir Þóris hersis Hróaldssonar ok hét Þóra hlaðhǫnd; Bjǫrn hóf upp bónorð sitt ok bað Þóru, en Þórir synjaði honum ráðsins, ok skilðuz þeir at svá gǫrvu.

En þat sama haust fekk Bjǫrn sér liðs ok fór með skútu alskipaða norðr í Fjǫrðu ok kom til Þóris, ok svá, at hann var eigi heima; Bjǫrn nam Þóru á brott ok hafði heim með sér á Aurland; váru þau þar um vetrinn, ok vildi Bjǫrn gera brúðlaup til hennar. Brynjólfi, feðr hans, líkaði þat illa, er Bjǫrn hafði gǫrt Þóri svívirðing í því, þar sem áðr hafði lǫng vinátta verit með Þóri ok Brynjólfi, — "því síðr skaltu Bjǫrn", segir Brynjólfr, "brúðlaup til Þóru gera hér með mér at óleyfi Þóris, bróður hennar, at hon skal hér svá vel sett, sem hon væri mín dóttir, en systir þín".

En svá varð at vera alt, sem Brynjólfr kvað á, þar í hans hýbýlum, hvárt er Birni líkaði vel eða illa.

Brynjólfr sendi menn til Þóris, at bjóða honum sætt ok yfirbœtr fyrir fǫr þá, er Bjǫrn hafði farit; Þórir bað Brynjólf senda heim Þóru, sagði, at ekki mundi af sætt verða ella; en Bjǫrn vildi fyrir engan mun láta hana í brott fara, þó at Brynjólfr beiddi þess. Leið svá af vetrinn; en er vára tók, þá rœddu þeir Brynjólfr ok Bjǫrn einn dag um ráðagørðir sínar; spurði Brynjólfr, hvat hann ætlaðiz fyrir;

Bjǫrn sagði þat glíkast, at hann mundi fara af landi á brott — "er mér þat næst skapi", sagði hann, "at þú fáir mér langskip ok þar lið með, ok fara ek í víking".

"Engi ván er þess", sagði Brynjólfr, "at ek fá þér í hendr herskip ok lið mikit, þvíat ek veit eigi, nema þá komir þú þar niðr, er mér er ǫll óaufúsa á, ok stendr þó nú áðr œrin óró af þér; kaupskip mun ek fá þér í hendr ok þar með kaupeyri; farðu síðan suðr til Dyflinnar; sú er nú ferð frægst; mun ek fá þér fǫruneyti gott".

Bjǫrn segir svá, at hann mundi þat verða upp at taka, sem Brynjólfr vildi; lét hann þá búa kaupskip gott ok fekk menn til; bjóz Bjǫrn þá til þeirar ferðar ok varð ekki snimbúinn.

En er Bjǫrn var albúinn ok byrr rann á, þá steig hann á bát með tólf menn ok reri inn á Aurland, ok gengu upp til bœjar ok til dyngju þeirar, er móðir hans átti; sat hon þar inni ok konur mjǫk margar; þar var Þóra. Bjǫrn sagði, at Þóra skyldi með honum fara, leiddu þeir hana í brott, en móðir hans bað konurnar vera eigi svá djarfar, at þær gerði vart við inn í skálann, sagði, at Brynjólfr mundi illa í hǫndum hafa, ef hann vissi, ok sagði, at þá væri búit við geig miklum með þeim feðgum. En klæðnaðr Þóru ok gripir váru þar allir lagðir til handargagns, ok hǫfðu þeir Bjǫrn þat alt með sér; fóru þeir síðan um nóttina út til skips síns, drógu þegar segl sitt ok sigldu út eptir Sognsæ ok síðan í haf.

Þeim byrjaði illa ok hǫfðu réttu stóra ok velkði lengi í hafi, þvíat þeir váru øruggir í því at firraz Nóreg sem mest. Þat var einn dag, at þeir sigldu austan at Hjaltlandi hvast veðr ok lestu skipit í landtǫku við Mósey; báru þar af farminn ok fóru í borg þá, er þar var, ok báru þangat allan varning sinn ok settu upp skipit ok bœttu, er brotit var.

Lítlu fyrir vetr kom skip til Hjaltlands sunnan ór Orkneyjum; sǫgðu þeir þau tíðendi, at langskip hafði komit um haustit til eyjanna; váru þat sendimenn Haralds konungs með þeim ørendum til Sigurðar jarls, at konungr vildi drepa láta Bjǫrn Brynjólfsson, hvar sem hann yrði áhendr, ok slíkar orðsendingar gerði hann til Suðreyja, alt til Dyflinnar. Bjǫrn spurði þessi tíðendi ok þat með, at hann var útlægr gǫrr í Nóregi; en þegar er hann hafði komit til Hjaltlands, gerði hann brúðlaup til Þóru; sátu þau um vetrinn í Móseyjarborg.

En þegar um várit, er sjó tók at lægja, setti Bjǫrn framm skip sitt ok bjó sem ákafligast; en er hann var búinn ok byr gaf, sigldi hann í haf; fengu þeir veðr stór ok váru lítla stund úti, kómu sunnan at Íslandi. Gekk þá veðr á land ok bar þá vestr fyrir landit ok þá í haf út, en er þeim gaf byr aptr, þá sigldu þeir at landinu; engi var sá maðr þar innan borðs, er verit hefði fyrr á Íslandi.

Þeir sigldu inn á fjǫrð einn furðuliga mikinn, ok bar þá at enni vestri strǫndinni; sá þar til lands inn ekki nema boða eina ok hafnleysur, beittu þá sem þverast austr fyrir landit, alt til þess er fjǫrðr varð fyrir þeim, ok sigldu þeir inn eptir firðinum, til þess er lokit var skerjum ǫllum ok brimi. Þá lǫgðu þeir at nesi einu; lá þar ey fyrir útan, en sund djúpt í milli; festu þar skipit; vík gekk upp fyrir vestan nesit, en upp af víkinni stóð borg mikil.

Bjǫrn gekk á bát einn ok menn með honum; Bjǫrn sagði fǫrunautum sínum, at þeir skyldu varaz, at segja þat ekki frá ferðum sínum, er þeim stœði vandræði af því. Þeir Bjǫrn reru til bœjarins ok hittu þar menn at máli; spurðu þeir þess fyrst, hvar þeir váru at landi komnir; menn sǫgðu, at þat hét at Borgarfirði, en bœr sá, er þar var, hét at Borg, en Skallagrímr bóndinn. Bjǫrn kannaðiz brátt við hann ok gekk til móts við Skallagrím, ok tǫluðuz þeir við; spurði Skallagrímr, hvat mǫnnum þeir væri; Bjǫrn nefndi sik ok fǫður sinn, en Skallagrími var allr kunnleiki á Brynjólfi, ok bauð Birni allan forbeina sinn, þann er hann þurfti; Bjǫrn tók því þakksamliga. Þá spurði Skallagrímr, hvat fleira væri þeira manna á skipi, er virðingamenn væri; Bjǫrn sagði, at þar var Þóra Hróaldsdóttir, systir Þóris hersis; Skallagrímr varð við þat allglaðr ok sagði svá, at þat var skylt ok heimolt um systur Þóris fóstbróður síns, at hann gerði slíkan forbeina, sem þurfti eða hann hefði fǫng til, ok bauð þeim Birni báðum til sín með alla skipverja sína; Bjǫrn þekðiz þat. Var þá fluttr farmr af skipinu upp í tún at Borg; settu þeir þar búðir sínar, en skipit var leitt upp í lœk þann, er þar verðr; en þar er kallat Bjarnartǫður, sem þeir Bjǫrn hǫfðu búðir;

Bjǫrn ok þeir skipverjar allir fóru til vistar með Skallagrími; hann hafði aldri færi menn með sér en sex tigu vígra karla.

Þat var um haustit, þá er skip hǫfðu komit til Íslands af Nóregi, at sá kvittr kom yfir, at Bjǫrn mundi hafa hlaupiz á brott með Þóru ok ekki at ráði frænda hennar, ok konungr hafði gǫrt hann útlaga fyrir þat ór Noregi.

En er Skallagrímr varð þess varr, þá kallaði hann Bjǫrn til sín ok spurði, hvernig farit væri um kvánfang hans, hvárt þat hefði gǫrt verit at frænda ráði — "Var mér eigi þess ván", sagði hann, "um son Brynjólfs, at ek munda eigi vita et sanna af þér".

Bjǫrn sagði: "Satt eitt hefi ek þér sagt, Grímr, en eigi máttu ámæla mér fyrir þat, þótt ek segða þér eigi lengra, en þú spurðir; en þó skal nú við ganga því, er satt er, at þú hefir sannspurt, at ekki var þetta ráð gǫrt við samþykki Þóris bróður hennar".

Þá mælti Skallagrímr, reiðr mjǫk: "Hví vartu svá djarfr, at þú fórt á minn fund, eða vissir þú eigi, hver vinátta var með okkr Þóri?"

Bjǫrn segir: "Vissa ek", segir hann, "at með ykkr var fóstbrœðralag ok vinátta kær; en fyrir því sótta ek þik heim, at mik hafði hér at landi borit, ok ek vissa, at mér mundi ekki týja at forðaz þik; mun nú vera á þínu valdi, hverr minn hlutr skal verða, en góðs vænti ek af, þvíat ek em heimamaðr þinn".

Síðan gekk framm Þórólfr, sonr Skallagríms, ok lagði til mǫrg orð ok bað fǫður sinn, at hann gæfi Birni eigi þetta at sǫk, er þó hafði hann tekit við Birni; margir aðrir lǫgðu þar orð til; kom þá svá, at Grímr sefaðiz, sagði, at Þórólfr mundi þá ráða — "ok tak þú við Birni, ef þú vilt, ok ver til hans svá vel, sem þú vilt".

Þóra ól barn um sumarit, ok var þat mær; var hon vatni ausin ok nafn gefit ok hét Ásgerðr; Bera fekk til konu at gæta meyjarinnar.

Bjǫrn var um vetrinn með Skallagrími ok allir skipverjar hans; Þórólfr gerði sér títt við Bjǫrn ok var honum fylgjusamr.

En er vár kom, þá var þat einn hvern dag, at Þórólfr gekk til máls við fǫður sinn ok spurði hann þess, hvert ráð hann vildi leggja til við Bjǫrn, vetrgest sinn, eða hverja ásjá hann vildi honum veita. Grímr spurði Þórólf, hvat hann ætlaðiz fyrir.

"Þat ætla ek", segir Þórólfr, "at Bjǫrn vildi helzt fara til Nóregs, ef hann mætti þar í friði vera; þœtti mér þat ráð fyrir liggja, faðir! at þú sendir menn til Nóregs at bjóða sættir fyrir Bjǫrn, ok mun Þórir mikils virða orð þín".

Svá kom Þórólfr fyrirtǫlum sínum, at Skallagrímr skipaðiz við ok fekk menn til útanferðar um sumarit; fóru þeir menn með orðsendingar ok jartegnir til Þóris Hróaldssonar ok leituðu um sættir með þeim Birni. En þegar er Brynjólfr vissi þessa orðsending, þá lagði hann allan hug á, at bjóða sættir fyrir Bjǫrn; kom þá svá því máli, at Þórir tók sættir fyrir Bjǫrn, þvíat hann sá þat, at þá var svá komit, at Bjǫrn þurfti þá ekki at óttaz um sik. Tók Brynjólfr þá sættum fyrir Bjǫrn; en sendimenn Gríms váru um vetrinn með Þóri, en Bjǫrn var þann vetr með Skallagrími; en eptir um sumarit fóru sendimenn Skallagríms aptr; en er þeir kómu aptr um haustit, þá sǫgðu þeir þau tíðendi, at Bjǫrn var í sætt tekinn í Nóregi. Bjǫrn var enn þriðja vetr með Skallagrími; en eptir um várit bjóz hann til brottferðar ok sú sveit manna, er honum hafði þagat fylgt; en er Bjǫrn var búinn ferðar sinnar, þá sagði Bera, at hon vill, at Ásgerðr, fóstra hennar, sé eptir, en þau Bjǫrn þekðuz þat, ok var mærin eptir ok fœddiz þar upp með þeim Skallagrími; Bjǫrn gaf góðar gjafar þeim Grími ok Beru.

Þórólfr, sonr Skallagríms, réz til ferðar með Birni, ok fekk Skallagrímr honum fararefni; fór hann útan um sumarit með Birni; greiddiz þeim vel, ok kómu af hafi útan at Sognsæ; siglði Bjǫrn þá inn í Sogn ok fór síðan heim til fǫður síns; fór Þórólfr heim með honum; tók Brynjólfr þá við þeim feginsamliga.

Síðan váru gǫr orð Þóri Hróaldssyni; lǫgðu þeir Brynjólfr stefnu sín í milli; kom þar ok Bjǫrn til þeirar stefnu; tryggðu þeir Þórir þá sættir með sér; síðan greiddi Þórir af hendi fé þat, er Þóra átti í hans garði, ok síðan tóku þeir upp Þórir ok Bjǫrn vináttu með tengðum; var Bjǫrn þá heima á Aurlandi með Brynjólfi; Þórólfr var ok þar í allgóðu yfirlæti af þeim feðgum.