Bókastaðir

Þórólfr Kveldúlfsson ok Eyvindr lambi kómu um haustit heim ór víking. Fór Þórólfr til fǫður síns; taka þeir feðgar þá tal sín í milli; spyrr Þórólfr eptir, hvat verit hefir í ørendum þeira manna, er Haraldr sendi þagat. Kveldúlfr sagði, at konungr hafði til þess orð sent, at Kveldúlfr skyldi geraz maðr hans eða sonr hans annarrhvárr.

"Hvernig svaraðir þú?" kvað Þórólfr.

"Ek sagða svá, sem mér var í hug, at ek munda aldri ganga á hǫnd Haraldi konungi, ok svá mundu þit gera báðir, ef ek skylda ráða; ætla ek, at þær lykðir muni á verða, at vér munim aldrtila hljóta af þeim konungi."

"Þá verðr allmjǫk á annan veg", sagði Þórólfr, "en mér segir hugr um, þvíat ek ætla mik skulu af honum hljóta enn mesta frama, ok til þess em ek fastráðinn, at fara á fund konungs ok geraz hans maðr; ok þat hefi ek sannspurt, at hirð hans er skipuð afreksmǫnnum einum; þykki mér þat allfýsiligt, at koma í þeira sveit, ef þeir vilja við mér taka; eru þeir menn haldnir miklu betr en allir aðrir í þessu landi; er mér svá frá sagt konungi, at hann sé enn mildasti af fégjǫfum við menn sína ok eigi síðr þess ǫrr, at gefa þeim framgang, ok veita ríki þeim, er honum þykkja til þess fallnir; en mér spyrz á þann veg til um alla þá, er bakverpaz vilja við honum ok þýðaz eigi hann með vináttu, sem allir verði ekki at manna; støkkva sumir af landi á brott, en sumir geraz leigumenn. Þykki mér þat undarligt, faðir! um svá vitran mann, sem þú ert, ok metnaðargjarnan, er þú vildir eigi með þǫkkum taka vegsemð þá, er konungr bauð þér; en ef þú þykkiz vera forspár um þat, at vér munim hljóta af konungi þessum ófarnað, ok hann muni vilja vera várr óvinr, hví fórtu eigi þá til orrostu í móti honum með konungi þeim, er þú ert áðr handgenginn; nú þykki mér þat ósœmiligast, at vera hvárki vinr hans né óvinr."

"Eptir gekk þat", kvað Kveldúlfr, "er mér bauð hugr um, at þeir mundu engir sigrfǫr fara, er bǫrðuz við Harald lúfu norðr á Mœri; en slíkt sama mun þat vera satt, at Haraldr mun verða at miklum skaða mínum frændum; en þú, Þórólfr! munt ráða vilja athǫfnum þínum. Ekki óttumz ek þat, þóttu komir í sveit með hirðmǫnnum Haralds, at eigi þykkir þú hlutgengr eða jafn enum fremstum í ǫllum mannraunum; varaz þú þat, at eigi ætlir þú hóf fyri þér eða keppiz við þér meiri menn, en eigi muntu fyri vægja at heldr."

En er Þórólfr bjóz á brott, þá leiddi Kveldúlfr hann ofan til skips, hvarf til hans, ok bað hann vel fara ok bað þá heila hittaz.

Bjǫrgólfr hét maðr á Hálogalandi; hann bjó í Torgum; hann var lendr maðr, ríkr ok auðigr, en hálfbergrisi at afli ok vexti ok kynferð; hann átti son, er hét Brynjólfr; hann var glíkr feðr sínum. Bjǫrgólfr var þá gamall ok ǫnduð kona hans, ok hafði hann selt í hendr ǫll ráð syni sínum ok leitat honum kvánfangs. Brynjólfr átti Helgu, dóttur Ketils hœings ór Hrafnistu; Bárðr er nefndr sonr þeira; hann var snimma mikill ok fríðr sýnum ok varð enn mesti atgørvismaðr.

Þat var eitt haust, at þar var gildi fjǫlmennt, ok váru þeir Bjǫrgólfr feðgar í gildinu gǫfgastir menn; þar var hlutaðr tvímenningr á ǫptnum, sem siðvenja var til. En þar at gildinu var sá maðr, er Hǫgni hét; hann átti bú í Leku; hann var maðr stórauðigr, allra manna fríðastr sýnum, vitr maðr ok ættsmár, ok hafði hafiz af sjálfum sér, hann átti dóttur allfríða, er nefnd er Hildiríðr; hon hlaut at sitja hjá Bjǫrgólfi; tǫluðu þau mart um kveldit; leiz honum mærin fǫgr; lítlu síðarr var slitit gildinu.

Þat sama haust gerði Bjǫrgólfr gamli heimanfǫr sína ok hafði skútu, er hann átti, ok á þrjátigi menn; hann kom framm í Leku, ok gengu þeir heim til húss tuttugu, en tíu gættu skips. En er þeir kómu á bœinn, þá gekk Hǫgni á mót honum ok fagnaði vel, bauð honum þar at vera með sínu fǫruneyti, en hann þekðiz þat, ok gengu þeir inn í stofu. En er þeir hǫfðu af klæz ok tekit upp yfirhafnir, þá lét Hǫgni bera inn skapker ok mungát; Hildiríðr bóndadóttir bar ǫl gestum.

Bjǫrgólfr kallar til sín Hǫgna bónda ok segir honum, at — "ørendi er þat hingat, at ek vil, at dóttir þín fari heim með mér, ok mun ek nú gera til hennar lausabrullaup."

En Hǫgni sá engan annan sinn kost, en láta alt svá vera, sem Bjǫrgólfr vildi; Bjǫrgólfr keypti hana með eyri gullz, ok gengu þau í eina rekkju bæði; fór Hildiríðr heim með Bjǫrgólfi í Torgar; Brynjólfr lét illa yfir þessi ráðagørð; þau Bjǫrgólfr ok Hildiríðr áttu tvá sonu; hét annarr Hárekr, en annarr Hrœrekr.

Síðan andaz Bjǫrgólfr, en þegar hann var út hafiðr, þá lét Brynjólfr Hildiríði á brott fara með sonu sína; fór hón þá í Leku til fǫður síns, ok fœdduz þar upp synir Hildiríðar; þeir váru menn fríðir sýnum, lítlir vexti, vel viti bornir, glíkir móðurfrændum sínum; þeir váru kallaðir Hildiríðarsynir; lítils virði Brynjólfr þá ok lét þá ekki hafa af fǫðurarfi þeira. Hildiríðr var erfingi Hǫgna, ok tók hon ok synir hennar arf eptir hann ok bjoggu þá í Leku ok hǫfðu auð fjár; þeir váru mjǫk jafnaldrar Bárðr Brynjólfsson ok Hildiríðarsynir. Þeir feðgar, Brynjólfr ok Bjǫrgólfr, hǫfðu lengi haft finnferð ok finnskatt.

Norðr á Hálogalandi heitir fjǫrðr Vefsnir; þar liggr ey í firðinum ok heitir Álǫst, mikil ey ok góð; í henni heitir bœr á Sandnesi; þar bjó maðr, er Sigurðr hét, hann var auðgastr norðr þar; hann var lendr maðr ok spakr at viti; Sigríðr hét dóttir hans ok þótti kostr beztr á Hálogalandi; hon var einberni hans ok átti arf at taka eptir Sigurð fǫður sinn.

Bárðr Brynjólfsson gerði heimanferð sína, hafði skútu ok á þrjá tigu manna; hann fór norðr í Álǫst ok kom á Sandnes til Sigurðar. Bárðr hefir uppi orð sín ok bað Sigríðar; því máli var vel svarat ok glíkliga, ok kom svá, at Bárði var heitit meyjunni; ráð þau skyldu takaz at ǫðru sumri; skyldi þá Bárðr sœkja norðr þangat ráðit.

Haraldr konungr hafði þat sumar sent orð ríkismǫnnum, þeim er váru á Hálogalandi, ok stefndi til sín þeim, er áðr hǫfðu eigi verit á fund hans. Var Brynjólfr ráðinn til þeirar ferðar, ok með honum Bárðr, sonr hans; fóru þeir um haustit suðr til Þrándheims ok hittu þar konung; tók hann við þeim allfeginsamliga; gerðiz þá Brynjólfr lendr maðr konungs; fekk konungr honum veizlur miklar, aðrar en áðr hafði hann haft — hann fekk honum ok finnferð, konungssýslu á fjalli ok finnkaup; síðan fór Brynjólfr á brott ok heim til búa sinna, en Bárðr var eptir ok gerðiz konungs hirðmaðr.

Af ǫllum hirðmǫnnum virði konungr mest skáld sín; þeir skipuðu annat ǫndvegi; þeira sat innast Auðun illskælda; hann var elztr þeira ok hann hafði verit skáld Hálfdanar svarta, fǫður Haralds konungs. Þar næst sat Þorbjǫrn hornklofi, en þar næst sat Ǫlvir hnúfa, en honum et næsta var skipat Bárði; hann var þar kallaðr Bárðr hvíti eða Bárðr sterki; hann virðiz þar vel hverjum manni; með þeim Ǫlvi hnúfu var félagskapr mikill.

Þat sama haust kómu til Haralds konungs þeir Þórólfr Kveldúlfsson ok Eyvindr lambi, sonr Berðlu-Kára; fengu þeir þar góðar viðtǫkur; þeir hǫfðu þangat snekkju, tvítugsessu, vel skipaða, er þeir hǫfðu áðr haft í víking; þeim var skipat í gestaskála með sveit sína.

Þá er þeir hǫfðu þar dvaliz, til þess er þeim þótti tími til at ganga á fund konungs, gekk þar með þeim Berðlu-Kári ok Ǫlvir hnúfa; þeir kveðja konung.

Þá segir Ǫlvir hnúfa, at þar er kominn sonr Kveldúlfs — "sem ek sagða yðr í sumar at Kveldúlfr mundi senda til yðvar; munu yðr heit hans ǫll fǫst; megu þér nú sjá sannar jartegnir, at hann vill vera vinr yðvarr fullkominn, er hann hefir sent son sinn hingat til þjónostu við yðr, svá skǫruligan mann sem þér meguð nú sjá; er sú bœn Kveldúlfs ok allra vár, at þú takir við Þórólfi vegsamliga ok gerir hann mikinn mann með yðr."

Konungr svarar vel máli hans ok kvez svá gera skyldu — "ef mér reyniz Þórólfr jafnvel mannaðr, sem hann er sýnum fulldrengiligr."

Síðan gerðiz Þórólfr handgenginn konungi ok gekk þar í hirðlǫg, en Berðlu-Kári ok Eyvindr lambi, sonr hans, fóru suðr með skip þat, er Þórólfr hafði norðr haft; fór þá Kári heim til búa sinna ok þeir Eyvindr báðir. Þórólfr var með konungi, ok vísaði konungr honum til sætis milli þeira Ǫlvis hnúfu ok Bárðar, ok gerðiz með þeim ǫllum enn mesti félagskapr; þat var mál manna um Þórólf ok Bárð, at þeir væri jafnir at fríðleik ok á vǫxt ok afl ok alla atgørvi. Nú er Þórólfr þar í allmiklum kærleikum af konungi, ok báðir þeir Bárðr.

En er vetrinn leið af ok sumar kom, þá bað Bárðr sér orlofs konung, at fara at vitja ráðs þess, er honum hafði heitit verit hit fyrra sumar; en er konungr vissi, at Bárðr átti skylt ørendi, þá lofaði hann honum heimferð. En er hann fekk orlof, þá bað hann Þórólf fara með sér norðr þagat, sagði hann, sem satt var, at hann myndi þar mega hitta marga frændr sína gǫfga, þá er hann mundi eigi fyrr sét hafa eða við kannaz. Þórólfi þótti þat fýsiligt, ok fá þeir til þess orlof af konungi; búaz síðan — hǫfðu skip gott ok fǫruneyti; fóru þá leið sína, er þeir váru búnir. En er þeir koma í Torgar, þá senda þeir Sigurði menn ok láta segja honum, at Bárðr mun þá vitja ráða þeira, er þeir hǫfðu bundit með sér et fyrra sumar; Sigurðr segir, at hann vill þat alt halda, sem þeir hǫfðu mælt; gera þá ákveðit um brullaupstefnu, ok skulu þeir Bárðr sœkja norðr þagat á Sandnes.

En er at þeiri stefnu kom, þá fara þeir Brynjólfr ok Bárðr ok hǫfðu með sér mart stórmenni, frændr sína ok tengðamenn. Var þat, sem Bárðr hafði sagt, at Þórólfr hitti þar marga frændr sína, þá er hann hafði ekki áðr við kannaz. Þeir fóru, til þess er þeir kómu á Sandnes, ok var þar en prúðligsta veizla. En er lokit var veizlunni, fór Bárðr heim með konu sína ok dvalðiz heima um sumarit, ok þeir Þórólfr báðir, en um haustit koma þeir suðr til konungs ok váru með honum vetr annan.

Á þeim vetri andaðiz Brynjólfr; en er þat spyrr Bárðr, at honum hafði þar arfr tœmz, þá bað hann sér heimfararleyfis; en konungr veitti honum þat, ok áðr þeir skilðiz, gerðiz Bárðr lendr maðr, sem faðir hans hafði verit, ok hafði af konungi veizlur allar, þvílíkar sem Brynjólfr hafði haft. Bárðr fór heim til búa sinna ok gerðiz brátt hǫfðingi mikill, en Hildiríðarsynir fengu ekki af arfinum þá heldr en fyrr. Bárðr átti son við konu sinni ok hét sá Grímr. Þórólfr var með konungi ok hafði þar virðingar miklar.

Haraldr konungr bauð út leiðangri miklum ok dró saman skipaher; stefndi til sín liði víða um land; hann fór ór Þrándheimi ok stefndi suðr í land. Hann hafði þat spurt, at herr mikill var saman dreginn um Agðir ok Rogaland ok Hǫrðaland, ok víða til safnat, bæði ofan af landi ok austan ór Vík, ok var þar mart stórmenni saman komit ok ætlar at verja land fyrir Haraldi konungi.

Haraldr konungr helt norðan liði sínu; hann hafði sjálfr skip mikit, ok skipat hirð sinni; þar var í stafni Þórólfr Kveldúlfsson ok Bárðr hvíti ok synir Berðlu-Kára, Ǫlvir hnúfa ok Eyvindr lambi; en berserkir konungs tólf váru í sǫxum. Fundr þeira var suðr á Rogalandi í Hafrsfirði; var þar en mesta orrosta, er Haraldr konungr hafði átta, ok mikit mannfall í hvárratveggju liði; lagði konungr framarliga skip sitt, ok var þar strǫngust orrostan; en svá lauk, at Haraldr konungr fekk sigr, en þar fell Þórir haklangr, konungr af Ǫgðum, en Kjǫtvi enn auðgi flýði ok alt lið hans, þat er upp stóð, nema þat er til handa gekk eptir orrostuna. Þá er kannat var lið Haralds konungs, var mart fallit ok margir váru mjǫk sárir; Þórólfr var sárr mjǫk, en Bárðr meirr, ok engi var ósárr á konungs skipinu fyrir framan siglu, nema þeir, er eigi bitu járn, en þat váru berserkir. Þá lét konungr binda sár manna sinna, ok þakkaði mǫnnum framgǫngu sína ok veitti gjafar ok lagði þar mest lof til, er honum þótti makligir, ok hét þeim at auka virðing þeira, nefndi til þess skipstjórnarmenn ok þar næst stafnbúa sína ok aðra frambyggja. Þá orrostu átti Haraldr konungr síðast innan lands, ok eptir þat fekk hann enga viðstǫðu ok eignaðiz hann síðan land alt. Konungr lét grœða menn sína, þá er lífs var auðit, en veita umbúnað dauðum mǫnnum, þann sem þá var siðvenja til.

Þórólfr ok Bárðr lágu í sárum; tóku sár Þórólfs at gróa, en Bárðar sár gerðuz banvæn; þá lét hann kalla konung til sín ok sagði honum svá: "Ef svá verðr, at ek deyja ór þessum sárum, þá vil ek þess biðja yðr, at þér látið mik ráða fyrir arfi mínum."

En er konungr hafði því játat, þá sagði hann;

"Arf minn allan vil ek at taki Þórólfr, félagi minn ok frændi, lǫnd ok lausa aura; honum vil ek ok gefa konu mína ok son minn til uppfœzlu, þvíat ek trúi honum til þess bezt allra manna."

Hann festir þetta mál, sem lǫg váru til, at leyfi konungs; síðan andaz Bárðr, ok var honum veittr umbúnaðr ok var hann harmdauði mjǫk. Þórólfr varð heill sára sinna ok fylgði konungi um sumarit ok hafði fengit allmikinn orðstír; konungr fór um haustit norðr til Þrándheims; þá biðr Þórólfr orlofs at fara norðr á Hálogaland at vitja gjafar þeirar, er hann hafði þegit um sumarit at Bárði frænda sínum; konungr lofar þat ok gerir með orðsending ok jartegnir, at Þórólfr skal þat alt fá, er Bárðr gaf honum; lætr þat fylgja, at sú gjǫf var gǫr með ráði konungs ok hann vill svá vera láta. Gerir konungr þá Þórólf lendan mann ok veitir honum þá allar veizlur þær, sem áðr hafði Bárðr haft; fær honum finnferðina með þvílíkum skildaga, sem áðr hafði haft Bárðr; konungr gaf Þórólfi langskip gott með reiða ǫllum ok lét búa ferð hans þaðan sem bezt. Síðan fór Þórólfr þaðan ferð sína, ok skilðuz þeir konungr með enum mesta kærleik; en er Þórólfr kom norðr í Torgar, þá var honum þar vel fagnat; sagði hann þá fráfall Bárðar ok þat með, at Bárðr hafði gefit honum eptir sik lǫnd ok lausa aura ok kvánfang þat, er hann hafði áðr átt; berr framm síðan orð konungs ok jartegnir.

En er Sigríðr heyrði þessi tíðendi, þá þótti henni skaði mikill eptir mann sinn, en Þórólfr var henni áðr mjǫk kunnigr, ok vissi hon, at hann var enn mesti merkismaðr ok þat gjaforð var allgott, ok með því at þat var konungs boð, þá sá hon þat at ráði ok með henni vinir hennar, at heitaz Þórólfi, ef þat væri feðr hennar eigi í móti skapi; síðan tók Þórólfr þar við forráðum ǫllum ok svá við konungssýslu.

Þórólfr gerði heimanfǫr sína ok hafði langskip ok á nær sex tigu manna ok fór síðan, er hann var búinn, norðr með landi; ok einn dag at kveldi kom hann í Álǫst á Sandnes, lǫgðu skip sitt til hafnar, en er þeir hǫfðu tjaldat ok um búiz, fór Þórólfr upp til bœjar með tuttugu menn. Sigurðr fagnaði honum vel ok bauð honum þar at vera, þvíat þar váru áðr kunnleikar miklir með þeim, síðan er mægð hafði tekiz með þeim Sigurði ok Bárði; síðan gengu þeir Þórólfr inn í stofu ok tóku þar gisting.

Sigurðr settiz á tal við Þórólf ok spurði at tíðendum; Þórólfr sagði frá orrostu þeiri, er verit hafði um sumarit suðr á landi, ok fall margra manna, þeira er Sigurðr vissi deili á; Þórólfr sagði, at Bárðr, mágr hans, hafði andaz ór sárum þeim, er hann fekk í orrostu; þótti þat báðum þeim enn mesti mannskaði. Þá segir Þórólfr Sigurði, hvat verit hafði í einkamálum með þeim Bárði, áðr hann andaðiz, ok svá bar hann framm orðsendingar konungs, at hann vildi þat alt haldaz láta, ok sýndi þar með jartegnir. Síðan hóf Þórólfr upp bónorð sitt við Sigurð ok bað Sigríðar dóttur hans; Sigurðr tók því máli vel, sagði, at margir hlutir heldu til þess, sá fyrstr, at konungr vill svá vera láta, svá þat, at Bárðr hafði þess beðit, ok þat með, at Þórólfr var honum kunnigr ok honum þótti dóttir sín vel gipt; var þat mál auðsótt við Sigurð; fóru þá framm festar ok ákveðin brullaupsstefna í Torgum um haustit.

Fór þá Þórólfr heim til bús síns ok hans fǫrunautar, ok bjó þar til veizlu mikillar ok bauð þagat fjǫlmenni miklu; var þar mart frænda Þórólfs gǫfugra; Sigurðr bjóz ok norðan ok hafði langskip mikit ok mannval gott; var at þeiri veizlu et mesta fjǫlmenni.

Brátt fannz þat, at Þórólfr var ǫrr maðr ok stórmenni mikit; hafði hann um sik sveit mikla, en brátt gerðiz kostnaðarmikit ok þurfti fǫng mikil; þá var ár gott ok auðvelt at afla þess, er þurfti; á þeim vetri andaðiz Sigurðr á Sandnesi, ok tók Þórólfr arf allan eptir hann; var þat allmikit fé.

Þeir synir Hildiríðar fóru á fund Þórólfs ok hófu upp tilkall þat, er þeir þóttuz þar eiga um fé þat, er átt hafði Bjǫrgólfr, faðir þeira.

Þórólfr svarar svá: "Þat var mér kunnigt of Brynjólf ok enn kunnara um Bárð, at þeir váru manndómsmenn svá miklir, at þeir mundu hafa miðlat ykkr þat af arfi Bjǫrgólfs, sem þeir vissi at réttendi væri til; var ek nærr því, at þit hófuð þetta sama ákall við Bárð, ok heyrðiz mér svá, sem honum þœtti þar engi sannendi til, þvíat hann kallaði ykkr frillusonu."

Hárekr sagði, at þeir mundu vitni til fá, at móðir þeira var mundi keypt — "en satt var þat, at vit leituðum ekki fyrst þessa mála við Brynjólf bróður okkarn; var þar ok með skyldum at skipta, en af Bárði væntu vit okkr sœmðar í alla staði; urðu ok eigi lǫng vár viðskipti. En nú er arfr þessi kominn undir óskylda menn okkr, ok megu vit nú eigi með ǫllu þegja yfir missu okkarri; en vera kann, at enn sé sem fyrr sá ríkismunr, at vit fáim eigi rétt af þessu máli fyrir þér, ef þú vill engi vitni heyra, þau er vit hǫfum framm at flytja, at vit sém menn aðalbornir."

Þórólfr svarar þá styggliga: "Því síðr ætla ek ykkr arfborna, at mér er sagt móðir ykkur væri með valdi tekin ok hernumin heim hǫfð."

Eptir þat skilðu þeir þessa rœðu.

Þórólfr gerði um vetrinn ferð sína á fjall upp ok hafði með sér lið mikit, eigi minna en níu tigu manna, en áðr hafði vanði á verit, at sýslumenn hǫfðu haft þrjá tigu manna, en stundum færa; hann hafði með sér kaupskap mikinn. Hann gerði brátt stefnulag við Finna ok tók af þeim skatt ok átti við þá kaupstefnu; fór með þeim alt í makendum ok í vinskap, en sumt með hræzlugœði.

Þórólfr fór víða um mǫrkina; en er hann sótti austr á fjallit, spurði hann, at Kylfingar váru austan komnir ok fóru þar at finnkaupum, en sumstaðar með ránum; Þórólfr setti til Finna at njósna um ferð Kylfinga, en hann fór eptir at leita þeira, ok hitti í einu bóli þrjá tigu manna ok drap alla, svá at engi komz undan; en síðan hitti hann saman fimmtán eða tuttugu; alls drápu þeir nærr hundrað manna ok tóku þar ógrynni fjár, ok kómu aptr um várit við svá búit. Fór Þórólfr þá til bús síns á Sandnes ok sat þar lengi um várit; lét hann gera langskip mikit ok á drekahǫfuð; lét þat búa sem bezt; hafði þat norðan með sér.

Þórólfr sópaz mjǫk um fǫng þau, er þá váru á Hálogalandi — hafði menn sína í síldveri ok svá í skreiðfiski; selver váru ok gnóg ok eggver; lét hann þat alt at sér flytja. Hann hafði aldregi fæaccount frelsingja heima, en hundrað; hann var ǫrr maðr ok gjǫfull ok vingaðiz mjǫk við stórmenni, alla þá menn, er honum váru í nánd; hann gerðiz ríkr maðr ok lagði mikinn hug á um skipa búnað sinn ok vápna.