Bókastaðir

Úlfr hét maðr, sonr Bjálfa ok Hallberu, dóttur Úlfs ens óarga; hon var systir Hallbjarnar hálftrǫlls í Hrafnistu, fǫður Ketils hœings. Úlfr var maðr svá mikill ok sterkr, at eigi váru hans jafningjar. En er hann var á ungaaldri, lá hann í víkingu ok herjaði. Með honum var í félagskap sá maðr, er kallaðr var Berðlu-Kári, gǫfugr maðr ok enn mesti afreksmaðr at afli ok áræði; hann var berserkr. Þeir Úlfr áttu einn sjóð báðir, ok var með þeim en kærsta vinátta.

En er þeir ráðuz ór hernaði, fór Kári til bús síns í Berðlu; hann var maðr stórauðigr; Kári átti þrjú bǫrn; hét sonr hans Eyvindr lambi, annarr Ǫlvir hnúfa; dóttir hans hét Salbjǫrg; hon var kvenna vænst ok skǫrungr mikill; hennar fekk Úlfr; fór hann þá ok til búa sinna. Úlfr var maðr auðigr bæði at lǫndum ok lausum aurum; hann tók lends manns rétt, svá sem haft hǫfðu langfeðgar hans, ok gerðiz maðr ríkr.

Svá er sagt, at Úlfr var búsýslumaðr mikill; var þat siðr hans, at rísa upp árdegis ok ganga þá um sýslur manna eða þar er smiðir váru ok sjá yfir fénað sinn ok akra, en stundum var hann á tali við menn þá, er ráða hans þurftu; kunni hann til alls góð ráð at leggja, þvíat hann var forvitri. En dag hvern er at kveldi leið, þá gerðiz hann styggr, svá at fáir menn máttu orðum við hann koma; var hann kveldsvæfr; þat var mál manna, at hann væri mjǫk hamrammr; hann var kallaðr Kveldúlfr.

Þau Kveldúlfr áttu tvá sonu; hét enn ellri Þórólfr, en enn yngri Grímr; en er þeir óxu upp, þá váru þeir báðir menn miklir ok sterkir, svá sem faðir þeira var. Var Þórólfr manna vænstr ok gørviligastr; hann var glíkr móðurfrændum sínum, gleðimaðr mikill, ǫrr ok ákafamaðr mikill í ǫllu, ok enn mesti kappsmaðr; var hann vinsæll af ǫllum mǫnnum. Grímr var svartr maðr ok ljótr, glíkr feðr sínum bæði yfirlits ok at skaplyndi; gerðiz hann umsýslumaðr mikill; hann var hagr maðr á tré ok járn ok gerðiz enn mesti smiðr; hann fór ok opt um vetrum í síldfiski með lagnarskútu ok með honum húskarlar margir.

En er Þórólfr var á tvítugs aldri, þá bjóz hann í hernað; fekk Kveldúlfr honum langskip. Til þeirar ferðar réðuz synir Berðlu-Kára, Eyvindr ok Ǫlvir; þeir hǫfðu lið mikit ok annat langskip — ok fóru um sumarit í víking ok ǫfluðu sér fjár ok hǫfðu hlutskipti mikit. Þat var nǫkkur sumur, er þeir lágu í víking, en váru heima um vetrum með feðrum sínum. Hafði Þórólfr heim marga dýrgripi ok fœrði fǫður sínum ok móður. Var þá bæði gott til fjár ok mannvirðingar. Kveldúlfr var þá mjǫk á øfra aldri, en synir hans váru rosknir.

Auðbjǫrn hét þá konungr yfir Firðafylki; Hróaldr hét jarl hans, en Þórir sonr jarlsins.

Þá var Atli enn mjóvi jarl; hann bjó á Gaulum; hans bǫrn váru þau Hallsteinn, Hólmsteinn, Hersteinn ok Sólveig en fagra.

Þat var á einu hausti, at fjǫlmennt var á Gaulum at haustblóti. Þá sá Ǫlvir hnúfa Sólveigu ok gerði sér um títt; síðan bað hann hennar, en jarlinum þótti manna munr ok vildi eigi gipta hana. Síðan orti Ǫlvir mǫrg mansǫngskvæði; svá mikit gerði Ǫlvir sér um Sólveigu, at hann lét af herfǫrum, ok váru þá í herfǫrum Þórólfr ok Eyvindr lambi.

Haraldr, sonr Hálfdanar svarta, hafði tekit arf eptir fǫður sinn í Vík austr; hann hafði þess heit strengt, at láta eigi skera hár sitt né kemba, fyrr en hann væri einvaldskonungr yfir Nóregi. Hann var kallaðr Haraldr lúfa. Síðan barðiz hann við þá konunga, er næstir váru, ok sigraði þá, ok eru þar langar frásagnir; síðan eignaðiz hann Upplǫnd. Þaðan fór hann norðr í Þrándheim, ok átti þar margar orrostur, áðr hann yrði einvaldi yfir ǫllum Þrœndalǫgum.

Síðan ætlaðiz hann at fara norðr í Naumudal á hendr þeim brœðrum Herlaugi ok Hrollaugi, er þá váru konungar yfir Naumudal. En er þeir brœðr spurðu til ferðar hans, þá gekk Herlaugr í haug þann með tólfta mann, er áðr hǫfðu þeir gera látit þrjá vetr; var síðan haugrinn aptr lokinn, en Hrollaugr konungr veltiz ór konungdómi, ok tók upp jarls rétt, ok fór síðan á vald Haralds konungs ok gaf upp ríki sitt. Svá eignaðiz Haraldr konungr Naumdœlafylki ok Hálogaland; setti hann þar menn yfir ríki sitt.

Síðan bjóz Haraldr konungr ór Þrándheimi með skipaliði ok fór suðr á Mœri; átti þar orrostu við Húnþjóf konung ok hafði sigr; fell þar Húnþjófr; þá eignaðiz Haraldr konungr Norðmœri ok Raumsdal.

En Sǫlvi klofi, sonr Húnþjófs, hafði undan komiz ok fór hann á Sunnmœri til Arnviðar konungs ok bað hann sér fulltings ok sagði svá: "Þótt þetta vandræði hafi nú borit oss at hendi, þá mun eigi langt til, at sama vandræði mun til yðvar koma, þvíat Haraldr ætla ek at skjótt man hér koma, þá er hann hefir alla menn þrælkat ok áþját, sem hann vill, á Norðmœri ok í Raumsdal. Munu þér enn sama kost fyrir hǫndum eiga, sem vér áttum, at verja fé yðvart ok frelsi ok kosta þar til allra þeira manna, er yðr er liðs at ván, ok vil ek bjóðaz til með mínu liði móti þessum ofsa ok ójafnaði. En at ǫðrum kosti munu þér vilja taka upp þat ráð, sem Naumdœlar gerðu, at ganga með sjálfvilja í ánauð ok geraz þrælar Haralds. Þat þótti fǫður mínum vegr, at deyja í konungdómi með sœmð, heldr en geraz undirmaðr annars konungs á gamals aldri; hygg ek, at þér muni ok svá þykkja ok ǫðrum, þeim er nǫkkurir eru borði ok kappsmenn vilja vera."

Af slíkum fortǫlum var konungrinn fastráðinn til þess, at safna liði ok verja land sitt; bundu þeir Sǫlvi þá samlag sitt, ok sendu orð Auðbirni konungi, er réð fyrir Firðafylki, at hann skyldi koma til liðs við þá. En er sendimenn kómu til Auðbjarnar konungs ok báru honum þessa orðsending, þá réz hann um við vini sína, ok réðu honum þat allir, at safna liði ok fara til móts við Mœri, sem honum váru orð til send. Auðbjǫrn konungr lét skera upp herǫr ok fara herboð um alt ríki sitt. Hann sendi menn til ríkismanna, at boða þeim til sín; en er sendimenn konungs kómu til Kveldúlfs ok sǫgðu honum sín ørendi ok þat, at konungr vill, at Kveldúlfr komi til hans með alla húskarla sína, Kveldúlfr svarar svá: "Þat mun konungi skylt þykkja, at ek fara með honum, ef hann skal verja land sitt ok sé herjat í Firðafylki; en hitt ætla ek mér allóskylt, at fara norðr á Mœri ok berjaz þar ok verja land þeira. Er yðr þat skjótast at segja, at Kveldúlfr mun heima sitja um þetta herhlaup, ok hann mun eigi herliði safna ok eigi gera sína þá heimanferð, at berjaz móti Haraldi lúfu; þvíat ek hygg, at hann hafi þar byrði gnóga hamingju, er konungr várr hafi eigi krepping fullan".

Fóru sendimenn heim til konungs ok sǫgðu honum ørendislok sín, en Kveldúlfr sat heima at búm sínum.

Auðbjǫrn konungr fór með lið sitt, þat er honum fylgði, norðr á Mœri, ok hitti þar Arnvið konung ok Sǫlva klofa, ok hǫfðu þeir allir saman her mikinn. Haraldr konungr var þá ok norðan kominn með sínu liði, ok varð fundr þeira fyrir innan Sólskel; var þar orrosta mikil ok mannfall mikit í hvárratveggju liði; þar fellu ór Haralds liði jarlar tveir, Ásgautr ok Ásbjǫrn, ok tveir synir Hákonar Hlaðajarls, Grjótgarðr ok Herlaugr, ok mart annat stórmenni; en af liði Mœra Arnviðr konungr ok Auðbjǫrn konungr, en Sǫlvi klofi komz undan á flótta, ok var síðan víkingr mikill ok gerði opt skaða mikinn á ríki Haralds konungs ok var kallaðr Sǫlvi klofi. Eptir þat lagði Haraldr konungr undir sik Sunnmœri.

Vémundr, bróðir Auðbjarnar konungs, helt Firðafylki, ok gerðiz þar konungr yfir. Þetta var síð um haustit, ok gerðu menn þat ráð með Haraldi konungi, at hann skyldi eigi fara suðr um Stað á haustdegi. Þá setti Haraldr konungr Rǫgnvald jarl yfir Mœri hváratveggju ok Raumsdal. Haraldr konungr sneri þá norðr aptr til Þrándheims ok hafði um sik mikit fjǫlmenni.

Þat sama haust veittu synir Atla heimfǫr at Ǫlvi hnúfu ok vildu drepa hann; þeir hǫfðu lið svá mikit, at Ǫlvir hafði enga viðstǫðu ok komz með hlaupi undan. Fór hann þá norðr á Mœri ok hitti þar Harald konung, ok gekk Ǫlvir til handa honum ok fór norðr til Þrándheims með konungi um haustit, ok komz hann í ena mestu kærleika við konung ok var með honum lengi síðan ok gerðiz skáld hans.

Þann vetr fór Rǫgnvaldr jarl et iðra um Eið suðr í Fjǫrðu ok hafði njósnir af ferðum Vémundar konungs ok kom um nótt þar sem heitir Naustdalr, ok var Vémundr þar á veizlu; tók þar Rǫgnvaldr jarl hús á þeim ok brendi konunginn inni með níu tigum manna. Eptir þat kom Berðlu-Kári til Rǫgnvalds jarls með langskip alskipat, ok fóru þeir báðir norðr á Mœri; tók Rǫgnvaldr skip þau, er átt hafði Vémundr konungr, ok alt þat lausafé, er hann fekk; Berðlu-Kári fór þá norðr til Þrándheims á fund Haralds konungs ok gerðiz hans maðr.

Um várit eptir fór Haraldr konungr suðr með landi með skipaher, ok lagði undir sik Fjǫrðu ok Fjalir ok skipaði þar til ríkis mǫnnum sínum; hann setti Hróald jarl yfir Firðafylki.

Haraldr konungr var mjǫk gǫrhugall, þá er hann hafði eignaz þau fylki, er nýkomin váru í vald hans, um lenda menn ok ríka búendr ok alla þá, er honum var grunr á at nǫkkurrar uppreisnar var af ván, þá lét hann hvern gera annat hvárt, at geraz hans þjónostumenn, eða fara af landi á brott, en at þriðja kosti sæta afarkostum eða láta lífit, en sumir váru hamlaðir at hǫndum eða fótum. Haraldr konungr eignaðiz í hverju fylki óðul ǫll ok alt land, byggt ok óbyggt, ok jafnvel sjóinn ok vǫtnin, ok skyldu allir búendr vera hans leiglendingar; svá þeir, er á mǫrkina ortu, ok saltkarlarnir ok allir veiðimenn, bæði á sjó ok landi, þá váru allir þeir honum lýðskyldir.

En af þessi áþján flýðu margir menn af landi á brott, ok byggðuz þá margar auðnir víða, bæði austr í Jamtaland ok Helsingjaland, ok Vestrlǫnd: Suðreyjar, Dyflinnar skíði, Írland, Normandí á Vallandi, Katanes á Skotlandi, Orkneyjar ok Hjaltland, Færeyjar, ok í þann tíma fannz Ísland.

Haraldr konungr lá með her sinn í Fjǫrðum; hann sendi menn þar um land á fund þeira manna, er eigi hǫfðu komit til hans, er hann þóttiz ørendi við eiga.

Konungs sendimenn kómu til Kveldúlfs ok fengu þar góðar viðtǫkur; þeir báru upp ørendi sín, sǫgðu, at konungr vildi, at Kveldúlfr kœmi á fund hans — "Hann hefir", sǫgðu þeir, "spurn af, at þú ert gǫfugr maðr ok stóræettaðr; muntu eiga kost af honum virðingar mikillar; er konungi mikit kapp á því, at hafa með sér þá menn, at hann spyrr at afreksmenn eru at afli ok hreysti."

Kveldúlfr svarar, sagði, at hann var þá gamall, svá at hann var þá ekki til fœrr at vera úti á herskipum — "mun ek nú heima sitja, ok láta af, at þjóna konungum."

Þá mælti sendimaðr: "Láttu þá fara son þinn til konungs! Hann er maðr mikill ok garpligr. Mun konungr gera þik lendan mann, ef þú vill þjóna honum."

"Ekki vil ek", sagði Grímr, "geraz lendr maðr, meðan faðir minn lifir, því at hann skal vera yfirmaðr minn, meðan hann lifir."

Sendimenn fóru í brott, en er þeir kómu til konungs, sǫgðu þeir honum alt þat, er Kveldúlfr hafði rœtt fyrir þeim; konungr varð við styggr ok mælti um nǫkkurum orðum, sagði, at þeir mundu vera menn stórlátir, eða hvat þeir mundu fyrir ætlaz. Ǫlvir hnúfa var þá nær staddr ok bað konung vera eigi reiðan — "ek mun fara á fund Kveldúlfs, ok mun hann vilja fara á fund yðvarn, þegar er hann veit, at yðr þykkir máli skipta."

Síðan fór Ǫlvir á fund Kveldúlfs ok sagði honum, at konungr var reiðr, ok eigi mundi duga, nema annarrhvárr þeira feðga fœri til konungs, ok sagði, at þeir myndi fá virðing mikla af konungi, ef þeir vildi hann þýðaz; sagði frá mikit, sem satt var, at konungr var góðr mǫnnum sínum bæði til fjár ok metnaðar.

Kveldúlfr sagði, at þat var hans hugboð, at — "vér feðgar munim ekki bera gæfu til þessa konungs, ok mun ek ekki fara á fund hans; en ef Þórólfr kemr heim í sumar, þá mun hann auðbeðinn þessar farar ok svá at geraz konungs maðr. Segðu svá konungi, at ek mun vera vinr hans ok alla menn, þá er at mínum orðum láta, halda til vináttu við hann. Ek mun ok halda enu sama um stjórn ok umboð af hans hendi, sem áðr hafða ek af fyrra konungi, ef konungr vill, at svá sé; ok enn síðar mun sjá, hversu semz með oss konungi."

Síðan fór Ǫlvir aptr til konungs ok sagði honum, at Kveldúlfr mundi senda honum son sinn, ok sagði, at sá var betr til fallinn, er þá var eigi heima; lét konungr þá vera kyrt. Fór hann þá um sumarit inn í Sogn; en er haustaði, bjóz hann at fara norðr til Þrándheims.