Bókastaðir

Her for se here up þurh þa brycge æt Paris, ⁊ þa up andlang Sigene oþ Mæterne, oþ Cariei; ⁊ þa sæton þara ⁊ innan Ionan tu winter on þam twam stedum; ⁊ þy ilcan geare forþferde Karl Francna cyning, ⁊ Earnulf his broþur sunu hine ·vi· wicum ær he forþferde berædde æt þam rice, ⁊ þa wearþ þæt rice todæled on ·v· ⁊ ·v· kyningas to gehalgode. þæt wæs þeah mid Earnulfes geþafunge, ⁊ hi cuædon þæt hie þæt to his honda healdan sceoldon. forþæm hira nán næs on fædren healfe to geboren. buton him anum. Earnulf þa wunode on þæm londe be eastan Rin, ⁊ Roþulf þa feng to þæm middel rice, ⁊ Óda to þæm west dæle, ⁊ Beorngar ⁊ Wiþa to Longbeardna londe, ⁊ to þæm londum on þa healfe muntes, ⁊ þæt heoldun mid micelre unsibbe, ⁊ tu folc gefeoht gefuhton, ⁊ þæt lond oft ⁊ gelome forhergodon, ⁊ æghwæþer operne oftrædlice ut dræfde; ⁊ þy ilcan geare þe se here forforþ up ofer þa brycge æt Paris. Æþelhelm aldormon lædde Wesseaxna ælmessan ' ⁊ ' Ælfredes cyninges to Rome.

Her for se here up þurh ða brycge æt Paris. ⁊ þa up andlang Sigene oð Mæterne. ⁊ þa up on Mæterne oð Caziei. ⁊ þa sæton þar innan Ionan twa winter on ðam twam stedum. ⁊ þy ilcan geare forðferde Carl Francena cyng. ⁊ Earnulf his broðor sunu hine ·vi· wucan ær he forðferde be rædde æt þam rice. ⁊ þa wearð þet rice to dæled on ·v· ⁊ fif cyningas to ge halgode. þet weas þæh mid Earnulfes þafunge. ⁊ hi cwæðon ꝥ hi him þet to handa healdan scoldan. forðan þet heora nan næs of fædren halfe geboren butan him anum. Earnulf wunode on þam lande be æstan Rine. ⁊ Hroðulf þa feng to þam middel rice. ⁊ [Oþa] þa to þam weast dæle. ⁊ Beorngar ⁊ Wiða to Langbeardna lande. ⁊ to þam landum on þa healfe muntes. ⁊ þet heoldan mid mycel un sibbe. ⁊ twa folc gefeoht ge fuhton. ⁊ ꝥ land oft ⁊ ge lome for hergodon. ⁊ æghweðer oðerne oft rædlice ut adræfde. ⁊ þy ilcan geare þe se here for forð up ofer þa brycge æt Paris. Æðelhelm ealdorman lædde Weast Seaxna ælmessan ⁊ Ælfredes cyninges to Rome.

Her lædde Beocca aldormon Wesseaxna ælmessan ⁊

Ælfredes cyninges to Rome. ⁊ Æþelswiþ cuen, sio wæs Ælfredes sweostor cyninges, forþferde, ⁊ hire lic liþ æt Pafian; ⁊ þy ilcan geare Æþel'red erceƀisc̄ ⁊ Æþelwold aldor mon. forþferdon on anum monþe:

Her lædde Beocca ealdor man West Seaxna ælmessan ⁊ Ælfredes cyninges to Rome. ⁊ Æðelswið cwæn seo wæs Ælfredes swustor cyninges. ⁊ heo for'ð'ferde. ⁊ hire lic lið æt Pauian. ⁊ þy ilcan geare Æðered arceƀiscop. ⁊ Aþewold ealdor man forðferdon on anum monþe.

On þissum geare næs nan færeld to Rome, buton tuegen hleaperas Ælfred cyning sende mid gewritum:

On þissum geare næs nan færeld to Rome, buton twegen hleaperes Ælfred cyng sende mid gewritum.

Her lædde Beornhelm abb West Seaxna ælmessan to Rome ⁊ Ælfredes cyninges; ⁊ Godrum se norþerna cyning forþferde, þæs fulluht nama wæs Æþelstan, se wæs Ælfredes cyninges god sunu, ⁊ he bude on EastEnglum, ⁊ þæt lond ærest gesæt; ⁊ þy ilcan geare for se here of Sigene to Sant Laudan, þæt is butueoh Brettum ⁊ Francum, ⁊ Brettas him wiþ gefuhton, ⁊ hæfdon sige, ⁊ hie bedrifon ut on ane ea, ⁊ monige adrecton:

Her lædde Beornhelm aƀƀ WestSeaxna ælmessan to Rome. ⁊ Ælfredes cynges; ⁊ Godrum se norðerne cyning forðferde. þæs fulluht nama wæs Æðelstan, se wæs Ælfredes godsune cyninges. ⁊ he bude on EastEnglum. ⁊ ꝥ land ærest gesæt. ⁊ þy ilcan geare for se here of Sigene to Scandlaudan. þet is betwix Bryttum ⁊ Francum. ⁊ Bryttas him wiðge fuhton. ⁊ hæfdon sige. ⁊ hi bedrifon ut on ane éa. ⁊ manige adrencton. Hic Plegemundus archiepiscopus a Deo et omni populo electus est.

Not in Laud (E).

Her for se here east. ⁊ Earnulf cyning gefeaht wiððæm ræde here ær þa scipu cuomon, mid EastFrancum, ⁊ Seaxum, ⁊ Bægerum. ⁊ hine gefliemde; ⁊ þrie Scottas comon to Ælfrede cyninge, on anum bate butan ælcum gereþrum of Hibernia, þonon hi hi bestælon forþon þe hi woldon for Godes lufan on elþiodignesse beon, hi ne rohton hwær. Se bat wæs geworht of þriddan healfre hyde þe hi on foron, ⁊ hi namon mid him þæt hi hæfdun to seofon nihtum mete; ⁊ þa comon hie ymb ·vii· niht to londe on Cornwalum. ⁊ foron þa sona to Ælfrede cyninge; þus hie wæron genemnde, Dubslane ⁊ Macc bethu. ⁊ Maelinmun. ⁊ Swifneh se betsta lareow þe on Scottum wæs gefor:

⁊ þy ilcan geare ofer Eastron. ymbe 'gang' dagas oþþe ær, æteowde se steorra þe mon on boc læden hæt cometa, same men cweþaþ on Englisc þæt hit sie feaxede steorra. forþæm þær stent lang leoma of, hwilum on ane healfe, hwilum on ælce healfe:,

Her for se myccla here þe we ge fyrn ær ymb spræcon eft of þam east rice weastward to Bunan. ⁊ þær wurdon ge scipode swa ꝥ hi ásætton hi on ænne siÐ ofer mid horsum mid ealle. ⁊ þa comon up on Limine muÐan mid þridde healf hund scipa. se muÐa is on east warde Cent æt þes mycclan wuda east enda þe we Andræd hataÐ. se wudu is west lang ⁊ east lang hund twelftig mila lang. oÐÐe lengre. ⁊ ·xxx· mila brad. se éa þe we ær ymb spræcon. liÐ ut of þam wealda; on þe éa hi túgon up heora scipa oÐ Ðone weald ·iiii· mila fram þam muþan utan weardum. ⁊ þær abræcon an geweorc; inne on Ðam fæ [ste] nne sæton feawa cyrlisce men on. ⁊ wæs samworht. Þa sona æfter þam com Hæsten mid ·lxxx· scipa up inne Tæmese muþe, ⁊ worhte him geweorc æt Middel tune. ⁊ seo oÐer here æt Apuldre. Hic obiit Wulfhere NorÐan hymbrorum archiepiscopus.

Not in Laud (E).

Her on þysum geare for se micla here. þe we gefyrn ymbe spræcon, eft of þæm east rice west weard to Bunnan. ⁊ þær wurdon gescipode, swa þæt hie asettan him on anne siþ ofer mid horsum mid ealle, ⁊ þa comon up on Limene muþan. mid ccl. hunde scipa. se muþa is on easte weardre Cent. æt þæs miclan wuda east ende þe we Andred hatað; se wudu is east lang ⁊ west lang hund twelf tiges mila lang oþþe lengra, ⁊ þritiges mila brad; seo ea þe we ær ymbe spræcon lið ut of þæm wealda; on þa ea hi tugon up hiora scipu oþ þone weald. iiii · mila fram þæm muþan ute weardum. ⁊ þær abræcon an geweorc. inne on þæm f [æst] enne sæton feawa cirlisce men on, ⁊ wæs sam worht.

þa sona æfter þæm com Hæsten mid lxxx · scipa up on Temese muðan, ⁊ worhte him geweorc æt Middeltune, ⁊ se oþer here æt Apuldre:.

Not in Laud (E).

On þys geare, þæt wæs ymb twelf monað þæs þe hie on þæm east rice geweorc geworht hæfdon, Norþ hymbre ⁊ East Engle hæfdon Ælfrede cyninge aþas geseald, ⁊ East Engle fore gisla ·vi· ⁊ þeh ofer þa treowa, swa oft swa þa oþre hergas mid ealle herige ut foron, þonne foron hie, oþþe mid, oþþe on heora healfe on. þa gegaderade Ælfred cyning his fierd, ⁊ for þæt he gewicode betwuh þæm twam hergum. þær þær he niehst rymet hæfde for wudu fæstenne, ond for wæter fæstenne, swa þæt he mehte ægþerne geræcan gif hie ænigne feld secan wolden; þa foron hie siþþan æfter þæm wealda hloþum ⁊ floc radum. bi swa hwaþerre efes swa hit þonne fierdleas wæs. ⁊ him mon eac mid oþrum floccum sohte mæstra daga ælce, [oþþe on dæg] oþþe on niht. ge of þære fierde, ge eac of þæm burgum; hæfde se cyning his fierd on tu to numen, swa þæt hie wæron simle healfe æt ham, healfe ute, butan þæm monnum þe þa burg a healdan scolden. ne com se here oftor eall ute of þæm setum þonne tuwwa. oþre siþe þa hie ærest to londe comon, ær sio fierd gesamnod wære, oþre sibe þa hie of þæm setum faran woldon; þa hie ge fengon micle here hyÐ, ⁊ þa woldon ferian norþ weardes ofer Temese in on East Seaxe ongean þa scipu. Þa for rad sio fierd hie foran, ⁊ him wiÐ ge feaht æt Fearnhamme, ⁊ þone here ge fliemde, ⁊ þa here hyþa ahreddon, ⁊ hie flugon ofer Temese buton ælcum forda þa up be Colne on anne iggaÐ. Þa besæt sio fierd hie þær utan þa hwile þe hie þær lengest mete hæfdon. Ac hie hæfdon þa heora stemn ge setenne, ⁊ hiora mete ge notudne, ⁊ wæs se cyng þa þider weardes on fære. mid þære scire þe mid him fierdedon; þa he þa wæs þider weardes, ⁊ sio oþeru fierd wæs ham weardes, ⁊ ða Deniscan sæton þær be hindan, forþæm hiora cyning wæs ge wundod on þæm ge feohte, þæt hi hine ne mehton ferian;

Þa ge gaderedon þa þe in Norþ hymbrum bugeað, ⁊ on East Englum, sum hund scipa, ⁊ foron suð ymb utan, ⁊ sum feowertig scipa norþ ymb utan, ⁊ ymb sæton an ge weorc on Defna scire be þære norþ sæ; ⁊ þa þe suð ymb utan foron. ymb sæton Exan cester. þa se cyng þæt hierde, þa wende he hine west wið Exanceastres mid ealre þære fierde, buton swiþe ge waldenum dæle easte weardes þæs folces.

þa foron forð oþþe hie comon to Lundenbyrg, ⁊ þa mid þæm burg warum ⁊ þæm fultume þe him westan côm, foron east to Beam fleote; wæs Hæsten þa þær cumen mid his herge, þe ær æt Middel tune sæt. ⁊ eac se micla here wæs þa þær to cumen, þe ær on Limene muþan sæt æt Apuldre; hæfde Hæsten ær ge worht þæt geweorc æt Beam fleote, ⁊ wæs þa ut afaren on hergaþ, ⁊ wæs se micla here æt ham; þa foron hie to ⁊ ge fliemdon þone here, ⁊ þæt ge weorc abræcon, ⁊ ge namon eal þæt þær binnan wæs, ge on feo. ge on wifum, ge eac on bearnum, ⁊ brohton eall in to Lundenbyrig, ⁊ þa scipu eall oðþe to bræcon, oþþe for bærndon, oþþe to Lunden byrig brohton oþþe to Hrofes ceastre. ⁊ Hæstenes wif ⁊ his suna twegen mon brohte to þæm cyninge, ⁊ he hi him eft ageaf, forþæm þe hiora wæs oþer his godsunu, oþer Æðeredes caldor monnes; hæfdon hi hiora on fangen ær Hæsten to Beam fleote come, ⁊ he him 'hæfde' ge seald gislas ⁊ aðas, ⁊ se cyng him eac wel feoh sealde, ⁊ eac swa þa he þone cniht agef ⁊ þæt wif. ac sona swa hie to Bleam fleote comon, ⁊ þæt geweorc geworc wæs. swa hergode he on his rice þone ilcan ende þe Æþered his cum pæder healdan sceolde, ⁊ eft oþre siþe he wæs on hergaðgelend on þæt ilce rice þaþa mon his geweorc abræc.

Þa se cyning hine þa west wende mid þære fierde wið Exan cestres. swa ic ær sæde, ⁊ se here þa burg beseten hæfde; þa he þær togefaren wæs, þa eodon hie to hiora scipum.

Þa he þa wið þone here þær wæst abisgod wæs, ⁊ þa hergas wæron þa gegaderode begen to Sceobyrig on East Seaxum, ⁊ þær geweorc worhtun. foron begen ætgædere up be Temese, ⁊ him com micel eaca to. ægþer ge of East Englum, ge of Norþhymbrum. Foron þa up be Temese oþþæt hie gedydon æt Sæferne, þa up be Sæferne. Þa gegaderode Æþered ealdor mon, ⁊ Æþelm ealdor man. ⁊ Æþelnoþ ealdor man, ⁊ þa cinges þegnas þe þa æt ham æt þæm geweorcum wæron, of ælcre byrig be eastan Pedredan, ge be westan Sealwuda ge be eastan, ge eac be norþan Temese, ⁊ be westan Sæfern, ge eac sum dæl þæs Norð Weal cynnes. Þa hie þa ealle gegaderode wæron, þa offoron hie þone here hindan æt Buttingtune. on Sæferne staþe, ⁊ hine þær utan besæton on ælce healfe, on anum fæstenne. Þa hie ða fela wucena sæton on twa healfe þær [c] é, ⁊ se cyng wæs west on Defnum wiþ þone sciphere, þa wæron hie mid meteliste gewægde, ⁊ hæfdon miclne dæl þara horsa freten. ⁊ þa oþre wæron hungre acwolen. Þa eodon hie ut to ðæm monnum þe on east healfe þære é wicodon, ⁊ him wiþ gefuhton, ⁊ þa Cristnan hæfdon sige; ⁊ þær wearð Ordheh cyninges þegn ofslægen, ⁊ eac monige oþre cyninges þegnas, ⁊ þara Deniscra þær wearð swiþe mycel wæl geslegen, ⁊ se dæl þe þær aweg com wurdon on fleame ge nerede. þa hie on East Seaxe comon to hiora geweorce. ⁊ to hiora scipum. þa gegaderade sio laf eft of East Englum, ⁊ of Norð hymbrum micelne here onforan winter. ⁊ befæston hira wif, ⁊ hira scipu, ⁊ hira feoh on East Englum, ⁊ foron án streces dæges ⁊ nihtes, þæt hie gedydon on anre westre ceastre on Wirhealum, seo is Lega ceaster gehaten; þa ne mehte seo fird hie ná hindan of faran, ær hie wæron inne on þæm geweorce; besæton þeah þæt geweorc utan sume twegen dagas, ⁊ genamon ceapes eall þæt þær buton wæs, ⁊ þa men ofslogon þe hie foran forridan mehton butan geweorce, ⁊ þæt corn eall forbærndon, ⁊ mid hira horsum fretton on ælcre efenehðe. ⁊ þæt wæs ymb twelf monað þæs þe hie ær hider ofer sæ comon.

Not in Laud (E).

Ond þa sona æfter þæm on ðys gere for se here of Wirheale in on Norð Wealas. forþæm hie ðær sittan ne mehton; þæt wæs forðy þe hie wæron benumene ægðer ge þæs ceapes, ge þæs cornes, ðe hie gehergod hæfdon; þa hie ða eft ut of Norð Wealum wendon mid þære here hyðe þe hie ðær genumen hæfdon, þa foron hie ofer Norð hymbra lond ⁊ East Engla, swa swa sio fird hie geræcan ne mehte, oþþæt hie comon on East Seaxna lond eastewerd, on an igland þæt is ute on þære sæ, þæt is Meresig haten. ⁊ þa se here eft ham weard wende. þe Exanceaster beseten hæfde, þa hergodon hie up on Suð Seaxum neah Cisseceastre, ⁊ þa burgware hie gefliemdon, ⁊ hira monig hund ofslogon, ⁊ hira scipu sumu genamon.

Ða þy ylcan gere on foran winter þa Deniscan þe on Meresige sæton. tugon hira scipu úp on Temese, ⁊ þa up on Lygan; þæt wæs ymb twa ger þæs þe hie hider ofer sæ comon.

Not in Laud (E).

On þy ylcan gere worhte se fore sprecena here weorc be Lygan ·xx· mila bufan Lunden byrig. þa þæs on sumera foron micel dæl þara burg wara, ⁊ eac swa oþres folces, þæt hie gedydon æt þara Deniscana ge weorce, ⁊ þær wurdon gefliemde, ⁊ sume feower cyninges þegnas ofslægene. þa þæs on hærfæste þa wicode se cyng on neaweste þare byrig, þa hwile þe hie hira corn gerypon, þæt þa Deniscan him ne mehton þæs ripes for wiernan. þa sume dæge rad se cyng up be þære eæ, ⁊ gehawade hwær mon mehte þa ea for wyrcan, þæt hie ne mehton þa scipu ut brengan. ⁊ hie ða swa dydon. worhton ða tú geweorc. on twa healfe þære eás. þa hie ða þæt geweorc fur þum ongunnen hæfdon, ⁊ þær to ge wicod hæfdon. þa onget se here þæt hie ne mehton þa scypu ut brengan; þa forleton hie hie, ⁊ eodon ofer land þæt hie gedydon æt Cwatbrycge be Sæfern, ⁊ þær gewerc worhton. þa rad seo fird west æfter þæm herige, ⁊ þa men of Lunden byrig ge fetedon þa scipu, ⁊ þa ealle þe hie álædan ne mehton tobræcon, ⁊ þa þe þær stælwyrðe wæron binnan Lunden byrig gebrohton; ⁊ þa Deniscan hæfdon hira wif befæst innan East Engle ær hie ut of þæm ge weorce foron; þa sæton hie þone winter æt Cwatbrycge. þæt wæs ymb þreo ger þæs þe hie on Limene muðan comon hider ofer sæ.

Not in Laud (E).

Ða þæs on sumera on ðysum gere tofor se here, sum on East Engle, sum on Norðhymbre, ⁊ þa þe feoh lease wæron him þær scipu begeton, ⁊ suð ofer sæ foron to Sigene.

Næfde se here, Godes þonces. Angel cyn ealles swiðe gebrocod; Ac hie wæron micle swiþor gebrocede on þæm þrim gearum mid ceapes cwilde ⁊ monna, ealles swiþost mid þæm þæt manige þara selestena cynges þena þe þær on londe wæron forð ferdon on þæm þrim gearum; þara wæs sum Swiðulf biscop on Hrofes ceastre, ⁊ Ceolmund ealdor mon on Cent, ⁊ Beorhtulf ealdormon on East Seaxum, ⁊ Wulfred ealdormon on Ham tun scire, ⁊ Ealhheard biscop æt Dorce ceastre, ⁊ Eadulf cynges þegn on Suð Seaxum, ⁊ Beornulf wic gefera on Winte ceastre, ⁊ Ecgulf cynges hors þegn, ⁊ manige eac him þeh ic ða geðungnestan nemde.

Þy ilcan geare drehton þa hergas on East Englum ⁊ on Norð hymbrum West Seaxna lond swiðe be þæm suð stæðe mid stæl hergum, ealra swiþust mid ðæm æscum þe hie fela geara ær timbredon. Þa het Ælfred cyng timbran lang scipu ongen ða æscas; þa wæron fulneah tu swa lang swa þa oðru. sume hæfdon ·lx· ara. sume má. þa wæron ægðer ge swiftran ge un wealtran, ge eac hieran þonne þa oðru. næron nawðer ne on Fresisc gescæpene ne on Denisc, bute swa him selfum ðuhte þæt hie nyt wyrðoste beon meahten. Þa æt sumum cirre þæs ilcan geares comon þær sex scipu to Wiht, ⁊ þær mycel yfel gedydon, ægðer ge on Defenum ge wel hwær be ðæm sæ riman. Þa het se cyng faran mid nigonum tó þara niwena scipa, ⁊ for foron him þone muðan foran on uter mere; þa foron hie mid þrim scipum ut ongen hie, ⁊ þreo stodon æt ufe weardum þæm muðan on drygum, wæron þa men uppe on londe of ágáne, þa gefengon hie þara þreora scipa tú æt ðæm muðan uteweardum, ⁊ þa men ofslogon, ⁊ þæt án oð wand; on þæm wæron eac þa men ofslægene buton fifum. þa comon forðy on wég ðe ðara operra scipu ásæton, þa wurdon eac swiðe un eðelice áseten. þreo ásæton on ða healfe þæs deopes ðe ða Deniscan scipu aseten wæron, ⁊ þa oðru eall on oþre healfe, þæt hira ne mehte nan to oðrum. Ac ða þæt wæter wæs áhebbad fela furlanga from þæm scipum. þa eodan ða Deniscan from þæm þrim scipum to þæm oðrum þrim þe on hira healfe beebbade wæron, ⁊ þa þær gefuhton. þær wearð ofslægen Lucumon cynges gerefa. ⁊ Wulfheard Friesa. ⁊ Æbbe Friesa, ⁊ Æðelhere Friesa, ⁊ Æðelferð cynges geneat, ⁊ ealra monna Fresiscra ⁊ Engliscra ·lxii· ⁊ þara Deniscena ·cxx· þa com þæm Deniscum scipum þeh ær flod to, ær þa Cristnan mehten hira ut á scufan, ⁊ hie forðy ut oð reowon; þa wæron hie to þæm gesargode. þæt hie ne mehton Suð Seaxnalond utan berowan, ac hira þær tu sæ on lond wearp. ⁊ þa men mon lædde to Wintanceastre to þæm cynge, ⁊ he hie ðær ahon het. ⁊ þa men comon on East Engle. þe on þæm ánum scipe wæron. swiðe forwundode. þy ilcan sumera forwearð nolæs þonne ·xx· scipa mid monnum mid ealle. be þam suðriman. þy ilcan gere forð ferde Wulfric cynges hors ðegn, se wæs eac Wealh gefera.

Not in Laud (E).

Her on þysum gere gefor Æðelm Wiltunscire ealdormon, nigon nihtum ær middum sumere. ⁊ her forð ferde Heahstan, se wæs on Lundenne biscop.