Hēr on þison gēare weas se cyng Willelm tō Xp̄es mæssan on Normandig.⁊ þā tōgēanes Ēastron hider tō lande fōr. for þām hē þōhte his hīred on Win ceastre tō healdenne. ac hē wearð þurh weder gelet. oððet Ēastre ǣfen ꝥ hē up cōm ǣrost æt Arundel.⁊ forþī his hīred æt Windlesōran hēold.
⁊ þǣr æfter mid mycclum here in tō Wealon fērde.⁊ ꝥ land swīðe mid his fyrde þurh fōr. þurh sume þā Wyliscean þe him tō wǣron cumen ⁊ his lǣdtēowas wǣron.⁊ þǣr inne wunode fram midde sumeran for nēah oð August.⁊ mycel þǣr inne for lēas on mannan ⁊ on horsan.⁊ ēac on manegan ōðran þingan.Ðā Wylisce men syððon hī fram þām cynge gebugon. heom manege ealdras of heom sylfan ge curon. sum þǣra wæs Caduugaun ge hāten þe heora weorðast wæs. se wæs Griffines brōðer sunu cynges.Ac þā ðā se cyng ge seah ꝥ hē nān þinge his willes þǣr ge forðian ne mihte. hē ongēan intō þison lande fōr.⁊ hraðe æfter þām. hē be þām ge mǣron castelas lēt ge makian.
Ðā uppon sc̄e Michaeles mæssan · iiiiᵒ · Nᵒ.Octobr̃. ætȳwde ān selcūð steorra on ǣfen scȳnende ⁊ sōna tō setle gangende. Hē wæs ge sewen sūðweast.⁊ se lēoma þe him ofstōd. wæs swīðe lang ge þūht sūð ēast scīnende.⁊ for nēah ealle þā wucan on þās wīsan ætȳwde.Manige men lēton ꝥ hit cometa wǣre.
Sōna æfter þyson. se arceƀ Ansealm of Cantwarbyrig. lēafe æt þām cynge nam. þēah hit þām cynge unge will wǣre þæs þe men lēton.⁊ ofer sǣ fōr. forþām him þūhte ꝥ man on þisne þēodan lȳtel æfter rihte ⁊ æfter his dyhte dyde.
And se cyng þǣr æfter uppon sc̄e Martines mæssan ofer sǣ intō Normandig fōr. ac þā hwīle þe hē wederes ābād. his hīred innon þām scīran þǣr hī lagon. þone mǣston hearm dydon þe ǣfre hīred oððe here innon friðlande dōn sceolde.Ðis wæs on eallon þingan swīðe hefig tȳme gēar.⁊ ofer geswincfull. on unge wederan þā man oððe tilian sceolde. oððe eft tilða ge gaderian.⁊ on un gyldan þā nǣfre ne āblunnon.Ēac manege scīran þe mid weorce tō Lundenne belumpon. wurdon þærle gedrehte. þurh þone weall þe hī worhton on būtan þone tūr.⁊ þurh þā brycge þe for nēah eall tō flotan wæs.⁊ þurh þæs cynges healle geweorc þe man on West mynstre worhte.⁊ mænige man þǣr mid ge drehte.
Ēac on þysum ylcan gēare sōna uppon sc̄e Michaeles mæssan fērde Ēadgār æþeling mid fyrde þurh þæs cynges fultum intō Scotlande.⁊ þet land mid stranglicum feohte gewann.⁊ þone cyng Dufenal ūt ādrǣfde.⁊ his mǣg Ēadgār se wæs Melcolmes sunu cynges ⁊ Margarite þǣre cwēnan hē þǣr on þæs cynges Willelmes heldan tō cynge ge sette.⁊ syððan ongēan in tō Engle land fōr.
Year 1098
Not in Parker (A).
Laud (E)
On þysum gēare tō Xp̄es mæssan wæs se cyng Willelm on Normandig.⁊ Walcelin ƀ on Win ceastre.⁊ Baldewine aƀƀ on sc̄e Ǣdmund innan þǣre tīde bǣgen forð fērdan.⁊ On þisum gēare ēac Turold aƀƀ of Burh forð fērde.
Ðises gēares ēac tō þan sumeran innan Barrucscīre æt Finchamstæde ān mere blōd wēoll. swā swā manige trȳwe men sǣdan þe hit ge sēon sceoldan.
⁊ Hugo eorl wearð ofslagen innan Anglesege fram ūt wīkingan.⁊ his brōðer Rodbert wearð his yrfe numa. swā swā hē hit æt þām cynge of ēode.
Tōforan sc̄e Michaeles mæssan ætȳwde sēo heofon swilce hēo for nēah ealle þā niht byrnende wǣre.Ðis wæs swīðe geswincfull gēar þurh manig fealde ungyld.⁊ þurh mycele renas þe ealles gēares ne āblunnon. for nēah ǣlc tilð on mersc lande for fērde.
Year 1099
Not in Parker (A).
Laud (E)
Hēr wæs se cyng Willelm tō midewintra on Normandig.⁊ tō Ēastron hider tō lande cōm.⁊ tō Pentecosten forman sīðe his hīred innan his nīwan ge byttlan æt West mynstre hēold.⁊ þǣr Rannulfe his capellāne ꝥ biscoprīce on Dūnholme geaf. þe ǣror ealle his gemōt ofer eall Engle land drāf. ⁊ bewiste.⁊ sōna þǣr æfter ofer sǣ fōr.⁊ þone eorl Elias of þǣre Manige ādrāf.⁊ hȳ syððan on his ge weald ge sætte.⁊ swā tō sc̄e Michaeles mæssan eft hider tō lande cōm.
Ðises gēares ēac on sc̄e Martines mæsse dæg. āsprang up tō þan swīðe sǣ flōd.⁊ swā mycel tō hearme ge dyde. swā nān man ne ge munet ꝥ hit ǣfre ǣror dyde.⁊ wæs ðæs ylcan dæges luna prima.
And Ōsmund biscop of Sear byrig innon Aduent forðfērde.
Year 1100
Not in Parker (A).
Laud (E)
On þison gēare se cyng Willelm hēold his hīred tō Xp̄es mæssa on Glēawe ceastre.⁊ tō Ēastron on Win ceastre.⁊ tō Pentecosten on West mynstre.
⁊ tō þām Pentecosten wæs 'ge' sewen innan Barruc scīre æt ānan tūne blōd weallan of eorþan. swā swā mænige sǣdan þe hit ge sēon sceoldan.And þǣr æfter on morgen æfter hlam mæsse dæge wearð se cyng Willelm on huntnoðe fram his ānan men mid ānre flā of sceoten. ⁊ syððan tō Winceastre gebrōht.⁊ on þām biscop rīce bebyrged. ꝥ wæs þæs þrēotteðan gēares þe hē rīce on fēng.
Hē wæs swīðe strang ⁊ rēðe ofer his land ⁊ his mænn. ⁊ wið ealle his nēahhebūras. ⁊ swīðe on drǣdendlic.⁊ þurh yfelra manna rǣdas þe him ǣfre ge cwēme wǣran.⁊ þurh his āgene gītsunga. hē ǣfre þās lēode mid here ⁊ mid un gylde tyrwigende wæs. forþan þe on his dagan ǣlc riht āfēoll.⁊ ǣlc un riht for Gode ⁊ for worulde up ārās. Godes cyrcean hē nyðerade.⁊ þā ƀcop rīces ⁊ aƀƀrices þe þā ealdras on his dagan fēollan. Eallehē hī oððe wið fēo gesealde. oððe on his āgenre hand hēold.⁊ tō gafle gesette. forþan þe hē ǣlces mannes gehādodes ⁊ lǣwedes yrfe numa bēon wolde.⁊ swā ꝥ þæs dæges þe hē ge fēoll. hē heafde on his āgenre hand ꝥ arceƀ rīce on Cantwarbyrig.⁊ ꝥ bisceop rīce on Win ceastre. ⁊ ꝥ on Sear byrig.⁊ ·xi· aƀƀ rīces. ealle tō gafle gesette.And þēah þe ic hit læng ylde. eall þet þe Gode wæs lāð ⁊ ri'h'tfullan mannan. eall ꝥ wæs ge wunelic on þisan lande on his tȳman.⁊ forþī hē wæs for nēah ealre his lēode lāð.⁊ Gode andsǣte. swā swā his ænde ætȳwde. forþan þe hē on middewardan his unrihte būten behrēowsunge ⁊ ǣlcere dǣd bōte gewāt.
On þæne þunresdæg hē wæs of slagen. ⁊ þæs on morgen bebyrged.⁊ syðþan hē bebyrged wæs. þā witan þe þā nēh handa wǣron. his brōðer Heanrig tō cynge ge curan.⁊ hē þǣr rihte ꝥ bisc̄ rīce on Win ceastre Willelme Giffarde geaf. ⁊ siþþan tō Lundene fōr.⁊ on þan Sunnandæge þǣr æfter tō foran þām wēofode on West mynstre Gode ⁊ eallan folce behēt ealle þā unriht tō āleggenne þe on his brōðer tīman wǣran.⁊ þā betstan lage tō healdene þe on ǣniges cynges dæge tō foran him stōdan.And hine syððan æfter þām se biscop of Lundene Mauricius tō cynge gehālgode.⁊ him ealle on þeosan lande tō ābūgan. ⁊ āðas swōran. ⁊ his men wurdon.
And se cyng sōna æfter þām be þǣrerǣde þe him abūtan wǣran. þone biscop Rannulf of Dūnholme lēt niman.⁊ intō þām tūre on Lundene lēt ge bringon. ⁊ þǣr healdan.Ðā tō foran sce Michaeles mæssan cōm se arcebiscop Ansealm of Cant warbyrig hider tō lande. swā swā se cyng Heanrig be his witena rǣde him æfter sende. forþan þe hē wæs ūt of þis lande gefaren. for þan mycelan unrihte þe se cyng Willelm him dyde.
And siðþan sōna hēr æfter se cyng genam Mahalde him tō wīfe Malcolmes cynges dohter of Scotlande.⁊ Margareta þǣre gōda cwǣne Ēadwardes cynges māgan.⁊ of þan rihtan Ængla landes kyne kynne.⁊ on sce Martines mæsse dæg hēo wearð him mid mycelan weorðscipe forgifen on West mynstre.⁊ se arce bisc̄ Ansealm hī him be wæddade. ⁊ siððan tō cwēne gehālgode.And se arce ƀ Thomas of Eoferwīc hēr æfter sōna forð fērde.
Ðeoses ylces gēares ēac innan hærfest cōm se eorl Rotbert hām in tō Normandi.⁊ se eorl Rotbert of Flandran.⁊ Eustatius eorl of Bunan fram Ierusalem.⁊ sōna swā se eorl Rotbert intō Normandig cōm. hē wearð fram eallan þām folce blīþelīce under fangen. būtan þām castelan ðe wǣron gesætte mid þæs cynges Heanriges manna. tōgēanes þan hē manega ge wealc ⁊ ge winn hæfde.
Year 1101
Not in Parker (A).
Laud (E)
Hēr on þisum gēare tō Xp̄es mæssan hēold se cyng Heanrig his hīred on West mynstre. ⁊ tō Ēastran on Winceastre.⁊ þā sōna þǣr æfter wurdon þā hēafod men hēr on lande wiðerrǣden tōgēanes þām cynge. ǣgðer ge for heoran āgenan mycelan ungetrȳwðan.⁊ ēac þurh þone eorl Rodbert of Normandig. þe mid unfriðe hider tō lande fundode.And se cyng syððan scipa ūt on sǣ sende his brōðer tō dære ⁊ tō lættinge. ac hī sume æft æt þǣre nēode ābruðon. ⁊ fram þām cynge gecyrdon.⁊ tō þām eorle Rotberte gebugan.Ðā tō middesumeran fērde se cyng ūt tō Pefenesǣ mid eall his fyrde tōgēanes his brōðer ⁊ his þǣr ābād. ac on mang þison cōm se eorl Rotbert up æt Portesmūðan ·xii· nihtan tōforan Hlāfmæssan.⁊ se cyng mid ealre his fyrde him tōgēanes cōm. ac þā hēafod men heom betwēnan fōran.⁊ þā brōðra ge sehtodan on þā gerād. þet se cyng forlēt eall ꝥ hē mid streangðe innan Normandig tōgēanes þām eorle hēold.⁊ ꝥ ealle þā on Engle lande heora land ongēan heafdon. þe hit ǣr þurh þone eorl forluron.⁊ Eustaties eorl ēac eall his fæder land hēr on lande.⁊ þet se eorl Rotbert ǣlce gēare sceolde of Engla lande þrēo þūsend marc seolfres habban.⁊ lōc hweðer 'þǣra ge' brōðra ōðerne ofer bīde. wǣre yrfeweard ealles Engla landes ⁊ ēac Normandiges. būton se forð farena yrfenuman heafde be rihtre ǣwe.⁊ þis þā mid āðe gefestnodan ·xii· þā hīhste of ǣgðre healfe.And se eorl syððan oð ðet ofer sc̄e Michaeles mæsse hēr on lande wunode.⁊ his men mycel tō hearme ǣfre gedydon swā hī gefērdon. þā hwīle þe se eorl hēr on lande wunode.
Ðises gēares ēac se ƀ Rannulf tō þām Candelmæssan ūt of þām tūre on Lunden nihtes oðbærst þǣr hē on hæftnēðe wæs.⁊ tō Normandige fōr. þurh þes macunge mǣst ⁊ tō spryttinge se eorl Rotbert þises gēares þis land mid unfriðe gesōhte.
Year 1102 · two witnesses
Not in Parker (A).
Laud (E)
Old English
On þisum gēare tō Natiuiteð wæs se cyng Heanrig on Westmynstre. ⁊ tō Ēastron on Winceastre.
⁊ sōna þǣr æfter wurdon unsehte se cyng ⁊ se eorl Rotbert of Bælæsme se hæfde þone eorldōm hēr on lande on Scrobbesbyrig þe his fæder Roger eorl ǣr āhte.⁊ micel rīce þǣrtō. ǣgðer ge behēonon sǣ ge begeondon.⁊ se cyng fērde ⁊ besæt þone castel æt Arundel. ac þā hē hine swā hraðe gewinnan ne mihte. hē lēt þǣr tōforan castelas gemakian.⁊ hī mid his mannan gesette.⁊ syððan mid ealre his fyrde fērde tō Brigge.⁊ þǣr wunede oððet hē þone castel hæfde.⁊ þone eorl Rotbert be lænde.⁊ ealles be nǣmde. þes hē on Engla lande hæfde.⁊ se eorl swā ofer sǣ gewāt.⁊ se fyrde syððan hām cyrde.
Ðā þǣr æfter tō sce Michaeles mæssan wæs se cyng æt Wæst mynstre.⁊ ealle þā hǣfod men on þis lande gehādode ⁊ lǣwede.⁊ se arceƀ Ansealm hēold gehādodra manna sinoð.⁊ hī þǣr manega beboda setton þe tō Xp̄endome belimpað.⁊ ǣgðer manige Frencisce ⁊ Englisce þǣr heora stafas ⁊ rīce for luron. þe hī mid unrihte begēaton. oððe mid wōge þǣr on lifedon.
Middle English
⁊ On ðisum ylcan geare on Pentecosten mæssan wuce. þa coman þeofas sum of Aluearnie. sum of France. ⁊ sum of Flandres.⁊ breokan þa mynstre of Burh ⁊ þær inne naman mycel to gode on golde ⁊ on seolfre. þet wæron roden ⁊ calicen ⁊ candel sticcan.
Year 1103
Not in Parker (A).
Laud (E)
Hēr on þisum gēare tō midewintra wæs se cyng Heanrig æt West mynstre.⁊ þǣr æfter sōna fērde se ƀ Willelm Giffard ūt of þis land. forþan þe hē ongēan riht nolde his hādes on fōn æt þām arceƀ Girarde of Eoferwīc.⁊ þā tō þan Ēastran hēold se cyng his hīred on Winceastre.⁊ þǣr æfter fērde se arceƀ Ansealm of Cantwarbyrig tō Rōme. swā swā him ⁊ þām cynge geweard.
Ðises gēares ēac cōm se eorl Rotbert of Normandig tō sprecene wið þone cyng hēr on lande.⁊ ǣr hē heonne fērde hē forgeaf þā þrēo þūsend marc þe him sēo cyng Heanrig be foreweard ǣlce gēare gifan sceolde.
On þisum gēare ēac æt Heamstede innan Barrucscīre. wæs gesewen blōd of eorðan.Ðis wæs swīðe gedeo'r'fsum gēar hēr on lande. þurh mænifealde gyld. ⁊ þurh orf cwealm.⁊ wæstma forweorþenesse ǣgðer ge on corne.⁊ ēac on eallon trēow wæstman.Ēac on morgen uppon sc̄e Laurenties mæsse dæg ge dyde se wind swā mycel tō hearme hēr on lande on eallon wæstman. swā nān man ne ge munde ꝥ ǣfre ǣnig ǣr ge dyde.
On ðisum ylcan gēare Mathias aƀƀ of Burh forðfērde. se ne lyfode nā leng þan ān gēare. syððan 'hē' aƀƀ wæs.Æfter sc̄e Michaeles mæssan on ·xii· ꝁ Nov' hē wæs mid procession under fangan tō aƀƀ.⁊ on ðām ylcan dæge þes ōðres gēares hē weard dēad on Glēawceastre. ⁊ þǣr bebyrged.
Year 1104
Not in Parker (A).
Laud (E)
Hēr on þisum gēare tō Xp̄es mæssan hēold se cyng Heanrig his hīred æt Wæst minstre. ⁊ tō Ēastron on Winceastre.⁊ tō Pentecosten eft on Westmynstre.
Ðises gēares wæs se forma Pentecostes dæg on NO' IuN'.⁊ on þām Tīwæs dæge þǣr æfter ætȳwdan fēower circulas tō þām mid dæge onbūtan þǣre sunnan hwītes hīwes. ǣlc under ōðran gebroiden. swylce hī gemette wǣron.Ealle þe hit gesāwon wundredon. forþan hī nǣfre ǣr swilce ne ge mundon.
Hēr æfter wurdon sehte se eorl Rotbert of Normandig.⁊ Rotbert de Bælesme þe se cyng Heanri ǣror be lænd hæfde ⁊ of Engla lande ādrifen.⁊ þurh heora sehte wurdon wiðerrǣde se cyng of Engla lande ⁊ se eorl of Normandig.⁊ se cyng his folc ofer sǣ intō Normandig sende.⁊ þā hēafod men þǣr on lande hī under fēngon.⁊ on heora hlāfordes þæs eorles swicdōme intō heora castelan ge logodan. þanon hī manige ge drecednissa on hergunga ⁊ on bærninge þām eorle ge dydon.Ēac þises gēares Willelm eorl of Moretoin heonon of lande intō Normandig fōr. ac syððan hē āfaren wes. hē wið þone cyng geworhte. for hwan hine se cyng ealles be nǣmde.⁊ be lænde þæs þe hē hēr on lande hæfde.
Nis ēaðe tō āsecgenne þises landes earmða þe hit tō þysan tīman drēogende wæs. þurh mistlice ⁊ mænig fealdlice un riht ⁊ gyld. þǣ nǣfre ne ge swican ne ne ātēorodon.⁊ ǣfre ealswā se cyng fōr. full hergung þurh his hīred uppon his wreccea folc wæs.⁊ þǣr on mang for oft bærneta. ⁊ man slihtas.
On þisum gēare tō Natiuiteð hēold se cyng Heanrig his hīred æt Windlesōran.⁊ þǣræfter tō þām lengtene hē fōr ofer sǣ intō Normandig uppon his brōðer Rotbert eorl.⁊ on mang þām þe hē þǣr wunode hē ge wann of his brōðer Caþum ⁊ Baius.⁊ mǣst ealle þā castelas ⁊ þā hēafod men þǣr on lande him wurdon under þēodde.⁊ se syððan tō herfest eft ongēan hider tō lande cōm.⁊ ꝥ hē on Normandig gewunnen hæfde. syððan on sibbe ⁊ him ge bȳgle wunode. būtan þā þe þām eorle Willelme of Mortoin āhwǣr nēah wunedon. þā hē ge lōmlīce ge swæncte swā hē swīðost mihte. for his land lyre hēr on lande.And þā tōforan Xp̄es mæssan cōm Rotbert de Bælesme hider tō lande tō þām cynge.
Ðis wæs swīðe gedyrfsum gēar hēr on lande þurh wæstma forwordenessa.⁊ þurh þā mænigfealde gyld þe nǣfre ne ge swican ǣr se cyng ofer fōre.⁊ þā hwīle þe hē þǣr wæs.⁊ eft syððan hē ongēan cōm.