INDICTIONE XIII.Ðissum þus gedōn. eall swā wǣ ǣr abufan sǣdan be þām cynge. ⁊ be his brōðer. ⁊ be his mannon.Se cyng wæs smǣgende hū hē mihte wrecon his brōðer Rodbeard swīðost swencean. ⁊ Normandige of him gewinnan.Ðēah þurh his gēapscipe. oððe þurh gærsuma hē begeat þone castel æt sce Waleri. ⁊ þā hæfenan.⁊ swā hē begeat þone æt Albemare.⁊ þār inne hē sette his cnihtas.⁊ hī dydon hearmes uppon þām lande on hergunge ⁊ on bærnete.Æfter þisum hē begeat mā castelas innan þām lande.⁊ 'þǣr' inne his rīderas ge logode.
Se eorl of Normandige Rodbeard syððan hē undergeat ꝥ his gesworene men him trucedon.⁊ āgēfon hera castelas him tō hearme. þā sende hē tō his hlāforde Philippe Francena cynge.⁊ hē cōm tō Normandige mid mycelan here.⁊ se cyng ⁊ se eorl mid ormǣtre fyrde besǣton þone castel ābūton. þǣr þæs cynges men of Engle land inne wǣron.Se cyng Willelm of Englalande sende tō Philippe Francena cynge.⁊ hē for his lufan oððe for his mycele gersuma forlēt swā his man þone eorl Rodbeard ⁊ his land.⁊ fērde ongēan tō France ⁊ lēt heom swā weorðan.⁊ betwyx þisum þingum þis land wæs swīðe fordōn. on unlaga gelde. ⁊ on ōðre manige ungelimpe.
Year 1091
Not in Parker (A).
Laud (E)
On þisum gēare se cyng Willelm hēold his hīred tō Xp̄es messan on Wæst mynstre.⁊ þǣr æfter tō Candel mæssan hē fērde for his brōðær un þearfe ūt of Engla lande intō Normandige.On mang þām þe hē þǣr wæs. heora sehte tō gædere ēode. on ꝥ gerād ꝥ se eorl him tō handan lēt Uescam. ⁊ þone eorldōm æt Ou. ⁊ Kiæres burh.And þǣr tō ēacan þes cynges men sac lēas bēon mōston. on þām castelan. þe hī ǣr þes eorles un þances begiten hæfdon.⁊ Se cyng him ongēan þā Manige behēt, þe ǣr heora fæder gewann.⁊ þā fram þām eorle ge bogen wæs, ge bygle tō dōnne.⁊ eall ꝥ his fæder þǣr begeondan hæfde. būtan þām þe hē þā [m] cynge þā ge unnen hæfde.⁊ ꝥ ealle þā þe on Engle lande for þām eorle ǣror heora land for luron. hit on þisum sehte habban sceoldan.⁊ se eorl on Engle lande eall swā mycel swā on heora forewarde wæs.And gif se eorl forð fērde būtan sunu be rihtre ǣwe. wǣre se cyng yrfenuma of eallon Normandig.Be þisre sylfan forewarde gif se cyng swulte. wǣre se eorl yrfenuma ealles Engla landes.Ðās fore warde gesworan ·xii· þā betste of þes cynges healfe. and ·xii· of þes eorles. þēah hit syððan lītle hwīle stōde.
On mang þisum sæhte wearð Ēadgār æþeling be landod. of þām þe se eorl him ǣror þǣr tō handa ge lǣten hæfde.⁊ ūt of Normandig fōr tō þām cynge his āðume tō Scotlande. ⁊ tō his swustor.
On mang þām þe se cyng Willelm ūt of Engle lande wæs. fērde se cyng Melcolm of Scotlande hider in tō Englum.⁊ his mycelne dǣl ofer hergode. oð ꝥ þā gōde mæn þe þis land be wiston. him fyrde ongēan sændon. ⁊ hine gecyrdon.Ðā þā se cyng Willelm intō Normandige þis ge hȳrde. þā gearcode hē his fare. ⁊ tō Engle lande cōm.⁊ his brōðer se eorl Rodbeard mid him.⁊ sōna fyrde hēt ūt ābēodan. ǣgðer scip fyrde ⁊ land fyrde. ac sēo scip fyrde ǣr hē tō Scotlande cuman mihte. ælmǣst earmlīce forfōr. fēowan dagon tōforan sce Michæles mæssan.And se cyng ⁊ his brōðer mid þǣre land fyrde fērdon. ac þā ðā se cyng Melcolm gehȳrde ꝥ hine man mid fyrde sēcean wolde. hē fōr mid his fyrde ūt of Scotlande intō Loðene on Engla land ⁊ þǣr ābād.Ðā þā se cyng Willelm mid his fyrde ge nēalēhte. þā fērdon betwux Rodbeard eorl ⁊ Ēadgār æðeling ⁊ þǣra cinga sehte swā gemacedon. ꝥ se cyng Melcolm tō ūran cynge cōm.⁊ his man wearð tō eall swilcre gehȳrsumnisse swā hē ǣr his fæder dyde. ⁊ ꝥ mid āðe gefestnode.⁊ se cyng Willelm him behēt on lande ⁊ on ealle þinge þæs þe hē under his fæder ǣr hæfde.
On þisum gēare se cyng Willelm mid mycelre fyrde fērde norð tō Cardeol. ⁊ þā burh geæðstaþelede. ⁊ þone castel ārērde.⁊ Dolfin ūt ādrāf þe ǣror þǣr þes landes wēold.⁊ þone castel mid his mannan gesette. ⁊ syððan hider sūð gewænde.⁊ mycele mænige Eyrlisces folces mid wīfa ⁊ mid orfe þyder sænde. þǣr tō wunigenne ꝥ land tō tilianne.
Year 1093
Not in Parker (A).
Laud (E)
On þisum gēare tō þām længtene warð se cyng Willelm on Glēaweceastre tō þām swīðe gesēclod. ꝥ hē wæs ofer eall dēad gekȳd.⁊ on his brōke hē Gode fela behǣsa behēt. his āgen līf on riht tō lǣdene.⁊ Godes cyrcean griðian ⁊ friðian.⁊ nǣfre mā eft wið fēo gesyllan.⁊ ealle rihte lage on his þēode tō habbene.And ꝥ arceƀ rīce on Cantwar byrig þe ǣr on his āgenre hand stōd.Anselme betǣhte. se wæs ǣr abb on Bæc.⁊ Rodbeard his cancelere ꝥ biscoprīce on Lincolne.⁊ tō manegan mynstren land geūðe. ac ꝥ hē syððan æt bræd. þā him gebōtad wæs.⁊ ealle þā gōde laga forlǣt. þe hē ūs ǣr behēt.
Ðā æfter þisson sende [se] cyng of Scotlande.⁊ þǣre forewarde gyrnde þe him behāten wæs. and se cing Willelm him steofnode tō Gloweceastre.⁊ him tō Scotlande gīslas sende. ⁊ Ēadgār æþeling æfter.⁊ þā men syððan ongēan. þe hine mid mycclon wurðscipe tō þām cynge brohtan.Ac þā ðā hē tō þām cynge cōm ne mihte hē bēon weorðe nāðer ne ūre cynges spǣce. ne þǣra forewarde þe him ǣr behātene wǣron.⁊ for þī hī þā mid mycelon un sehte tō hwurfon.⁊ se cyng Melcolm hām tō Scotlande gewænde.Ac hraðe þæs þe hē hām cōm. hē his fyrde ge gaderode.⁊ intō Engle lande hergende mid māran unrǣde fērde þone him abehōfode.⁊ hine þā Rodbeard se eorl of Norð hymbran mid his mannan unwæres besyrede ⁊ ofslōh.Hine slōh Morælof Bæbbaburh. se wæs þæs eorles stīward. ⁊ Melcolmes cynges godsib.Mid him wæs ēac Ēadward his sune ofslagen. se æfter him cyng bēon sceolde. gif hē hit gelifode.Ðā þā sēo gōde cwēn Margarita þis gehȳrde. hyre þā lēofstān hlāford ⁊ sunu þus beswikene. hēo wearð oð dēað on mōde ge ancsumed.⁊ mid hire prēstan tō cyrcean ēode. ⁊ hire gerihtan underfēng.⁊ æt Gode ābæd. ꝥ hēo hire gāst āgeaf.⁊ Ðā Scottas þā Dufenal tō cynge gecuron Melcolmes brōðer.⁊ ealle þā Englisce ūt ādrǣfdon. þe ǣr mid þām cynge Melcolme wǣron.Ðā þā Dunecan Melcolmes cynges sunu þis eall gehȳrde þus gefaren. se on þæs cynges hȳrede Willelmes wæs. swā swā his fæder hine ūres cynges fæder ǣr tō gīsle geseald hæfde.⁊ hēr swā syððan belāf. hē tō þām cynge cōm.⁊ swilce getrȳwða dyde. swā se cyng æt him habban wolde.⁊ swā mid his unne tō Scotlande fōr. mid þām fultume þe hē begytan mihte Engliscra ⁊ Frenciscra. and his mǣge Dufenal þes rīces benam. ⁊ tō cynge wearð underfangen.Ac þā Scottas hī eft sume gegaderoden.⁊ for nēah ealle his mænu ofslōgan.⁊ hē sylf mid fēawum æt bærst.Syððan hī wurdon sehte. on þā gerād ꝥ hē nǣfre eft Englisce ne Frencisce intō þām lande ne gelogige.
Year 1094
Not in Parker (A).
Laud (E)
Hēr hæfde se cyng Willelm tō Crīstes mæssan his hīred æt Glēawe ceastre.⁊ him þider fram his brōðer Rodbearde of Normandig bodan cōman. þā cȳddon ꝥ his brōðer grið ⁊ forewarde eall æfter cwæð. būtan se cyng ge lǣstan wolde eall þet hī on forewarde hæfdon ǣr ge wroht.⁊ uppon ꝥ hine forsworenne ⁊ trȳwlēasne clypode. būton hē þā forewarda gehēolde. oððe þider fērde ⁊ hine þǣr betealde þǣr sēo forewarde ǣr wæs gewroht ⁊ ēac gesworen.
And se cyng syððan þone castel æt Bures gewann.⁊ þes eorles men þǣr inne genam. þā sume ihyder tō lande sende.Ðǣr tōgēanes se eorl mid þes cynges fultume of France gewann þone castel æt Argentses.⁊ þēar inne Rogger Peiteuin genam.⁊ seofen hundred þes cynges cnihta mid him. ⁊ syððan þone æt Hulme.⁊ Oft rǣdlīce heora ǣgðer uppon ōðerne tūnas bærnde. ⁊ ēac menne lǣhte.
On þisum gēare wæs se cyng Willelm tō Xp̄es mæssan þā fēower forewarde dagas on Hwītsand.⁊ æfter þām fēorðan dæge hider tō lande fōr. ⁊ upp cōm æt Doferan.And Heanrig þes cynges brōðer hēr on lande oð lengten wunode.⁊ þā ofer sǣ fōr tō Normandig mid mycclon gersuman. on þæs cynges heldan uppon heora brōðer Rodbeard eorl ⁊ gelōmlīce uppon þone eorl wann.⁊ him mycelne hearm ǣgðer on lande ⁊ on mannan dyde.
And þā tō Ēastran hēold se cyng his hīred on Winceastre.⁊ se eorl Rodbeard of Norð hymbran nolde tō hīrede cuman.⁊ se cyng forðan wearð wið hine swīðe āstyrod.⁊ him tō sænde ⁊ heardlīce bēad gif hē griðes weorðe bēon wolde. ꝥ hē tō Pentecosten tō hīred cōme.On þisum gēare wǣron Ēastron on · viiiᵒ · k Apr̃.⁊ þā uppon Ēastron on sc̃e Ambrosius mæsse niht. ꝥ is ·ii· n̄o Apr̃ wæs gesewen for nēah ofer eall þis land swilce for nēah ealle þā niht swīðe mæni fealdlīce steorran of heofenan fēollan. nāht be ānan oððe twām. ac swā þiclice ꝥ hit nān mann āteallan ne mihte.Hēr æfter tō Pentecosten wæs se cyng on Windlesōran.⁊ ealle his witan mid him. būtan þām eorle of Norð hymbran. forþām se cyng him nāþer nolde ne gīslas syllan. ne uppon trȳwðan geunnon ꝥ hē mid griðe cumon mōste ⁊ faran.
⁊ se cyng forþī his fyrde bēad. ⁊ uppon þone eorl tō Norð hymbran fōr.⁊ sōna þes þe hē þider cōm. hē manege ⁊ fornēah ealle þā betste of þes eorles hīrede innan ānan fæstene gewann. ⁊ on hæftene ge dyde.⁊ þone castel æt Tīne mūðan besæt oððet hē hine gewann.⁊ þæs eorles brōðer þǣr inne ⁊ ealle þā þe him mid wǣron. and syððan fērde tō Bebba burh.⁊ þone eorl þǣr inne besæt.Ac þā ðā se cyng ge seah ꝥ hē hine gewinnan ne mihte. þā hēt hē makian ǣnne castel tō foran Bebba burh.⁊ hine on his spǣce Malueisin hēt. ꝥ is on Englisc Yfel nēhhe būr.⁊ hine swīðe mid his mannan ge sætte. ⁊ syððan sūð weard fōr.Ðā sōna æfter þām þe se cyng wæs sūð āfaren. fēorde se eorl ānre nihte ūt of Bebba burh tō wardes Tīne mūðan. ac þā þe innan þām nīwan castele wǣron. his gewær wurdon.⁊ him æfter fōran ⁊ on fuhton. ⁊ hine ge wundedon. ⁊ syððan ge læhton.⁊ þā þe mid him wǣron sume of slōgan. sume līfes ge fēngon.
On man [g] þison wearð þām cynge cūð. ꝥ þā Wylisce men on Wealon sumne castel heafdon tō broken Muntgumni hātte.⁊ Hugon eorles menn of slagene þe hine healdon sceoldan.⁊ hē forþī ōðre fyrde hēt fēarlīce ābannan.⁊ æfter sce Michaeles mæsse intō Wealan fērde. ⁊ his fyrde tō scyfte.⁊ ꝥ land eall þurh fōr. swā ꝥ sēo fyrde eall tō gædere cōm tō ealra hālgena tō Snāwdūne. ac þā Wylisce ā tōforan intō muntan and mōran fērdan ꝥ heom man tō cuman ne mihte.⁊ se cyng þā hām weard ge wende forþām hē geseah ꝥ hē þǣr þes wintres māre dōn ne mihte.
Ðā þā se cyng ongēan cōm. þā hēt hē niman þone eorl Rotbeard of Norð hymbran ⁊ tō Bæbbaburh lǣdan.⁊ ǣgðer ēage ūt ādōn. būton þā þe þǣr inne wǣron þone castel āgyfan woldan. Hine hēoldan his wīf.⁊ Moreal se wæs stīward ⁊ ēac his mǣg.Ðurh þis wearð se castel þā āgyfen.⁊ Moreal wearð þā on þes cynges hīrede.⁊ þurh hine wurdon manege ǣgðer ge gehādode ⁊ ēac lǣwede ge ȳpte. þe mid heora rǣde on þes cynges un heldan wǣron. þā se cyng sume ǣr þǣre tīde hēt on hæftnēðe ge bringan.⁊ syððan swīðe ge māhlīce ofer eall þis land bēodan. ꝥ ealle þā þe of þām cynge land hēoldan. eall swā hī friðes weorðe bēon woldan. ꝥ hī on hīrede tō tīde wǣron.And þone eorl Rotbert hēt se cyng tō Windlesōran lǣdan.⁊ þǣr innan þām castele healdan.
Ēac on þis ylcan gēare tōgēanes Ēastron cōm þæs Pāpan sande hider tō lande. ꝥ wæs Waltear bisceop swīðe gōd līfes man of Albin þǣre ceastre.⁊ þām arceƀ Ansealme uppon Pentecosten of þæs Pāpan healfe Urbanus his pallium geaf.⁊ hē hine underfēng æt his arcestōle on Cantwara byrig. and se biscop Waltear hēr on lande þæs gēares syððan lange wunode.⁊ man syððan ꝥ Rōm gesceot be him sende. swā man manegan gēaran ǣror ne dyde.
On þison gēare hēold se cyng Willelm his hīred tō Xp̄es mæssan on Windlesōran.⁊ Willelm bisc̄ of Dūnholme þǣr forð fērde tō gēares dæge.And on Octaƀ Epiphan' wæs se cyng ⁊ ealle his witan on Searbyrig.Þǣr betēah Gosfrei Bainard Willelm of Ou þes cynges mǣg ꝥ hē heafde gebēon on þes cynges swicdōme. ⁊ hit him ongefeaht.⁊ hine on orreste ofer cōm.⁊ syððan hē ofercumen wæs. him hēt se cyng þā ēagan ūt ādōn. ⁊ syþðan belisnian.⁊ his stīward Willelm hātte. se wæs his mōdrian sunu. hēt se cyng on rōde āhōn.Ðǣr wearð ēac Eoda eorl of Campaine þæs cynges āðum ⁊ manege ōðre belende.⁊ sumne man tō Lundene lǣdde. ⁊ þǣr spilde.
Ðises gēares ēac tō þām Ēastran wearð swīðe mycel styrung geond ealle þās þēode.⁊ fela ōðra þēodan þurh Urbanus se wæs Pāpa gehāten þēah þe hē þæs setles nāþing næfde on Rōme.⁊ fērde unārīmedlīce folc mid wīfan ⁊ cildan tō þī ꝥ hī uppon hǣðene þēodan winnan woldan.Ðurh þās fare wearð se cyng ⁊ his brōðor Rodbeard eorl sehte. swā ꝥ se cyng ofer sǣ fōr.⁊ eall Normandig æt him mid fēo ālīsde. swā swā hī þā sehte wǣron. and se eorl syððan fērde.⁊ mid him se eorl of Flandran. ⁊ se of Bunan. ⁊ ēac manige ōðre hēafodmen.⁊ se eorl Rotbeard ⁊ þā þe mid him fērdon þone winter on Puille wunedon.Ac þes folces þe be Hungrie fōr. fela þūsenda þǣr ⁊ be wæge earmlīce for fōran.⁊ fela hrēowlīce ⁊ hunger bitene ongēan winter hām tugon.
Ēac on þison gēare þā hēafod men þe þis land hēoldan oft rǣdlīce fyrde intō Wealon sendon.⁊ mænig man mid 'þām' swīðe ge drehtan. ac man þǣr ne ge spǣdde. būtan man myrringe. ⁊ feoh spillinge.