Bókastaðir

An Old Norse Library
Year 1086

Not in Parker (A).

Laud (E)

Æfter ure Drihtnes Hælendes Cristes gebyrtide. an þusend wintra ⁊ seofan ⁊ hund eahtatig wintra. on þam án ⁊ twentigan geare þæs þe Willelm weolde ⁊ stihte Engle land swa him God uðe. ge wearð swiðe hefelic and swiðe wold berendlic gear on þissum lande. Swylc coðe com on mannum. ꝥ full neah æfre þe oðer man wearð on þam wyrrestan yfele. þet is on ðam drife. ⁊ þet swa stranglice. ꝥ mænige menn swulton on ðam yfele. Syððan com þurh þa mycclan un ge widerunge þe comon swa we beforan tealdon. swyðe mycel hungor ofer eall Engle land. ꝥ manig hundred manna earmlice deaðe swulton þurh þone hungor. Eala hu earmlice ⁊ hu reowlic tid wæs ða. Ða ða wreccæ men lægen fordrifene full neah to deaðe. ⁊ syððan com se scearpa hungor ⁊ adyde hi mid ealle.

Hwam ne mæg earmian swylcere tide? oððe hwa is swa heard heort ꝥ ne mæg wepan swylces ungelimpes? Ac swylce þing ge wurðaþ for folces synna ꝥ hi nellað lufian God ⁊ rihtwisnesse. Swa swa hit wæs þa on ðam dagum. ꝥ litel rihtwisnesse wæs on þisum lande mid ænige menn. buton mid munecan ane þær þær hi wæll ferdon. Se cyng ⁊ þa heafod men lufedon swiðe ⁊ ofer swiðe gitsunge. on golde. ⁊ on seolfre. ⁊ ne rohtan hu synlice hit wære begytan buton hit come to heom. Se cyng sealde his land swa deore to male. swa heo deo'rost mihte. Ðonne com sum oðer ⁊ bead mare þonne þe oðer ær sealde. ⁊ se cyng hit lett þam menn þe him mare bead. Ðonne com se þridde. ⁊ bead geat mare. ⁊ se cyng hit let þam men to handa þe him eallra meast bead. ⁊ ne rohte na hu swiðe synlice þa gerefan hit begeatan of earme mannon. ne hu manige unlaga hi dydon. Ac swa man swyðor spæc embe rihte lage. swa mann dyde mare unlaga. hy arerdon un rihte tollas. ⁊ manige oðre unriht hi dydan. þe sindon earfeþe to areccenne.

Eac on ðam ilcan geare æt foran hærfeste forbarn ꝥ halige mynster sce Paule þe b stol on Lundene. ⁊ mænige oðre mynstres. ⁊ ꝥ mæste dæl ⁊ ꝥ rotteste ealle þære burh. Swylce eac on ðam ilcan timan forbarn full neah ælc heafod port on eallon Engle lande. Eala reowlic ⁊ wependlic tid wæs þæs geares. þe swa manig ungelimp wæs forð bringende.

Eac on þam ilcan geare toforan Assumptio sce Marie for Willelm cyng of Normandige into France mid fyrde. ⁊ hergode uppan his agenne hlaford Philippe þam cynge. ⁊ sloh of his mannon mycelne dæl. ⁊ forbearnde þa burh Maðante. ⁊ ealle þa halige mynstres þe wæron innon þære burh. ⁊ twegen halige menn þe hyrsumedon Gode on ancer settle wuniende. þær wæron forbearnde.

Ðissum þus gedone. se cyng Willelm cearde ongean to Normandige. Reowlic þing he dyde. ⁊ reowlicor him gelamp. Hu reowlicor? him ge yfelade. ⁊ ꝥ him stranglice eglade.

Hwæt mæg ic teollan? Se scearpa deað þe ne for let ne rice menn. ne heane. seo hine genam. He swealt on Normandige on þone nextan dæg æfter natiuitas sc̄e Marie. ⁊ man be byrgede hine on Cabum æt sc̄e Stephanes mynstre ærer he hit arærde. ⁊ syððan mæni fealdlice ge godade.

Eala hu leas ⁊ hu unwrest is þysses middan eardes wela. Se þe wæs ærur rice cyng. ⁊ maniges landes hlaford. he næfde þa ealles landes buton seofon fot mæl. ⁊ se þe wæs hwilon ge scrid míd golde. ⁊ mid gimmum. he læg þa ofer wrogen mid moldan.

He læfde æfter him þreo sunan. Rodbeard hét se yldesta. se wæs eorl on Normandige æfter him. se oðer hét Willelm. þe bær æfter him on Engleland þone kinehelm. Se þridda hét Heanric. þam se fæder be cwæð gersuman un ateallendlice.

Gif hwa ge wilnigeð to ge witane hu ge don mann he wæs. oððe hwilcne wurðscipe he hæfde. oððe hu fela lande he wære hlaford. Ðonne wille we be him awritan swa swa we hine ageaton. ðe him on locodan. ⁊ oðre hwile on his hirede wunedon. Se cyng Willelm þe we embe specað wæs swiðe wis man. ⁊ swiðe ríce. ⁊ wurðfulre and strengere þonne ænig his fore genga wære. He wæs milde þam godum mannum þe God lufedon. ⁊ ofer eall ge mett stearc þam mannum þe wið cwædon his willan. On ðam ilcan steode þe God him ge uðe ꝥ he moste Engle land gegán. he arerde mære mynster. ⁊ munecas þær ge sætte. ⁊ hit wæll ge godade. On his dagan wæs ꝥ mære mynster on Cantwarbyrig ge tymbrad. ⁊ eac swiðe manig oðer ofer eall Engla land. Eac þis land wæs swiðe afylled mid munecan. ⁊ þa leofodan heora lif æfter sc̄s Benedictus regule. ⁊ se Xp̄endom wæs swilc on his dæge ꝥ ælc man hwæt his hade to belumpe. folgade se þe wolde. Eac he wæs swyðe wurðful. þriwa he bær his cynehelm ælce geare. swa oft swa he wæs on Englelande. On Eastron he hine bær on Winceastre. on Pentecosten on West mynstre. on mide wintre on Gleaweceastre. ⁊ þænne wæron mid him ealle þa rice men ofer eall Engla land. arceƀiscopas. ⁊ leodƀs. abbodas ⁊ eorlas. þegnas ⁊ cnihtas. Swilce he wæs eac swyðe stearc man ⁊ ræðe. swa ꝥ man ne dorste nan þing ongean his willan dón. He hæfde eorlas on his bendum. þe dydan ongean his willan. Biscopas he sætte of heora biscoprice. ⁊ abbodas of heora aƀƀ ríce. ⁊ þægnas on cweartern. ⁊ æt nextan he ne sparode his agenne broðor. Odo hét. he wæs swiðe rice ƀ on Normandige. on Baius wæs his ƀ stol. ⁊ wæs manna fyrmest to eacan þam cynge. ⁊ he hæfde eorldom on Englelande. ⁊ þonne se cyng [wæs] on Normandige. þonne wæs he mægest on þisum lande. ⁊ hine he sætte on cweartern. Betwyx oðrum þingum nis na to forgytane ꝥ gode frið þe he macode on þisan lande. swa ꝥ án man þe him sylf aht wære. mihte faran ofer his rice mid his bosum full goldes ungederad. ⁊ nan man ne dorste slean oðerne man. næfde he næfre swa mycel yfel gedón wið þone oðerne. ⁊ Gif hwilc carlman hæmde wið wimman hire unðances. sona he forleas þa limu þe he mid pleagode.

He rixade ofer Englæ land. ⁊ hit mid his geapscipe swa þurh smeade. ꝥ næs án hid landes innan Englælande. ꝥ he nyste hwa heo hæfde. oððe hwæs heo wurð wæs. ⁊ syððan on his gewrit gesætt. Brytland him wæs on gewealde. ⁊ he þær inne casteles gewrohte. ⁊ þet Manncynn mid ealle gewealde. Swilce eac Scotland he him underþædde. for his mycele strengþe. Normandige ꝥ land wæs his gecynde. ⁊ ofer þone eorldom þe Mans is gehaten he rixade. ⁊ Gif he moste þa gyt twa gear libban. he hæfde Yrlande mid his werscipe gewunnon. ⁊ wið utan ælcon wæpnon. Witodlice on his timan hæfdon men mycel geswinc. ⁊ swiðe manige teonan.

castelas he lét wyrcean. ⁊ earme men swiðe swencean. Se cyng wæs swa swiðe stearc. ⁊ benam of his underþeoddan man. manig marc goldes. ⁊ má hundred punda seolfres. Ðet he nam be wihte. ⁊ mid mycelan ún rihte of his landleode, for litte [l] re neode. he wæs on gitsunge be feallan. ⁊ grædinæsse he lufode mid ealle. he sætte mycel deor frið. ⁊ he lægde laga þær wið. ꝥ swa hwa swa sloge heort oððe hinde. ꝥ hine man sceolde blendian. he forbead þá heortas. swylce eac þa baras. swa swiðe 'he' lufode þa headeór · swilce he wære heora fæder. Eac he sætte be þam haran · ꝥ hi mosten freo faran. his rice men hit mændon. ⁊ þa earme men hit be ceórodan. Ac he [wæs] swa stið · ꝥ he ne rohte heora eallra nið. ac hi moston mid ealle þes cynges wille folgian gif hi woldon libban. oððe land habban. land oððe eahta. oððe wel his sehta. Wala wá. ꝥ ænig man sceolde modigan swa. hine sylf úpp ahebban. ⁊ ofer ealle men tellan. Se ælmihtiga God cyþæ his saule mild heortnisse · ⁊ do him his synna forgifenesse.

Ðas þing we habbað be him gewritene. ægðer ge góde ge yfele. ꝥ þa godan men niman æfter þeora godnesse. ⁊ for leon mid ealle | yfelnesse. ⁊ gan on ðone wég. þe us lett to heofonan rice.

Fela þinga we magon writan þe on ðam ilcan geare gewordene wæron. Swa hit wæs on Denmearcan. ꝥ þa Dænescan þe wæs ærur ge teald eallra folca ge treowast. wurdon awende to þære meste untriwðe. ⁊ to þam mæsten swicdóme þe æfre mihte ge wurðan. Hi gecuron ⁊ ábugan to Cnute cynge. ⁊ him aðas sworon. ⁊ syððan hine earhlice ofslogon innan anre cyrcean. Eac wearð on Ispanie ꝥ þa hæðenan men foran ⁊ hergodan uppon þam Xp̄enan mannan. ⁊ mycel abegdan to heora anwealde. Ac se Xp̄ena cyng, Anphos wæs gehaten, he sende ofer eall into ælcan lande. ⁊ gyrnde fultumes. ⁊ him com to fultum of ælcen lande þe Xp̄en wæs. ⁊ ferdon ⁊ of slogon ⁊ awég adrifan eall þet hæðena folc. ⁊ gewunnon heora land ongean. þurh Godes fultum.

Eac on þisan ilcan lande on þam ilcan geare. forð ferdon manega rice men. Stigand ƀ of Ciceastre. ⁊ se aƀƀ of sc̄e Augustine. ⁊ se aƀƀ of Baðon. ⁊ þe of Perscoran. ⁊ Ða heora eallra hlaford Willelm Englælandes cyng. þe we ær beforan embe spæcon. Æfter his deaðe his sune. Willelm hæt eallswa þe fæder. feng to þam rice ⁊ wearð ge bletsod to cynge fram Landfrance arceƀ on West mynstre. þreom dagum ær Mich'a'eles mæsse dæg. ⁊ ealle þa men on Engla lande him to abugon. ⁊ him aðas sworon. Ðisum þus ge done. se cyng ferde to Win ceastre. ⁊ sceawode þ̄ madme hus. ⁊ þa gersuman þe his fæder ær ge gaderode. þa wæron un asecgendlice ænie men hu mycel þær wæs ge gaderod. on golde ⁊ on seolfre. ⁊ on faton. ⁊ on pællan. ⁊ on gimman. ⁊ on manige oðre deorwurðe þingon. þe earfoðe sindon to ateallene. Se cyng dyde þa swa his fæder him be bead ær he dead wære. dælde þa gersuman for his fæder saule. to ælcen mynstre þe wes innan Engle lande to suman mynstre ·x· marc goldes. to suman ·vi· ⁊ to ælcen cyrcean uppe land ·lx· pænega. ⁊ in to ælcere scire man seonde hundred punda feos. to dælanne earme mannan for his saule. ⁊ ær he forðferde he bead þ̄ man sceolde un lesan ealle þa menn þe on hæftnunge wæron under his anwealde. ⁊ se cyng wæs on ðam mide wintre on Lundene.

Year 1087

Not in Parker (A).

Laud (E)

On þisum geare wæs þis land swiðe astirad. ⁊ mid mycele swicdome afylled. swa þ̄ þa riceste Frencisce men þe weron innan þisan lande. wolden swican heora hlaforde þam cynge. ⁊ woldon habban his broðer to cynge Rodbeard þe wæs eorl on Normandige. On þisum ræde wæs ærest Oda ƀ. ⁊ Gosfrið ƀ. ⁊ Willelm ƀ on Dunholme. Swa wæll dyde se cyng be þam ƀ. þ̄ eall Engla land færde æfter his ræde. ⁊ swa swa he wolde. ⁊ he þohte to donne be him eall swa Iudas Scarioth dyde be ure Drihtene. ⁊ Rogere eorl wæs eac æt þam un ræde. ⁊ swiðe mycel folc mid heom ealle Frencisce men. ⁊ þæs un ræd wærð ge ræd innan þam lengtene. Sona swa hit com to þam Eastron. þa ferdon hi ⁊ hergodon ⁊ bærndon ⁊ aweston þæs cynges feorme hames. ⁊ eallra þæra manna land hi for dydon þe wæron innan þæs cynges holdscipe. ⁊ heora ælc ferde to his castele. ⁊ þone mannoden ⁊ metsoden swa hig betst mihton. Gosfrið ƀ ⁊ Rodbeard a Mundbræg ferdon to Bricg stowe ⁊ hergodon ⁊ brohton to þam castele þa hergunge. ⁊ syððon foron út of ðam castele ⁊ hergodon Baðon. ⁊ eall ꝥ land þær abutan. ⁊ eall Beorclea hyrnesse hi awæston. ⁊ Ða men þe yldest wæron of Here forde. ⁊ eall þeo scír forð mid. ⁊ þa men of Scrob scyre mid mycele folce of Bryt lande comon ⁊ hergodon ⁊ bærndon on Wiðre ceastre scire forð ꝥ hi comon to þam porte sylfan. ⁊ woldon þa ðæne port bærnen. ⁊ ꝥ mynster reafian. ⁊ þæs cynges castel gewinnan heom to handa. Ðas þing geseonde se arwurða ƀ Wlstan. wearð swiðe ge drefed on his mode. forðig him wæs betæht þe castel to healdene. þeah hweðer his hired men ferdon út mid feawe mannan of þam castele. ⁊ þurh Godes mild heortnisse ⁊ þurh þæs ƀs ge earnunga of slogon ⁊ ge læhton fif hundred manna. ⁊ þa oðre ealle aflymdon. Se ƀ of Dunholme dyde to hearme ꝥ he mihte ofer eall be norðan. Roger hét an of heom. se hleop into þam castele æt Norðwic. ⁊ dyde git eallra wærst ofer eall ꝥ land. Hugo eac an þe hit ne gebette nan þing. ne innan Lægreceastrescire. ne innan Norðhamtune. Ðe ƀ Odo þe þas þyng of awócan ferde in to Cent to his eorldome. ⁊ for dyde hit swyðe. ⁊ þæs cynges land. ⁊ þæs arceƀs mid ealle aweston. ⁊ brohte eall ꝥ gód into his castele on Hrofe ceastre.

Ða þe cyng under geat ealle þas þing. ⁊ hwilcne swicdom hi dydon toweard his. þa wearð he on his mode swiðe ge drefed. sende þa æfter Englisce mannan. ⁊ heom fore sæde his neode. ⁊ gyrnde heora fultumes. ⁊ behet heom þa betsta laga þa æfre ær wæs on þisan lande. ⁊ ælc u [n] riht geold he forbead. ⁊ geatte mannan heora wudas. and slætinge. ac hit ne stod nane hwile. Ac Englisce men swa þeah fengon to þam cynge heora hlaforde on fultume. Ferdon þa toweard

Hrofeceastre. ⁊ woldon þone ƀ Odan begytan. þohtan gif hi hæfdon hine þe wæs ærur heafod to ðam unræde. ꝥ hi mihton þe bet begytan ealla þa oðre. hi comon þa to þam castele to Tonebricge. þa wæron innan þam castele Oda ƀs cnihtas. ⁊ oðre manige þe hine healdon woldan ongean þone cyng. Ac þa Englisce men ferdon. ⁊ to bræcon þone castel. ⁊ þa men þe þær inne wæron. griðodon wið þone cyng. Se cyng mid his here ferde toweard Hrofe ceastre. ⁊ wendon ꝥ se ƀ wære þær inne. ac hit wearð þam cynge cuð þet se ƀ wæs afaren to ðam castele a Pefenesea. ⁊ se cyng mid his here ferde æfter. ⁊ besætt þone castel abutan. mid swiðe mycele here fulle six wucan.

Betwyx þissum se eorl of Normandige Rodbeard þes cynges broðer gaderode swiðe mycel folc. ⁊ þohte to gewinnane Engle land mid þæra manna fultume þe wæron innan þisan lande ongean þone cyng. ⁊ he sende of his mannan to þisum lande. ⁊ wolde cuman him sylf æfter. Ac þa Englisce men þe wær'd'edon þære sæ. ge læhton of þam mannon. ⁊ slogon. ⁊ adrengton ma þonne ænig man wiste to tellanne.

Syððan heom ateorede mete wiðinnan þam castele. ða gyr [n] don hi griðas. ⁊ agefan hine þam cynge. ⁊ se ƀ swor ꝥ he wolde út of Engle lande faran. ⁊ ná mare cuman on ðisan lande butan se cyng him æfter sende. ⁊ ꝥ he wolde agifan þone castel on Hrofe ceastre. Ealswa se ƀ ferde ⁊ sceolde agifan þone castel. ⁊ se cyng sende his men mid him. ða arisan þa men þe wæron innan þam castele. ⁊ namon þone ƀ ⁊ þes cynges men. ⁊ dydon hi on hæftnunge. Innan þam castele wæron swiðe gode cnihtas. Eustatius þe iunga. ⁊ Rogeres eorles þreo sunan. ⁊ ealle þa betst boren men. þe wæron innan þisan lande. oððe on Normandige.

Ða se cyng under geat þas þing. þa ferde he æfter mid þam here þe he ðær hæfde. ⁊ sende ofer eall Engla lande. ⁊ bead ꝥ ælc man þe wære unniðing sceolde cuman to him, Frencisce ⁊ Englisce. of porte ⁊ of uppe lande. Him com þa mycel folc tó. ⁊ he for [to] Hrofe ceastre. ⁊ besætt þone castel. oððet hi griðedon þæ þær inne wæron. ⁊ þone castel ageafon. Se ƀ Odo mid þam mannum þe innan þam castele wæron ofer sæ ferdon. ⁊ se ƀ swa forlet þone wurð scipe þe he on þis land hæfde. Se cyng syððan sende here to Dunholme. ⁊ let besittan þone castel. ⁊ se ƀ griðode and ageaf þone castel. ⁊ forlet his biscop rice. ⁊ ferde to Normandige. Eac manige Frencisce men forleton heora land. ⁊ ferdon ofer sæ. ⁊ se cyng geaf heora land þam mannum þe him holde wæron.

Year 1089

Not in Parker (A).

Laud (E)

On þisum geare se arwurða muneca feder ⁊ frouer Landfranc arcb ge wat of þissum life. ac we hopiað ꝥ he ferde 'to' ꝥ heofanlice rice. Swilce eac ge ward ofer eall Engle land mycel eorð styrunge. on þone dæg ·iii· IDus Aug'. ⁊ wæs swiðe lætsum gear on corne. ⁊ on ælces cynnes wæstmum. swa ꝥ manig men ræpon heora corn on butan Martines mæssan. ⁊ gyt lator.