Bókastaðir

An Old Norse Library
Year 1086

Not in Parker (A).

Laud (E)

Æfter ūre Drihtnes Hǣlendes Crīstes gebyrtīde. ān þūsend wintra ⁊ seofan ⁊ hund eahtatig wintra. on þām ān ⁊ twēntigan gēare þæs þe Willelm wēolde ⁊ stihte Engle land swā him God ūðe. ge wearð swīðe hefelic and swīðe wōld bērendlic gēar on þissum lande. Swylc coðe cōm on mannum. ꝥ full nēah ǣfre þe ōðer man wearð on þām wyrrestan yfele. þet is on ðām drife. ⁊ þet swā stranglīce. ꝥ mænige menn swulton on ðām yfele. Syððan cōm þurh þā mycclan un ge widerunge þe cōmon swā wē beforan tealdon. swȳðe mycel hungor ofer eall Engle land. ꝥ manig hundred manna earmlīce dēaðe swulton þurh þone hungor. Ēalā hū earmlīce ⁊ hū rēowlic tīd wæs ðā. Ðā ðā wreccæ men lǣgen fordrifene full nēah tō dēaðe. ⁊ syððan cōm se scearpa hungor ⁊ ādyde hī mid ealle.

Hwām ne mæg earmian swylcere tīde? oððe hwā is swā heard heort ꝥ ne mæg wēpan swylces ungelimpes? Ac swylce þing ge wurðaþ for folces synna ꝥ hī nellað lufian God ⁊ rihtwīsnesse. Swā swā hit wæs þā on ðām dagum. ꝥ lītel rihtwīsnesse wæs on þisum lande mid ǣnige menn. būton mid munecan āne þǣr þǣr hī wæll fērdon. Se cyng ⁊ þā hēafod men lufedon swīðe ⁊ ofer swīðe gītsunge. on golde. ⁊ on seolfre. ⁊ ne rōhtan hū synlīce hit wǣre begytan būton hit cōme tō heom. Se cyng sealde his land swā dēore tō māle. swā hēo dē'o'rost mihte. Ðonne cōm sum ōðer ⁊ bēad māre þonne þe ōðer ǣr sealde. ⁊ se cyng hit lētt þām menn þe him māre bēad. Ðonne cōm se þridde. ⁊ bēad geat māre. ⁊ se cyng hit lēt þām men tō handa þe him eallra mēast bēad. ⁊ ne rōhte nā hū swīðe synlīce þā gerēfan hit begēatan of earme mannon. ne hū manige unlaga hī dydon. Ac swā man swȳðor spæc embe rihte lage. swā mann dyde māre unlaga. hȳ ārērdon un rihte tollas. ⁊ manige ōðre unriht hī dydan. þe sindon earfeþe tō āreccenne.

Ēac on ðām ilcan gēare æt foran hærfeste forbarn ꝥ hālige mynster sce Paule þe ƀ stōl on Lundene. ⁊ mænige ōðre mynstres. ⁊ ꝥ mǣste dǣl ⁊ ꝥ rotteste ealle þǣre burh. Swylce ēac on ðām ilcan tīman forbarn full nēah ǣlc hēafod port on eallon Engle lande. Ēalā rēowlic ⁊ wēpendlic tīd wæs þæs gēares. þe swā manig ungelimp wæs forð bringende.

Ēac on þām ilcan gēare tōforan Assumptio sce Marie fōr Willelm cyng of Normandige intō France mid fyrde. ⁊ hergode uppan his āgenne hlāford Philippe þām cynge. ⁊ slōh of his mannon mycelne dǣl. ⁊ forbearnde þā burh Maðante. ⁊ ealle þā hālige mynstres þe wǣron innon þǣre burh. ⁊ twēgen hālige menn þe hȳrsumedon Gode on ancer settle wuniende. þǣr wǣron forbearnde.

Ðissum þus gedōne. se cyng Willelm cearde ongēan tō Normandige. Rēowlic þing hē dyde. ⁊ rēowlīcor him gelamp. Hū rēowlīcor? him ge yfelade. ⁊ ꝥ him stranglīce eglade.

Hwæt mæg ic teollan? Se scearpa dēað þe ne for lēt ne rīce menn. ne hēane. sēo hine genam. Hē swealt on Normandige on þone nēxtan dæg æfter natiuitas sc̄e Marie. ⁊ man be byrgede hine on Caþum æt sc̄e Stephanes mynstre ǣrer hē hit ārǣrde. ⁊ syððan mæni fealdlīce ge gōdade.

Ēalā hū lēas ⁊ hū unwrēst is þysses middan eardes wela. Se þe wæs ǣrur rīce cyng. ⁊ maniges landes hlāford. hē næfde þā ealles landes būton seofon fōt mǣl. ⁊ se þe wæs hwīlon ge scrīd mid golde. ⁊ mid gimmum. hē læg þā ofer wrogen mid moldan.

Hē lǣfde æfter him þrēo sunan. Rodbeard hēt se yldesta. se wæs eorl on Normandige æfter him. se ōðer hēt Willelm. þe bær æfter him on Engleland þone kinehelm. Se þridda hēt Heanric. þām se fæder be cwæð gersuman un āteallendlīce.

Gif hwā ge wilnigeð tō ge witane hū ge dōn mann hē wæs. oððe hwilcne wurðscipe hē hæfde. oððe hū fela lande hē wǣre hlāford. Ðonne wille wē be him āwrītan swā swā wē hine āgēaton. ðe him on lōcodan. ⁊ ōðre hwīle on his hīrede wunedon. Se cyng Willelm þe wē embe specað wæs swīðe wīs man. ⁊ swīðe rīce. ⁊ wurðfulre and strengere þonne ǣnig his fore genga wǣre. Hē wæs milde þām gōdum mannum þe God lufedon. ⁊ ofer eall ge mett stearc þām mannum þe wið cwǣdon his willan. On ðām ilcan steode þe God him ge ūðe ꝥ hē mōste Engle land gegān. hē ārērde mǣre mynster. ⁊ munecas þǣr ge sætte. ⁊ hit wæll ge gōdade. On his dagan wæs ꝥ mǣre mynster on Cantwarbyrig ge tymbrad. ⁊ ēac swīðe manig ōðer ofer eall Engla land. Ēac þis land wæs swīðe āfylled mid munecan. ⁊ þā leofodan heora līf æfter sc̄s Benedictus regule. ⁊ se Xp̄endom wæs swilc on his dæge ꝥ ǣlc man hwæt his hāde tō belumpe. folgade se þe wolde. Ēac hē wæs swȳðe wurðful. þriwa hē bær his cynehelm ǣlce gēare. swā oft swā hē wæs on Englelande. On Ēastron hē hine bær on Winceastre. on Pentecosten on West mynstre. on mide wintre on Glēaweceastre. ⁊ þænne wǣron mid him ealle þā rīce men ofer eall Engla land. arcebiscopas. ⁊ leodƀs. abbodas ⁊ eorlas. þegnas ⁊ cnihtas.

Swilce hē wæs ēac swȳðe stearc man ⁊ rǣðe. swā ꝥ man ne dorste nān þing ongēan his willan dōn. Hē hæfde eorlas on his bendum. þe dydan ongēan his willan. Biscopas hē sætte of heora biscoprīce. ⁊ abbodas of heora aƀƀ rīce. ⁊ þægnas on cweartern. ⁊ æt nēxtan hē ne sparode his āgenne brōðor. Odo hēt. hē wæs swīðe rīce ƀ on Normandige. on Baius wæs his ƀ stōl. ⁊ wæs manna fyrmest tō ēacan þām cynge. ⁊ hē hæfde eorldōm on Englelande. ⁊ þonne se cyng [wæs] on Normandige. þonne wæs hē mægest on þisum lande. ⁊ hine hē sætte on cweartern.

Betwyx ōðrum þingum nis nā tō forgytane ꝥ gōde frið þe hē macode on þisan lande. swā ꝥ ān man þe him sylf āht wǣre. mihte faran ofer his rīce mid his bōsum full goldes ungederad. ⁊ nān man ne dorste slēan ōðerne man. næfde hē nǣfre swā mycel yfel gedōn wið þone ōðerne. ⁊ Gif hwilc carlman hǣmde wið wimman hire unðances. sōna hē forlēas þā limu þe hē mid pleagode.

Hē rīxade ofer Englæ land. ⁊ hit mid his gēapscipe swā þurh smēade. ꝥ næs ān hīd landes innan Englælande. ꝥ hē nyste hwā hēo hæfde. oððe hwæs hēo wurð wæs. ⁊ syððan on his gewrit gesætt. Brytland him wæs on gewealde. ⁊ hē þǣr inne casteles gewrohte. ⁊ þet Manncynn mid ealle gewealde. Swilce ēac Scotland hē him underþǣdde. for his mycele strengþe. Normandige ꝥ land wæs his gecynde. ⁊ ofer þone eorldōm þe Mans is gehāten hē rīxade. ⁊ Gif hē mōste þā gȳt twā gēar libban. hē hæfde Ȳrlande mid his werscipe gewunnon. ⁊ wið ūtan ǣlcon wǣpnon. Witodlīce on his tīman hæfdon men mycel geswinc. ⁊ swīðe manige tēonan.

castelas hē lēt wyrcean. ⁊ earme men swīðe swencean. Se cyng wæs swā swīðe stearc. ⁊ benam of his underþēoddan man. manig marc goldes. ⁊ mā hundred punda seolfres. Ðet hē nam be wihte. ⁊ mid mycelan un rihte of his landlēode, for lītte [l] re nēode. hē wæs on gītsunge be feallan. ⁊ grǣdinæsse hē lufode mid ealle. hē sætte mycel dēor frið. ⁊ hē lægde laga þǣr wið. ꝥ swā hwā swā slōge heort oððe hinde. ꝥ hine man sceolde blendian. hē forbēad þā heortas. swylce ēac þā bāras. swā swīðe 'hē' lufode þā hēadēor · swilce hē wǣre heora fæder. Ēac hē sætte be þām haran · ꝥ hī mōsten frēo faran. his rīce men hit mǣndon. ⁊ þā earme men hit be cēorodan. Ac hē [wæs] swā stīð · ꝥ hē ne rōhte heora eallra nīð. ac hī mōston mid ealle þes cynges wille folgian gif hī woldon libban. oððe land habban. land oððe ēahta. oððe wel his sehta. Wālā wā. ꝥ ǣnig man sceolde mōdigan swā. hine sylf upp āhebban. ⁊ ofer ealle men tellan. Se ælmihtiga God cȳþæ his sāule mild heortnisse · ⁊ dō him his synna forgifenesse.

Ðās þing wē habbað be him gewritene. ǣgðer ge gōde ge yfele. ꝥ þā gōdan men niman æfter þeora gōdnesse. ⁊ for leon mid ealle yfelnesse. ⁊ gān on ðone weg. þe ūs lett tō heofonan rīce.

Fela þinga wē magon wrītan þe on ðām ilcan gēare gewordene wǣron. Swā hit wæs on Denmearcan. ꝥ þā Dænescan þe wæs ǣrur ge teald eallra folca ge trēowast. wurdon āwende tō þǣre mēste untrīwðe. ⁊ tō þām mǣsten swicdōme þe ǣfre mihte ge wurðan. Hī gecuron ⁊ ābugan tō Cnute cynge. ⁊ him āðas swōron. ⁊ syððan hine earhlīce ofslōgon innan ānre cyrcean. Ēac wearð on Ispanie ꝥ þā hǣðenan men fōran ⁊ hergodan uppon þām Xp̄enan mannan. ⁊ mycel ābēgdan tō heora anwealde. Ac se Xp̄ena cyng, Anphos wæs gehāten, hē sende ofer eall intō ǣlcan lande. ⁊ gyrnde fultumes. ⁊ him cōm tō fultum of ǣlcen lande þe Xp̄en wæs. ⁊ fērdon ⁊ of slōgon ⁊ aweg ādrifan eall þet hǣðena folc. ⁊ gewunnon heora land ongēan. þurh Godes fultum.

Ēac on þisan ilcan lande on þām ilcan gēare. forð fērdon manega rīce men. Stigand ƀ of Ciceastre. ⁊ se aƀƀ of sc̄e Augustine. ⁊ se aƀƀ of Baðon. ⁊ þe of Perscoran. ⁊ Ðā heora eallra hlāford Willelm Englælandes cyng. þe wē ǣr beforan embe spǣcon. Æfter his dēaðe his sune. Willelm hǣt eallswā þe fæder. fēng tō þām rīce ⁊ wearð ge blētsod tō cynge fram Landfrance arceƀ on West mynstre. þrēom dagum ǣr Mich'a'eles mæsse dæg. ⁊ ealle þā men on Engla lande him tō ābugon. ⁊ him āðas swōron. Ðisum þus ge dōne. se cyng fērde tō Win ceastre. ⁊ scēawode ꝥ mādme hūs. ⁊ þā gersuman þe his fæder ǣr ge gaderode. þā wǣron un āsecgendlice ǣnie men hū mycel þǣr wæs ge gaderod. on golde ⁊ on seolfre. ⁊ on faton. ⁊ on pællan. ⁊ on gimman. ⁊ on manige ōðre dēorwurðe þingon. þe earfoðe sindon tō āteallene. Se cyng dyde þā swā his fæder him be bēad ǣr hē dēad wǣre. dǣlde þā gersuman for his fæder sāule. tō ǣlcen mynstre þe wes innan Engle lande tō suman mynstre ·x· marc goldes. tō suman ·vi· ⁊ tō ǣlcen cyrcean uppe land ·lx· pænega. ⁊ in tō ǣlcere scīre man seonde hundred punda fēos. tō dǣlanne earme mannan for his sāule. ⁊ ǣr hē forðfērde hē bēad ꝥ man sceolde un lēsan ealle þā menn þe on hæftnunge wǣron under his anwealde. ⁊ se cyng wæs on ðām mide wintre on Lundene.

Year 1087

Not in Parker (A).

Laud (E)

On þisum gēare wæs þis land swīðe āstirad. ⁊ mid mycele swicdōme āfylled. swā þ̄ þā rīceste Frencisce men þe wēron innan þisan lande. wolden swīcan heora hlāforde þām cynge. ⁊ woldon habban his brōðer tō cynge Rodbeard þe wæs eorl on Normandige. On þisum rǣde wæs ǣrest Oda ƀ. ⁊ Gosfrið ƀ. ⁊ Willelm ƀ on Dūnholme. Swā wæll dyde se cyng be þām ƀ. þ̄ eall Engla land fǣrde æfter his rǣde. ⁊ swā swā hē wolde. ⁊ hē þōhte tō dōnne be him eall swā Iudas Scarioth dyde be ūre Drihtene. ⁊ Rogere eorl wæs ēac æt þām un rǣde. ⁊ swīðe mycel folc mid heom ealle Frencisce men. ⁊ þæs un rǣd wærð ge rǣd innan þām lengtene. Sōna swā hit cōm tō þām Ēastron. þā fērdon hī ⁊ hergodon ⁊ bærndon ⁊ āwēston þæs cynges feorme hāmes. ⁊ eallra þǣra manna land hī for dydon þe wǣron innan þæs cynges holdscipe. ⁊ heora ǣlc fērde tō his castele. ⁊ þone mannoden ⁊ metsoden swā hīg betst mihton. Gosfrið ƀ ⁊ Rodbeard a Mundbræg fērdon tō Bricg stōwe ⁊ hergodon ⁊ brōhton tō þām castele þā hergunge. ⁊ syððon fōron ūt of ðām castele ⁊ hergodon Baðon. ⁊ eall ꝥ land þǣr ābūtan. ⁊ eall Beorclēa hȳrnesse hī āwǣston. ⁊ Ðā men þe yldest wǣron of Here forde. ⁊ eall þēo scīr forð mid. ⁊ þā men of Scrob scȳre mid mycele folce of Bryt lande cōmon ⁊ hergodon ⁊ bærndon on Wiðre ceastre scīre forð ꝥ hī cōmon tō þām porte sylfan. ⁊ woldon þā ðæne port bærnen. ⁊ ꝥ mynster rēafian. ⁊ þæs cynges castel gewinnan heom tō handa. Ðās þing gesēonde se ārwurða ƀ Wlstān. wearð swīðe ge drēfed on his mōde. forðīg him wæs betǣht þe castel tō healdene. þēah hweðer his hīred men fērdon ūt mid feawe mannan of þām castele. ⁊ þurh Godes mild heortnisse ⁊ þurh þæs ƀs ge earnunga of slōgon ⁊ ge læhton fīf hundred manna. ⁊ þā ōðre ealle āflȳmdon. Se ƀ of Dūnholme dyde tō hearme ꝥ hē mihte ofer eall be norðan. Roger hēt ān of heom. se hlēop intō þām castele æt Norðwīc. ⁊ dyde gīt eallra wærst ofer eall ꝥ land. Hugo ēac ān þe hit ne gebētte nān þing. ne innan Lǣgreceastrescīre. ne innan Norðhamtūne. Ðe ƀ Odo þe þās þyng of āwōcan fērde in tō Cent tō his eorldōme. ⁊ for dyde hit swȳðe. ⁊ þæs cynges land. ⁊ þæs arceƀs mid ealle āwēston. ⁊ brōhte eall ꝥ gōd intō his castele on Hrofe ceastre.

Ðā þe cyng under geat ealle þās þing. ⁊ hwilcne swicdōm hī dydon tōweard his. þā wearð hē on his mōde swīðe ge drēfed. sende þā æfter Englisce mannan. ⁊ heom fore sǣde his nēode. ⁊ gyrnde heora fultumes. ⁊ behēt heom þā betsta laga þā ǣfre ǣr wæs on þisan lande. ⁊ ǣlc u [n] riht geold hē forbēad. ⁊ geatte mannan heora wudas. and slǣtinge. ac hit ne stōd nāne hwīle. Ac Englisce men swā þēah fēngon tō þām cynge heora hlāforde on fultume. Fērdon þā tōweard Hrofeceastre. ⁊ woldon þone ƀ Odan begytan. þōhtan gif hī hæfdon hine þe wæs ǣrur hēafod tō ðām unrǣde. ꝥ hī mihton þe bet begytan ealla þā ōðre. hī cōmon þā tō þām castele tō Tonebricge. þā wǣron innan þām castele Oda ƀs cnihtas. ⁊ ōðre manige þe hine healdon woldan ongēan þone cyng. Ac þā Englisce men fērdon. ⁊ tō brǣcon þone castel. ⁊ þā men þe þǣr inne wǣron. griðodon wið þone cyng. Se cyng mid his here fērde tōweard Hrofe ceastre. ⁊ wēndon ꝥ se ƀ wǣre þǣr inne. ac hit wearð þām cynge cūð þet se ƀ wæs āfaren tō ðām castele a Pefenesēa. ⁊ se cyng mid his here fērde æfter. ⁊ besætt þone castel ābūtan. mid swīðe mycele here fulle six wucan.

Betwyx þissum se eorl of Normandige Rodbeard þes cynges brōðer gaderode swīðe mycel folc. ⁊ þōhte tō gewinnane Engle land mid þǣra manna fultume þe wǣron innan þisan lande ongēan þone cyng. ⁊ hē sende of his mannan tō þisum lande. ⁊ wolde cuman him sylf æfter. Ac þā Englisce men þe wær'd'edon þǣre sǣ. ge læhton of þām mannon. ⁊ slōgon. ⁊ ādrengton mā þonne ǣnig man wiste tō tellanne.

Syððan heom ātēorede mete wiðinnan þām castele. ðā gyr [n] don hī griðas. ⁊ āgēfan hine þām cynge. ⁊ se ƀ swōr ꝥ hē wolde ūt of Engle lande faran. ⁊ nā māre cuman on ðisan lande būtan se cyng him æfter sende. ⁊ ꝥ hē wolde āgifan þone castel on Hrofe ceastre. Ealswā se ƀ fērde ⁊ sceolde āgifan þone castel. ⁊ se cyng sende his men mid him. ðā ārisan þā men þe wǣron innan þām castele. ⁊ nāmon þone ƀ ⁊ þes cynges men. ⁊ dydon hī on hæftnunge. Innan þām castele wǣron swīðe gōde cnihtas. Eustatius þe iunga. ⁊ Rogeres eorles þrēo sunan. ⁊ ealle þā betst boren men. þe wǣron innan þisan lande. oððe on Normandige.

Ðā se cyng under geat þās þing. þā fērde hē æfter mid þām here þe hē ðǣr hæfde. ⁊ sende ofer eall Engla lande. ⁊ bēad ꝥ ǣlc man þe wǣre unnīðing sceolde cuman tō him, Frencisce ⁊ Englisce. of porte ⁊ of uppe lande. Him cōm þā mycel folc tō. ⁊ hē fōr [tō] Hrofe ceastre. ⁊ besætt þone castel. oððet hī griðedon þǣ þǣr inne wǣron. ⁊ þone castel āgēafon. Se ƀ Odo mid þām mannum þe innan þām castele wǣron ofer sǣ fērdon. ⁊ se ƀ swā forlēt þone wurð scipe þe hē on þis land hæfde. Se cyng syððan sende here tō Dūnholme. ⁊ lēt besittan þone castel. ⁊ se ƀ griðode and āgeaf þone castel. ⁊ forlēt his biscop rīce. ⁊ fērde tō Normandige. Ēac manige Frencisce men forlēton heora land. ⁊ fērdon ofer sǣ. ⁊ se cyng geaf heora land þām mannum þe him holde wǣron.

Year 1089

Not in Parker (A).

Laud (E)

On þisum gēare se ārwurða muneca feder ⁊ frōuer Landfranc arcƀ ge wāt of þissum līfe. ac wē hopiað ꝥ hē fērde 'tō' ꝥ heofanlice rīce. Swilce ēac ge warð ofer eall Engle land mycel eorð styrunge. on þone dæg ·iii· IDus Aug'. ⁊ wæs swīðe lǣtsum gēar on corne. ⁊ on ǣlces cynnes wæstmum. swā ꝥ manig men ræpon heora corn on būtan Martines mæssan. ⁊ gȳt lator.