Not in Parker (A).
Æfter ure Drihtnes Hælendes Cristes gebyrtide. an þusend wintra ⁊ seofan ⁊ hund eahtatig wintra. on þam án ⁊ twentigan geare þæs þe Willelm weolde ⁊ stihte Engle land swa him God uðe. ge wearð swiðe hefelic and swiðe wold berendlic gear on þissum lande. Swylc coðe com on mannum. ꝥ full neah æfre þe oðer man wearð on þam wyrrestan yfele. þet is on ðam drife. ⁊ þet swa stranglice. ꝥ mænige menn swulton on ðam yfele. Syððan com þurh þa mycclan un ge widerunge þe comon swa we beforan tealdon. swyðe mycel hungor ofer eall Engle land. ꝥ manig hundred manna earmlice deaðe swulton þurh þone hungor. Eala hu earmlice ⁊ hu reowlic tid wæs ða. Ða ða wreccæ men lægen fordrifene full neah to deaðe. ⁊ syððan com se scearpa hungor ⁊ adyde hi mid ealle.
Hwam ne mæg earmian swylcere tide? oððe hwa is swa heard heort ꝥ ne mæg wepan swylces ungelimpes? Ac swylce þing ge wurðaþ for folces synna ꝥ hi nellað lufian God ⁊ rihtwisnesse. Swa swa hit wæs þa on ðam dagum. ꝥ litel rihtwisnesse wæs on þisum lande mid ænige menn. buton mid munecan ane þær þær hi wæll ferdon. Se cyng ⁊ þa heafod men lufedon swiðe ⁊ ofer swiðe gitsunge. on golde. ⁊ on seolfre. ⁊ ne rohtan hu synlice hit wære begytan buton hit come to heom. Se cyng sealde his land swa deore to male. swa heo deo'rost mihte. Ðonne com sum oðer ⁊ bead mare þonne þe oðer ær sealde. ⁊ se cyng hit lett þam menn þe him mare bead. Ðonne com se þridde. ⁊ bead geat mare. ⁊ se cyng hit let þam men to handa þe him eallra meast bead. ⁊ ne rohte na hu swiðe synlice þa gerefan hit begeatan of earme mannon. ne hu manige unlaga hi dydon. Ac swa man swyðor spæc embe rihte lage. swa mann dyde mare unlaga. hy arerdon un rihte tollas. ⁊ manige oðre unriht hi dydan. þe sindon earfeþe to areccenne.
Eac on ðam ilcan geare æt foran hærfeste forbarn ꝥ halige mynster sce Paule þe b stol on Lundene. ⁊ mænige oðre mynstres. ⁊ ꝥ mæste dæl ⁊ ꝥ rotteste ealle þære burh. Swylce eac on ðam ilcan timan forbarn full neah ælc heafod port on eallon Engle lande. Eala reowlic ⁊ wependlic tid wæs þæs geares. þe swa manig ungelimp wæs forð bringende.
Eac on þam ilcan geare toforan Assumptio sce Marie for Willelm cyng of Normandige into France mid fyrde. ⁊ hergode uppan his agenne hlaford Philippe þam cynge. ⁊ sloh of his mannon mycelne dæl. ⁊ forbearnde þa burh Maðante. ⁊ ealle þa halige mynstres þe wæron innon þære burh. ⁊ twegen halige menn þe hyrsumedon Gode on ancer settle wuniende. þær wæron forbearnde.
Ðissum þus gedone. se cyng Willelm cearde ongean to Normandige. Reowlic þing he dyde. ⁊ reowlicor him gelamp. Hu reowlicor? him ge yfelade. ⁊ ꝥ him stranglice eglade.
Hwæt mæg ic teollan? Se scearpa deað þe ne for let ne rice menn. ne heane. seo hine genam. He swealt on Normandige on þone nextan dæg æfter natiuitas sc̄e Marie. ⁊ man be byrgede hine on Cabum æt sc̄e Stephanes mynstre ærer he hit arærde. ⁊ syððan mæni fealdlice ge godade.
Eala hu leas ⁊ hu unwrest is þysses middan eardes wela. Se þe wæs ærur rice cyng. ⁊ maniges landes hlaford. he næfde þa ealles landes buton seofon fot mæl. ⁊ se þe wæs hwilon ge scrid míd golde. ⁊ mid gimmum. he læg þa ofer wrogen mid moldan.
He læfde æfter him þreo sunan. Rodbeard hét se yldesta. se wæs eorl on Normandige æfter him. se oðer hét Willelm. þe bær æfter him on Engleland þone kinehelm. Se þridda hét Heanric. þam se fæder be cwæð gersuman un ateallendlice.
Gif hwa ge wilnigeð to ge witane hu ge don mann he wæs. oððe hwilcne wurðscipe he hæfde. oððe hu fela lande he wære hlaford. Ðonne wille we be him awritan swa swa we hine ageaton. ðe him on locodan. ⁊ oðre hwile on his hirede wunedon. Se cyng Willelm þe we embe specað wæs swiðe wis man. ⁊ swiðe ríce. ⁊ wurðfulre and strengere þonne ænig his fore genga wære. He wæs milde þam godum mannum þe God lufedon. ⁊ ofer eall ge mett stearc þam mannum þe wið cwædon his willan. On ðam ilcan steode þe God him ge uðe ꝥ he moste Engle land gegán. he arerde mære mynster. ⁊ munecas þær ge sætte. ⁊ hit wæll ge godade. On his dagan wæs ꝥ mære mynster on Cantwarbyrig ge tymbrad. ⁊ eac swiðe manig oðer ofer eall Engla land. Eac þis land wæs swiðe afylled mid munecan. ⁊ þa leofodan heora lif æfter sc̄s Benedictus regule. ⁊ se Xp̄endom wæs swilc on his dæge ꝥ ælc man hwæt his hade to belumpe. folgade se þe wolde. Eac he wæs swyðe wurðful. þriwa he bær his cynehelm ælce geare. swa oft swa he wæs on Englelande. On Eastron he hine bær on Winceastre. on Pentecosten on West mynstre. on mide wintre on Gleaweceastre. ⁊ þænne wæron mid him ealle þa rice men ofer eall Engla land. arceƀiscopas. ⁊ leodƀs. abbodas ⁊ eorlas. þegnas ⁊ cnihtas. Swilce he wæs eac swyðe stearc man ⁊ ræðe. swa ꝥ man ne dorste nan þing ongean his willan dón. He hæfde eorlas on his bendum. þe dydan ongean his willan. Biscopas he sætte of heora biscoprice. ⁊ abbodas of heora aƀƀ ríce. ⁊ þægnas on cweartern. ⁊ æt nextan he ne sparode his agenne broðor. Odo hét. he wæs swiðe rice ƀ on Normandige. on Baius wæs his ƀ stol. ⁊ wæs manna fyrmest to eacan þam cynge. ⁊ he hæfde eorldom on Englelande. ⁊ þonne se cyng [wæs] on Normandige. þonne wæs he mægest on þisum lande. ⁊ hine he sætte on cweartern. Betwyx oðrum þingum nis na to forgytane ꝥ gode frið þe he macode on þisan lande. swa ꝥ án man þe him sylf aht wære. mihte faran ofer his rice mid his bosum full goldes ungederad. ⁊ nan man ne dorste slean oðerne man. næfde he næfre swa mycel yfel gedón wið þone oðerne. ⁊ Gif hwilc carlman hæmde wið wimman hire unðances. sona he forleas þa limu þe he mid pleagode.
He rixade ofer Englæ land. ⁊ hit mid his geapscipe swa þurh smeade. ꝥ næs án hid landes innan Englælande. ꝥ he nyste hwa heo hæfde. oððe hwæs heo wurð wæs. ⁊ syððan on his gewrit gesætt. Brytland him wæs on gewealde. ⁊ he þær inne casteles gewrohte. ⁊ þet Manncynn mid ealle gewealde. Swilce eac Scotland he him underþædde. for his mycele strengþe. Normandige ꝥ land wæs his gecynde. ⁊ ofer þone eorldom þe Mans is gehaten he rixade. ⁊ Gif he moste þa gyt twa gear libban. he hæfde Yrlande mid his werscipe gewunnon. ⁊ wið utan ælcon wæpnon. Witodlice on his timan hæfdon men mycel geswinc. ⁊ swiðe manige teonan.
castelas he lét wyrcean. ⁊ earme men swiðe swencean. Se cyng wæs swa swiðe stearc. ⁊ benam of his underþeoddan man. manig marc goldes. ⁊ má hundred punda seolfres. Ðet he nam be wihte. ⁊ mid mycelan ún rihte of his landleode, for litte [l] re neode. he wæs on gitsunge be feallan. ⁊ grædinæsse he lufode mid ealle. he sætte mycel deor frið. ⁊ he lægde laga þær wið. ꝥ swa hwa swa sloge heort oððe hinde. ꝥ hine man sceolde blendian. he forbead þá heortas. swylce eac þa baras. swa swiðe 'he' lufode þa headeór · swilce he wære heora fæder. Eac he sætte be þam haran · ꝥ hi mosten freo faran. his rice men hit mændon. ⁊ þa earme men hit be ceórodan. Ac he [wæs] swa stið · ꝥ he ne rohte heora eallra nið. ac hi moston mid ealle þes cynges wille folgian gif hi woldon libban. oððe land habban. land oððe eahta. oððe wel his sehta. Wala wá. ꝥ ænig man sceolde modigan swa. hine sylf úpp ahebban. ⁊ ofer ealle men tellan. Se ælmihtiga God cyþæ his saule mild heortnisse · ⁊ do him his synna forgifenesse.
Ðas þing we habbað be him gewritene. ægðer ge góde ge yfele. ꝥ þa godan men niman æfter þeora godnesse. ⁊ for leon mid ealle | yfelnesse. ⁊ gan on ðone wég. þe us lett to heofonan rice.
Fela þinga we magon writan þe on ðam ilcan geare gewordene wæron. Swa hit wæs on Denmearcan. ꝥ þa Dænescan þe wæs ærur ge teald eallra folca ge treowast. wurdon awende to þære meste untriwðe. ⁊ to þam mæsten swicdóme þe æfre mihte ge wurðan. Hi gecuron ⁊ ábugan to Cnute cynge. ⁊ him aðas sworon. ⁊ syððan hine earhlice ofslogon innan anre cyrcean. Eac wearð on Ispanie ꝥ þa hæðenan men foran ⁊ hergodan uppon þam Xp̄enan mannan. ⁊ mycel abegdan to heora anwealde. Ac se Xp̄ena cyng, Anphos wæs gehaten, he sende ofer eall into ælcan lande. ⁊ gyrnde fultumes. ⁊ him com to fultum of ælcen lande þe Xp̄en wæs. ⁊ ferdon ⁊ of slogon ⁊ awég adrifan eall þet hæðena folc. ⁊ gewunnon heora land ongean. þurh Godes fultum.
Eac on þisan ilcan lande on þam ilcan geare. forð ferdon manega rice men. Stigand ƀ of Ciceastre. ⁊ se aƀƀ of sc̄e Augustine. ⁊ se aƀƀ of Baðon. ⁊ þe of Perscoran. ⁊ Ða heora eallra hlaford Willelm Englælandes cyng. þe we ær beforan embe spæcon. Æfter his deaðe his sune. Willelm hæt eallswa þe fæder. feng to þam rice ⁊ wearð ge bletsod to cynge fram Landfrance arceƀ on West mynstre. þreom dagum ær Mich'a'eles mæsse dæg. ⁊ ealle þa men on Engla lande him to abugon. ⁊ him aðas sworon. Ðisum þus ge done. se cyng ferde to Win ceastre. ⁊ sceawode þ̄ madme hus. ⁊ þa gersuman þe his fæder ær ge gaderode. þa wæron un asecgendlice ænie men hu mycel þær wæs ge gaderod. on golde ⁊ on seolfre. ⁊ on faton. ⁊ on pællan. ⁊ on gimman. ⁊ on manige oðre deorwurðe þingon. þe earfoðe sindon to ateallene. Se cyng dyde þa swa his fæder him be bead ær he dead wære. dælde þa gersuman for his fæder saule. to ælcen mynstre þe wes innan Engle lande to suman mynstre ·x· marc goldes. to suman ·vi· ⁊ to ælcen cyrcean uppe land ·lx· pænega. ⁊ in to ælcere scire man seonde hundred punda feos. to dælanne earme mannan for his saule. ⁊ ær he forðferde he bead þ̄ man sceolde un lesan ealle þa menn þe on hæftnunge wæron under his anwealde. ⁊ se cyng wæs on ðam mide wintre on Lundene.