Bókastaðir

Þat er sagt, at Halla Lýtingsdóttir tók eitt sinn til orða við Broddhelga ok mælti: "Samfarir okkrar hafa lengi góðar verit, en ek kenni mjǫk vanheilsu, ok mun þér verða skǫmm forvista at mér fyrir búi þínu." Helgi svarar: "Ek þykkjumz vel kvángaðr vera, ok ætla ek at una þessu, meðan okkart líf vinnz." En þat var þá siðvenja í þær mundir at beiðaz ór búi. Kona hét Þorgerðr ok var kǫlluð silfra; hon var dóttir Þorvalds hins háfa, ung at aldri, ok var hon þá ekkja ok bjó í Fljótsdal, þar sem nú heitir at Þorgerðarstǫðum, ok var at umsýslu með henni bróðir hennar, er Kolfinnr hét. Þorgerðr bauð Broddhelga til sín við þriðja mann, ok fór hann þangat. Tók hon við honum ágæta vel, setti hann í ǫndvegi ok sat hjá honum sjálf. Varð þeim allhjaldrjúgt, ok áðr Helgi fór heim, er þat skjótast af at segja, at hann fastnaði sér Þorgerði silfru. Er þá ekki frá Helga sagt, fyrr en hann kom heim til Hofs. Var hann þá spurðr at tíðendum. Hann segir, at kona var fǫstnuð manni. Halla spurði: "Er þat Þorgerðr silfra?" segir hon, "eða hverjum er hon fǫstnuð?" "Mér," kvað hann. "Þat þykkir mér eigi of brátt," segir hon. Litlu síðar kvez Helgi mundu fara eptir Þorgerði ok bað, hon skyldi þar vera á meðan, ok þat lét hon til leiðaz ok fór eigi fyrr en Þorgerðr kom. Spurðuz nú þegar þessi tíðendi um heraðit, ok lagðiz illr rómr á, því at Halla var vinsæl af ǫllum mǫnnum. Þeir bræðr sendu menn eptir Hǫllu, ok fór hon með þeim, er Helgi var heim kominn, ok hafði með sér gripi sína. Helgi stóð úti í dyrum ok lét sem hann vissi ekki, at Halla færi í brottu. Halla var varla á bak komin, áðr Geitir, bróðir hennar, kom þangat riðandi. Þá mælti sendimaðr, at þau skyldu riða fyrr, en Geitir sneri til málaleitunar við Helga, ok svá gørðu þau. Þá mælti Geitir við Helga, er þeir hittuz, ok spurði, hvenær hann vildi greiða af hǫndum fé þat, er Halla ætti í hans garð. En Helgi svarar: "Gott þykkir mér," segir hann, "ef Halla unir eigi í Krossavík, þá er hon er heim komin; mun hon enn hverfa heim aptr hingat til Hofs." Geitir reið nú heim við svá búit, ok þótti hvárum tveggja eigi betr en áðr. En er Geitir kom aptr, spurði Halla, hvat þeir Helgi hefði við talaz, en hann sagði slíkt, sem til bar. Hon segir: "Þú hefir verit helzt til bráðr í þessu máli, ok má vera, at Helga þykki sviptir í, ef þú firrir hann ǫllu saman, ok er fjárstaðr greiðr at Helga; mun eigi mitt fé þverra í hans garði, ef þat stendr með leigum." "Sé ek," kvað Geitir, "hversu þetta mál horfir; þykkir mér svá fremst allrar svívirðingar í leitat, ef þú riðr félaus ór hans garði." Nú leið af vetrinn, ok fór Geitir um várit til Hofs at heimta út penninga Hǫllu í annat sinn, en Broddhelgi vildi eigi út gjalda. Þá stefndi Geitir Broddhelga um fé Hǫllu til Sunnudalsþings ok fjǫlmenntu hvárir tveggja mjǫk til þingsins. Varð Helgi fjǫlmennari, en Geitir hafði mannval betra. En er at dómi skyldi ganga, þá varð Geitir ofrliði borinn, ok kom Broddhelgi málinu fram. Bauð Geitir málinu til alþingis, ok eyddi Broddhelgi þá enn málinu fyrir honum, ok helzt af liðveizlu Guðmundar ens rika, ok gørðiz nú hinn mesti ópokki með þeim Broddhelga ok Geiti.

Maðr hét Þórðr, er bjó í Sunnudal á bæ þeim, er í Tungu heitir, þeim megin ár, er Hofs bær stendr. Hann var þingmaðr Helga. Þeir Þormóðr áttu skóg saman, ok skildi þá á um skógarhoggit ok svá beitingar, ok þóttiz Þórðr mjok vanhaldinn fyrir Þormóði. Fór hann á fund Broddhelga ok sagði honum ágang Þormóðar. Broddhelgi kvaz eigi nenna at deila um fé hans ok engan hlut mundu í eiga, nema hann handsalaði honum féit ok færi til Hofs með alt sitt; en hann kaus þetta ok seldi Broddhelga arfsali. Einhvern dag kvaddi Broddhelgi Þórð at riða á afrétt ok sjá geldfé sitt, þat er þar var. Fóru þeir síðan ok kómu í afréttinn. Þá mælti Broddhelgi: "Nú hofum vit sét yfir fénað þann, er þit Þormóðr hafið áttan."

Síðan ferr Broddhelgi til ok safnar saman uxum þeim, er Þormóðr átti, høggr af þeim hofuðin ok lætr þar liggja, ferr heim síðan, sendir mann Þormóði ok biðr hann at láta forvitnaz um yxn sin, ok svá var gørt. Var slátrit heimfært. Eptir þat ríðr Þormóðr í Krossavík ok segir Geiti til; bað, at hann rétti hluta sinn. En Geitir kvaz eigi nenna at deila við Broddhelga. Þormóðr segir: "Illa er þér varit, er þú vilt eigi stoða mál vár." "Ekki stoða ek mál þin," segir Geitir: "en fær hingat uxaslátrit, ok mun ek kaupa, svá at þér sé skaðlaust." Þormóðr ferr heim þvilíkr er hann kom þar, ok var nú Broddhelga sagt, at hann mundi hafa farit at segja Geiti til vandræða sinna. "Þat vilda ek gjarna," segir Broddhelgi, "at hann þyrfti eigi optar slíkra erenda at fara." Ok lítlu siðar stefnir Broddhelgi til sín landsetum sínum ok kveðr þá til ferðar með sér, þar með húskarla ok gesti, ok fóru þeir í skóg þann, er þeir Þormóðr áttu báðir saman, hjuggu upp allan skóginn ok drógu hvert tré heim til Hofs. Ok er Þormóðr frétti þetta, hverr skaði honum var gørr, þá ferr hann í annat sinn á fund Geitis ok sagði, hverr ójafnaðr honum væri gørr. Þá svarar Geitir: "Miklu þykkir mér meiri várkunn á, at þér þykki þessi skaðinn verri, heldr en hinn, er fyrr var gørr, því at sá þótti mér litils verðr; vil ek ok ekki veita þér móti Helga til þessarra mála, en þó mun ek leggja ráð til með þér. Finn þá frændr þína, sonu Refs ens rauða, Stein ok Hreiðar, ok bið þá fara með þér stefnufǫr til Hofs; kom þú ok á Guðmundarstaði ok bið Tjǫrfa at fara með þér, ok verið eigi fleiri saman en átta; ek mun ok stefna Þórði um skógarhǫgg, ok stilltu svá til, at Broddhelgi sé eigi heima; eigi man yðr ella duga." Þormóðr ferr við svá búit ok hittir þá menn, er Geitir hefir til nefnda, ok hétu þeir allir fǫrinni ok ákveða, hvénær fara skyldu. Ríðr Þormóðr nú heim ok segir Geiti, hvar komit var. En svá er satt, sem mælt er, at "ferr orð, ef um munn líðr", ok kemr þetta til eyrna Broddhelga, ok ferr hann eigi, sem ætlat var. Þann morgun, er þeira var þangat ván, þá mælti Broddhelgi við húskarla sína, at þeir skyldi hvergi fara frá húsum um daginn; "skuluð þér," sagði hann, "hǫggva yðr sviga stóra ór viði ok stafi marga; er manna hingat ván í dag, ok skuluð þér þá neyta stafanna ok keyra hrossin undir þeim ok reka svá ór túni alt saman". Nú fara þeir Þormóðr heiman, sem ætlat var, ok koma til Hofs; sjá þeir ekki manna úti ok ríða þegar á hlaðit, ok nefnir Þormóðr sér vátta ok stefnir Þórði um skógarhǫgg. Helgi var inni ok heyrir stefnuna, hleypr út síðan ok leggr ígegnum Þormóð með spjóti ok mælti:

"Rekum burt þessi vanmenni, ok látum þá hafa hingat erendi átt til Hofs í dag." Nú hlaupa út húskarlarnir ok berja hrossin undir þeim, ok hǫrfar nú alt saman ofan fyrir hlaðit, ok urðu þau málalok, en eigi betri, at menn Geitis kómuz undan með illan leik, bæði sárir ok barðir, en sumir fellu þar dauðir. Þat hǫfðu menn fyrir satt, at Broddhelgi mundi orðit hafa banamaðr þeira, er dauðir váru; lét hann bera líkin í topt eina ok bera ofan á hrís. Menn Geitis undu stórilla sínum hlut ok ekki þó ǫðru verr en því, at þeir náðu eigi at jarða frændr sína ok ástmenn. Kómu þeir opt á tal um þetta mál við Geiti, en hann bað þá bíða um stund ok sagði: "Þat er mælt, at liðar verðr sá at leita, er lítit sax hefir, ok mun oss svá fara við Broddhelga."

En er á leið, sendir Geitir orð þingmǫnnum sínum. Fara þeir síðan ór Krossavík ok stefndu leið til Hofs. Geitir mælti: "Vér hǫfum ekki lið þetta svá leyniliga saman dregit, at eigi muni Broddhelgi spurt hafa, ok get ek, at þar muni fjǫlmenni vera fyrir.

Vér skulum ríða í tún ok stíga af baki, en binda hesta vára ok leggja af oss skikkjur ok ganga siðan heim snúðugt: en ek get, at þá komi þeir Broddhelgi í móti oss, en eigi munu þeir bera vápn á menn vára. Skulum vér þat mest varaz at sæta áverkum við engan mann fyrri, ok þæfiz svá við. Nú skulu þeir fara af liði váru Egilssynir ok Tjǫrfi hinn mikli með þeim upp þessum megin um Guðmundarstaði ok svá í skógana bak Hofi, ok skulu þeir hafa kollaupa stóra ok tóma á hestunum, ok farið," segir hann, "þegar er þér komið at túngarðinum, heim til húsa leyniliga, takið líkamana ok látið í laupana ok farið svá aptr somu leið til móts við mik." Nú skilja þeir, ok fara hvárir tveggja eptir fyrirsǫgn Geitis: ok er þeir Geitir kómu mjǫk at bænum, stíga þeir af baki ok fara at ǫllu tómliga. Helgi var mjǫk fjǫlmennr fyrir ok réz þegar á móti þeim Geiti. Verða þar kvaðningar með øngri blíðu. Spurði Broddhelgi, hvert þeir Geitir ætluðu at fara; en hann kvaz lítlu mundu nú við auka ok léz þat ætla, at ǫllum mundi þykkja auðsýnt erendit. "Munum vér ok ekki ófrið bjóða at sinni," kvað hann, "þó at til þess sé ærin sǫk, ok viljum vér enn framar leita ens sama sem fyrr, áðr en vér ráðum frá at ǫllu." Þeir þæfaz nú þannig við um daginn ok reiðir þrǫngina ýmsa vega eptir vellinum. Þá tekr maðr til orða ór flokki Helga: "Menn fara þarna, eigi allfáir, ok með klyfjahross." Annarr svarar: "Eigi eru þat siðr kolamenn, ok fara ór skógi, ok eru laupar á hrossunum; sá ek þá í dag, er þeir fóru í skóginn." Nú fellr svá niðr þeira hjal. Þá mælti Geitir: "Nú mun enn fara sem optar, at vér munum ór bera hinn lægra hlut, því at vér nám eigi at flytja í burt lík frænda várra." "Hví lætr þú þannig?" kvað Broddhelgi; "þat er enn líkligra, at hinn lægri verði at lúta; þó er þat vænst til, at hvárigir taki nú óvirðing af ǫðrum á þessum fundi, ok viljum vér nú slíta þessarri þæfð um sinn, ef yðr sýniz, en eigi viljum vér kvámu yðra nær húsum, en nú eruð þér komnir." Eptir þetta slitu þeir þrǫngðinni, ok fóru þeir Geitir til hesta sinna, en þeir Broddhelgi váru eptir á vellinum. Þeir Geitir kómu til móts við þá Egilssonu, stigu þegar af baki ok stallra við, en þeir Broddhelgi stóðu uppi á hlaðinu at Hofi ok sáu, at þeir Geitir dvǫlduz. Þá tók Broddhelgi til orða: "Eptir koma ósvinnum manni ráð í hug. Vér hǫfum verit í allan dag í þrǫng þessarri, ok sé ek nú eptir, at kappar Geitis váru hér øngvir, ok munu þeir hafa borit brott líkin í kollaupunum, ok er þat ávalt, at Geitir er vár vitrastr, þótt hann verði jafnan ofríki borinn." Ekki varð eptirmál um víg Þormóðar, ok í øngvu máli fekk Geitir jǫfnuð af Helga. Þorkell fór utan, sonr Geitis, ok var jafnan landa í millum, þegar er hann hafði aldr til þess, ok varð hann lítt við riðinn um mál þeira Broddhelga ok Geitis, fǫður síns. Vanmáttr Hǫllu Lýtingsdóttur í Krossavík gørðiz mikill ok hættligr.

Þat er sagt, at Geitir fór heiman í Fljótsdalsherað til Eyvindarár á kynnisleið ok var í burtu meir en viku. Ok er hann var heiman farinn, þá sendi Halla mann eptir Broddhelga ok bað, at hann skyldi hitta hana. Hann fór þegar í Krossavík. Halla kvaddi hann, en hann tók vel kveðju hennar. Hon bað, at hann skyldi sjá meinit, er hon hafði, en hann gørði svá, ok kvaz honum þungt hugr um segja. Hann hleypir út vatni miklu ór sullinum, ok varð hon mjǫk máttlitil eptir þetta. Hon bað hann þar vera um náttina, en hann vildi þat eigi. Var þat bæði, at hon var máttlitil, enda var hon angrsom ok mælti við hann: "Eigi þarf nú at biðja þik lengr hérvistar; þú munt nú lauss þykkjaz ok lokit hafa verkum, en þess get ek, at fæstir muni lúka svá við konur sínar sem þú nú við mik." Broddhelgi fór heim aptr til Hofs ok undi illa við sinn hlut. Lifði Halla lítla stund síðan, ok var hon ønduð, er Geitir kom heim. Var honum sagt alt, svá sem farit hafði.

Eptir þetta óx mikil ópykkja með þeim Broddhelga ok Geiti. Eitthvert sumar var þat, at Broddhelga varð aflafátt á alþingi, ok bað hann Guðmund ríka liðs; en hann kvaz eigi nenna at veita honum lið á hverjum fundi ok óvinsæla sik svá við aðra hǫfðingja, en taka af honum engi gæði í mót. Skildu þeir svá fyrir um þetta mál, at Guðmundr hét honum liði, en Broddhelgi hálft hundrað silfrs. Ok er dómum var lokit, hǫfðu Broddhelga málin vel gengit.

Þá mættuz þeir Guðmundr við búðir, ok heimti Guðmundr féit at Helga; en Broddhelgi kvaz ekki eiga at gjalda honum ok kvaz ekki sjá, at hann þyrfti fé at gefa í milli vinfengis þeira. Guðmundr svarar: "Illa er þér farit," segir hann; "þarft annarra ávalt, en geldr eigi þat, er þú ert heitbundinn; en vinfengi þitt þykkir mér lítils vert; mun ek eigi optar heimta þetta fé, enda verða þér aldri at liði síðan." Skildu þeir við svá búit, ok er nú lokit vinfengi þeira. Geitir spyrr þetta, ferr til fundar við Guðmund ríka ok býðr honum at taka fé til vinfengis. Guðmundr læz eigi vilja fé hans ok kvað sér lítit um vera at veita þeim mǫnnum lið, er ávalt vildu hinn lægra hlut ór hverju máli bera. Fara menn nú heim af þinginu, ok er alt kyrt um hríð.